← Til baka á Heimildir
EEA-DATA-021 Alþjóðastofnun Miðlungs
EES/ESB-löggjöf Stjórnmálalegt
Í afstöðuyfirlýsingu frá 2024 hvöttu EES-EFTA-ríkin ESB til að tryggja jafnan aðgang þeirra að áætlunum undir næsta fjöláraáætlunarramma (2028–2034), þar sem fram hefur komið viðvarandi núningur um það hvort ESB-stofnanir geri sér fulla grein fyrir réttindum EES-ríkjanna. Jafngildi aðgangsréttar nær til umsókna um fjármögnun en tekur ekki til atkvæðisréttar við mótun eða stjórnun áætlana.
Enska frumtextinn

The EEA EFTA states have periodically raised concerns about diminishing awareness within EU institutions of EEA states' rights to equal programme access. In a 2024 position paper, the EEA EFTA states urged the EU to ensure 'equal access' when designing the next Multiannual Financial Framework (MFF, 2028-2034) and associated programmes. Historically, the Evrópunefnd Alþingis (Icelandic Parliament's European Affairs Committee) has documented cases where EFTA/EEA states had to remind EU institutions of their participation rights, and where new EU programme designs inadvertently excluded or disadvantaged EEA EFTA participants. Jens Stoltenberg, then Norwegian Finance Minister, notably stated that 'the difference between being in and being outside the EU is greater than many Norwegians think' regarding programme influence.

Síðast staðfest 19. mars 2026
Svið Stjórnmálalegt
Heimildaflokkur Alþjóðastofnun

Heimild

EFTA — EEA EFTA States seek to help shape next EU programmes based on equal access (2024)

EFTA (Fríverslunarsamtök Evrópu) er alþjóðleg stofnun sem annast samskipti við ESB í tengslum við EES-samninginn og gefur út afstöðuyfirlýsingar fyrir hönd EES-ríkjanna.

Skoða heimild ↗

Fyrirvarar

Hin tiltekna skýrsla Evrópunefndar Alþingis frá 2007 sem vísað er til í greinum fannst ekki á netinu. Tilvitnunin í Stoltenberg er víða notuð í umræðu um ESB á Norðurlöndum en er frá því fyrir núverandi áætlunartímabil. „Jafn aðgangur“ á við um umsóknir en ekki stjórnarhætti — EES-EFTA-ríkin hafa ekki atkvæðisrétt um hönnun áætlana, sem er hið kerfislæga áhyggjuefni. Í afstöðuskjali EFTA frá 2024 eru staðfestir viðvarandi núningar en þar eru ekki skráð tiltekin dæmi um útilokun.

Tengdar heimildir (3)

EEA-DATA-019 EES/ESB-löggjöf

EES-EFTA-ríkin Ísland, Noregur og Liechtenstein taka þátt í 15 evrópskum áætlunum á tímabilinu 2021–2027; Ísland á aðgang að 12 þeirra, þ.á m. Horizon Europe, Erasmus+ og Creative Europe, og geta íslenskar stofnanir sótt um fjármagn á jafnréttisgrundvelli. Hins vegar hafa EES-EFTA-ríkin engan atkvæðisrétt við mótun áætlananna eða úthlutun fjármagns.

 EEA-DATA-020 EES/ESB-löggjöf

Carbfix, íslenskt kolefnisbindingafélag, fékk 115 milljóna evra styrk úr Nýsköpunarsjóði ESB árið 2022, stærsta ESB-styrk sem íslenskt fyrirtæki hefur fengið, og að auki 3,9 milljóna evra styrk fyrir annað verkefni; LIFE-áætlun ESB veitti auk þess um 6 milljóna evra styrk til íslensks leiðsöguverkefnis. Þetta sýnir að EES-ríki geta hlotið verulegt fjármagn úr helstu sjóðum ESB án þess að vera full aðildarríki.

 EEA-LEGAL-024 EES/ESB-löggjöf

EES-samningurinn veitir EFTA-ríkjum formlega aðild að sérfræðinganefndum framkvæmdastjórnar ESB (greinar 99–102) þar sem þau geta mótað löggjöf áður en hún er samþykkt en þau hafa hvorki atkvæðisrétt í ráðherraráðinu né Evrópuþinginu. Norsk ríkisstjórnargreinargerð frá 2012 (NOU 2012:2 «Utenfor og innenfor») komst að þeirri niðurstöðu að Noregur hefur þátttöku í um 500 sérfræðingahópum framkvæmdastjórnarinnar en áhrif á lokaniðurstöður löggjafar eru «takmörkuð».

Notuð í greiningum (2)

Brenglað stöðumat vegna ESB bjorn_is

  • Að hluta staðfest Styður Atvinnuvegaráðherra lýsti því yfir á ársfundi Íslandsstofu að heimur EES-samningsins sé að «ákveðnu leyti horfinn».
  • Staðfest Styður Atvinnuvegaráðherra heldur því fram að löggjöf ESB sé oft á mörkum þess að falla undir gildissvið EES-samningsins og þessi þróun geti skapað gliðnun innri markaðarins.

Innleiðingarblekkingin Vísir

  • Að hluta staðfest Styður Norskur ríkisstjórnarskýrslur hafa komist að því að staða Noregs sem EES-ríkis, þar sem það tekur upp reglur sem það á ekki aðild að gerð, er óþægileg.