Gagnrýnir samkeppnislög og kolefnisgjöld
Greindar 12 fullyrðingar. Niðurstöður: 8 ekki hægt að sannreyna, 4 stutt að hluta. Sjónarhorn: hallar á ESB-neikvæða hlið. Heildstæðni: 35%.
Niðurstöður
Að hluta staðfest Fiskimjölsverksmiðjum í Danmörku hefur fækkað úr átján í tvær frá árinu 1990 Sjávarútvegur
fiskimjölsverksmiðjum í Danmörku hefur frá árinu 1990 fækkað úr átján í tvær, eina sem sérhæfir sig í makríl og aðra í síld
Fullyrðing: Fiskimjölsverksmiðjum í Danmörku hefur fækkað úr átján í tvær frá árinu 1990
Staðreyndagrunnurinn staðfestir almenna samþjöppun í danskum sjávarútvegi. FISH-COMP-004 sýnir að danskt sjávarútvegsfyrirtæki hefur dregist saman og aflinn er yfirgnæfandi til iðnaðarnota (fiskimjöl úr loðnu og brislingi). FISH-COMP-002 staðfestir einnig að ESB-flotinn í heild hefur minnkað um 25% frá 2000 til 2023. Hin nákvæmu tölur um fiskimjölsverksmiðjur (18 niður í 2) finnast þó ekki í staðreyndagrunni og geta ekki verið staðfest.
Samhengi sem vantar
Samkvæmt FISH-COMP-004 eru fiskimjölsverksmiðjur í Danmörku sérhæfðar í iðnaðartegundum (loðnu og brislingi), sem er ólíkt Íslandi þar sem sjávarafurðir eru aðallega til manneldis. Samanburðurinn tekur ekki tillit til þessa grundvallarmunar.
Að hluta staðfest Í Færeyjum er ekkert kolefnisgjald, í Noregi eru kolefnisgjöld endurgreidd að stærstum hluta og í Danmörku voru sjávarútvegsfyrirtæki undanþegin gjöldunum til ársins 2023 Viðskipti
í Færeyjum sé ekkert kolefnisgjald, í Noregi séu þau endurgreidd að stærstum hluta og í Danmörku séu sjávarútvegsfyrirtæki undanþegin gjöldunum til ársins 2023
Fullyrðing: Í Færeyjum er ekkert kolefnisgjald, í Noregi eru kolefnisgjöld endurgreidd að stærstum hluta og í Danmörku voru sjávarútvegsfyrirtæki undanþegin gjöldunum til ársins 2023
Staðreyndagrunnurinn staðfestir hluta fullyrðingarinnar óbeint. TRADE-DATA-029 staðfestir að Ísland tekur þátt í ETS-kerfinu sem EES-ríki og ber kolefniskostnað. PREC-DATA-007 og PREC-DATA-010 staðfesta að Danmörk hafi haft ýmsar undanþágur og aðlögunartímabil í loftslagsmálum. Hins vegar finnast ekki sérstakar heimildir um kolefnisgjöld Færeyja, norska endurgreiðslukerfið fyrir sjávarútveg eða nákvæmar dagsetningar danskra undanþága. Fullyrðingin er trúleg og endurspeglar þekktar stefnur nágrannanna, en nákvæm staðfesting vantar.
Samhengi sem vantar
Samkvæmt TRADE-DATA-029 er Ísland hluti af ETS-kerfinu sem EES-aðili og ber kolefniskostnað, en nýtur einnig hlutaundanþágu vegna sérstakrar orkusamsetningar (jarðvarmi/vatnsorka). Frjálsar heimildir í ETS eru í niðurfellingu til 2034, sem mun hækka kostnað óháð ESB-aðild.
Að hluta staðfest Enginn borgar kolefnisgjöld á kolmunnaveiðum nema íslensku skipin, þrátt fyrir að skip frá sjö til tíu þjóðum séu á svæðinu Viðskipti
Þar eru gjarnan skip að veiðum frá sjö til tíu þjóðum. Enginn borgar kolefnisgjöld nema íslensku skipin
Fullyrðing: Enginn borgar kolefnisgjöld á kolmunnaveiðum nema íslensku skipin, þrátt fyrir að skip frá sjö til tíu þjóðum séu á svæðinu
Fullyrðingin er trúleg en einföldun. TRADE-DATA-029 staðfestir að Ísland tekur þátt í ETS-kerfinu og ber þar af leiðandi kolefniskostnað sem kemur ofan á íslenskt kolefnisgjald. Samkvæmt TRADE-DATA-040 eru EES-ríkin utan tollabandalagsins og semja sjálf um sínar skuldbindingar. Noregur tekur einnig þátt í ETS-kerfinu og ber kolefniskostnað á sjávarútveg, þótt norsk endurgreiðslukerfi dragi verulega úr raunkostnaði. Fullyrðingin er því of víð þegar hún segir að «enginn» borgi kolefnisgjöld nema Íslendingar — Noregur ber einnig ETS-kostnað á sjóflutningum.
Samhengi sem vantar
Noregur tekur einnig þátt í ETS-kerfinu sem EES-ríki og ber kolefniskostnað, þótt endurgreiðslur dragi úr raunkostnaði. Fullyrðingin um að «enginn» annar borgi kolefnisgjöld er einföldun. Auk þess fer ESB í áföngum að innleiða ETS á siglingum (2024-2026), sem mun breyta samkeppnisstöðunni.
Að hluta staðfest Engin raunhæfir valmöguleikar eru til orkuskipta við rekstur fiskiskipa Sjávarútvegur
staðreyndin einfaldlega sú að slíkum valmöguleikum er ekki að skipta við rekstur fiskiskipa
Fullyrðing: Engin raunhæfir valmöguleikar eru til orkuskipta við rekstur fiskiskipa
Fullyrðingin endurspeglar raunverulegar tæknilegar takmarkanir en er of afgerandi. ENERGY-DATA-007 staðfestir að orkuskipti á Íslandi eru flókin jafnvel á landi — ný virkjun tekur 5-10 ár. Fyrir fiskiskip er staðan enn erfiðari þar sem rafhlöðutækni og vetniseldsneyti eru ekki komin á stærðarskala sem hentar fiskiskipum á hafi úti. Hins vegar er rangt að segja að «engin» valmöguleikar séu til — þróun á metanól-, ammoníak- og vetnisknúnum skipum er í gangi á alþjóðavísu, þótt tæknin sé ekki markaðshæf fyrir íslenskan sjávarútveg enn sem komið er.
Samhengi sem vantar
Þróun á orkuskiptum í siglingum er í gangi á alþjóðavísu. ESB stefnir að innleiðingu ETS á siglingum (2024-2026), sem mun auka þrýsting á orkuskipti. Ísland nýtur nánast 100% endurnýjanlegrar raforku á landi en framboð hefur ekki verið fullnægjandi til þess að mæta nýrri eftirspurn (ENERGY-DATA-007).