Samningsmarkmið í viðræðum við Evrópusambandið

157. löggjafarþing Mál nr. 760 28. maí 2026 Sjá á Alþingi.is ↗
4 ræður
2 þingmenn
875 orð
2 flokkar
Samfylkingin Sjálfstæðisflokkur

Ríkisstjórn

Kristrún Frostadóttir
Samfylkingin
2 ræður 418 orð

Stjórnarandstaða

Bryndís Haraldsdóttir
Sjálfstæðisflokkur
2 ræður 457 orð

Tímalína umræðunnar

28. maí 2026
Bryndís Haraldsdóttir Sjálfstæðisflokkur ræða
244 orð
Virðulegur forseti. Já, hvað sem hæstv. forsætisráðherra þykir um orðhengilshátt eða annað þá eru þessir hlutir ekki nægjanlega skýrir enn þá. Ég vil minna hæstv. forsætisráðherra á það að í 1. umræðu um þessa þingsályktunartillögu töldu stjórnarliðar að þetta væri algerlega skýrt. Þegar umsögn landskjörstjórnar lá fyrir hélt hæstv. utanríkisráðherra því líka fram hér í pontu að það væri algjörlega skýrt hvað væri verið að spyrja þjóðina um. Engu að síður hefur…

Virðulegur forseti. Já, hvað sem hæstv. forsætisráðherra þykir um orðhengilshátt eða annað þá eru þessir hlutir ekki nægjanlega skýrir enn þá. Ég vil minna hæstv. forsætisráðherra á það að í 1. umræðu um þessa þingsályktunartillögu töldu stjórnarliðar að þetta væri algerlega skýrt. Þegar umsögn landskjörstjórnar lá fyrir hélt hæstv. utanríkisráðherra því líka fram hér í pontu að það væri algjörlega skýrt hvað væri verið að spyrja þjóðina um. Engu að síður hefur spurningin nú verið aðlöguð. Yfirlýsingar hæstv. forsætisráðherra og hæstv. utanríkisráðherra eru ekki algerlega samhljóða. Hæstv. utanríkisráðherra segir að nú sé atkvæðagreiðsla um að klára samninga, ljúka viðræðum við Evrópusambandið, á meðan hæstv. forsætisráðherra segir að atkvæðagreiðslan snúist um að hefja viðræður og kannski klára ef hlutir ganga upp. Þetta er ekki alveg það sama og fyrir þá sem sátu fund með Feneyjanefndinni og landskjörstjórn þá var það nákvæmlega þetta sem þurfti að vera skýrt. Spurningin þarf að vera skýr en það þarf líka að vera alveg skýrt hvað svarið þýðir. Hvað þýðir já í atkvæðagreiðslunni? Það er ekki alveg skýrt.

Mig langar því að spyrja hæstv. forsætisráðherra og gefa henni tækifæri til að útskýra enn betur þennan mun á orðræðu hæstv. utanríkisráðherra og hæstv. forsætisráðherra: Hvað ef hæstv. utanríkisráðherra þykir kannski samningurinn bara alveg ágætur en hæstv. forsætisráðherra þykir hann kannski bara svona skítsæmilegur, fer hann þá í þjóðaratkvæðagreiðslu? Mun þá hæstv. forsætisráðherra leggja til annað þrepið, sem er að greiða atkvæði um það hvort Ísland eigi að ganga inn í Evrópusambandið?

Kristrún Frostadóttir Samfylkingin ræða
216 orð
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir spurninguna og fyrir að vekja athygli á því að málið hefur sannarlega tekið breytingum í meðförum þingsins. Það hefur verið hlustað á landskjörstjórn og Feneyjanefnd og það er búið að vinna málið vel. Því hefur einmitt verið tekið alvarlega að spurningin sé skýr. Það var leitast eftir því að fá viðbrögð landskjörstjórnar og Feneyjanefndar við spurningunni. Spurningin felur í sér hvort við eigum að hefja á ný aðildarviðræður við…

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir spurninguna og fyrir að vekja athygli á því að málið hefur sannarlega tekið breytingum í meðförum þingsins. Það hefur verið hlustað á landskjörstjórn og Feneyjanefnd og það er búið að vinna málið vel. Því hefur einmitt verið tekið alvarlega að spurningin sé skýr. Það var leitast eftir því að fá viðbrögð landskjörstjórnar og Feneyjanefndar við spurningunni. Spurningin felur í sér hvort við eigum að hefja á ný aðildarviðræður við Evrópusambandið. Það er spurningin. Á bak við þá spurningu eru samningsmarkmið sem hljóta að vera útgangspunktur þessara viðræðna. Það verður ekki persónulegt mat einstaklinga í ríkisstjórn, það eru samningsmarkmið sem við viljum fylgja. Það er útgangspunkturinn. Eins og ég sagði hér áðan er kjarni máls, pólitíkin í þessu máli, sem er eðlilega viðkvæm og er víða viðkvæm, ekki bara hér á Íslandi heldur í öðrum löndum, hvort Ísland eigi heima í Evrópusambandinu eða ekki. Kjarni máls er þessi: Ísland gengur ekki í Evrópusambandið nema eftir tvær atkvæðagreiðslur sem fela í sér að þjóðin verður spurð og það þarf að fá já út úr báðum atkvæðagreiðslum. Við erum að fara í fyrsta skrefið: Eigum við að hefja þetta ferli eða ekki? Eigum við að ganga út frá samningsmarkmiðunum eins og þeim er stillt upp núna eða ekki? Um það snýst málið.

Bryndís Haraldsdóttir Sjálfstæðisflokkur ræða
213 orð
Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. forsætisráðherra svarið. Það er eitt sem er alveg skýrt í þessu, að Ísland gengur ekki í Evrópusambandið nema að loknum tveimur atkvæðagreiðslum, það er skýrt. En það sem er þarna á milli er ekki alveg skýrt. Og, virðulegur forseti, þessi samningsmarkmið eru alls ekki skýr, það er það sem við höfum verið að kalla eftir. Við vitum ekki enn nákvæmlega hver samningsmarkmiðin eru. Í áliti Feneyjanefndarinnar segir eftirfarandi, með…

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. forsætisráðherra svarið. Það er eitt sem er alveg skýrt í þessu, að Ísland gengur ekki í Evrópusambandið nema að loknum tveimur atkvæðagreiðslum, það er skýrt. En það sem er þarna á milli er ekki alveg skýrt. Og, virðulegur forseti, þessi samningsmarkmið eru alls ekki skýr, það er það sem við höfum verið að kalla eftir. Við vitum ekki enn nákvæmlega hver samningsmarkmiðin eru. Í áliti Feneyjanefndarinnar segir eftirfarandi, með leyfi forseta:

„Í þessu sambandi vill nefndin leggja áherslu á að ekki er hægt að fjalla um skýrleika spurningarinnar í þjóðaratkvæðagreiðslu aðskilið frá skyldunni til að upplýsa kjósendur ítarlega um þær aðgerðir sem ríkisstjórnin grípur til eftir þjóðaratkvæðagreiðsluna á grundvelli niðurstöðu hennar.“

Einhverra hluta vegna hefur meiri hlutinn þó eingöngu veitt kjósendum upplýsingar um ferli sem tekur við verði svarið í þjóðaratkvæðagreiðslunni í haust já, þótt þær hafi vissulega verið misvísandi. Engar upplýsingar er hins vegar að fá um það hvaða ferli fer af stað hafni þjóðin þessari vegferð ríkisstjórnarinnar í haust og engar upplýsingar um það hvers vegna ríkisstjórnin kýs að hunsa þessi fyrirmæli Feneyjanefndarinnar.

Ég vil því spyrja hæstv. forsætisráðherra: Ef þjóðin segir nei í ágúst, mun ríkisstjórnin þá draga aðildarumsókn Íslands til baka í ljósi þeirrar afstöðu hennar að umsóknin frá 2009 sé enn í gildi?

Kristrún Frostadóttir Samfylkingin ræða
202 orð
Frú forseti. Við erum hér að ræða um þjóðaratkvæðagreiðsluna í haust, hvað gerist ef við fáum já út úr þeirri atkvæðagreiðslu og hvað gerist ef við fáum nei út úr þeirri atkvæðagreiðslu. Varðandi það hvort aðildarumsóknin sé virk eða ekki þá hef ég reyndar heyrt að fólk sé ósammála inni í þessum sal um hvort hún sé virk eða ekki. Nú er fólki mikið í mun að hún verði dregin til baka þó að hún hafi talist óvirk. Ég verð að segja það hér að það hefur ekki, og það er bara…

Frú forseti. Við erum hér að ræða um þjóðaratkvæðagreiðsluna í haust, hvað gerist ef við fáum já út úr þeirri atkvæðagreiðslu og hvað gerist ef við fáum nei út úr þeirri atkvæðagreiðslu. Varðandi það hvort aðildarumsóknin sé virk eða ekki þá hef ég reyndar heyrt að fólk sé ósammála inni í þessum sal um hvort hún sé virk eða ekki. Nú er fólki mikið í mun að hún verði dregin til baka þó að hún hafi talist óvirk. Ég verð að segja það hér að það hefur ekki, og það er bara hreinskilið svar enda hef ég enga ástæðu til að segja annað, farið fram nein sérstök umræða um það í ríkisstjórn hvað verði gert með þessa virku umsókn. Það sem liggur hins vegar fyrir og hlýtur að vera það sem þjóðin þarf að heyra er: Það verður ekki gengið inn í Evrópusambandið hér án þess að þjóðin fái tvær atkvæðagreiðslur. Það er kjarni máls. Þessi umsókn hefur verið í dvala allan þennan tíma, m.a. á tíma flokks hv. þingmanns, og ekkert við hana gert, engar afleiðingar verið af því að hún hafi verið í dvala. Aðalmálið er: Það verður ekki gengið inn í Evrópusambandið nema eftir tvöfalda atkvæðagreiðslu á vegum þjóðarinnar.