← Til baka á Heimildir
TRADE-LEGAL-002 Sérfræðigreining Há
Viðskipti Efnahagslegt
Ísland og Noregur kröfðust undanþágu frá verndargjöldum ESB á kísílmálmblöndu með vísan til EES-samningsins um frjálst vöruflæði, en Framkvæmdastjórn ESB hafnaði kröfunni og flokkaði aðgerðina sem WTO-verndaraðgerð utan gildissviðs EES-samningsins. Þetta mál er fordæmamikill prófsteinn á takmörk EES-aðildar og hvort hún verndi gegn viðskiptavarnararáðstöfunum sem ESB beitir á heimsvísu.
Enska frumtextinn

Iceland and Norway formally argued that they should be exempt from the EU ferroalloy safeguard measures under the EEA Agreement, which guarantees free movement of goods between EEA states. The European Commission rejected this argument, classifying the safeguard as a WTO-compatible trade defence measure outside the scope of EEA single market rules. Norway and Iceland announced they would seek dispute resolution through the EEA Joint Committee and potentially the EFTA Court. This is a significant test case for the limits of EEA single market access: it demonstrates that EEA membership does not protect against EU trade defence measures that the EU applies globally.

Síðast staðfest 19. mars 2026
Svið Efnahagslegt
Heimildaflokkur Sérfræðigreining

Heimild

Iceland Monitor — Iceland and Norway not granted exemption (November 2025)

Iceland Monitor er enskumálað fréttamiðill mbl.is sem veitir fréttir um íslenskar utanríkismálefni; greint er frá deilumálinu sem er enn til úrlausnar í EES-sameiginlegnefndinni og EFTA-dómstólnum.

Skoða heimild ↗

Fyrirvarar

Lagarökin eru enn óútkljáð. Hvort EES-ríki skuli vera undanþegin verndarráðstöfunum ESB er nýstárleg lögfræðileg spurning án skýrs fordæmis. EFTA-dómstóllinn hefur ekki enn úrskurðað um þetta tiltekna mál. Iceland Monitor er fréttaveita sem tekur saman yfirlit yfir deiluna, en ekki frumheimild að lögum. Afstaða framkvæmdastjórnarinnar kann að þróast á þriggja mánaða fresti í samráðsferlinu.

Tengdar heimildir (3)

TRADE-LEGAL-001 Viðskipti

Þann 17. nóvember 2025 setti Framkvæmdastjórn ESB varnargjald á innflutning á fjórum flokkum kísílmálmblöndu og veitir Íslandi tollfrjálst kvótatak upp á 53.060 tonn á ári — 75% af meðalútflutningi Íslands 2022–2024 — en utan kvótans gilda lágmarksverðsflötur, t.d. 2.408 evra á tonn fyrir kísílstál. Aðgerðirnar gilda þrjú ár til nóvember 2028 með þrimánuðarlegum samráðsfundum við Noreg og Ísland.

 EEA-LEGAL-024 EES/ESB-löggjöf

EES-samningurinn veitir EFTA-ríkjum formlega aðild að sérfræðinganefndum framkvæmdastjórnar ESB (greinar 99–102) þar sem þau geta mótað löggjöf áður en hún er samþykkt en þau hafa hvorki atkvæðisrétt í ráðherraráðinu né Evrópuþinginu. Norsk ríkisstjórnargreinargerð frá 2012 (NOU 2012:2 «Utenfor og innenfor») komst að þeirri niðurstöðu að Noregur hefur þátttöku í um 500 sérfræðingahópum framkvæmdastjórnarinnar en áhrif á lokaniðurstöður löggjafar eru «takmörkuð».

 TRADE-COMP-006 Viðskipti

EES-samningurinn veitir Íslandi aðgang að innri markaðnum en án atkvæðisréttar um löggjöfina sem landið þarf að taka upp — frá 1994 hefur Ísland innleitt yfir 13.000 ESB-gerðir í landsrétt. Samtök iðnaðarins hafa bent á að Ísland geti ekki haft áhrif á ákvarðanir sem snerta íslenskar framleiðslur, svo sem andstæðutolla á kísilmálm, auk þess sem Ísland er ekki aðili að viðskiptasamningum ESB við þriðju lönd.

Notuð í greiningum (3)

ESB-aðild: Eldstormur geisar DV

  • Að hluta staðfest Styður Fyrirhugaðir tollar ESB á íslenskt járnblendi styðjast við þröngt undanþáguákvæði EES-samningsins.
  • Að hluta staðfest Styður Fyrirhugaðir tollar ESB á íslenskt járnblendi fara gegn inntaki EES-samningsins.

Hvenær hefst höfuðborgaferð Kristrúnar? bjorn.blog.is

  • Að hluta staðfest Styður Þegar ríkisstjórn Kristrúnar Frostadóttur leitaði stuðnings við undanþágu vegna verndartolla í þágu Elkem-kísiljárnverksmiðjunnar greiddu aðeins fulltrúar sex ESB-landa atkvæði með ósk Íslands.

Þrír hópar sem myndu hagnast mest á aðild Íslands að Evrópusambandinu Vísir

  • Staðfest Styður Umræða um verndaraðgerðir ESB vegna kísilmálms síðasta haust sýndi að EES-aðild tryggir ekki að íslensk fyrirtæki séu meðhöndluð sem fullgildir aðilar að ráðstöfunum á innri markaðnum.