ESB-aðild felur í sér skyldu til að taka upp evru að lokum, nema sérstök undanþága sé samið um líkt og Danmörk gerði, og krafist er þess m.a. að verðlag, hallarekstur og skuldir uppfylli nákvæm samlægunarskilyrði. Sem dæmi um hugsanlegan tímalengd: Búlgaría gekk í ESB árið 2007 en tók upp evru árið 2026, 19 árum síðar.
Enska frumtextinn
EU membership requires eventual euro adoption unless an exemption is negotiated, as Denmark did with its opt-out. Convergence criteria include: inflation within 1.5 percentage points of the three lowest eurozone rates, budget deficit below 3% of GDP, government debt below 60% of GDP, and stable exchange rates for at least two years. The timeline from EU accession to euro adoption can be very long — Bulgaria joined the EU in 2007 and adopted the euro in early 2026, a 19-year gap. Sweden rejected the euro in a 2003 referendum and maintains a floating krona without formal sanctions. Interest rates under the euro would likely be somewhat lower, and indexed loans (a distinctive feature of Iceland's mortgage market) would likely become less common.
Heimild
Vísindavefurinn — Gylfi Magnússon, Professor of Economics, University of Iceland (March 2026)
Vísindavefurinn er fræðilegur svarsíðuvefur Háskóla Íslands þar sem sérfræðingar svara spurningum almennings um víðmörg fræðasvið.
Skoða heimild ↗Fyrirvarar
Sérstaklega samið fyrir þjóðaratkvæðagreiðsluna árið 2026 af fremsta hagfræðingi Íslands. Undanþága Danmerkur var samin við einstakar sögulegar aðstæður (höfnun Maastricht-sáttmálans, 1992) og er ekki víst að hún standi nýjum aðildarríkjum til boða. Hvort lægri vextir séu í heildina til bóta veltur á því hvort þeir ýti undir eignabólur. Athugasemdin um verðtryggð lán er mikilvæg fyrir Ísland en byggir á vangaveltum – ekkert fordæmi er fyrir því að hagkerfi með verðtryggð lán taki upp evru.
Notuð í greiningum (6)
Dagur B. Eggertsson: Bændur gætu orðið fremstir í stuðningsliði Evrópusambandsaðildar DV
- Staðfest Styður Áður en evran var tekin upp fékk Króatía skjól Evrópska seðlabankans í ERM II kerfinu.
Heiða Kristín Helgadóttir: Einkennilegt ef stóru samtökin vilja ekki fá botn í viðræður og niðurstöðu DV
- Staðfest Styður Niðurstaða aðildarviðræðna við ESB myndi hafa áhrif á vaxtastig og fjármögnunarmöguleika íslensks atvinnulífs.
INNLIMUNARSINNA SVARAÐ (Endurbirt blogg frá 22.8.2025) Blog.is
- Að hluta staðfest Andmælir Vextir á Íslandi myndu ekki breytast við aðild að ESB.
- Að hluta staðfest Styður Notkun evru er bundin þeim skilyrðum að viðkomandi ríki þurfi að vera aðili að ESB.
- Að hluta staðfest Styður ESB-aðild með evru tryggir lægri vexti, minni verðbólgu, lægra verðlag og afnám verðtryggingar.
Smáríki og stóra borðið – Viðtal við danskan Evrópuþingmann Evrópustraumar
- Staðfest Styður Danmörk á sér dönsku krónu sem er þó tengd gengi evru með fastgengisstefnu.
- Að hluta staðfest Styður Danmörk er bundin af evrunni og upplifir hæðir og lægðir hennar en hefur engin áhrif á stefnu evrusvæðisins.
Staða nokkurra mála í Íslandsfarsa blogis
- Að hluta staðfest Andmælir Enginn veit hver kostnaðurinn af ESB-aðild yrði eða hverjar afleiðingarnar yrðu til skemmri eða lengri tíma
Svíar vélaðir í ESB Blog.is
- Að hluta staðfest Styður Um 56% Svía höfnuðu evrunni í þjóðaratkvæðagreiðslu 2003.
- Að hluta staðfest Styður Höfnun evrunnar í Svíþjóð 2003 hefur gert Svíum kleift að reka sjálfstæða efnahagsstefnu.
- Að hluta staðfest Styður Mikil andstaða við ESB-aðild hefur löngum verið til staðar í Svíþjóð þrátt fyrir stöðugan áróður valdastofnana og ESB.