Samkvæmt 24. grein laga um þingsköp Alþingis nr. 55/1991 ber ríkisstjórninni ávallt að leggja meiri háttar utanríkismál fyrir utanríkismálanefnd áður en ákvarðanir eru teknar. Nefndin hefur þó ekki neitunarvald — ríkisstjórnin heldur ákvörðunarvaldinu og nefndin er ráðgefandi.
Enska frumtextinn
Article 24 of the Icelandic Parliamentary Rules of Procedure (lög um þingsköp Alþingis, nr. 55/1991, with subsequent amendments) establishes that the government shall always consult the Althingi Foreign Affairs Committee (utanríkismálanefnd) on important foreign affairs matters before making decisions. The article states: 'Ríkisstjórnin skal ávallt bera meiri háttar utanríkismál fyrir fram undir nefndina' (The government shall always bring important foreign affairs matters before the committee in advance). The committee consists of members from all parliamentary parties and serves as the primary parliamentary oversight mechanism for foreign policy. The provision is designed to prevent unilateral executive decisions on foreign affairs without parliamentary consultation. Whether a specific matter qualifies as 'meiri háttar utanríkismál' (important foreign affairs matter) is subject to interpretation, and disagreements between government and opposition on this classification have been a recurring feature of Icelandic parliamentary politics.
Heimild
Lög um þingsköp Alþingis nr. 55/1991; Alþingi official website
Alþingi er þjóðþing Íslands og þingsköp þess kveða á um verklag, nefndaskipan og samráðsskyldu stjórnvalda við þingið í utanríkismálum.
Skoða heimild ↗Fyrirvarar
The article establishes a consultation requirement, not a veto power for the committee. The government retains decision-making authority on foreign affairs — the committee must be consulted but its approval is not legally required. Whether submitting a parliamentary resolution (þingsályktunartillaga) to hold a referendum constitutes an 'important foreign affairs matter' requiring prior committee consultation is a matter of legal interpretation on which reasonable lawyers disagree.
Notuð í greiningum (2)
25. þáttur Silfursins: Stefnt að kosningu um ESB í sumar Silfrið (RÚV)
- Að hluta staðfest Styður Ákvæði í þingskapalögum um utanríkismálanefnd er ætlað sem ventill, til dæmis þegar ríkisstjórn ákveður eins síns liðs að fara í stríð.
- Ósannanlegt Styður Utanríkisráðherra fór ekki með viðauka við varnarsamning fyrir utanríkismálanefnd á sínum tíma.
- Að hluta staðfest Styður ESB-málið var ekki á þingmálaskrá ríkisstjórnarinnar og minnihlutinn hefur ítrekað þurft að fara fyrir fundarstjórn til að benda á brot á þingskapalögum.
Braut ríkisstjórnin þingskaparlög? – Umdeilt ákvæði sem hefur ítrekað valdið átökum DV
- Staðfest Styður Samkvæmt 24. gr. þingskapalaga, 1. mgr., skal utanríkismálanefnd vera ríkisstjórninni til ráðuneytis um meiri háttar utanríkismál, og ber ríkisstjórnin ávallt að bera slík mál fyrir fram undir nefndina, jafnt á þingtíma sem í þinghléum, nema brýn nauðsyn banni.
- Að hluta staðfest Styður Lagaprófessor Björn Thorarensen skrifar í skýrslu stjórnlaganefndar árið 2011 að lagaleg skylda ríkisstjórnarinnar til að ráðfæra sig við utanríkismálanefnd um meiri háttar utanríkismál sé í reynd óljós og matskennd og engar fastar venjur hafi mótast um hvaða mál falli þar undir.
- Staðfest Styður Framkvæmd 24. gr. þingskapalaga hefur í framkvæmdinni ráðist af vilja utanríkisráðherra hverju sinni um hvaða mál er leitað samráðs við nefndina.
- Að hluta staðfest Styður Lagaprófessorinn Eiríkur Tómasson kom með lögfræðiálit árið 2005 þar sem hann tók fram að ekki verður ráðið af lögskýringagögnum hvaða mál teljast meiri háttar utanríkismál og hljóti það því að ráðast af mati hverju sinni.
- Að hluta staðfest Styður Eiríkur Tómasson taldi árið 2005 að ekki væri venja fyrir því að túlka 24. gr. þingskapalaga svo rúmt að skylt væri að bera ákvarðanir eins og stuðning við innrás í Írak fyrir fram undir utanríkismálanefnd.
- Að hluta staðfest Styður Gunnar Bragi Sveinsson taldi árið 2015 að bréf hans til ESB um að Ísland ætti ekki lengur að teljast umsóknarríki væri ekki meiri háttar utanríkismál, þar sem málið hefði oft verið til umræðu í nefndinni og öllum væri ljóst hvaða afstöðu ríkisstjórnin hefði til aðildarumsóknarinnar.
- Að hluta staðfest Styður Björn Thorarensen taldi að það væri með ólíkindum að bréf Gunnars Braga til ESB um aðildarviðræður hefði ekki verið rætt í utanríkismálanefnd, þar sem enginn vafi væri á að um meiri háttar utanríkismál væri að ræða.