Skoða möguleg áhrif erlendra aðila á kosingarnar
Raddir í greininni
Niðurstöður
Að hluta staðfest Það er þekkt um allan heim að utanaðkomandi ríki og aðilar reyna að hafa áhrif á atkvæðagreiðslur af þessari stærðargráðu. Fordæmi
Hann segir það þekkt um allan heim að utanaðkomandi ríki og aðilar reyni að hafa áhrif á atkvæðagreiðslur af þessari stærðargráðu.
Fullyrðing: Það er þekkt um allan heim að utanaðkomandi ríki og aðilar reyna að hafa áhrif á atkvæðagreiðslur af þessari stærðargráðu.
PARTY-DATA-022 staðfestir að pólitískur ráðgjafi með tengsl við Nigel Farage heimsótti Ísland tvisvar á fyrsta ársfjórðungi 2026 til að deila herferðaraðferðum frá Brexit-atkvæðagreiðslunni. POLL-DATA-025 sýnir að 62,1% Íslendinga höfðu upplifað rangar eða villandi upplýsingar í tengslum við alþingiskosningarnar 2024. Þessar heimildir benda til þess að erlend pólitísk afskiptasemi og upplýsingaóreiða séu raunveruleg fyrirbæri, en staðreyndagrunnurinn inniheldur ekki beinar heimildir um skipulögð áhrif erlendra ríkja á þjóðaratkvæðagreiðslur á alþjóðavísu.
Samhengi sem vantar
Fullyrðingin er almennt sett fram sem alþjóðlega viðurkennt fyrirbæri, en heimildir í staðreyndagrunni ná aðeins til ísllensku samhengisins. Til að staðfesta fullyrðinguna að fullu þyrfti tilvísun í alþjóðlegar rannsóknir eða skýrslur (t.d. frá öryggisþjónustum eða alþjóðastofnunum) um erlend áhrif á kosningar og þjóðaratkvæðagreiðslur.
Staðfest Upplýsingaóreiða er ein af aðferðunum sem notaðar eru til að hafa áhrif á niðurstöður kosninga. Annað
bætir við að upplýsingaóreiða sé einnig mikið notuð
Fullyrðing: Upplýsingaóreiða er ein af aðferðunum sem notaðar eru til að hafa áhrif á niðurstöður kosninga.
POLL-DATA-025 staðfestir þetta beint: 62,1% þátttakenda í könnun Fjölmiðlanefndar og Maskínu sögðust hafa séð rangar eða villandi upplýsingar sem ætlað var að hafa áhrif á alþingiskosningarnar 2024, samanborið við 46,6% árið 2021. Facebook var algengasti vettvangurinn (65,2%), næst TikTok (31,2%). POLL-DATA-026 styður einnig — rannsókn Fjölmiðlanefndar sýndi að 25% Íslendinga voru í «bergmálshelli» og skoðuðu einungis miðla sem ríma við eigin skoðanir, sem eykur næmni fyrir upplýsingaóreiðu.
Samhengi sem vantar
Heimildir staðfesta upplifun fólks af upplýsingaóreiðu á Íslandi, en könnun Fjölmiðlanefndar metur ekki hvort upplýsingarnar voru raunverulega rangar eða hver var uppruni þeirra. Fullyrðingin er almenn og nær til alþjóðlegra aðferða sem heimildir í staðreyndagrunni fjalla ekki beint um — gögnin eru séríslensk og tengjast kosningum 2024, ekki erlendri afskiptasemi í þjóðaratkvæðagreiðslum.
Að hluta staðfest Meðal aðferða til að hafa áhrif á kosningar er reynt að kynna öfgakennda umræðu og andstæða póla á báðum hliðum. Annað
Þá er oft reynt að sprengja umræðuna upp í þessa andstæðu póla og lyfta undir öfgakennda umræðu á báðum pólum.
Fullyrðing: Meðal aðferða til að hafa áhrif á kosningar er reynt að kynna öfgakennda umræðu og andstæða póla á báðum hliðum.
POLL-DATA-026 sýnir skautun í íslensku fjölmiðlalandslagi — um 25% neytenda eru í «bergmálshelli» og upplifun af hatursummælum á netinu hefur aukist. POL-DATA-023 staðfestir öfgakennda orðræðu í ESB-umræðunni: Miðflokkurinn notar orð eins og «þjóðarsvik» og «Evrópubrölt». Þessar heimildir sýna að skautun og öfgakennd orðræða eru til staðar, en tengja þetta við innlenda pólitíska þróun — engin heimild staðfestir beint að erlend áhrif séu orsök skautunarinnar eða að þetta sé markvisst notað sem aðferð til að hafa áhrif á kosningar.
Samhengi sem vantar
Fullyrðingin lýsir alþjóðlegri áhrifaaðferð — að erlend ríki ýti markvisst undir öfgar á báðum hliðum. Heimildir í staðreyndagrunni sýna aðeins innlenda skautun og pólitíska orðræðu á Íslandi, ekki erlenda aðkomu. Til staðfestingar þyrfti heimildir um skjalfest tilvik þar sem erlendir aðilar hafa ýtt undir öfgar á báðum pólum — t.d. rannsóknir á rússneskum áhrifaaðgerðum á samfélagsmiðlum.
Staðfest Þjóðaratkvæðagreiðsla um ESB-aðild var boðuð með nokkuð stuttum fyrirvara. Annað
Nú var blásið til kosninga með nokkuð stuttum fyrirvara.
Fullyrðing: Þjóðaratkvæðagreiðsla um ESB-aðild var boðuð með nokkuð stuttum fyrirvara.
SOV-LEGAL-028 staðfestir að þingsályktunartillagan var lögð fram 7. mars 2026 og þjóðaratkvæðagreiðslan áætluð 29. ágúst 2026 — tæplega sex mánuðir á milli. PARTY-DATA-020 staðfestir að Sjálfstæðisflokkurinn gagnrýndi tímarammann sem of stuttan og taldi að haldbær umræða gæti ekki átt sér stað yfir sumarið. SOV-PARL-005 nefnir að stjórnarandstaðan taldi ríkisstjórnina hafa flýtt málinu í gegn. Heimildir styðja þannig mat á því að fyrirvarinn hafi verið stuttur miðað við umfang málsins.
Samhengi sem vantar
Þó ber að hafa í huga að «stuttur fyrirvari» er matskennt hugtak. Ríkisstjórnin hefur haldið því fram að sex mánuðir séu nægur tími og vísað til fordæma frá öðrum löndum. Gagnrýnin á tímalínuna kemur fyrst og fremst frá stjórnarandstöðu sem er andvíg ESB-aðild og getur því haft pólitískt markmið umfram efnislega umhyggju um tíma til umræðu.