Umræður um fyrirhugaða þjóðaratkvæðagreiðslu um aðildarviðræður að ESB

Virðulegur forseti. Ég les um það í vefmiðlum núna að hér sé mikil sátt um lyktir þessarar umræðu um þingsályktunartillögu um aðildarviðræður að Evrópusambandinu. Ég kannast ekki við nokkra einustu sátt um umræðuna hér almennt. Þvert á móti hefur verið að byggjast upp hér nokkuð ósætti og óánægja, a.m.k. af hálfu þingmanna Miðflokksins, svo ég tali nú ekki fyrir hönd fleiri, einmitt í kjölfar umræðunnar og vegna fjarveru ráðherra, vegna fráleitra svara hæstv. ráðherra í óundirbúnum fyrirspurnatíma hér á föstudaginn og að nokkru leyti hér með svörum sem kalla á endalaust fleiri spurningar.

Hvað varðar hins vegar lyktir þessarar umræðu, sem menn hafa væntingar um að verði seinna í kvöld, þá vil ég óska eftir liðsinni forseta við það að verða við kröfu þingmanna minni hlutans um að fá aðgang að þeim gögnum sem eru vistuð í einhvers konar leyniherbergi hér á vegum hv. utanríkismálanefndar en öðrum þingmönnum hefur ekki verið veittur aðgangur að. Ég óska eftir fullum aðgangi að þessum gögnum.

Frú forseti. Fyrr í dag rak ég augun í fyrirsögn á Vísir.is: Sátt um að klára ESB-umræðu í tæka tíð. Það er þegar fyrirsögnin á greininni. Ég kannast ekki við, frú forseti, að hafa sætt mig við það á einhverjum tímapunkti að klára hér einhverja umræðu áður en þjóðin fær aðgang að öllum þeim skjölum sem hljóta að skipta máli til að taka upplýsta ákvörðun. Enn háttar svo til, frú forseti, að ákveðnum skjölum er haldið frá þingmönnum og þar með þjóðinni allri.

Mig langar líka að nefna í þessu stutta erindi, vegna fyrri svara sem komu hér í óundirbúnum fyrirspurnum af hálfu hæstv. ráðherra Flokks fólksins, hvernig Flokkur fólksins svaraði eftirfarandi spurningu, með leyfi forseta: Mun flokkurinn á næsta kjörtímabili styðja það að tekin verði skref í áttina að inngöngu í Evrópusambandið, t.d. með þjóðaratkvæðagreiðslu um það hvort sótt verði um aðild á ný að sambandinu?

Frú forseti. Svarið var nei.

Frú forseti. Ég get ekki annað en tekið undir þau sjónarmið sem sett hafa verið fram hér á undan varðandi það að þessi gögn sem eru í þessu leyniherbergi verði birt og að forseti beiti sér fyrir því að svo verði hið fyrsta, því að eftir því sem málinu hefur undið fram hér í umræðunni hefur það verið að breytast. Það hafa komið fram sjónarmið er varða það að þetta sé ekki tveggja þrepa ferli heldur þriggja þrepa ferli, með einhverju huglægu mati forsætisráðherra, ráðherra hvers fyrir sig eða ríkisstjórnarinnar allrar. Allt mjög undarlegt. En af því að ríkisstjórnin leggur svona ofuráherslu á að þjóðaratkvæðagreiðslan fari fram áður en þing verður kallað saman aftur hér í haust þá eiginlega finnst mér nú hálfótækt að málið verði klárað í þingsal án þess að þetta leyniherbergi verði opnað og skjölin sem þar eru verði bæði okkur almennum þingmönnum og landslýð öllum aðgengileg í framhaldinu. Þá er hægt að klára málið og taka afstöðu til þess eftir bestu vitund hvers og eins.

Frú forseti. Hérna er mikið talað um sátt en auðvitað snýst það allt einfaldlega um forsendur fyrir því að geta afgreitt þetta mál út úr þinginu og síðan fer það til þjóðaratkvæðagreiðslu. Forsendurnar þurfa einfaldlega að vera fyrirliggjandi. Stórum spurningum er ósvarað, eins og t.d. bara á allra síðustu dögum hafa hæstv. ráðherrar í ríkisstjórn verið að koma fram með nýstárleg skilyrði fyrir því að þeir geti hugsað sér að leggja samninginn fram til síðari þjóðaratkvæðagreiðslu. Þannig að það er búið að koma því ferli, sem er nú frekar skýrt lýst í þingsályktunartillögunni, í ákveðið uppnám og ákveðna óvissu. Ofan á það bætist að hæstv. ráðherrar í ríkisstjórn neita að svara því hér í óundirbúnum fyrirspurnum hvort þeir muni styðja þjóðaratkvæðagreiðsluna í fyrri lið. Hver veit þá hvernig það verður í síðari hlutanum þegar hæstv. ráðherra í ríkisstjórn, umhverfis-, orku- og loftslagsráðherra Jóhann Páll Jóhannsson, er búinn að lýsa því að þessi samningur verði ekki lagður fyrir þjóðina yfirleitt nema hann njóti stuðnings stjórnarflokkanna, eða hvernig það var orðað, sem stjórnarflokkarnir standa ekki með, minnir mig eindregið að hann hafi orðað það. Þannig að það er búið að setja algjörlega ný skilyrði fyrir því að áformin um tveggja hluta þjóðaratkvæðagreiðslu gangi eftir og það þarfnast einfaldlega frekari skýringa þannig að við erum ekki með forsendurnar til þess að afgreiða þetta mál.

Frú forseti. Ég vil taka undir með þeim sem hafa bent á að auðvitað er mikilvægt að skjöl eða fundargerðir um einhvers konar viðræður eða fundi úti í Evrópu þar sem íslenskir ráðamenn eru að ræða við kollega sína í Evrópusambandinu verði opnuð og birt öllum almenningi. Hvað getur verið í þessum skjölum sem á ekki erindi til almennings? Hvað geta þessir aðilar úti í Evrópu, íslenskir aðilar og aðilar í Evrópusambandinu, verið að ræða þarna sem kemur íslenskum almenningi ekki við núna í aðdraganda þjóðaratkvæðagreiðslu um það hvort við eigum að halda áfram viðræðum við Evrópusambandið? Hvað gæti það hugsanlega verið?

Nei, frú forseti. Auðvitað á að birta þetta og ég geri kröfu um, og mun gera það þegar ég fer í mína ræðu um þetta mál, að þetta verði allt birt.

Frú forseti. Ríkisstjórn sem segist ætla að treysta þjóðinni treystir henni ekki til að sjá samskipti sín við Evrópusambandið. Ég held að það séu alveg lykilupplýsingar fyrir okkur þingmenn, ekki bara utanríkismálanefnd, og þjóðina alla að fá þessar upplýsingar. Svo tel ég líka, frú forseti, að það sé óeðlilegt að hæstv. forsætisráðherra taki ekkert þátt í umræðunni. Hæstv. utanríkisráðherra er heldur ekki hér til svara í dag til að við getum spurt hana: Hvað er í þessum gögnum sem þjóðin má alls ekki sjá? Þetta er mjög óeðlilegt. Minni hlutinn er að reyna að gera allt sem hann getur til að liðka fyrir málinu. [Hlátur í þingsal.] Meiri hlutinn tekur ekki þátt.

Frú forseti. Þetta er bara gott dæmi um það sem við erum að horfa upp á. Hér eru meirihlutaþingmenn sem mæta ekki af neinu viti í umræðuna hlæjandi yfir því að við viljum skoða þetta mál betur. Þetta er eitt stærsta mál ríkisstjórnarinnar en þið viljið hraða því í gegn. Hvað varð um að treysta þjóðinni?

Frú forseti. Mig langar að taka undir orð stjórnarandstöðuþingmanna sem hafa komið upp í pontu í dag. Ég kannast ekkert við að hér sé einhver sátt um að ljúka umræðum í dag. Ég hef ekki heyrt á það minnst. Síðan varðandi leynigögnin þá er náttúrlega óásættanlegt að ríkisstjórn sem segist treysta þingi og þjóð sé með gögn lokuð inni í herbergi sem einstaklingar í utanríkismálanefnd mega fara inn í og skoða gegn því að þeir segi ekki frá. Ég vil bara leyfa mér að efast um að það sé hægt að afgreiða þetta mál héðan úr þinginu fyrr en þessi gögn liggja fyrir. Þing og þjóð á rétt á því að fá að sjá þetta. Síðan er eitt enn. Fyrrverandi utanríkisráðherra, Gunnar Bragi Sveinsson, hefur óskað eftir því að fá afhent gögn frá sinni eigin embættistíð sem utanríkisráðherra þegar síðustu aðlögunarviðræðum var hætt. Utanríkisráðuneytið hefur ítrekað neitað honum um aðgang að þessum gögnum. Hvers vegna ætli það sé? Það er von að maður spyrji.

Frú forseti. Mér finnst einhvern veginn blasa við núna eftir þessa stuttu umræðu hér um fundarstjórn forseta að forseti hreinlega verði að stíga inn í það mál sem hér er verið að taka upp; bæði hvað gögnin varðar sem sitja í þessu leyniherbergi, því þrátt fyrir það sem hv. þm. Ásthildur Lóa Þórsdóttir segir, um að þingmenn eigi bara að sinna vinnunni sinni og kynna sér gögn, þá er það mjög takmarkandi fyrir fulltrúa í utanríkismálanefnd að kynna sér þessi gögn og vera bundnir trúnaði um þau. Það er bara eins og raunheimar eru. Við hinir þingmennirnir sem ekki sitjum í hv. utanríkismálanefnd höfum engin tækifæri til að glöggva okkur á því sem þarna er.

Síðan er hitt atriðið, sem hv. þm. Hildur Sverrisdóttir kom hér inn á ásamt fleirum, að það verður að ramma inn með skýrari hætti — og ég held að það geti varla gerst af viti nema með framhaldsnefndaráliti annaðhvort utanríkismálanefndar eða stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar — þessi eðlisbreyting sem hefur orðið á málinu með svörum ráðherra, formanns utanríkismálanefndar, þingflokksformanns Viðreisnar og fleiri varðandi það að þetta sé á endanum ekki tveggja þrepa ferli heldur mögulega þriggja.

Virðulegur forseti. Í tilefni af ummælum sem hér hafa fallið um samkomulag þingflokksformanna í þessari umræðu þá er rétt að halda því til haga að það hefur ekkert samkomulag verið gert um þessa umræðu umfram þær viðræður sem menn hafa átt um almenn þinglok sem eru venjubundin á þessum tíma ársins þegar líður að þinglokum og aðeins örfáir þingfundadagar eftir til að afgreiða, að ég held, hátt í hundrað mál frá stjórnarflokkunum sem hafa legið órædd í nefndum og óafgreidd úr nefndum en menn allt að einu hafa viljað koma í gegn í þinglokum. Umræður um þessi mál hafa lotið að þessu. Hins vegar hefur kannski verið samhljómur í mönnum um þessa umræðu eins og hún hefur verið hér og þingfundadögum lítillega fjölgað frá starfsáætlun til að koma henni við. Þessi umræða hefur þó verið í mýflugumynd miðað við þá umræðu sem fór fram hér í fyrra sinni, fyrir áratug síðan. Allt að einu liggur það fyrir að þingmenn í minni hlutanum vilja fá að sjá gögn sem liggja fyrir í þessu máli. Það ætti að vera auðsótt að fá aðgang að þessum gögnum af því að þau liggja nú þegar fyrir tiltekna þingmenn en ekki alla. Þess vegna hvet ég virðulegan forseta til að hlutast til um að þessi gögn verði aðgengileg hið fyrsta svo hægt sé að ljúka þessari umræðu.

Virðulegi forseti. Við erum að fara að klára umræðu um mikilvægasta og stærsta mál þjóðarinnar marga síðustu áratugi. Það er ekki óeðlilegt að hafa þá skoðun að það þurfi að upplýsa málið frá öllum hliðum og að það þurfi að lýsa út í hvert einasta horn málsins, þar á meðal gögn sem fjalla um samskipti íslenskra ráðamanna síðustu mánuði úti í Brussel við kommissarana þar. Auðvitað þarf að upplýsa þessi gögn, leyfa þjóðinni að sjá þau og meta svo til að geta farið í þessa atkvæðagreiðslu eftir þrjá mánuði héðan í frá. Þetta er bara svipað og með samningsmarkmið þessarar ríkisstjórnar. Samningsmarkmið þessarar ríkisstjórnar eru vægast sagt verulega þokukennd. Auðvitað á ríkisstjórnin að leggja á borð fyrir þjóðina hver markmið ríkisstjórnarinnar eru í komandi samningaviðræðum en það gerir hún ekki nema með mjög þokukenndum hætti.

Virðulegur forseti. Ég vil byrja á að svara hv. þm. Dagbjörtu Hákonardóttur. Við áttum okkur öll á því að það þarf að vera trúnaður á ákveðnum gögnum en við erum að tala um gögn sem eru samskipti milli hæstv. utanríkisráðherra og embættismanna í Brussel út af þessari þjóðaratkvæðagreiðslu … Nei. Þetta er rangt … — Forseti. Var ég með orðið?

Þingmaðurinn hefur orðið.

Gögn sem þessi meiri hluti segist treysta þjóðinni fyrir nema leynigögnunum, en öllu öðru ætlar hann að treysta þjóðinni fyrir, þannig að þetta er bara í orði en ekki á borði. Svo kemur hv. þm. Pawel Bartoszek og fer að tala um Feneyjanefndina. Þessi sama Feneyjanefnd lagði það til að utanríkismálanefnd fengi upplýsingar frá Evrópusambandinu. En hvað gerði meiri hluti utanríkismálanefndar? Hann hafnaði því að fá þær upplýsingar. Aftur og aftur er þessi meiri hluti að hafna því að minni hlutinn fái upplýsingar og hafna því að þingið fái upplýsingar og hvað þá þjóðin. Það er það sem við búum við og það er ekki ásættanlegt. Eftir einn og hálfan dag í þingsal höfum við fengið að ræða þetta mál og þið talið um að við séum að tefja málið. Einn og hálfur dagur sem almennir þingmenn hafa fengið að ræða þetta.

Virðulegur forseti. Ég vildi koma hingað upp til að ítreka af hvaða ástæðu menn eru að benda á hversu óljóst það er orðið hvað nákvæmlega felst í að samþykkja þessa þjóðaratkvæðagreiðslu um aðildarviðræður. Það hefur alltaf verið útgangspunkturinn að þetta feli í sér ákvörðun um að fara í aðildarviðræður, fá samning og leggja samning fyrir þjóðina. Af málflutningi stjórnarliða að dæma undanfarna daga hafa komið fram skilyrði sem ekki voru komin fram áður, eins og t.d. frá hæstv. loftslagsráðherra um að ekki yrði lagður fram vonlaus samningur við Evrópusambandið sem stjórnarflokkarnir standa ekki með. Þarna er verið að lýsa því að stjórnarflokkarnir þurfi að standa með samningi á sama tíma og við fáum yfirlýsingar frá þingmönnum Flokks fólksins og formanni Flokks fólksins um að þeim hugnist ekki aðild að Evrópusambandinu og þar með geta þau í eðli sínu mjög ólíklega staðið með þessum samningi. Hvernig á að lesa þetta öðruvísi en að við séum að fara einfaldlega í þjóðaratkvæðagreiðslu um að hefja aðildarviðræður sem heldur ólíklegt er á þessu stigi að álykta um að muni enda í samningi sem svo verði lagður fyrir þjóðina? Og þetta eru sömu stjórnarliðar og þrástagast á því að við séum svo hrædd við þjóðaratkvæðagreiðslu. Þau treysta sér ekki í þjóðaratkvæðagreiðslu með hvaða samning sem er.

Herra forseti. Þetta óvænta tilboð hérna rétt áðan sló mig aðeins út af laginu en fram að því hef ég undrast það hvað stjórnarmeirihlutanum, sem kynnir þetta mál á þeim forsendum að það snúist um að þjóðin fái að velja, er mikið í mun að þjóðin, og reyndar alþingismenn, fái sem allra minnstar upplýsingar. Það er furðulegt hvað stjórnarmeirihlutanum hefur tekist að temja, ef svo má segja, sitt fólk í meiri hlutanum. Hér kemur meira að segja hv. þm. Ásthildur Lóa Þórsdóttir sem hefur byggt sinn pólitíska feril á því að krefjast gagna, krefjast gagnsæis og segir að það sé nú alvanalegt að menn fái ekki að sjá öll gögn. Hvað er að gerast hérna, herra forseti? Það er ekki forsvaranlegt í öllu falli að klára þetta mál án þess að almenningur fái að vita hvað já þýðir. Menn fá ekki vita hvað nei þýðir en fólk þarf alla vega að vita hvaða afleiðingar það hefur ef menn segja já í þessari þjóðaratkvæðagreiðslu.