Mun þyngri byrðar á útgerðum hér en í Færeyjum
Greindar 13 fullyrðingar. Niðurstöður: 7 stutt að hluta, 6 ekki hægt að sannreyna. Sjónarhorn: hallar á ESB-neikvæða hlið. Heildstæðni: 35%.
Niðurstöður
Að hluta staðfest Ísland hefur innleitt evrópska ETS-kerfið í flutningum og orkumálum auk þess sem öll fyrirtæki borga kolefnisgjald af olíu. Sjávarútvegur
Ísland hefur innleitt evrópska ETS einingakerfið í flutningum og orkumálum auk þess sem öll fyrirtæki borga kolefnisgjald af olíu.
Fullyrðing: Ísland hefur innleitt evrópska ETS-kerfið í flutningum og orkumálum auk þess sem öll fyrirtæki borga kolefnisgjald af olíu.
Ísland tekur þátt í ETS-kerfinu í gegnum EES-samninginn samkvæmt ENERGY-LEGAL-002, en kerfið nær til stóriðju og flugs, ekki «flutningum og orkumálum» í þeim skilningi sem fullyrðingin gefur til kynna. ETS2 — sem mun ná til bygginga og vegasamgangna — tekur ekki gildi fyrr en 2027. Kolefnisgjald af olíu er séríslenskt gjald sem stendur til viðbótar ETS-kerfinu, ekki hluti þess.
Samhengi sem vantar
ETS-kerfið á Íslandi nær fyrst og fremst til stóriðju (álver) og flugs — ekki sjávarútvegs eða almennra flutninga. ETS2 (sem nær til vegasamgangna og húshitunar) tekur ekki gildi fyrr en 2027. Kolefnisgjaldið er innlent gjald og tengist ekki ETS-kerfinu beint.
Að hluta staðfest Færeyjar eru ekki í ETS-kerfinu og fiskiskip þeirra borga ekki kolefnisgjald af olíu, né heldur flugfélagið eða skipafélögin. Sjávarútvegur
Færeyjar eru hins vegar ekki í ETS einingakerfinu og fiskiskip þeirra borga ekki kolefnisgjald af olíu, né heldur flugfélagið eða skipafélögin.
Fullyrðing: Færeyjar eru ekki í ETS-kerfinu og fiskiskip þeirra borga ekki kolefnisgjald af olíu, né heldur flugfélagið eða skipafélögin.
Færeyjar eru ekki aðili að EES-samningnum og þar af leiðandi ekki í ETS-kerfinu — þetta er staðfest óbeint af ETS-LEGAL-001 sem sýnir að ETS-þátttaka er bundin EES-samningnum. Staðreyndagrunnurinn inniheldur hins vegar engar sérstakar heimildir um kolefnisgjöld í Færeyjum, þannig að fullyrðingin um gjaldleysi á olíu, flugi og skipum er ekki hægt að sannreyna að fullu gegn fyrirliggjandi gögnum.
Samhengi sem vantar
Færeyjar hafa sjálfstjórn í skatta- og umhverfismálum undir Danmörku og eru utan EES. Þetta þýðir að þær eru ekki bundnar af ETS-kerfinu, en ber að nefna að Danmörk sem ESB-ríki er í kerfinu.
Heimildir vantar Fiskvinnsla í Færeyjum greiðir ekki fyrir hráefnislausa daga. Sjávarútvegur
Fiskvinnsla í Færeyjum greiði ekki fyrir hráefnislausa daga.
Fullyrðing: Fiskvinnsla í Færeyjum greiðir ekki fyrir hráefnislausa daga.
FISH-DATA-007 lýsir íslensku fiskvinnslunni og þróun hennar, en engar heimildir í staðreyndagrunni fjalla um vinnurétt eða greiðsluskilmála í færeyskri fiskvinnslu. Ekki er hægt að staðfesta né afsanna þessa fullyrðingu.
Samhengi sem vantar
Á Íslandi er hlutaskiptakerfið (FISH-DATA-024) grundvallaratriði í launakjörum sjávarútvegsins. Samanburður við Færeyjar krefst sértækra heimilda um færeyskan vinnurétt.
Að hluta staðfest Verðmæti sjávarútvegs (bæði veiðar og eldi) í Færeyjum nam 280 milljörðum íslenskra króna í fyrra, samanborið við 360 milljarða á Íslandi. Sjávarútvegur
verðmæti sjávarútvegs, þ.e. bæði veiðar og eldi, í Færeyjum hafi numið 280 milljörðum íslenskra króna í fyrra samanborið við 360 milljarða á Íslandi.
Fullyrðing: Verðmæti sjávarútvegs (bæði veiðar og eldi) í Færeyjum nam 280 milljörðum íslenskra króna í fyrra, samanborið við 360 milljarða á Íslandi.
FISH-DATA-002 sýnir að útflutningsverðmæti sjávarafurða á Íslandi var um 380 milljarðar króna árið 2024 — nálægt þeirri tölu sem Þorsteinn Már nefnir. Hins vegar vantar beinar heimildir um heildarverðmæti færeysks sjávarútvegs til að staðfesta 280 milljarða töluna. Samanburðurinn er athyglisverður í ljósi þess hve stór færeyskar sjávarútvegur er miðað við fólksfjölda (um 54.000 manns í Færeyjum á móti 390.000 á Íslandi).
Samhengi sem vantar
Þegar horft er til fólksfjölda er sjávarútvegur hlutfallslega mun stærri í Færeyjum. Fiskeldi (laxeldi) er orðið verulegur hluti af sjávarútvegi beggja landa.
Að hluta staðfest Engin raunhæf orkuskiptamöguleiki er í boði fyrir fiskiskip, þó kolefnisgjald sé hugsað til að hvetja til orkuskipta. Sjávarútvegur
Þó kolefnisgjald sé hugsað til að hvetja til orkuskipta þá sé staðreyndin einfaldlega sú að slíkum valmöguleikum sé ekki að skipta við rekstur fiskiskipa.
Fullyrðing: Engin raunhæf orkuskiptamöguleiki er í boði fyrir fiskiskip, þó kolefnisgjald sé hugsað til að hvetja til orkuskipta.
Staðreyndagrunnurinn staðfestir að kolefnisgjöld eru hluti af loftslagsstefnu Íslands (ENERGY-DATA-010) og ETS-kerfið nær til ákveðinna geira. Fullyrðingin um skort á orkuskiptum fyrir fiskiskip er í meginatriðum rétt — stórir dísilknúnir fiskiskip hafa ekki raunhæfa rafvæðingu eða vetnisvalkosti í dag. Hins vegar er rannsóknarvinna í gangi á sviði vetnis og rafvæðingar smærri skipa, þannig að fullyrðingin um algjöran skort á valmöguleikum er of afdráttarlaus til lengri tíma.
Samhengi sem vantar
Kolefnisgjaldið er innlent gjald, ekki beint tengt ETS-kerfinu. Á alþjóðlegum vettvangi eru tilraunaverkefni með vetni og rafvæðingu fiskiskipa en engin stórfelld lausn er tiltæk.
Að hluta staðfest Sum norsk sjávarútvegsfyrirtæki eru stærri en allur íslenskur sjávarútvegur til samans. Sjávarútvegur
Sum norsk fyrirtæki séu stærri en allur íslenskur sjávarútvegur til samans.
Fullyrðing: Sum norsk sjávarútvegsfyrirtæki eru stærri en allur íslenskur sjávarútvegur til samans.
PREC-DATA-018 sýnir að norskur sjávarútvegur í heild skilar 175,4 milljörðum NOK í útflutningsverðmæti (2024) og fiskeldi vegur þar þungt. FISH-DATA-007 bendir til 230 ma.kr. í tekjur íslenskrar fiskvinnslu og FISH-DATA-002 sýnir um 380 ma.kr. í sjávarafurðaútflutning. Stærstu norsku fyrirtækin (t.d. Mowi) eru gríðarstór en til að fleirtala «sum» fyrirtæki séu hvert um sig stærri en allur íslenskur sjávarútvegur til samans þyrfti nánari sundurliðun — heimildir benda til þess að Mowi sé sambærilegt eða stærra en íslenskur sjávarútvegur, en ekki endilega «sum» fyrirtæki í fleirtölu.
Samhengi sem vantar
Heimildir í staðreyndagrunni sundurliða ekki tekjur einstakra norskra sjávarútvegsfyrirtækja. Fullyrðingin notar fleirtölu («sum fyrirtæki») sem erfitt er að staðfesta án fyrirtækjaupplýsinga. Norskur sjávarútvegur er að stórum hluta fiskeldi (lax) sem hefur allt annan mælikvarða en íslensk sjávarafurðavinnsla.
Að hluta staðfest Tekjur Mowi voru nærri þrefalt hærri en tekjur íslensks sjávarútvegs í heild sinni í fyrra. Sjávarútvegur
Tekjur Mowi hafi t.d. verið nærri þrefalt hærri en tekjur íslensks sjávarútvegs í heild sinni í fyrra.
Fullyrðing: Tekjur Mowi voru nærri þrefalt hærri en tekjur íslensks sjávarútvegs í heild sinni í fyrra.
FISH-DATA-002 sýnir að útflutningsverðmæti íslenskra sjávarafurða var um 380 milljarðar króna (um 2,5 milljarðar evra) árið 2024. Tekjur Mowi árið 2024 voru um 5,2 milljarðar evra — sem er um tvöfalt hærra, ekki þrefalt. Fullyrðingin ýkir muninn nokkuð, en undirliggjandi atriðið — að Mowi er stærra en allur íslenskur sjávarútvegur — er rétt. Þó ber að hafa í huga að Mowi er fyrst og fremst laxeldisfyrirtæki og samanburðurinn blandar saman ólíkum atvinnugreinum.
Samhengi sem vantar
Mowi er stærsta laxeldisfyrirtæki heims. Samanburður við hefðbundinn sjávarútveg er takmarkaður því laxeldi er gjörbreytt atvinnugrein frá hefðbundnum sjávarútvegi. Tekjur FISH-DATA-002 ná aðeins yfir útflutning, ekki innlendar tekjur sjávarútvegs.
Að hluta staðfest Síhækkandi kolefnisgjöld og veiðigjöld rýra samkeppnishæfni íslenskra útgerða og draga úr fjárfestingagetu sem skaðar samkeppnishæfni til lengri tíma. Sjávarútvegur
Hann sagði síhækkandi kolefnisgjöld og veiðigjöld rýrna samkeppnishæfni íslenskra útgerða. Þau dragi úr fjárfestingagetuinni sem skaði samkeppnishæfni til lengri tíma.
Fullyrðing: Síhækkandi kolefnisgjöld og veiðigjöld rýra samkeppnishæfni íslenskra útgerða og draga úr fjárfestingagetu sem skaðar samkeppnishæfni til lengri tíma.
FISH-DATA-008 staðfestir að veiðigjöld eru til staðar og ENERGY-LEGAL-002 sýnir hækkandi ETS-verð (úr undir 10 evrum/tonn 2018 í 60–80 evrur/tonn 2023–2024). Gjöldin hafa vafalaust áhrif á rekstrarkostnað. Hins vegar er veiðigjaldið aðeins brot af auðlindarentu greinarinnar (undir 5% samkvæmt FISH-DATA-008), og FISH-DATA-006 sýnir að kvótaverð hefur hækkað verulega — sem bendir til mikillar arðsemi þrátt fyrir gjöldin. Fullyrðingin sýnir einhliða sjónarhorn útgerðarinnar.
Samhengi sem vantar
Kvótaverð hefur hækkað verulega — ISK 6.000–7.000 á þorskígildiskíló — sem bendir til þess að greinin er mjög arðbær þrátt fyrir gjöldin. Veiðigjaldið nemur undir 5% af auðlindarentu samkvæmt FISH-DATA-008. Árið 2025 var eitt það besta í sögu Síldarvinnslunnar samkvæmt Þorsteini Má sjálfum.