ESB-pakkinn er galopinn
Greining á 16 fullyrðingum. Niðurstöður: 7 stutt að hluta, 7 óstaðfestanlegar, 2 villandi. Innramming: sterklega gegn ESB-aðild. Heildarsamhengi: 15%.
Niðurstöður
Fullyrðingar (16)
tilgangur alls bramboltsins frá stofnun Viðreisnar nú innan seilingar – að koma Íslandi í Evrópusambandið
Fullyrðing: Viðreisn hafi verið stofnuð í þeim tilgangi að koma Íslandi í ESB.
POL-DATA-001 staðfestir að Viðreisn var stofnuð árið 2016 „meðal annars á grundvelli stuðnings við ESB-aðild" og hefur stöðugt talað fyrir því að ljúka aðildarviðræðum. Heimildin segir hins vegar að ESB-aðild hafi verið hluti af stofnmarkmiðunum, ekki eina markmiðið. Greinin gefur til kynna að innganga í ESB hafi verið „tilgangur" flokksins, en það ofmetur hversu miðlægt ESB-málið var við stofnun hans — önnur markmið voru einnig frjálslynd efnahags- og félagsmálastefna.
Samhengi sem vantar
Stofnstefnuskrá Viðreisnar innihélt víðtækari frjálslynd og umbótamiðuð markmið umfram ESB-aðild. Heimildin segir að flokkurinn hafi verið stofnaður „meðal annars" á grundvelli ESB-stuðnings, ekki eingöngu í þeim tilgangi.
formaður Viðreisnar og utanríkisráðherra Íslands
Fullyrðing: Formaður Viðreisnar sé núverandi utanríkisráðherra Íslands.
Heimildagrunnurinn inniheldur ekki upplýsingar um hver stýrir Viðreisn eða gegnir embætti utanríkisráðherra. POL-DATA-001 staðfestir afstöðu Viðreisnar til ESB og þingsæti flokksins en nefnir ekki formann né ráðherra. Þetta er staðhæfing um pólitískt embætti sem fellur utan gagnagrunnssviðs.
Manneskja sem hefur lagt allt sitt pólitíska þrek í veikja stoðir sjávarútvegs og renna Íslandi undir ESB
Fullyrðing: Formaður Viðreisnar hafi unnið pólitískt að því að veikja stoðir sjávarútvegsins.
Þetta er fyrst og fremst skoðun sem eignar ónefndum einstaklingi (formanni Viðreisnar) ákveðna ásetning og áhrif. Heimildir fjalla um andstöðu sjávarútvegsfyrirtækja gegn ESB-aðild (POL-DATA-014, POL-DATA-005) og hugsanleg áhrif ESB-aðildar á sjávarútveg, en ekkert um tilteknar aðgerðir formanns Viðreisnar gagnvart sjávarútvegi. Fullyrðingin setur samasemmerki milli ESB-stuðnings og markvissrar veikingar sjávarútvegs — orðræðuleg innramming frekar en staðhæfing.
Samhengi sem vantar
Fullyrðingin setur fram málsvörn fyrir ESB-aðild sem jafngilda „veikingu sjávarútvegs", sem er umdeild túlkun. POL-DATA-005 bendir á að hlutfallslegt efnahagslegt mikilvægi sjávarútvegs hafi minnkað óháð ESB-stefnu og að sérstakar sjávarútvegslausnir yrðu líklega hluti aðildarviðræðna.
Ríkisútvarpið sagði frá því síðastliðinn föstudag að „engar varanlegar undanþágur séu í boði“
Fullyrðing: RÚV greindi frá því síðastliðinn föstudag að engar varanlegar undanþágur séu í boði við ESB-aðild.
Undirliggjandi lagaleg fullyrðing — að engar varanlegar undanþágur séu í boði — er í stórum dráttum í samræmi við afstöðu ESB eftir stækkun 2004. SOV-LEGAL-006 staðfestir að ESB hefur verið síður tilbúið til að veita undanþágur til nýrra aðildarríkja og Króatía (2013) fékk engar verulegar undanþágur. Heimildir sýna þó mikilvæga blæbrigði: Danmörk, Írland og Pólland hafa tryggt sér ýmsar undanþágur og bókanir (SOV-LEGAL-006, SOV-LEGAL-011), og greinarmunur er á formlegum „varanlegum undanþágum" frá regluverkinu annars vegar og sáttmálabókunum/aðlögunarfyrirkomulagi hins vegar. Hvort RÚV hafi raunverulega greint frá þessu er ekki staðfestanlegt úr heimildum.
Samhengi sem vantar
Mikilvægur greinarmunur er á „varanlegum undanþágum frá regluverkinu" (sem eru sannarlega afar sjaldgæfar fyrir ný aðildarríki) og sáttmálabókunum, aðlögunarfyrirkomulagi og sérstökum tilhögunum. Danmörk og Írland sýna fram á að verulegur sveigjanleiki getur náðst innan ESB-aðildar, þótt vilji ESB til að veita slíkt hafi minnkað frá 2004.
Heather Grabbe, sérfræðing hjá Bruegel hugveitunni
Fullyrðing: Heather Grabbe sé sérfræðingur hjá Bruegel hugveitunni.
Heimildagrunnurinn inniheldur engar upplýsingar um Heather Grabbe eða Bruegel hugveituna. Engar viðeigandi heimildir fundust til staðfestingar á tengslum þessa einstaklings við stofnunina. Þetta er ævisöguleg staðreynd sem fellur utan gagnagrunnsins.
95% af reglubókum ESB eru óhagganlegar, þar sem ríkin 27 hafa þegar samþykkt þá hluta
Fullyrðing: 95% af regluverki ESB séu óumsemjanleg þar sem 27 aðildarríkin hafi þegar samþykkt þá hluta.
Grundvallarreglan er í stórum dráttum rétt: ríki sem ganga í ESB verða að taka upp allt regluverkið (acquis communautaire) og langstærstur hluti ESB-löggjafar er ekki opinn til endurskoðunar við aðildarviðræður. EEA-DATA-001 staðfestir að yfir 151.000 bindandi lagagerðir séu til. SOV-LEGAL-006 staðfestir að afstaða ESB frá 2004 hefur verið að veita færri undanþágur. Hins vegar er talan „95%" ekki studd af neinum heimildum og virðist vera nálgun. SOV-LEGAL-004 bendir á að jafnvel lögboðnar kröfur (eins og upptaka evru) geti í raun verið frestaðar endalaust. Fullyrðingin blandar saman því að regluverkið sé „samþykkt" og að það sé bókstaflega „óumsemjanlegt" — aðlögunartímabil, tímarammar og sérstakar bókanir eru umsemjanleg atriði.
Samhengi sem vantar
Þótt regluverkið verði að vera tekið upp í grundvallaratriðum fela aðildarviðræður í sér 33+ kafla þar sem innleiðingartímarammar, aðlögunarfyrirkomulag og sérstakar lausnir eru samið um. Talan „95%" skortir skýra heimild. Auk þess sýnir SOV-LEGAL-004 að jafnvel formlega skyldubundnar kröfur (evruupptaka) geta verið sniðgengnar í framkvæmd, eins og Svíþjóð hefur sýnt síðan 2003.
Ríki hafa gerst aðilar og þurft að undirgangast alla þá þætti
Fullyrðing: Ríki sem hafa gengið í ESB hafi þurft að samþykkja alla hluta regluverksins.
EEA-DATA-003 staðfestir að ný aðildarríki verða að taka upp allt regluverkið og aðildarferlið felur í sér skoðun á 33 köflum ESB-löggjafar. SOV-LEGAL-004 staðfestir að evruupptaka sé lögboðin nýjum aðildarríkjum. Fullyrðingin er þó of einföld: SOV-LEGAL-006 sýnir að Danmörk, Írland, Pólland og Tékkland hafa öll tryggt sér undanþágur eða sérstakar bókanir. Þótt afstaða ESB hafi hert frá 2004 og Króatía hafi ekki fengið neinar verulegar undanþágur sýnir sagan að „samþykkja alla hluta" hefur ekki verið algilt í framkvæmd.
Samhengi sem vantar
Þótt meginreglan um fulla upptöku regluverksins sé rétt hafa nokkur aðildarríki verulegar undanþágur (Danmörk frá evru, Írland frá Schengen og refsimálum). Enn fremur hefur evruupptaka, þótt lögboðin sé í grundvallaratriðum, engan framfylgdarferil — Svíþjóð hefur forðast hana frá 2003 (SOV-LEGAL-004). Aðlögunartímabil eru staðalbúnaður í aðildarsáttmálum.
ríki sem vill ganga í sambandið getur alltaf samið um tímalínu innleiðingar ESB-reglna og reglugerða
Fullyrðing: Ríki sem vill ganga í ESB geti einungis samið um tímalínu innleiðingar ESB-reglna, ekki fengið undanþágur frá þeim.
Fullyrðingin er að mestu rétt hvað varðar ríki sem gengu í eftir 2004. SOV-LEGAL-006 staðfestir að afstaða ESB hefur verið sú að veita færri undanþágur frá 2004 og Króatía (2013) fékk engar verulegar undanþágur. Aðlögunartímabil eru sannarlega aðalviðræðutækið. Fullyrðingin er þó of alger: SOV-LEGAL-006 bendir einnig á að Danmörk, Írland, Pólland og Tékkland hafi bókanir/undanþágur og sérstök staða Íslands (einkum sjávarútvegur) gæti verið grundvöllur viðræðna. SOV-LEGAL-004 sýnir að jafnvel lögboðnar skuldbindingar eins og evruupptaka hafa engan framfylgdarfrest.
Samhengi sem vantar
Þótt almenn afstaða ESB gagnvart nýjum aðildarríkjum sé upptaka regluverks með aðlögunartíma sýna heimildir að þetta sé ekki algilt. Sáttmálabókanir og sérstakar lausnir eru enn mögulegar, þótt erfiðara sé að ná þeim en fyrir 2004. Dæmi Svíþjóðar um endalausan frest á evruupptöku (SOV-LEGAL-004) sýnir að jafnvel formlegar skuldbindingar er hægt að sniðganga í framkvæmd.
ESB vill sömuleiðis setja einhvern tímaramma á einhver hlunnindi
Fullyrðing: ESB vilji einnig setja tímaramma á ákveðin hlunnindi fyrir ný aðildarríki.
Fullyrðingin vísar líklega til stigvaxandi innleiðingar á ávinningi eins og beingreiðslum sameiginlegu landbúnaðarstefnunnar eða uppbyggingarsjóðum. SOV-LEGAL-004 staðfestir að samleitniviðmið verða að vera uppfyllt áður en evran er tekin upp (ásamt tengdum ávinningi). AGRI-LEGAL-001 og heimildir um landbúnaðarstefnuna benda til þrepaskiptrar innleiðingar ávinnings. Söguleg fordæmi frá stækkun 2004 sýna að beingreiðslur landbúnaðarstefnunnar voru innleiddar í áföngum yfir u.þ.b. 10 ár. Heimildagrunnurinn inniheldur þó ekki sértækar heimildir um tímaramma ESB á ávinningi í aðildarviðræðum.
Samhengi sem vantar
Aðildarsáttmálar 2004 og 2007 innihéldu stigvaxandi innleiðingu á beingreiðslum landbúnaðarstefnunnar, úthlutunum uppbyggingarsjóða og hreyfanleika vinnuafls (sum eldri aðildarríki settu bráðabirgðatakmarkanir á frelsi til flutninga starfsmanna frá nýjum aðildarríkjum í allt að 7 ár). Þetta er hefðbundið í stækkun ESB en sérkjörin eru mismunandi eftir viðræðum.
Pólskir bændur þurftu til dæmis að bíða í áratug eftir að fá niðurgreiðslur til sín samkvæmt sameiginlegur landbúnaðarstefnu ESB
Fullyrðing: Pólskir bændur hafi þurft að bíða í áratug eftir niðurgreiðslum samkvæmt sameiginlegri landbúnaðarstefnu ESB.
Heimildagrunnurinn inniheldur ekki sértækar heimildir um tímalínu innleiðingar landbúnaðarstefnunnar í Póllandi. AGRI-LEGAL-001 staðfestir ramma landbúnaðarstefnunnar og umfang hennar, og AGRI-DATA-004 fjallar um uppbyggingu styrkja. Samkvæmt staðreyndum fengu pólskir bændur beingreiðslur strax frá aðild 2004 en á lægra stigi — byrjað á 25% af hlutfalli ESB-15 og hækkað smátt og smátt upp í fullt jafnrétti. Fullt jafnrétti náðist um 2013, um áratug eftir aðild. Fullyrðingin er því villandi að því leyti að hún gefur til kynna að þeir hafi ekkert fengið í áratug, en er í stórum dráttum rétt um að fullt jafnrétti í greiðslum hafi tekið um 10 ár.
Samhengi sem vantar
Pólskir bændur fengu greiðslur samkvæmt landbúnaðarstefnunni strax við aðild 2004, en aðeins 25% af því hlutfalli sem bændur í ESB-15 fengu. Greiðslurnar hækkuðu smátt og smátt á hverju ári og náðu fullu jafnrétti um 2013. Fullyrðingin um að þeir hafi „þurft að bíða í áratug" er villandi — þeir fengu hlutagreiðslur frá fyrsta degi en náðu ekki fullu jafnrétti fyrr en eftir um 10 ár.
það er ekki lengur hægt að hafna tilteknum skilmálum (e. there are no opt-outs available anymore)
Fullyrðing: Ekki sé lengur hægt að fá undanþágur frá skilmálum ESB-aðildar.
Fullyrðingin endurspeglar raunverulega þróun — SOV-LEGAL-006 og SOV-LEGAL-010 staðfesta að ESB hefur verið síður tilbúið til að veita undanþágur frá stækkun 2004 og Króatía (2013) fékk engar verulegar undanþágur. Hins vegar er of aftrátt að segja að „engar undanþágur séu í boði lengur". SOV-LEGAL-006 segir beinlínis að „sérstök staða Íslands (einkum sjávarútvegur) gæti verið grundvöllur viðræðna." SOV-LEGAL-011 sýnir að Írland tryggði sér bókanir allt til Lissabon-sáttmálans. PREC-HIST-010 skráir að Danmörk heldur enn virkum undanþágum. Greinarmunurinn á formlegum undanþágum, sáttmálabókunum, aðlögunarfyrirkomulagi og raunverulegri óhlýðni (Svíþjóð/evra) er mikilvægt samhengi sem fullyrðingin vanrækir.
Samhengi sem vantar
Þótt ESB hafi orðið strangara í að veita formlegum undanþágum til nýrra aðildarríkja eru til nokkrir sveigjanleikamechanismar: sáttmálabókanir, aðlögunarfyrirkomulag og raunveruleg óhlýðni (eins og Svíþjóð sýnir með evruna — SOV-LEGAL-004). Undanþágur Danmerkur eru enn í gildi og Írland tryggði sér stjórnarskrárvernd allt til Lissabon-sáttmálans. Fullyrðingin blandar saman viðræðuafstöðu ESB og algerri lagalegri ómöguleika.
Stefan Fule, þáverandi stækkunarstjóri ESB, sagði forðum á blaðamannafundinum með Össuri Skarphéðinssyni, þáverandi utanríkisráðherra: Það eru engar varanlegar undanþágur frá regluverki ESB
Fullyrðing: Stefan Füle, þáverandi stækkunarstjóri ESB, hafi sagt á blaðamannafundi með Össuri Skarphéðinssyni að engar varanlegar undanþágur séu frá regluverki ESB.
Heimildagrunnurinn inniheldur ekki skráningar á tilteknum yfirlýsingum Stefan Füle eða upplýsingar um blaðamannafundi á meðan aðildarviðræður Íslands stóðu. Efni tilvitnunarinnar — að engar varanlegar undanþágur séu frá regluverkinu — er í stórum dráttum í samræmi við stækkunarstefnu ESB eins og hún kemur fram í SOV-LEGAL-006, en tilvitnunin sjálf og aðstæðurnar eru óstaðfestanlegar úr tiltækum heimildum. Undirliggjandi lagaregla er að mestu rétt, þótt hún sé blæbrigðarík vegna sáttmálabókana og undanþága núverandi aðildarríkja.
Samhengi sem vantar
Jafnvel þótt tilvitnunin sé rétt sýnir framkvæmd ESB sjálfs að „varanlegar undanþágur" og „sáttmálabókanir" tilheyra mismunandi lagaflokkum. Evruundanþága Danmerkur og Schengen-undanþága Írlands eru í raun varanlegar lausnir, jafnvel þótt þær séu tæknilega sáttmálabókanir frekar en undanþágur frá regluverkinu.
Össuri Skarphéðinssyni, þáverandi utanríkisráðherra
Fullyrðing: Össur Skarphéðinsson hafi verið utanríkisráðherra Íslands þegar blaðamannafundurinn með Stefan Füle var haldinn.
Heimildagrunnurinn inniheldur ekki upplýsingar um hver gegndi embætti utanríkisráðherra meðan á aðildarviðræðum Íslands 2009–2013 stóð. EEA-DATA-009 staðfestir að Ísland sótti um ESB-aðild í júlí 2009 undir forystu Samfylkingar og að viðræður stóðu til 2013, sem er í samræmi við tímaramma fullyrðingarinnar, en nefnir ekki ráðherra.
Það er nefnilega ekkert óvænt við það hvaða samning Íslandi bíðst að loknum aðlögunarviðræðum við ESB. Það liggur fyrir og allir geta kynnt sér það.
Fullyrðing: Aðildarkjör ESB séu þegar þekkt og aðgengileg almenningi — ekkert sé óvænt við þann samning sem Íslandi bíðst.
Þótt almennur rammi ESB-aðildar sé vel þekktur og aðgengilegur — TRADE-DATA-002, SOV-LEGAL-014 og SOV-LEGAL-012 lýsa grunndrættum aðildarinnar — er fullyrðingin um að „ekkert sé óvænt" við sérstök aðildarkjör Íslands villandi. SOV-LEGAL-006 segir beinlínis að „hvort Ísland gæti samið um sambærilegar undanþágur í aðildarviðræðum er pólitísk spurning með enga tryggða niðurstöðu." EEA-DATA-009 bendir á að umdeildustu kaflarnir (sjávarútvegur, landbúnaður, frjálst flæði fjármagns) voru óleystir þegar viðræðum var frestað 2013 og afstaða ESB kann að hafa hert síðan þá.
Samhengi sem vantar
Almenna regluverkið er þekkt en sérstök aðildarkjör Íslands — einkum varðandi sjávarútveg (kafli 13), landbúnað (kafli 11) og evruna — yrðu háð viðræðum sem hafa ekki enn átt sér stað. EEA-DATA-009 bendir á að framvinda viðræðna fyrir 2013 gildi ekki endilega og suma kafla gæti þurft að hefja að nýju vegna breytinga á löggjöf ESB. Fullyrðingin blandar saman þekkingu á ESB-rammanum og þekkingu á sérstökum aðildarsamningi Íslands, sem er ekki enn til.
Höfundur er þingmaður Miðflokksins
Fullyrðing: Bergþór Ólason sé þingmaður Miðflokksins.
Heimildagrunnurinn inniheldur ekki upplýsingar um einstaka þingmenn eftir nafni. POL-DATA-002 staðfestir að Miðflokkurinn er á móti ESB-aðild og POL-DATA-011 áætlar að flokkurinn hafi um 5 þingsæti, en hvorug heimildin tilgreinir tiltekna þingmenn. Þetta er ævisöguleg staðreynd um nafngreindan einstakling sem fellur utan gagnagrunnsins.
Björn Malmquist, fréttamaður RUV
Fullyrðing: Björn Malmquist sé fréttamaður hjá RÚV.
Heimildagrunnurinn inniheldur engar upplýsingar um einstaka blaðamenn eða starfsfólk RÚV. Engar viðeigandi heimildir fundust til staðfestingar á þessari ævisögulegu fullyrðingu. Þetta er staðhæfing um starf nafngreinds einstaklings sem fellur utan gagnagrunnsins.