Möguleg áhrif erlendra aðila á þjóðaratkvæðagreiðslu

157. löggjafarþing Mál nr. 757 28. maí 2026 Sjá á Alþingi.is ↗
4 ræður
2 þingmenn
922 orð
2 flokkar
Miðflokkurinn Samfylkingin

Ríkisstjórn

Kristrún Frostadóttir
Samfylkingin
2 ræður 459 orð

Stjórnarandstaða

Sigmundur Davíð Gunnlaugsson
Miðflokkurinn
2 ræður 463 orð

Tímalína umræðunnar

28. maí 2026
Sigmundur Davíð Gunnlaugsson Miðflokkurinn ræða
261 orð
Frú forseti. Í ljósi umræðunnar hérna áðan bendi ég hæstv. forsætisráðherra á að miðað við uppleggið verður hæstv. utanríkisráðherra ekki bundinn af neinu í hugsanlegum viðræðum sínum við Evrópusambandið því að það eru engin rauð strik, engin skilyrði. Það var þó reynt síðast en þá hófust viðræður líka án tillits til þeirra enda sögðu fulltrúar Evrópusambandsins: Menn sækja ekki um aðild að Evrópusambandinu með skilyrðum. Og þeir neituðu að taka tillit til þeirra. Það…

Frú forseti. Í ljósi umræðunnar hérna áðan bendi ég hæstv. forsætisráðherra á að miðað við uppleggið verður hæstv. utanríkisráðherra ekki bundinn af neinu í hugsanlegum viðræðum sínum við Evrópusambandið því að það eru engin rauð strik, engin skilyrði. Það var þó reynt síðast en þá hófust viðræður líka án tillits til þeirra enda sögðu fulltrúar Evrópusambandsins: Menn sækja ekki um aðild að Evrópusambandinu með skilyrðum. Og þeir neituðu að taka tillit til þeirra. Það fór eins og það fór. Viðræðurnar sigldu í strand fyrir vikið. Hér eru þó ekki þær varnir sem þá voru. En hvað um það, ég ætla að spyrja hæstv. forsætisráðherra um annað.

Hæstv. utanríkisráðherra fór í viðtal við breska blaðið The Guardian, auðvitað, og ræddi þar um áformaða þjóðaratkvæðagreiðslu og áhyggjur sínar af áhrifum erlendra aðila, þar með talið með aðstoð tækninnar. Þetta atriði kom upp strax á blaðamannafundinum þegar hæstv. ráðherrar kynntu málið fyrst og þar var bent á að eini aðilinn sem væri vitað að ætlaði að skipta sér af væri Evrópusambandið sjálft. Hæstv. ráðherrar létu eins og þetta kæmi þeim mjög á óvart en ef sú yrði raunin þá yrði tekið á því. Og nú spyr ég hæstv. ráðherra, því að það hefur komið í ljós við meðferð málsins að meira að segja í forsendum Evrópusambandsins fyrir þeim viðræðum sem nú stendur til að reyna að endurvekja ætli sambandið að reyna að hafa áhrif á almenningsálitið á Íslandi: Verður það liðið af hálfu hæstv. forsætisráðherra og ríkisstjórnarinnar eða verður slíkum tilraunum af hálfu Evrópusambandsins mætt á sama hátt og hugsanlegum slíkum tilraunum einhverra annarra?

Kristrún Frostadóttir Samfylkingin ræða
295 orð
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir spurninguna. Ég held að við getum bæði tekið undir mikilvægi þess að við pössum upp á að umræðan, bæði í aðdraganda þessarar þjóðaratkvæðagreiðslu og líka eftir hana, óháð því hvernig niðurstaðan verður, verði málefnaleg og á forsendum okkar Íslendinga. Nú veit ég kannski ekki nákvæmlega í hvað hv. þingmaður er að vitna, verð ég að viðurkenna, hvort það séu einhver sérstök ummæli frá Evrópusambandinu eða annað. Hann getur…

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir spurninguna. Ég held að við getum bæði tekið undir mikilvægi þess að við pössum upp á að umræðan, bæði í aðdraganda þessarar þjóðaratkvæðagreiðslu og líka eftir hana, óháð því hvernig niðurstaðan verður, verði málefnaleg og á forsendum okkar Íslendinga. Nú veit ég kannski ekki nákvæmlega í hvað hv. þingmaður er að vitna, verð ég að viðurkenna, hvort það séu einhver sérstök ummæli frá Evrópusambandinu eða annað. Hann getur kannski komið inn á það hérna á eftir. Ég verð hins vegar að segja að við skulum hafa það alveg á hreinu að ef við fáum umboð til að semja við Evrópusambandið þá þurfum við að tala við Evrópusambandið. Í aðdraganda þessarar atkvæðagreiðslu er alls konar áhugi, m.a. úr þessum þingsal og hér á þinginu, um skoðanir Evrópusambandsins sem samningsaðila á hinum og þessum hlutum. Það er sá aðili sem við erum í samtali við og verðum í samtali við. Þaðan er verið að óska m.a. eftir upplýsingum. Þaðan er verið að, ja, svona forvitnast fyrir fram um ákveðna afstöðu. Fólk á ekki að láta það koma sér á óvart ef aðilar frá Evrópusambandinu eru spurðir þessa dagana um ákveðna hluti að þeir svari, enda eru þeir væntanlegir, mögulegir, samningsaðilar, þ.e. aðilar máls. Ég geri a.m.k. ekki athugasemd við að aðilar innan Evrópusambandsins, ef aðspurðir, ræði eitthvað um sína afstöðu til mála. En þau hafa verið alveg skýr á því að þessi atkvæðagreiðsla ein og sér sé innanlandsmál. En ef fólk er forvitið um afstöðu til einstakra þátta, hvernig samningar gætu farið fram og annað, þá finnst mér ekkert óeðlilegt við að þeir tjái sig um það ef aðspurðir. Það kann vel að vera að hv. þingmaður sé að vitna í eitthvað annað og hann getur þá endurtekið það hér.

Sigmundur Davíð Gunnlaugsson Miðflokkurinn ræða
202 orð
Frú forseti. Ég er hér að vitna í mesta grundvallarskjal málsins, samningsafstöðu Evrópusambandsins, forsendur Evrópusambandsins fyrir þeim viðræðum sem nú er leitast við að endurvekja. En það er ekkert skrýtið að hæstv. forsætisráðherra kannist ekki við þetta skjal af því að því var haldið leyndu. Það var ekki tekið fyrir í utanríkismálanefnd. Það birtist í fjölmiðlum eins og svo margt annað í þessu máli sem hefur verið til upplýsinga fallið. En spurningin er þessi —…

Frú forseti. Ég er hér að vitna í mesta grundvallarskjal málsins, samningsafstöðu Evrópusambandsins, forsendur Evrópusambandsins fyrir þeim viðræðum sem nú er leitast við að endurvekja. En það er ekkert skrýtið að hæstv. forsætisráðherra kannist ekki við þetta skjal af því að því var haldið leyndu. Það var ekki tekið fyrir í utanríkismálanefnd. Það birtist í fjölmiðlum eins og svo margt annað í þessu máli sem hefur verið til upplýsinga fallið. En spurningin er þessi — og þetta hefur komið fram víðar en í fyrrnefndu skjali, þetta lá fyrir áður en fyrrnefndur blaðamannafundur var haldinn, að Evrópusambandið hefur beinlínis lýst því yfir að það ætli að leitast við að hafa áhrif á almenningsálitið á Íslandi í aðdraganda hugsanlegrar þjóðaratkvæðagreiðslu. Og er það ásættanlegt að mati hæstv. forsætisráðherra, sem ég geri ráð fyrir að vilji ekki önnur erlend afskipti? Er forsvaranlegt að Evrópusambandið ætli að fara í slíkt? Til þessa höfum við helst séð til Viðreisnarbottanna svokölluðu í þessum efnum. Þá er ég ekki að halda því fram að þeir séu reknir af Viðreisn en þeir eru mjög viðreisnarsinnaðir, frú forseti, og tala máli þess flokks. Þurfum við að hafa áhyggjur af Evrópusambandsbottum og öðrum afskiptum Evrópusambandsins sjálfs af afstöðu almennings til þessarar þjóðaratkvæðagreiðslu?

Kristrún Frostadóttir Samfylkingin ræða
164 orð
Frú forseti. Ég verð að vera heiðarleg. Ég hef ekki séð yfirlýsingar af hálfu Evrópusambandsins um að það ætli sér að hafa áhrif á almenningsálitið. Það liggur fyrir að þessi vegferð sem við erum að fara í er óvenjuleg, enda hefur Ísland oft farið sínar eigin leiðir. Það hefur ekki áður verið farin sú leið í samskiptum við Evrópusambandið í aðdraganda svona viðræðna að það sé kosið fyrst um hvort það eigi að hefja aðildarviðræður. Í gegnum tíðina hafa þjóðir, bæði hér…

Frú forseti. Ég verð að vera heiðarleg. Ég hef ekki séð yfirlýsingar af hálfu Evrópusambandsins um að það ætli sér að hafa áhrif á almenningsálitið. Það liggur fyrir að þessi vegferð sem við erum að fara í er óvenjuleg, enda hefur Ísland oft farið sínar eigin leiðir. Það hefur ekki áður verið farin sú leið í samskiptum við Evrópusambandið í aðdraganda svona viðræðna að það sé kosið fyrst um hvort það eigi að hefja aðildarviðræður. Í gegnum tíðina hafa þjóðir, bæði hér og í öðrum löndum, einfaldlega hafið aðildarviðræður og síðan hefur verið kosið þannig að þetta er líka nýtt fyrirbæri fyrir Evrópusambandið. Ég hef ekki séð það sækjast eftir því að hafa áhrif á þessa atkvæðagreiðslu. Þau átta sig á mikilvægi málsins og að þetta sé á vegum Íslendinga en, eins og ég segi, ef þau eru aðspurð um einhverja þætti aðildarviðræðna þá er ekkert óeðlilegt að þau svari af því að þau eru hugsanlegir aðilar máls. En ég þekki ekki þessi afskipti.