Ekkert samráð við þjóðina um ESB-kosningu
Raddir í greininni
Niðurstöður
Staðfest Þingsályktunartillaga ríkisstjórnar Kristrún Frostadóttir um þjóðaratkvæðagreiðslu um ESB-viðræður fór ekki í opið samráð við almenning áður en hún var lögð fram á Alþingi. Fullveldi
Þingsályktunartillaga ríkisstjórnar Kristrún Frostadóttir um að efna til þjóðaratkvæðagreiðslu um áframhaldandi viðræður við Evrópusambandið fór ekki í opið samráð við almenning áður en hún var lögð fram á Alþingi.
Fullyrðing: Þingsályktunartillaga ríkisstjórnar Kristrún Frostadóttir um þjóðaratkvæðagreiðslu um ESB-viðræður fór ekki í opið samráð við almenning áður en hún var lögð fram á Alþingi.
Heimildir staðfesta að ekkert formlegt samráð fór fram. SOV-PARL-005 greinir frá því að stjórnarandstaðan hafi gagnrýnt að «no formal public consultation (samráð) was conducted before the resolution was introduced». SOV-LEGAL-028 staðfestir einnig að andstöðuflokkar hafi kvartað yfir skortinum á samráði og samráðsgátt var ekki notuð.
Samhengi sem vantar
Ríkisstjórnin hefur rökstutt að þjóðaratkvæðagreiðslan sjálf sé víðtækara form samráðs en hefðbundið samráðsferli (SOV-PARL-005). Þá er deilt um hvort samráðsskylda eigi formlega við um þingsályktunartillögur.
Að hluta staðfest Samkvæmt verklagsreglum stjórnvalda er almennt gert ráð fyrir að drög að þingsályktunartillögum séu kynnt almenningi og hagsmunaaðilum í samráðsgátt stjórnvalda áður en þau eru lögð fram. Fullveldi
Samkvæmt verklagsreglum stjórnvalda um undirbúning lagafrumvarpa og þingsályktunartillagna er almennt gert ráð fyrir að slík drög séu kynnt almenningi og hagsmunaaðilum í svokallaðri samráðsgátt stjórnvalda áður en þau eru lögð fram.
Fullyrðing: Samkvæmt verklagsreglum stjórnvalda er almennt gert ráð fyrir að drög að þingsályktunartillögum séu kynnt almenningi og hagsmunaaðilum í samráðsgátt stjórnvalda áður en þau eru lögð fram.
SOV-PARL-005 vísar til «government consultation rules» sem forsenda gagnrýninnar og staðfestir þar með að slíkar reglur séu til. Engin heimild í staðreyndagrunninum vitnar þó beint í verklagsreglurnar sjálfar eða samráðsgáttina sem tól. Fullyrðingin er í samræmi við forsendur umræðunnar á Alþingi, en staðfesting á orðalagi reglnanna sjálfra kemur ekki úr heimildunum.
Samhengi sem vantar
Heimildir vísa til samráðsreglna í almennum skilningi en enginn texti samráðsgáttarreglnanna sjálfra er í staðreyndagrunninum. Ekki er ljóst hvort reglurnar nái til allra þingsályktunartillagna eða aðeins frumvarpa.
Að hluta staðfest Ríkisstjórnin kynnti þingsályktunartillöguna á blaðamannafundi á föstudag og var hún lögð fram á Alþingi á mánudag — þ.e. tillagan var lögð fram á svipuðum tíma og hún var kynnt. Fullveldi
Ríkisstjórnin kynnti þingsályktunartillöguna á blaðamannafundi á föstudag og var hún síðan lögð fram á Alþingi á mánudag.
Fullyrðing: Ríkisstjórnin kynnti þingsályktunartillöguna á blaðamannafundi á föstudag og var hún lögð fram á Alþingi á mánudag — þ.e. tillagan var lögð fram á svipuðum tíma og hún var kynnt.
SOV-LEGAL-028 staðfestir að tillagan var lögð fram á föstudegi 7. mars 2026 á Alþingi, en segir ekki til um sérstakan blaðamannafund né að framlagning hafi verið á mánudegi. Heimildirnar benda til þess að tillagan hafi verið lögð fram á föstudeginum sjálfum, ekki mánudag. Tímalínan í fullyrðingunni (kynning á föstudegi, framlagning á mánudegi) stemmir ekki nákvæmlega við SOV-LEGAL-028 sem segir framlagninguna hafi verið á föstudeginum.
Samhengi sem vantar
SOV-LEGAL-028 segir tillöguna hafi verið «submitted to Althingi on Friday 7 March 2026» sem bendir til þess að framlagning hafi verið á föstudegi, ekki mánudegi. Hugsanlegt er að blaðamannafundur og framlagning hafi verið á mismunandi dögum en heimildir staðfesta það ekki.
Staðfest Tillagan hafði ekki áður verið birt í samráðsgátt stjórnvalda þar sem almenningur getur sent inn umsagnir. Fullveldi
Tillagan hafði því ekki áður verið birt í samráðsgátt stjórnvalda þar sem almenningur getur sent inn umsagnir.
Fullyrðing: Tillagan hafði ekki áður verið birt í samráðsgátt stjórnvalda þar sem almenningur getur sent inn umsagnir.
SOV-PARL-005 staðfestir skýrt að «no formal public consultation (samráð) was conducted before the resolution was introduced». Andstöðuflokkar gagnrýndu þetta sérstaklega sem brot á samráðsreglum. Engin heimild bendir til þess að tillagan hafi farið gegnum samráðsgátt.
Samhengi sem vantar
Ríkisstjórnin hefur fært rök fyrir því að þjóðaratkvæðagreiðslan sé sterkara form samráðs en samráðsgátt. Þá er deilt um hvort samráðsgáttin eigi endilega við um þessa tegund þingsályktunartillögu.
Heimildir vantar Í 9. grein reglna ríkisstjórnarinnar um málsmeðferð segir að drög að frumvörpum og þingsályktunartillögum skuli almennt kynnt í opnu samráði og kostur gefinn á umsögnum og ábendingum. Fullveldi
Í 9. grein reglna ríkisstjórnarinnar um málsmeðferð segir meðal annars að drög að frumvörpum og þingsályktunartillögum skuli almennt kynnt í opnu samráði og kostur gefinn á umsögnum og ábendingum.
Fullyrðing: Í 9. grein reglna ríkisstjórnarinnar um málsmeðferð segir að drög að frumvörpum og þingsályktunartillögum skuli almennt kynnt í opnu samráði og kostur gefinn á umsögnum og ábendingum.
Engin heimild í staðreyndagrunninum vitnar beint í 9. grein reglna ríkisstjórnarinnar um málsmeðferð. SOV-PARL-005 og SOV-LEGAL-028 nefna samráðsreglur í almennum skilningi en þau vitna ekki í þessa tilteknu grein. SOV-LEGAL-019 fjallar um 24. grein þingskapalaga sem snýr að utanríkismálanefnd, ekki samráðsgátt. Orðalag 9. greinarinnar verður ekki staðfest eða hrakið.
Samhengi sem vantar
Textinn úr 9. grein reglna ríkisstjórnarinnar um málsmeðferð er ekki í staðreyndagrunninum. Heimildir vísa óbeint til þess að samráðsreglur séu til, en staðfesta ekki orðalag eða greinarnúmer.
Að hluta staðfest Ekki hefur verið gerð opinber grein fyrir því hvort eða á hvaða forsendum undantekning frá samráðsskyldu var talin eiga við í þessu tilviki. Fullveldi
Ekki hefur verið gerð opinber grein fyrir því hvort eða á hvaða forsendum slík undantekning hafi verið talin eiga við í þessu tilviki.
Fullyrðing: Ekki hefur verið gerð opinber grein fyrir því hvort eða á hvaða forsendum undantekning frá samráðsskyldu var talin eiga við í þessu tilviki.
SOV-PARL-005 sýnir að ríkisstjórnin rökstuddi skortinn á samráði með vísan til þess að þjóðaratkvæðagreiðslan sé víðtækara form samráðs — en þetta snýr ekki beint að formlegri undanþágu frá samráðsreglum. SOV-LEGAL-028 greinir frá því að ríkisstjórnin hafi sagt að verklagsreglum hafi verið fylgt, en nefnir ekki sérstaka undanþágu. Ríkisstjórnin hefur þannig tekið afstöðu en ekki víst að hún hafi sérstaklega vísað til undantekningarákvæðis samráðsreglnanna.
Samhengi sem vantar
Ríkisstjórnin hefur gefið skýringar á af hverju samráðsgátt var ekki notuð — m.a. að þjóðaratkvæðagreiðslan sjálf sé betra form samráðs. Þó er ekki ljóst hvort hún hafi beint vísað til undantekningarákvæðis í 9. grein reglnanna.