Afstaða heilbrigðisráðherra til Evrópusambandsaðildar

157. löggjafarþing Mál nr. 742 26. maí 2026 Sjá á Alþingi.is ↗
4 ræður
2 þingmenn
938 orð
2 flokkar
Miðflokkurinn Samfylkingin

Ríkisstjórn

Alma D. Möller
Samfylkingin
2 ræður 354 orð

Stjórnarandstaða

Snorri Másson
Miðflokkurinn
2 ræður 584 orð

Tímalína umræðunnar

26. maí 2026
Snorri Másson Miðflokkurinn ræða
348 orð
Frú forseti. Ég vildi aðeins forvitnast um afstöðu hæstv. heilbrigðisráðherra til Evrópusambandsaðildar og þeirrar vinnu sem kann hugsanlega að vera hafin innan ráðuneytis hennar í tengslum við þau mál. Auðvitað varðar þetta mál heilbrigðiskerfið okkar. Nú sjáum við að innan EES-samningsins höfum við vissar heimildir til að hnika til ákveðnum atriðum eins og t.d. að lengja eða stytta þann tíma sem fólk þarf að dvelja í landinu sem EES-borgarar áður en það fær fullan…

Frú forseti. Ég vildi aðeins forvitnast um afstöðu hæstv. heilbrigðisráðherra til Evrópusambandsaðildar og þeirrar vinnu sem kann hugsanlega að vera hafin innan ráðuneytis hennar í tengslum við þau mál. Auðvitað varðar þetta mál heilbrigðiskerfið okkar. Nú sjáum við að innan EES-samningsins höfum við vissar heimildir til að hnika til ákveðnum atriðum eins og t.d. að lengja eða stytta þann tíma sem fólk þarf að dvelja í landinu sem EES-borgarar áður en það fær fullan aðgang að sjúkratryggingum og annað eins, sem er reyndar verið að stytta núna, en ef við förum inn í ESB verða væntanlega breytingar á þessu. Í framvinduskýrslum sem komu fram á sínum tíma erum við að miklu leyti vel samræmd kerfinu nú þegar í gegnum EES-samninginn. Það eru samt ýmis atriði, t.d. er nefnt í skýrslu Hagfræðistofnunar að við aðild þurfi að tryggja að löggjöf um samræmingu almannatryggingakerfa taki til ríkisborgara ríkja utan Evrópusambandsins sem eru löglega búsettir í landinu, þ.e. að ríkisborgarar sem eru ekki ríkisborgarar Evrópusambandsins en búa þó löglega í ríkjum Evrópusambandsins fái jafnvel aðgang að kerfinu hér á Íslandi ef við verðum aðilar að Evrópusambandinu. Þetta eru stórar spurningar og spurning hvort þetta hafi verið tekið með í reikninginn þegar við tölum um að Ísland verði nettógreiðandi við inngöngu í Evrópusambandið, hvort þetta og áhrifin á heilbrigðiskerfið á Íslandi hafi verið reiknuð út til hlítar og hversu langt undirbúningur þess efnis sé kominn í ráðuneyti heilbrigðisráðherra.

Nú eru ýmsir hæstv. ráðherrar ríkisstjórnarinnar farnir að setja fram fjölbreytt skilyrði fyrir því að þeir geti yfirleitt hugsað sér að leggja samninginn fram í annarri lotu eftir fyrri atkvæðagreiðslu jafnvel þótt það sé reyndar skýrt kveðið á um það að mínu mati, eins og ég skil þingsályktunartillöguna, að það verði gert. Þá eru samt farin að koma fram skilyrði um undir hvaða kringumstæðum hæstv. ráðherrar hugsi sér að styðja það að samningurinn verði lagður fram í þjóðaratkvæðagreiðslu. Ég hefði áhuga á að vita hvort hæstv. heilbrigðisráðherra sé komin svo langt að setja fram slík skilyrði sjálf. Hvað telur hæstv. heilbrigðisráðherra nauðsynlegt að náist í samningaviðræðum til að hæstv. ráðherra geti stutt þennan samning?

Alma D. Möller Samfylkingin ræða
216 orð
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Snorra Mássyni fyrir spurninguna. Það er jú þannig að EES-samningurinn nær að stórum hluta til lyfjamála en ekki til heilbrigðismála. Ég hef t.d. áhyggjur af því að ef til einhverrar mikillar heilbrigðisvár kemur, líkt og heimsfaraldur Covid var, þá erum við ekki einungis smáþjóð, við erum örþjóð. Þar erum við ein á báti varðandi það t.d. að afla nauðsynlegra bjarga sem gæti þurft að afla. Þetta er eitt, þ.e. heilbrigðisviðbúnaður, það…

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Snorra Mássyni fyrir spurninguna. Það er jú þannig að EES-samningurinn nær að stórum hluta til lyfjamála en ekki til heilbrigðismála. Ég hef t.d. áhyggjur af því að ef til einhverrar mikillar heilbrigðisvár kemur, líkt og heimsfaraldur Covid var, þá erum við ekki einungis smáþjóð, við erum örþjóð. Þar erum við ein á báti varðandi það t.d. að afla nauðsynlegra bjarga sem gæti þurft að afla. Þetta er eitt, þ.e. heilbrigðisviðbúnaður, það væri gott að vera í samfloti varðandi hann. Mér heyrðist þingmaðurinn tala um almannatryggingar. Þær eru auðvitað ekki undir heilbrigðisráðherra heldur félagsmálaráðherra. Ég hef byrjað að kynna mér hvað í þessu felst. Það er einn kafli sem búið var að loka sem heitir neytendavernd og heilsuvernd. Ég hélt satt best að segja að heilbrigðisþjónustu og heilbrigðiskerfi væri gert hærra undir höfði og það kynni kannski að vera sérkafli þar en það virðist ekki vera. Ég hef beðið um að fá aðgang að þessum kafla. Hann hefur ekki borist. Það er hins vegar í vinnslu. Því er ég ekki lengra komin en þetta, að hugsa um aðgang að heilbrigðisviðbúnaði og ýmsum björgum þar að lútandi.

Hvað varðar komandi þjóðaratkvæðagreiðslu, ef samþykkt verður, þá mun ég segja já því að mér leikur einmitt hugur á að sjá hvað verður í boði.

Snorri Másson Miðflokkurinn ræða
236 orð
Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Ég reyndar minnist þess ekki að það hafi verið nein sérstaklega mikil samstaða meðal Evrópusambandsríkja í faraldrinum endilega heldur kom þar frekar í ljós að hver og einn vildi heldur gæta sinna hagsmuna. Ég velti fyrir mér hvort hæstv. ráðherra þyki að okkur hefði farnast betur í faraldrinum hvað varðar aðföng og bóluefni og annað eins ef við hefðum verið þar innan dyra, en það er efni í aðra umræðu. Við erum…

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Ég reyndar minnist þess ekki að það hafi verið nein sérstaklega mikil samstaða meðal Evrópusambandsríkja í faraldrinum endilega heldur kom þar frekar í ljós að hver og einn vildi heldur gæta sinna hagsmuna. Ég velti fyrir mér hvort hæstv. ráðherra þyki að okkur hefði farnast betur í faraldrinum hvað varðar aðföng og bóluefni og annað eins ef við hefðum verið þar innan dyra, en það er efni í aðra umræðu. Við erum auðvitað að tala um samningsmarkmið í tengslum við Evrópusambandið og þegar við erum að fara í þessa atkvæðagreiðslu, hvort sem er í þinginu eða síðar þegar að þjóðaratkvæðagreiðslunni kemur, þá held ég að það sé mikill fengur í því fyrir þjóðina að það komi mjög skýrt fram af hálfu hvers og eins ráðuneytis hvers menn eru að æskja. Ég held að það færi mjög vel á því t.d. ef hæstv. ráðherra gæti komið hér í umræðu á eftir og farið einfaldlega yfir þessi sjónarmið út frá sjónarmiði heilbrigðisráðuneytisins þannig að fólk viti að hverju það gengur þegar það tekur þessa afdrifaríku ákvörðun. Ég hefði áhuga á að vita hvort hæstv. ráðherra sé fús til þess. Ég ætlaði nú að fara að ræða um t.d. möguleg áhrif ætlaðrar aukaaðildar Úkraínu að Evrópusambandinu sem Þýskalandskanslari hefur boðað. Það er spurning hvort ráðherra gefist tóm til að bregðast við því hvort hann hafi undirbúið sömuleiðis viðbrögð ráðuneytisins við því.

Alma D. Möller Samfylkingin ræða
138 orð
Hæstv. forseti. Aftur þakka ég hv. þingmanni fyrir athugasemd og spurningu. Það er alveg rétt að heimsfaraldur Covid leiddi í ljós margs konar brotalamir í samhæfingu ríkja og viðbúnaði. Við stóðum vissulega vel hér með ágætislöggjöf og góðar birgðir en það sem gerðist hins vegar innan Evrópusambandsins að afloknum faraldri var að sambandið ákvað að taka þessi mál miklu fastari tökum. Meðal annars var stofnuð séreining sem er kölluð HERA, „Health Emergency Preparedness…

Hæstv. forseti. Aftur þakka ég hv. þingmanni fyrir athugasemd og spurningu. Það er alveg rétt að heimsfaraldur Covid leiddi í ljós margs konar brotalamir í samhæfingu ríkja og viðbúnaði. Við stóðum vissulega vel hér með ágætislöggjöf og góðar birgðir en það sem gerðist hins vegar innan Evrópusambandsins að afloknum faraldri var að sambandið ákvað að taka þessi mál miklu fastari tökum. Meðal annars var stofnuð séreining sem er kölluð HERA, „Health Emergency Preparedness and Response Authority“, þar sem mikil vinna fer nú fram varðandi viðbúnað. Þar er líka mikil vinna í gangi varðandi aðgang að lyfjum því að þar eru þegar blikur á lofti bara vegna þess sem er að gerast í Mið-Austurlöndum.

En varðandi spurningu um samningsmarkmið þá verða þau ekki sett á blað núna. Þau verða sett á blað ef til aðildarviðræðna verður stofnað að nýju.