Utanríkisráðherra Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir lagði fram frumvarp þann 18. september 2025 um innleiðingu 35. bókunar EES-samningsins í íslenskan rétt, í kjölfar dóms Hæstaréttar (24/2023) sem staðfesti að bókunin hefði ekki verið réttilega innleidd. Frumvarpið fylgir norsku fyrirmyndinni og tryggir forgang réttilega innleiddum EES-skuldbindingum, en varðveitir fullveldisrétt Alþingis til að setja andstæð lög ef þingið kýs það sérstaklega.
Enska frumtextinn
Foreign Minister Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir presented a bill on 18 September 2025 to implement Protocol 35 of the EEA Agreement into Icelandic law, establishing a limited priority rule for properly transposed EEA obligations. She cited Hæstiréttur's (Supreme Court) ruling of 28 February (case 24/2023, the 'fæðingarorlofsdómur') which confirmed that Protocol 35 had not been properly implemented in Icelandic law, resulting in a young doctor losing maternity leave benefits she would have been entitled to under correctly transposed EEA rules. The bill follows the Norwegian model (EEA Act § 2) and establishes that Icelandic laws implementing EEA obligations take precedence over conflicting domestic legislation, while preserving Alþingi's sovereign right to legislate contrary to EEA rules if it explicitly chooses to do so. She characterised this as protecting individuals' and businesses' rights under Iceland's most important trade agreement, not as a transfer of sovereignty.
Heimild
Alþingi — Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir, utanríkisráðherra (flutningsræða, 156. löggjafarþing)
Alþingi Íslands er þjóðþing landsins og æðsta löggjafarstofnun þar sem ræður þingmanna og lagafrumvörp eru opinberlega skráð.
Skoða heimild ↗Fyrirvarar
Frumvarpið var áfram umdeilt og stjórnarandstaðan hélt því fram að það fæli í sér læðandi fullveldisframsal. Réttilega er vitnað til dóms Hæstaréttar (mál nr. 24/2023) en íslenskir stjórnskipunarfræðingar deila um víðtækari áhrif innleiðingar bókunar 35. Samanburður við norska módelið er viðeigandi en réttarkerfi Noregs er frábrugðið réttarkerfi Noregs í nálgun sinni á innleiðingu þjóðaréttar.
Notuð í greiningum (8)
Að hafa vit fyrir sjálfum sér Sjálfstæðisflokkurinn
- Að hluta staðfest Andmælir Samkvæmt núverandi fyrirkomulagi fær EES-löggjöf sömu íslensku þinglegu meðferð og önnur löggjöf.
Bókun 35 við EES-samninginn og stjórnarskráin Heimssýn
- Staðfest Styður Utanríkisráðherra lagði fram nýtt frumvarp sem bætir sérstakri forgangsreglu við lög nr. 2/1993 um Evrópska efnahagssvæðið sem yrði ný 4. gr. laganna.
- Að hluta staðfest Styður Þegar EES-samningurinn var lögfestur með lögum nr. 2/1993 um Evrópska efnahagssvæðið var samhliða því tekin upp sérstök lögskýringarregla í 3. gr. laganna.
- Að hluta staðfest Styður Íslenskir dómstólar hafa ítrekað beitt lögskýringarreglunni í 3. gr. laga nr. 2/1993, en í dómaframkvæmd hefur einnig komið fram að slíkri lögskýringu eru viss takmörk sett.
- Að hluta staðfest Styður Eftirlitsstofnun EFTA hefur undanfarin misseri gert athugasemd við lögskýringarregluna í 3. gr. laga nr. 2/1993 og talið hana ekki duga til að fullnægja bókun 35 við EES-samninginn.
- Staðfest Styður Samkvæmt bókun 35 við EES-samninginn skuldbinda EFTA-ríkin sig til að setja, ef þörf krefur, lagaákvæði þess efnis að EES-reglur gildi þegar kemur til áreksturs á milli EES-reglna og annarra settra laga.
- Staðfest Styður Bókun 35 við EES-samninginn miðar að því að ná einsleitni laga á Evrópska efnahagssvæðinu án þess að samningsaðilar þurfi að framselja löggjafarvald til stofnana Evrópska efnahagssvæðisins.
- Að hluta staðfest Styður Bókun 35 gildir ekki um stjórnskipunarlög ríkisins og hefur þannig ekki áhrif á stöðu innleiddra EES-reglna samkvæmt íslenskri stjórnarskrá.
- Að hluta staðfest Styður Skuldbindingin samkvæmt bókun 35 raskar ekki rétthæð stjórnarskrárákvæða að neinu leyti.
Enn og aftur um bókun 35 og forgang EES-reglna DV
- Staðfest Styður Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir utanríkisráðherra lagði fram frumvarp til breytinga á EES-lögunum (lög nr. 2/1993) fyrir Alþingi.
- Staðfest Styður Frumvarpið leggur til að EES-reglur sem réttilega innleiða skuldbindingar samkvæmt EES-samningnum gangi framar öðrum almennum lagaákvæðum, nema Alþingi mæli fyrir um annað.
- Að hluta staðfest Styður 3. gr. EES-laganna kveður á um að skýra skuli lög og reglur, að svo miklu leyti sem við á, til samræmis við EES-samninginn og þær reglur sem á honum byggja.
- Staðfest Styður Bókun 35 við EES-samninginn skuldbindur EFTA-ríkin til að setja lagaákvæði sem tryggi að EES-reglur gangi framar öðrum reglum landsréttar þar sem þær rekast á þær.
- Að hluta staðfest Styður Alþingi taldi upphaflega að 3. gr. EES-laganna fullnægði skuldbindingunni í bókun 35.
- Staðfest Styður 3. gr. EES-laganna er lögskýringarregla sem gengur skemmra en skuldbindingin í bókun 35 krefst — hún tekur ekki bókun 35 efnislega beint upp í íslensk lög.
- Staðfest Styður Íslenskir dómstólar hafa í framkvæmd sinni ekki beitt 3. gr. EES-laganna með þeim hætti að hún tryggi EES-reglum fullan forgang þar sem við á.
- Að hluta staðfest Styður Galli á 3. gr. EES-laganna hefur skapað réttaróvissu, valdið einstaklingum búsifjum og mögulega skaðabótaskyldu ríkisins.
- Að hluta staðfest Styður Með EES-samningnum og bókun 35 gengust Íslendingar undir skuldbindingu um að tryggja EES-reglum forgang umfram íslenskt fullveldi í þeim málum sem samningurinn nær til.
- Staðfest Styður Samkvæmt höfundi felur hin fyrirhugaða forgangsregla ekki í sér bindingu á hendur Alþingis til framtíðar, heldur bindur hún einungis handhafa framkvæmdarvalds, dómstóla og einstaklinga meðan hún er í gildi.
- Að hluta staðfest Styður Frumvarpið stefnir að því að tryggja EES-reglum forgang og eyða þeirri réttaróvissu sem 3. gr. EES-laganna hefur skapað — ekki auka á hana.
Hvað er í pakkanum? Heimssýn
- Staðfest Styður Lög sem koma frá ESB hafa forgang yfir lög aðildarríkjanna.
INNLIMUNARSINNA SVARAÐ (Endurbirt blogg frá 22.8.2025) Blog.is
- Þarfnast samhengis Andmælir Með bókun 35 vildi ESB ná til sín löggjafarvaldinu, framkvæmdavaldinu og dómsvaldinu.
Netpakki Evrópusambandsins Blog.is
- Að hluta staðfest Andmælir Höfundur spáir því að Alþingi Íslands muni innleiða lög um stafræna þjónustu (DSA) án mótbára og gagnrýni, líkt og gert var með fjölmiðlalögin.
Ræddu 'fjóra strámenn', vonbrigði og hagsmunaárekstra Vísir
- Staðfest Styður Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir utanríkisráðherra sagði að andstæðingar EES-samningsins hafi beitt sömu aðferðum á sínum tíma og EES-samningurinn sé sá allra mikilvægasti viðskiptasamningur sem Íslendingar hafi gert.
SEGJUM UPP EES SAMNINGNUM OG HÆTUM VIÐ ESB ÞJÓÐARATKVÆÐAGREIÐSLUNA blogis
- Þarfnast samhengis Andmælir Bókun 35 við EES-samninginn var ekki hluti af upphaflega EES-samningnum.