Skoða möguleg áhrif erlendra aðila á kosingarnar
Raddir í greininni
Niðurstöður
Að hluta staðfest Það er þekkt um allan heim að utanaðkomandi ríki og aðilar reyna að hafa áhrif á atkvæðagreiðslur af þessari stærðargráðu. Fordæmi
Hann segir það þekkt um allan heim að utanaðkomandi ríki og aðilar reyni að hafa áhrif á atkvæðagreiðslur af þessari stærðargráðu.
Fullyrðing: Það er þekkt um allan heim að utanaðkomandi ríki og aðilar reyna að hafa áhrif á atkvæðagreiðslur af þessari stærðargráðu.
SOV-PARL-005 staðfestir að utanríkisráðherra hafi varað við erlendri afskiptasemi í þjóðaratkvæðagreiðslunni. PARTY-DATA-021 fjallar um vangaveltur um afstöðu Trump-stjórnarinnar til ESB-aðildar Íslands, þar sem ónafngreindir aðilar hafa nefnt áhuga Bandaríkjanna á að Ísland standi utan ESB. Þetta styður almenna fullyrðinguna um erlenda hagsmuni af þjóðaratkvæðagreiðslum. Hins vegar er fullyrðingin mjög víð — «þekkt um allan heim» — og heimildir sýna aðeins íslenkt dæmi, ekki alþjóðlegan samanburð.
Samhengi sem vantar
Fullyrðingin um alþjóðlega reynslu er studd á almennum forsendum en heimildir taka aðeins til íslenskra aðstæðna. PARTY-DATA-021 bendir á að engin opinber afstaða Bandaríkjanna gegn ESB-aðild Íslands hafi verið skjalfest — fullyrðingar um bandarískan áhuga byggjast á ónafngreindum heimildum og pólítískum vangaveltum. Til þess að staðfesta alþjóðlega víd fullyrðingarinnar þyrfti víðtækari heimildir um erlenda afskiptasemi af þjóðaratkvæðagreiðslum.
Staðfest Upplýsingaóreiða er ein af aðferðunum sem notaðar eru til að hafa áhrif á niðurstöður kosninga. Annað
bætir við að upplýsingaóreiða sé einnig mikið notuð
Fullyrðing: Upplýsingaóreiða er ein af aðferðunum sem notaðar eru til að hafa áhrif á niðurstöður kosninga.
POLL-DATA-025 staðfestir þetta beint: 62,1% þátttakenda í könnun Fjölmiðlanefndar og Maskínu sögðust hafa séð rangar eða villandi upplýsingar sem ætlað var að hafa áhrif á alþingiskosningarnar 2024, samanborið við 46,6% árið 2021. Facebook var algengasti vettvangurinn (65,2%), næst TikTok (31,2%). POLL-DATA-026 styður einnig — rannsókn Fjölmiðlanefndar sýndi að 25% Íslendinga voru í «bergmálshelli» og skoðuðu einungis miðla sem ríma við eigin skoðanir, sem eykur næmni fyrir upplýsingaóreiðu.
Samhengi sem vantar
Heimildir staðfesta upplifun fólks af upplýsingaóreiðu á Íslandi, en könnun Fjölmiðlanefndar metur ekki hvort upplýsingarnar voru raunverulega rangar eða hver var uppruni þeirra. Fullyrðingin er almenn og nær til alþjóðlegra aðferða sem heimildir í staðreyndagrunni fjalla ekki beint um — gögnin eru séríslensk og tengjast kosningum 2024, ekki erlendri afskiptasemi í þjóðaratkvæðagreiðslum.
Að hluta staðfest Meðal aðferða til að hafa áhrif á kosningar er reynt að kynna öfgakennda umræðu og andstæða póla á báðum hliðum. Annað
Þá er oft reynt að sprengja umræðuna upp í þessa andstæðu póla og lyfta undir öfgakennda umræðu á báðum pólum.
Fullyrðing: Meðal aðferða til að hafa áhrif á kosningar er reynt að kynna öfgakennda umræðu og andstæða póla á báðum hliðum.
POLL-DATA-026 sýnir skautun í íslensku fjölmiðlalandslagi — um 25% neytenda eru í «bergmálshelli» og upplifun af hatursummælum á netinu hefur aukist. POL-DATA-023 staðfestir öfgakennda orðræðu í ESB-umræðunni: Miðflokkurinn notar orð eins og «þjóðarsvik» og «Evrópubrölt». Þessar heimildir sýna að skautun og öfgakennd orðræða eru til staðar, en tengja þetta við innlenda pólitíska þróun — engin heimild staðfestir beint að erlend áhrif séu orsök skautunarinnar eða að þetta sé markvisst notað sem aðferð til að hafa áhrif á kosningar.
Samhengi sem vantar
Fullyrðingin lýsir alþjóðlegri áhrifaaðferð — að erlend ríki ýti markvisst undir öfgar á báðum hliðum. Heimildir í staðreyndagrunni sýna aðeins innlenda skautun og pólitíska orðræðu á Íslandi, ekki erlenda aðkomu. Til staðfestingar þyrfti heimildir um skjalfest tilvik þar sem erlendir aðilar hafa ýtt undir öfgar á báðum pólum — t.d. rannsóknir á rússneskum áhrifaaðgerðum á samfélagsmiðlum.
Staðfest Þjóðaratkvæðagreiðsla um ESB-aðild var boðuð með nokkuð stuttum fyrirvara. Annað
Nú var blásið til kosninga með nokkuð stuttum fyrirvara.
Fullyrðing: Þjóðaratkvæðagreiðsla um ESB-aðild var boðuð með nokkuð stuttum fyrirvara.
SOV-LEGAL-028 staðfestir að þingsályktunartillagan var lögð fram 7. mars 2026 og þjóðaratkvæðagreiðslan áætluð 29. ágúst 2026 — tæplega sex mánuðir á milli. PARTY-DATA-020 staðfestir að Sjálfstæðisflokkurinn gagnrýndi tímarammann sem of stuttan og taldi að haldbær umræða gæti ekki átt sér stað yfir sumarið. SOV-PARL-005 nefnir að stjórnarandstaðan taldi ríkisstjórnina hafa flýtt málinu í gegn. Heimildir styðja þannig mat á því að fyrirvarinn hafi verið stuttur miðað við umfang málsins.
Samhengi sem vantar
Þó ber að hafa í huga að «stuttur fyrirvari» er matskennt hugtak. Ríkisstjórnin hefur haldið því fram að sex mánuðir séu nægur tími og vísað til fordæma frá öðrum löndum. Gagnrýnin á tímalínuna kemur fyrst og fremst frá stjórnarandstöðu sem er andvíg ESB-aðild og getur því haft pólitískt markmið umfram efnislega umhyggju um tíma til umræðu.