Í sögu stækkunar ESB eru engin fordæmi fyrir því að ríki hefji aðildarviðræður þar sem skýr meirihluti þings og almennings studdi ekki aðild; atkvæðagreiðslur í öllum fyrri umsóknarríkjum fóru með meirihluta (66,6% í Austurríki, 77,5% í Póllandi, 83,8% í Ungverjalandi). Íslenska nálgunin — þjóðaratkvæðagreiðsla um hvort hefjast skuli viðræður — er að þessu leyti án fordæma, þar sem þessi ákvörðun hefur annars staðar verið á höndum ríkisstjórna og þinga.
Enska frumtextinn
There is no precedent in EU enlargement history for a country beginning accession negotiations where a clear parliamentary and public majority did not support membership. All previous accessions were initiated by governments with strong parliamentary mandates: Austria's 1994 referendum passed with 66.6%, Finland's with 56.9%, Sweden's with 52.3%. The 2004 enlargement referendums all passed (Hungary 83.8%, Lithuania 91.1%, Slovakia 92.5%, Czech Republic 77.3%, Poland 77.5%, though turnout varied). Croatia's 2012 referendum passed with 66.3%. Iceland's 2009 application was controversial even at the time — the Althingi vote was 33-28 (54%). The 2026 approach of holding a referendum on whether to negotiate (rather than on a completed treaty) is novel: no other country has submitted the question of whether to negotiate to a public vote, as this is typically a government/parliamentary decision.
Heimild
European Parliament — Accession Referendums Database; Alþingi Parliamentary Records
Evrópuþingið heldur gagnagrunni um þjóðaratkvæðagreiðslur við aðild að ESB; Alþingi varðveitir opinberar skrár um þátttöku Íslands í aðildarviðræðunum.
Skoða heimild ↗Fyrirvarar
Sum inngönguríki héldu alls engar þjóðaratkvæðagreiðslur (t.d. Búlgaría og Rúmenía árið 2007 — eingöngu staðfesting þings). Svartfjallaland og önnur umsóknarríki á Vestur-Balkanskaga hafa hafið samningaviðræður án þess að tryggður sé stuðningur almennings. Mikilvægt er að gera greinarmun á því að semja og að ganga í sambandið — að hefja viðræður skuldbindur ekki til aðildar. Nýstárleg nálgun Íslands gæti skapað nýtt fordæmi. Staðhæfingin um „engan meirihluta á þingi“ krefst skýringar: núverandi Alþingi hefur ríkisstjórnarsamstarf sem styður þjóðaratkvæðagreiðsluna, þótt ekki allir stjórnarflokkarnir styðji aðildina sjálfa.
Notuð í greiningum (8)
25. þáttur Silfursins: Stefnt að kosningu um ESB í sumar Silfrið (RÚV)
- Að hluta staðfest Styður Ekkert annað ríki hefur nálgast þjóð sína á þann hátt að halda því fram að menn sæki um aðild að ESB bara til að sjá hvað er í boði.
- Að hluta staðfest Styður Það er fordæmalaust að ríki ætli að sækja um ESB-aðild þar sem ekki er meirihluti fyrir því á þingi og ekki einu sinni í ríkisstjórn.
Að stíga á bak hesti á skipsfjöl Morgunblaðið
- Að hluta staðfest Andmælir Stjórnvöld hófu ESB-ferlið árið 2010 án þess að spyrja þjóðina.
Ákvörðunin stærri en núverandi ríkisstjórn Vísir
- Að hluta staðfest Styður Ákvörðun um að sækja um aðild að ESB, á grundvelli milliliðalauss umboðs frá þjóðinni, væri stærsta ákvörðun sem tekin hefur verið í utanríkismálum að minnsta kosti frá því Ísland gerðist aðili að EES-samningnum.
Dagur B. Eggertsson: Bændur gætu orðið fremstir í stuðningsliði Evrópusambandsaðildar DV
- Að hluta staðfest Styður Það er mjög óalgengt að hafa tvær þjóðaratkvæðagreiðslur um ESB-aðild.
Enginn afsláttur gefinn segi þjóðin já við aðildarviðræðum RÚV
- Staðfest Styður Ísland mun geta greiðt atkvæði aftur um ESB-aðild að loknum aðildarviðræðum, segi þjóðin já í fyrstu þjóðaratkvæðagreiðslunni.
Heiða Kristín Helgadóttir: Nei er stórt svar – Já býður upp á valmöguleika DV
- Að hluta staðfest Andmælir Ef Ísland kýs nei í þjóðaratkvæðagreiðslunni verður ESB-aðild ekki tekin upp á dagskrá í pólitíkinni fyrr en eftir nokkra áratugi.
Segir Ísland tipla inn í ESB án umræðu Nútíminn
- Að hluta staðfest Styður Við aðildarumsókn Íslands 2009 var hún lögð af stað án þess að raunverulegur vilji til inngöngu væri fyrir hendi, heldur til að kanna stöðuna.
Svíar vélaðir í ESB Blog.is
- Staðfest Styður 52,3% Svía greiddu atkvæði með ESB-aðild í þjóðaratkvæðagreiðslunni 1994.