Margt er líkt með skyldum
Raddir í greininni
Niðurstöður
Að hluta staðfest Írar fengu undanþágur varðandi fiskveiðar við ESB-aðild en þær voru afnumdar nokkrum árum seinna Sjávarútvegur
Vissi að Írar fengu einhverjar undanþágur varðandi sinn gullfisk, samkvæmt íslenskri umræðu, en þær voru afnumdar nokkrum árum seinna
Fullyrðing: Írar fengu undanþágur varðandi fiskveiðar við ESB-aðild en þær voru afnumdar nokkrum árum seinna
FISH-PREC-005 staðfestir að Írar (og Bretar) fengu tímabundna 10 ára undanþágu sem tryggði þeim 12 mílna strandsvæði eingöngu fyrir innlendan flota þegar þeir gengu í EBE 1973. Sú undanþága rann því út um 1983 þegar sameiginleg sjávarútvegsstefna var formlega samþykkt og «relative stability»-reglan tók við. Heimildir staðfesta því grunnkjarna fullyrðingarinnar, en orðalagið «afnumdar» einfaldar málið — undanþágan var tímabundin frá upphafi, ekki varanleg sem síðar var tekin af.
Samhengi sem vantar
Hague Preferences (FISH-PREC-001) voru settar 1976 sem viðbótarvörn fyrir Írland og eru enn í gildi að nafninu til, þótt þær hafi verið blokkeraðar í desember 2025 í fyrsta sinn (FISH-PREC-002). Írland fékk því bæði tímabundna 12-mílna undanþágu og varanlega «relative stability» reglu — myndin er flóknari en að undanþágur hafi einfaldlega verið «afnumdar».
Að hluta staðfest Erlend fólksfjölgun á Íslandi í kjölfar EES-samningsins er mun meiri en 20% erlend fólksfjölgun sem Írland upplifði EES/ESB-löggjöf
þó svo það standist náttúrulega ekki samanburð við mun meiri erlenda fólksfjölgun á Íslandi með sinn EES draumasamning
Fullyrðing: Erlend fólksfjölgun á Íslandi í kjölfar EES-samningsins er mun meiri en 20% erlend fólksfjölgun sem Írland upplifði
LABOUR-DATA-002 og LABOUR-DATA-016 staðfesta verulega aukningu erlendra íbúa á Íslandi frá EES-samningnum 1994: úr um 2% af íbúafjölda í um 16,5–18% árið 2024–2025, og 558% vöxtur útlenskt fæddra frá 1998. Hlutfallið er hærra en flest írsk viðmið, en þar sem ekki er heimild í gagnagrunninum sem staðfestir 20%-töluna á Írlandi er beinn samanburðurinn ekki fullkomlega studdur. Grundvallarpunkturinn — að innflytjendur séu hærra hlutfall á Íslandi — er studdur af LABOUR-DATA-016 sem segir Ísland í 2. sæti Norðurlanda á eftir Svíþjóð.
Samhengi sem vantar
LABOUR-DATA-016 bendir á að flestur innflutningur til Íslands hafi verið EES-drifinn (frjáls för vinnuafls) — það er sama réttindaramma og myndi gilda við ESB-aðild. Þetta þýðir að EES-samningurinn er sá lagarammi sem hefur leitt þróunina, ekki ESB-aðild sem slík. Ekki liggur fyrir bein heimild um 20%-töluna á Írlandi í gagnagrunninum.
Að hluta staðfest Google, Facebook og Amazon eru með evrópulegar höfuðstöðvar á Írlandi vegna skattareglna Fordæmi
Alþjóðafyrirtæki eins og Google, Facebook, Amazon eru með sínar evrópsku höfuðstöðvar í Írlandi vegna skattareglna.
Fullyrðing: Google, Facebook og Amazon eru með evrópulegar höfuðstöðvar á Írlandi vegna skattareglna
PREC-DATA-016 staðfestir að lágur fyrirtækjaskattur Írlands (12,5% frá 2003) hafi laðað að bandarísk tækni- og lyfjafyrirtæki, og að sú stefna hafi verið möguleg vegna aðgengis að innri markaðnum. Heimildin nefnir ekki Google, Facebook eða Amazon nafngreind, en staðfestir grundvallarfrásögnina um að bandarísk fjölþjóðafyrirtæki hafi flutt starfsemi til Írlands vegna skattaskilyrða. «Leprechaun economics» — 26,3% endurskoðun á VLF 2015 — sýnir umfang þessarar starfsemi.
Samhengi sem vantar
PREC-DATA-016 leggur áherslu á að lági skatturinn einn og sér hefði ekki dugað — aðgengi að innri markaði ESB var jafn mikilvægur þáttur. Ensk tunga, common-law réttarkerfi og söguleg tengsl við Bandaríkin spiluðu líka inn. Skattareglurnar sjálfar (Double Irish, Dutch Sandwich) hafa að mestu verið afnumdar í kjölfar OECD/BEPS-samkomulagsins. Heimildin nefnir ekki einstök fyrirtæki.
Staðfest Írland er meðal þjóðanna efst á lista yfir vergitt þjóðarframleiðslu á mann Fordæmi
Þó svo Írland skori meðal efstu þjóða í gdp per capita
Fullyrðing: Írland er meðal þjóðanna efst á lista yfir vergitt þjóðarframleiðslu á mann
PREC-DATA-016 staðfestir beint að VLF á mann á Írlandi (PPS) var um 220% af meðaltali ESB-27 árið 2024 — hæst í ESB. Heimildin nefnir einnig að talan sé brengluð af bókhaldslegri hagnaðartilfærslu fjölþjóðafyrirtækja, og að GNI* sé nær raunverulegum efnahag (um 140% af ESB-meðaltali). Hvort tveggja staðfestir að Írland sé meðal efstu þjóða.
Samhengi sem vantar
Háar tölur Írlands í VLF á mann eru að umtalsverðu leyti vegna bókhalds fjölþjóðafyrirtækja («Leprechaun economics») — endurskoðunin 2015 hækkaði VLF um 26,3% á einni nóttu. Modified GNI (GNI*) gefur raunsærri mynd og er enn um 140% af meðaltali ESB. Því er Írland enn í toppi en mynd er ekki jafn mikilfengleg og brúttótalan gefur til kynna.
Að hluta staðfest Ísland á þess kost að segja upp EES-samningnum og snúa þar með við þróuninni varðandi innflutning á vinnuafli EES/ESB-löggjöf
eigum enn möguleika á að snúa til baka með því að segja upp EES samningnum
Fullyrðing: Ísland á þess kost að segja upp EES-samningnum og snúa þar með við þróuninni varðandi innflutning á vinnuafli
Lagalegur kostur Íslands á að segja upp EES-samningnum er almennt þekkt staðreynd (uppsagnarákvæði í 127. gr. EES-samningsins með 12 mánaða fyrirvara) en engin heimild í gagnagrunninum fjallar beint um uppsagnarréttinn. LABOUR-DATA-016 staðfestir að innflutningur vinnuafls til Íslands sé að mestu EES-drifinn í gegnum frjálsa för vinnuafls — því myndi uppsögn fræðilega séð geta haft áhrif á þá þróun. Hvort hún myndi raunverulega «snúa við» þróuninni er hins vegar pólitísk og hagfræðileg spurning sem heimildir taka ekki á.
Samhengi sem vantar
Uppsögn EES-samningsins yrði ekki sjálfvirk lausn — Ísland myndi þurfa nýja samningsskilmála um aðgengi að innri markaði (samanber UK eftir Brexit). HOUSING-ANALYSIS-001 bendir á að atvinnugreinar eins og byggingariðnaður reiði sig nú þegar á EES-vinnuafl. Áhrif uppsagnar á atvinnulíf, fjárfestingar og fasteignaverð yrðu veruleg og þróunin yrði ekki einfaldlega «snúin við». Heimild um lagalegan grundvöll uppsagnar er ekki sérstaklega í gagnagrunninum.