Frumvarp Stjórnlagaráðs frá 2011 inniheldur ákvæði um að herskyldu megi aldrei lögfesta — sem styrkir núverandi stöðu þar sem 75. grein stjórnarskrárinnar leyfir hana fræðilega í neyðartilvikum. Þetta hefur fengið aukna þýðingu í ESB-umræðunni vegna vaxandi varnarsamþættingar ESB, þótt ESB hafi engin úrræði til að þvinga aðildarríki til herskyldu.
Enska frumtextinn
The Constitutional Council's 2011 draft constitution includes a provision stating that compulsory military service may never be introduced into law. This strengthens the existing constitutional position: Article 75 of the current 1944 Constitution permits conscription in cases of 'national danger', though it has never been exercised in practice. Iceland has no standing military and has never had compulsory military service. The draft provision would make the prohibition absolute, removing even the theoretical possibility. This clause has gained renewed relevance in the EU membership debate, as opponents argue that evolving EU defence integration (PESCO, European Defence Fund, Strategic Compass) could eventually lead to pressure for military contributions from all member states, though the EU has no mechanism to impose conscription on member states.
Heimild
Stjórnlagaráð — A Proposal for a new Constitution for the Republic of Iceland (English translation); Constitute Project — Iceland 2011D
Stjórnlagaráð Íslands samdi frumvarp til nýrrar stjórnarskrár árið 2011 sem meðal annars fjallaði um varnarmál, borgaraleg réttindi og stöðu Íslands sem herlauss ríkis.
Skoða heimild ↗Fyrirvarar
EU membership does not require military conscription — Ireland, Austria, and Malta are EU members with varying forms of military neutrality. CSDP participation is voluntary. However, the EU's defence ambitions are evolving rapidly post-Ukraine, and future developments are uncertain. The draft constitution's prohibition is not yet in force as the draft has not been adopted.
Notuð í greiningum (2)
Landbúnaðarstefna ESB henti íslenskum landbúnaði illa Vísir
- Staðfest Styður Þjóðaratkvæðagreiðslan er áformuð 29. ágúst 2026.
- Staðfest Styður Utanríkisráðherra lagði fram þingsályktunartillögu um þjóðaratkvæðagreiðslu um áframhaldandi aðildarviðræður.
Treystu þjóðinni — Opið bréf til forsætisráðherra Íslands Vísir
- Staðfest Styður Í tillögunum að nýrri stjórnarskrá var ákvæði um að herskyldu mægi aldrei í lög leiða.
- Villandi Styður Herskylduákvæðið í tillögunum tengist möguleikanum á því að Ísland gangi í ESB og evrópskur her yrði stofnaður.
- Villandi Andmælir Herskylduákvæðið í tillögunum tengist möguleikanum á því að Ísland gangi í ESB og evrópskur her yrði stofnaður.