Í árunum 2023–2024 gengu bændur á strikið í að minnsta kosti 12 ESB-ríkjum og um 1.000 dráttarvélar lokuðu Brussel á meðan leiðtogar ESB fundaðu þar 1. febrúar 2024. Helstu kröfur vörðuðu lágar og sveiflukenndar tekjur, háar framleiðslukostnir og of þungt regluverkið undir sameiginlegri landbúnaðarstefnu; ESB brugðist við með óvæntum stefnubreytingum — m.a. var reglugerð um skerðingu plöntuvarnarefna dregin alveg til baka og kröfur um 4% beiðiland felldar niður.
Enska frumtextinn
In 2023–2024, farmer protests swept across at least 12 EU member states (France, Germany, Belgium, Netherlands, Poland, Spain, Italy, Romania, Greece, Portugal, Czech Republic, Ireland). Approximately 1,000 tractors blockaded Brussels during an EU summit on 1 February 2024; a second blockade on 26 March 2024 encircled the European Quarter. Main grievances included low and volatile farm incomes, rising input costs (energy, fertiliser), excessive CAP bureaucracy, environmental regulations (4% fallow land requirement, pesticide reduction targets, nitrogen emission curbs), and cheap imports undercutting EU producers (especially Ukrainian grain into Eastern Europe). The EU responded with unprecedented policy rollbacks: the Sustainable Use Regulation (pesticide reduction) was withdrawn entirely in February 2024; the fallow land requirement (GAEC 8) was suspended for 2024; the new Commission in February 2025 formally set the Green Deal aside in its agri-food vision. These were the largest EU-wide agricultural protests in decades.
Heimild
NPR — EU Farmer Protests; European Commission press releases; Intereconomics analysis
Heimildin byggir á fréttum NPR, fréttatilkynningum Framkvæmdastjórnar ESB og greiningu hagfræðiritsjóðsins Intereconomics um bændastraum í Evrópu 2023–2024.
Skoða heimild ↗Fyrirvarar
Almennur stuðningur við CAP er enn mikill: Könnun Eurobarometer (janúar 2025) sýndi að 56% borgara ESB telja fjárhagslegan stuðning við bændur „viðeigandi“ (+10 prósentustig frá 2022) og 88% eru fylgjandi greiðslum fyrir loftslagsvæna starfshætti. Mótmælin endurspegla sérstaklega óánægju bænda, ekki almenna óánægju með landbúnaðarstefnuna. Kvartanir voru mismunandi eftir löndum: Þýskir/franskir bændur mótmæltu breytingum á dísilskatti; hollenskir bændur beindu spjótum sínum að reglum um köfnunarefni; pólskir bændur mótmæltu innflutningi frá Úkraínu. Litið kann að vera á afturköllun stefnumála sem viðbragðsflýti fremur en mistök. Landbúnaðargeirinn á Íslandi er mun minni en í nokkru aðildarríki ESB og stendur frammi fyrir öðrum áskorunum (hár kostnaður, takmarkað ræktanlegt land, innflutningsvernd).
Notuð í greiningum (6)
390.000 hektarar af landbúnaðarlandi breytast í skóg og votlendi Vísir
- Að hluta staðfest Andmælir Í gegnum sameiginlega landbúnaðarstefnu ESB er veittur fjárhagslegur stuðningur til að hjálpa bændum að breyta landnotkun, fjárfesta í nýrri tækni og draga úr umhverfisáhrifum framleiðslunnar.
Áskoranir bænda hluti af alþjóðlegu samhengi Morgunblaðið
- Að hluta staðfest Styður Áskoranir íslensks landbúnaðar eru hluti af stærra, alþjóðlegu samhengi og eru ekki séríslenskar.
- Að hluta staðfest Styður Óstöðugar aðfangakeðjur og hækkandi verð á aðföngum hafa haft veruleg áhrif á rekstrarskilyrði í landbúnaði.
ESB aðild hefði veruleg neikvæð áhrif á hagsmuni íslenskra bænda RÚV
- Að hluta staðfest Styður Bændur innan ESB eru óánægðir með landbúnaðarmálin innan sambandsins.
Hver er reynsla Svía af 30 ára ESB aðild? Heimssýn
- Staðfest Styður Í nóvember 2023 greiddi Evrópuþingið atkvæði gegn því að draga úr notkun skordýraeiturs um 50% fyrir árið 2030.
- Staðfest Styður Árið 2023 ákvað framkvæmdastjórn ESB að leyfa notkun Glyphosate í 10 ár í viðbót.
Hver eru markmiðin? Bændablaðið
- Staðfest Styður Bændur í ESB-löndum eru ekki að öllu leyti ánægðir með sitt hlutskipti undir sameiginlegu landbúnaðarstefnunni.
Setja ætti niður samningsmarkmið Bændablaðið
- Að hluta staðfest Styður Sameiginleg landbúnaðarstefna ESB er sniðin að fjölmennari ríkjum á meginlandi Evrópu með hagstæðara loftslag þar sem aðfangakeðjan er styttri.