Áhrif aðildar að ESB á íslenskan vinnumarkað

157. löggjafarþing Mál nr. 741 26. maí 2026 Sjá á Alþingi.is ↗
4 ræður
2 þingmenn
817 orð
2 flokkar
Flokkur fólksins Sjálfstæðisflokkur

Ríkisstjórn

Ragnar Þór Ingólfsson
Flokkur fólksins
2 ræður 461 orð

Stjórnarandstaða

Jens Garðar Helgason
Sjálfstæðisflokkur
2 ræður 356 orð

Tímalína umræðunnar

26. maí 2026
Jens Garðar Helgason Sjálfstæðisflokkur ræða
212 orð
Virðulegur forseti. Nú situr hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra í ríkisstjórn sem vill ganga í Evrópusambandið. Eins og hæstv. ráðherra veit þá er þetta gamla aðildarumsóknin að Evrópusambandinu sem er áfram haldið með og það var ekkert kíkja í pakkann-umsókn, það er bara hrein og bein aðildarumsókn. Stjórnarliðar tala fyrir því að með inngöngu og upptöku evru þá muni allt á Íslandi verða eins og blómstrið eina; lægri vextir, lægra matarverð, auðveldara aðgengi…

Virðulegur forseti. Nú situr hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra í ríkisstjórn sem vill ganga í Evrópusambandið. Eins og hæstv. ráðherra veit þá er þetta gamla aðildarumsóknin að Evrópusambandinu sem er áfram haldið með og það var ekkert kíkja í pakkann-umsókn, það er bara hrein og bein aðildarumsókn. Stjórnarliðar tala fyrir því að með inngöngu og upptöku evru þá muni allt á Íslandi verða eins og blómstrið eina; lægri vextir, lægra matarverð, auðveldara aðgengi að húsnæðismarkaði og lægri verðbólga. En við vitum að með inngöngu í ESB þá þyrfti að gera stórkostlegar breytingar á íslenska vinnumarkaðslíkaninu líka og aðlaga það meira að því sem gerist á Norðurlöndunum og í Evrópu, svona eins og SALEK-fyrirkomulagið sem ég veit að hæstv. ráðherra þekkir mjög vel. Það þyrfti að auka valdheimildir ríkissáttasemjara, það þyrfti að skilgreina kjarasamninga betur, m.a. út frá fjölda þeirra sem eru á bak við samningana o.s.frv. Verði þetta ekki gert, og Ísland gengur í Evrópusambandið, þá munum við taka höggið, m.a. í hærra atvinnuleysi eins og þekkist víða í Evrópusambandinu þar sem atvinnuleysi mælist allt að 25% hjá ungu fólki.

Þá langar mig að spyrja hæstv. ráðherra: Finnst hæstv. ráðherra jafn mikilvægt að gera þessar breytingar á vinnumarkaðslíkaninu til að koma okkur í Evrópusambandið og kollegum hans í ríkisstjórninni, í Viðreisn og Samfylkingunni?

Ragnar Þór Ingólfsson Flokkur fólksins ræða
291 orð
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir góða spurningu sem sneri að mögulegum breytingum á íslenska vinnumarkaðsmódelinu. Þetta er mjög góð spurning og ég er þakklátur fyrir að hafa fengið hana, sérstaklega í ljósi þess að það var nú gerð tilraun til þess að fara þessa leið á almennum vinnumarkaði 2024, að gera hófstillta samninga eins og eru gjarnan gerðir á Norðurlöndunum en samt eru fordæmi fyrir öðru. Reynsla almenna vinnumarkaðarins af þeirri tilraun eða þeirri…

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir góða spurningu sem sneri að mögulegum breytingum á íslenska vinnumarkaðsmódelinu. Þetta er mjög góð spurning og ég er þakklátur fyrir að hafa fengið hana, sérstaklega í ljósi þess að það var nú gerð tilraun til þess að fara þessa leið á almennum vinnumarkaði 2024, að gera hófstillta samninga eins og eru gjarnan gerðir á Norðurlöndunum en samt eru fordæmi fyrir öðru. Reynsla almenna vinnumarkaðarins af þeirri tilraun eða þeirri vegferð hefur ekki verið sérstaklega góð, sérstaklega í ljósi þess að norræna vinnumarkaðsmódelið byggir að mörgu leyti á trausti milli aðila, trausti og virðingu fyrir þeim samningum sem eru gerðir á hverjum tíma og það er alveg ljóst að mótaðilinn, í þessu tilfelli Samtök atvinnulífsins og tengdir aðilar, hafa ekki staðið við sinn hluta samnings heldur hafa þeir gengið þvert á gefin loforð um að halda hér niðri verðlagi. Þvert á móti hefur arðsemi aukist. Framleiðnihlutföll hafa í rauninni aukist í dag. Það sýna bæði milliuppgjör og uppgjör síðasta árs hjá stærstu fyrirtækjunum sem hafa áhrif á verðlag og verðbólgu. Sömuleiðis er bankakerfið að skila methagnaði. Fyrsti ársfjórðungur var hærri en í fyrra þar sem bankarnir skiluðu 100 milljarða kr. hagnaði.

Talandi um að fara meira í átt að norræna kerfinu þá þýddi það auðvitað líka að verkfallsheimildir yrðu þá mögulega sambærilegar við það sem er á Norðurlöndunum, stéttarfélög hefðu verkfallsheimildir um leið og samningar væru lausir en þau þyrftu ekki að fara í heilmikið flækjustig til að boða til verkfalla. Heimildir ríkissáttasemjara í öðrum löndum eru mismunandi. Þær felast m.a. í því að þeir hafa heimild til að fresta verkföllum tímabundið um þrjár til fjórar vikur. Meiri eru valdheimildirnar ekki. Það er ekkert tilefni til að auka þessar valdheimildir úr því sem komið er.

Jens Garðar Helgason Sjálfstæðisflokkur ræða
144 orð
Virðulegur forseti. Ef aðalmálið virðist vera, eins og oft má skilja má af umræðunni hjá hv. stjórnarliðum, vandamálið við íslensku krónuna, þá velti ég fyrir mér og langar að spyrja um álit hæstv. ráðherra á því: Af hverju tökum við þá ekki bara einhliða upp annan gjaldmiðil? Nú er verið að velta fyrir sér vöxtum. Í Sviss, þar sem svissneski frankinn er, eru vextir 0%. Væri ekki miklu sniðugra að taka upp svissneskan franka eða taka einhliða upp dollar eins og margar…

Virðulegur forseti. Ef aðalmálið virðist vera, eins og oft má skilja má af umræðunni hjá hv. stjórnarliðum, vandamálið við íslensku krónuna, þá velti ég fyrir mér og langar að spyrja um álit hæstv. ráðherra á því: Af hverju tökum við þá ekki bara einhliða upp annan gjaldmiðil? Nú er verið að velta fyrir sér vöxtum. Í Sviss, þar sem svissneski frankinn er, eru vextir 0%. Væri ekki miklu sniðugra að taka upp svissneskan franka eða taka einhliða upp dollar eins og margar þjóðir hafa gert? Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra hvort hann telji, ef íslenska krónan er vandamálið, að við ættum ekki bara að skoða að taka upp einhliða annan gjaldmiðil ef ríkisstjórnin telur að svo þurfi.

Og svo er ein já og nei spurning til hæstv. ráðherra: Telur hæstv. ráðherra að hagsmunum íslensks launafólks sé betur borgið innan Evrópusambandsins? Já eða nei.

Ragnar Þór Ingólfsson Flokkur fólksins ræða
170 orð
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir síðari spurninguna. Ég persónulega hef verið hlynntur hugmyndum varðandi fastgengisleiðir, þ.e. að tengja krónuna við aðra gjaldmiðla. Það hef ég sagt í ræðu og riti undanfarin ár. Gagnvart skuldugum heimilum og almenningi í þessu landi sem er á lægri tekjum, hvort sem hann á húsnæði og skuldar eða er á leigumarkaði, þá hlýtur fólk að vera farið að spyrja sig hvort þetta sé fullreynt ástand með þennan gjaldmiðil sem við erum þó…

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir síðari spurninguna. Ég persónulega hef verið hlynntur hugmyndum varðandi fastgengisleiðir, þ.e. að tengja krónuna við aðra gjaldmiðla. Það hef ég sagt í ræðu og riti undanfarin ár. Gagnvart skuldugum heimilum og almenningi í þessu landi sem er á lægri tekjum, hvort sem hann á húsnæði og skuldar eða er á leigumarkaði, þá hlýtur fólk að vera farið að spyrja sig hvort þetta sé fullreynt ástand með þennan gjaldmiðil sem við erum þó með þar sem við erum að borga tvöfalt og þrefalt hærri vexti en í samanburðarlöndum. Nýjustu tölur sem ég skoðaði bara í gær sýna þennan mun þrátt fyrir að að mörgu leyti séum við að eiga við sama verðbólguþrýsting og sömu samanburðarlönd. Varðandi hagsmuni launafólks, þá skal ég bara svara því. Ég hef auðvitað áhyggjur af því að atvinnuleysi gæti aukist með inngöngu í Evrópusambandið og upptöku evru og ég get bara sagt það hér að ég tel að launafólk sé í það minnsta jafn vel sett utan sem innan Evrópusambandsins.