Króatía tók upp evru 1. janúar 2023 og varð þar með 20. meðlimur evrusvæðisins; þjóðbanki Króatíu (HNB) skýrði frá því að evruupptakan leiddi til þess að gjaldeyrisáhætta hvarf, viðskiptakostnaður lækkaði (um 0,3% af VLF árlega) og aðgangur að lausafjáraðstöðu Seðlabanka Evrópu bætti sig. Staða Íslands er þó grundvallarmismunandi: krónan sveiflast frjálst og íslenskt verðlag er skipulagslega hærra, þannig að aðlögunarstuðningur við að festa sig við evru yrði meiri en í Króatíu.
Enska frumtextinn
Croatia adopted the euro on 1 January 2023, becoming the 20th eurozone member and the first new euro adopter since Lithuania in 2015. The transition from the Croatian kuna was accompanied by a dual-display price period (September 2022–December 2023) and strict price monitoring. Croatia's inflation rate was 8.4% in 2023 (down from 10.7% in 2022), broadly in line with the eurozone average of 5.4%, though higher due to post-pandemic catch-up effects and tourism-driven demand. The Croatian National Bank (HNB) reported that euro adoption reduced borrowing costs: the average interest rate on new housing loans fell from approximately 3.5% in 2022 to approximately 3.64% (January 2024, per CNB Governor Vujčić/BIS Review) in 2024, and the spread between Croatian and core eurozone rates narrowed significantly. HNB Governor Boris Vujčić stated that euro adoption eliminated currency risk, reduced transaction costs (estimated at 0.3% of GDP annually), and improved access to ECB liquidity facilities. Vujčić cited lower interest rates as a benefit, but housing prices continued rising and the CNB tightened macroprudential buffers — there is no evidence he claimed housing costs fell overall. Consumer surveys showed mixed perceptions — many Croatians believed prices rose more than official statistics indicated (the 'perceived inflation' gap). Croatia's GDP grew 3.4% in 2023 and 3.6% in 2024, among the highest in the eurozone. Tourism, which accounts for approximately 20% of Croatian GDP, benefited from the elimination of currency exchange for eurozone visitors.
Heimild
Croatian National Bank (HNB); Eurostat; European Commission — Convergence Report
Þjóðbanki Króatíu (HNB) er seðlabanki Króatíu og gefur út gögn um peningamálastefnu og áhrif evruupptökunnar; Eurostat og Framkvæmdastjórn ESB gefa út samleitniskýrslur.
Skoða heimild ↗Fyrirvarar
Reynsla Króatíu er mjög nýleg og langtímaáhrif eru ekki enn sjáanleg. Mismunur á skynjaðri og raunverulegri verðbólgu, svokallað verðbólgubil, er pólitískt mál. Fyrir upptöku evrunnar var peningastefna Króatíu í raun þegar tengd evrunni (gengi kúnunnar var mjög stýrt gagnvart evru), þannig að umskiptin voru mýkri en þau yrðu fyrir gjaldmiðil á frjálsu floti eins og íslensku krónuna. Aðstæður á Íslandi eru í grundvallaratriðum ólíkar: Íslenska krónan sveiflast frjálst, verðbólga á Íslandi er kerfislægt hærri og aðlögunarkostnaðurinn við að festa gengið við evru yrði meiri.
Notuð í greiningum (5)
25. þáttur Silfursins: Stefnt að kosningu um ESB í sumar Silfrið (RÚV)
- Að hluta staðfest Styður ESB-aðild myndi gefa Íslandi kost á lægri vöxtum, sterkari gjaldmiðli og öflugra samkeppnisumhverfi í banka- og tryggingageiranum.
- Þarfnast samhengis Styður Króatíski seðlabankastjórinn sagði að húsnæðiskostnaður króatískra heimila lækkaði eftir að Króatía tók upp evru árið 2023 og er nú aðeins undir þeim kostnaði sem Þjóðverjar búa við.
Af hverju að sækja um Evrópusambandsaðild? Kratinn
- Að hluta staðfest Styður Með aðild að ESB og upptöku evru myndi Ísland fá lægri fjármagnskostnað á evruvöxtum
Dagur B. Eggertsson: Bændur gætu orðið fremstir í stuðningsliði Evrópusambandsaðildar DV
- Að hluta staðfest Styður Um 70% lána Króata voru þegar í evrum áður en evran var tekin upp formlega.
- Staðfest Styður Áður en evran var tekin upp fékk Króatía skjól Evrópska seðlabankans í ERM II kerfinu.
- Að hluta staðfest Styður Stöðugleiki á banka- og fjármálamarkaði jókst í Króatíu eftir upptöku evrunnar.
- Að hluta staðfest Styður Ferðaþjónusta í Króatíu nýtur mjög góðs af evruna og er um 20% af hagkerfi landsins.
Gjaldeyrisáhættan þurrkaðist út Morgunblaðið
- Að hluta staðfest Styður Hagvöxtur í Króatíu er annar sá mesti af aðildarríkjum ESB, á eftir Möltu
- Staðfest Styður Króatía tók upp evruna árið 2023
- Þarfnast samhengis Styður Þegar Króatía gekk í myntbandalagið var verðbólga á evrusvæðinu 12%
- Þarfnast samhengis Andmælir Þegar Króatía gekk í myntbandalagið var verðbólga á evrusvæðinu 12%
- Að hluta staðfest Styður Verðbólga á evrusvæðinu er nú 1,9% á meðan hún er 3,5% í Króatíu
- Að hluta staðfest Styður Í mars 2023 voru erlendar skuldir Króatíu komnar niður í 0,5 milljarða evra eða 0,7% af VLF vegna upptöku evrunnar
- Að hluta staðfest Styður Eftir að taka upp evruna eru ríkisskuldir Króatíu eingöngu í innlendri mynt og fólk og fyrirtæki hafa enga gjaldeyrisáhættu
- Staðfest Styður Seðlabankastjóri Króatíu er hluti af stjórn Evrópska seðlabankans og tekur þátt í mótun sameiginlegrar peningastefnu
- Staðfest Styður Tekjur á íbúa hafa hækkað umtalsvert í Króatíu frá því að landið gekk í ESB
- Að hluta staðfest Styður Verðbólga í Króatíu er 3,5% vegna mikils launaskriðs og mikils hagvaxtar
- Að hluta staðfest Styður Króatía notar hlutfallslega meiri orku og mat en aðrar Evrópuþjóðir og þess vegna hækkaði verðbólga þar meira vegna COVID-19
Staða nokkurra mála í Íslandsfarsa blogis
- Þarfnast samhengis Andmælir Fullyrðing um að vextir hafi lækkað í Króatíu með upptöku evru á sér ekki stoð í tölum króatíska seðlabankans