← Til baka á Heimildir
ENERGY-ANALYSIS-004 Fræðigrein Miðlungs
Orkumál Efnahagslegt aluminium smelting and eu policy
Álframleiðsla er stærsti iðnaðargeiri Íslands og stendur undir um 18% af útflutningsverðmæti (u.þ.b. 250 milljarðar króna árið 2023) og um 70% af raforkuframleiðslu. Undir fullri ESB-aðild gætu langtímaorkusamningar álveranna við Landsvirkjun orðið skoðaðir á grundvelli reglna ESB um ríkisaðstoð ef kjararafmagn telst veita ósanngjarnt samkeppnisforskot.
Enska frumtextinn

Aluminium smelting is Iceland's largest industrial sector, accounting for roughly 18% of export revenues (approximately 250 billion ISK in 2023) and roughly 70% of electricity consumption. The three smelters operate on long-term power purchase agreements (PPAs) with Landsvirkjun at prices significantly below European market rates. Under full EU membership, these contracts could face scrutiny under EU state aid rules (Articles 107–108 TFEU) if preferential energy pricing is deemed to confer an unfair competitive advantage. However, the EU has recognised energy-intensive industries' carbon leakage risk and provides free ETS allowances to sectors at risk — a framework that would continue to protect Icelandic aluminium under membership.

Dagsetning 1. ágúst 2024
Síðast staðfest 9. mars 2026
Svið Efnahagslegt
Heimildaflokkur Fræðigrein

Heimild

Hagstofa Íslands — External trade statistics; European Commission — State aid rules for energy

Hagstofa Íslands er opinber tölfræðistofnun sem gefur reglulega út hagtölur um efnahag, utanríkisverslun, fólksfjölda og samfélag.

Skoða heimild ↗

Fyrirvarar

The state aid assessment would depend on whether Landsvirkjun's pricing is deemed market-based or preferential. Norway, as an EEA member, has faced ESA scrutiny of industrial energy contracts. Free ETS allowances for carbon-leakage sectors are being phased down as CBAM phases in, creating uncertainty about long-term protections. Smelter contracts are commercially confidential, making public assessment difficult.

Tengdar heimildir (3)

ENERGY-DATA-003 Orkumál

Raforkuverð til stóriðju á Íslandi er með því lægsta í Evrópu, um 25–35 USD/MWh, samanborið við meðaltal ESB-ríkja um 100–150 EUR/MWh árið 2023. Heimilisraforkuverð var um 15–18 ISK/kWh á Íslandi á móti ESB-meðaltali um 0,29 EUR/kWh, og þrjár álversmiðjur (Straumsvík, Reyðarfjörður, Grundartangi) framleiða samtals um 870.000 tonn á ári þökk sé lágu orkuverði.

 TRADE-DATA-001 Viðskipti

Evrópusambandið er stærsti viðskiptafélagi Íslands. Árið 2024 fóru um 50% af vöruútflutningi og 60% af vöruinnflutningi til og frá ESB-ríkjum — sjávarafurðir eru stærsti útflutningsflokkurinn til sambandsins.

 ENERGY-LEGAL-003 Orkumál

Íslensk stjórnarskrá og löggjöf tryggja þjóðareign og yfirráð yfir náttúruauðlindum, þar á meðal jarðvarma og vatnsafli. Raforkulög (nr. 65/2003) stjórna raforkugeiranum. ESB-aðild myndi ekki beint flytja eignarhald á orkuauðlindum, en 194. grein sáttmálans um starfshætti ESB (TFEU) viðurkennir rétt aðildarríkja til að ákvarða orkusamsetninguna, þótt samkeppnisreglur og ríkisaðstoðarreglur takmarki í reynd hvernig ríki haga orkuverðlagningu.

Notuð í greiningum (1)

Þrír hópar sem myndu hagnast mest á aðild Íslands að Evrópusambandinu Vísir

  • Að hluta staðfest Styður Umræða um verndaraðgerðir ESB vegna kísilmálms síðasta haust sýndi að EES-aðild tryggir ekki að íslensk fyrirtæki séu meðhöndluð sem fullgildir aðilar að ráðstöfunum á innri markaðnum.