Samningsmarkmið Íslands í orkumálum í aðildarviðræðum um ESB

157. löggjafarþing Mál nr. 733 22. maí 2026 Sjá á Alþingi.is ↗
4 ræður
2 þingmenn
947 orð
2 flokkar
Miðflokkurinn Samfylkingin

Ríkisstjórn

Jóhann Páll Jóhannsson
Samfylkingin
2 ræður 425 orð

Stjórnarandstaða

Sigríður Á. Andersen
Miðflokkurinn
2 ræður 522 orð

Tímalína umræðunnar

22. maí 2026
Sigríður Á. Andersen Miðflokkurinn ræða
312 orð
Virðulegi forseti. Í ljósi þess að við erum að ræða hér þingsályktunartillögu um aðildarviðræður við Evrópusambandið þessa dagana á þinginu þá langar mig að fá álit hæstv. umhverfisráðherra á sjónarmiðum sem fram komu í nefndaráliti meiri hlutans í utanríkismálanefnd, sem hefur verið lagt fram í þessu máli, en þar er einmitt fjallað um samningsmarkmið Íslands í viðræðum við Evrópusambandið. Þar kemur fram að: „Meiri hlutinn leggur áherslu á að þegar kemur að löggjöf ESB…

Virðulegi forseti. Í ljósi þess að við erum að ræða hér þingsályktunartillögu um aðildarviðræður við Evrópusambandið þessa dagana á þinginu þá langar mig að fá álit hæstv. umhverfisráðherra á sjónarmiðum sem fram komu í nefndaráliti meiri hlutans í utanríkismálanefnd, sem hefur verið lagt fram í þessu máli, en þar er einmitt fjallað um samningsmarkmið Íslands í viðræðum við Evrópusambandið. Þar kemur fram að:

„Meiri hlutinn leggur áherslu á að þegar kemur að löggjöf ESB á sviði loftslags- og orkumála verði sérstakur gaumur gefinn að sérstöðu Íslands vegna þess hve stór hluti orkunotkunar byggist á endurnýjanlegum orkugjöfum.“ — Undir þetta tek ég heils hugar — „Meiri hlutinn leggur þannig áherslu á að tekið verði tillit til hagsmuna Íslands og sérstöðu landsins, m.a. er mikilvægt að tryggja að ETS-kerfið hafi ekki neikvæð áhrif á tíðni flugsamgangna til og frá Íslandi.“

Ég er sammála þessu. Það liggur hins vegar fyrir að ETS-kerfið hefur haft áhrif á tíðni samgangna til og frá Íslandi og hefur haft það í för með sér að flugfélag hér hefur orðið gjaldþrota, m.a. vegna þungra byrða sem þetta kerfi hefur lagt á íslensk fyrirtæki og íslenskan almenning. Í þessu ljósi vil ég spyrja hæstv. umhverfisráðherra: Með hvaða hætti ætlar hann að tryggja það að áður en farið verður í þessar aðildarviðræður — álpist þjóðin til þess að segja já í þjóðaratkvæðagreiðslu og komi til þessara aðildarviðræðna — að það liggi fyrir fyrir fram hver samningsmarkmið Íslands eru í þessum efnum? Mun hann beita sér fyrir því að þau samningsmarkmið verði kynnt þjóðinni áður en til þjóðaratkvæðagreiðslu kemur en ekki eftir hana þannig að íslenskur almenningur geti áttað sig á því hvar línan er dregin í sandinn í þessum efnum? Sérstaklega í ljósi þess að í samningsramma ESB frá árinu 2010 kemur fram, í 25. gr., að öll ákvæði EES-samningsins sem víkja frá regluverki ESB munu ekki geta talist fordæmisgefandi í aðildarviðræðum.

Jóhann Páll Jóhannsson Samfylkingin ræða
208 orð
Virðulegur forseti. Hér er spurt um mögulegar viðræður Íslands við Evrópusambandið í samhengi við fyrirhugaða þjóðaratkvæðagreiðslu. Annars vegar er vikið að orkumálum, sérstöðu Íslands þar og hins vegar að loftslagsmálum og ETS-kerfinu. Varðandi orkumálin þá liggur það auðvitað bara fyrir að núverandi ríkisstjórn mun áfram beita sér af mikilli hörku fyrir orkufullveldi Íslands, að Ísland hafi áfram forræði yfir eigin orkuauðlindum. Við erum auðvitað aðili að…

Virðulegur forseti. Hér er spurt um mögulegar viðræður Íslands við Evrópusambandið í samhengi við fyrirhugaða þjóðaratkvæðagreiðslu. Annars vegar er vikið að orkumálum, sérstöðu Íslands þar og hins vegar að loftslagsmálum og ETS-kerfinu. Varðandi orkumálin þá liggur það auðvitað bara fyrir að núverandi ríkisstjórn mun áfram beita sér af mikilli hörku fyrir orkufullveldi Íslands, að Ísland hafi áfram forræði yfir eigin orkuauðlindum. Við erum auðvitað aðili að orkutilskipun Evrópusambandsins sem hefur haft áhrif á það hvernig orkumarkaðurinn hér virkar. En það breytir ekki því að skilyrðin hvað þetta varðar eru algerlega skýr.

Varðandi ETS-kerfið þá hefur auðvitað verið margfarið yfir það hér í þessum sal að við erum að reka mjög kraftmikla hagsmunagæslu sem er á forræði utanríkisráðuneytisins varðandi ETS-kerfið. Þar beitum við okkur fyrir framtíðarlausn fyrir Ísland með tilliti til sérstöðu okkar í flugi og samkeppnishæfni tengiflugs á Íslandi vegna þess að það þjónar engum loftslagsmarkmiðum að eyðileggja hana. Í sjálfu sér breyta mögulegar aðildarviðræður Íslands við Evrópusambandið engu um þetta, við beitum okkur áfram fyrir þessu, hvort sem það er þá bara á vettvangi EES-samstarfsins eða ef kæmi til aðildarviðræðna. Auðvitað má færa fyrir því rök að staða okkar yrði enn þá sterkari til að gera kröfur um einhvers konar grundvallarbreytingar varðandi ETS-kerfið ef til þess kæmi.

Sigríður Á. Andersen Miðflokkurinn ræða
210 orð
Virðulegur forseti. Eins og ég nefndi hér þá hefur Evrópusambandið sjálft lýst því yfir í samningsramma sínum og samningsmarkmiðum sínum sem liggja fyrir frá árinu 2010 að við aðildarviðræður muni þær sérlausnir sem Ísland kann að hafa fengið í gegnum EES-samninginn ekki hafa neina þýðingu og þær muni falla niður og þær muni ekki einu sinni hafa fordæmi fyrir það sem koma skyldi í aðildarviðræðum. Í því ljósi endurtek ég spurninguna, hvort hæstv. ráðherra telji ekki…

Virðulegur forseti. Eins og ég nefndi hér þá hefur Evrópusambandið sjálft lýst því yfir í samningsramma sínum og samningsmarkmiðum sínum sem liggja fyrir frá árinu 2010 að við aðildarviðræður muni þær sérlausnir sem Ísland kann að hafa fengið í gegnum EES-samninginn ekki hafa neina þýðingu og þær muni falla niður og þær muni ekki einu sinni hafa fordæmi fyrir það sem koma skyldi í aðildarviðræðum. Í því ljósi endurtek ég spurninguna, hvort hæstv. ráðherra telji ekki þörf á því og hvort hann muni beita sér fyrir því að áður en þjóðaratkvæðagreiðslan fari fram liggi fyrir skýr samningsmarkmið að þessu leyti.

Ég vil líka spyrja hann um löggjöf sem lýtur að samfélagslosun, svokallaða ESR, sem ekki hefur verið felld undir gildissvið EES og fellur raunar utan gildissviðs EES. Ráðherra hefur hins vegar kynnt upptöku á því kerfi allt að einu. Ég vil spyrja ráðherrann: Telur hann líklegt að við náum þessum markmiðum sem ráðherrann hefur sett Ísland inn í, þ.e. um 50–55% samdrátt í losun eins og kynnt var í samráðsgáttinni í vetur? Hver yrði kostnaður Íslands við þetta kerfi, sérstaklega ef við náum ekki þessum markmiðum? Hæstv. ráðherra hlýtur að hafa svör við þessu á reiðum höndum.

Forseti minnir á að í seinni umferð óundirbúinna fyrirspurna er ræðutíminn ein mínúta.

Jóhann Páll Jóhannsson Samfylkingin ræða
217 orð
Virðulegur forseti. Nú væri auðvitað gott að hafa meira en eina mínútu, en það er víst ekki þannig. Varðandi ESR þá er það auðvitað þannig að Ísland undirgekkst þær skuldbindingar á þarsíðasta kjörtímabili og ég man ekki betur en að sá hv. þingmaður sem spyr um þetta hafi einmitt verið framsögumaður málsins í utanríkismálanefnd þegar Ísland undirgekkst þær skuldbindingar, ESR. En allt að einu þá voru þær samþykktar í þessum þingsal, m.a. af þingmönnum Miðflokksins,…

Virðulegur forseti. Nú væri auðvitað gott að hafa meira en eina mínútu, en það er víst ekki þannig. Varðandi ESR þá er það auðvitað þannig að Ísland undirgekkst þær skuldbindingar á þarsíðasta kjörtímabili og ég man ekki betur en að sá hv. þingmaður sem spyr um þetta hafi einmitt verið framsögumaður málsins í utanríkismálanefnd þegar Ísland undirgekkst þær skuldbindingar, ESR. En allt að einu þá voru þær samþykktar í þessum þingsal, m.a. af þingmönnum Miðflokksins, þessar hræðilegu skuldbindingar. Þannig var það nú bara. Varðandi kostnaðinn þá veltur það á því hversu miklum samdrætti í losun við náum, hversu mjög okkur tekst að lágmarka þann kostnað sem ellegar gæti lent á ríkinu.

En rétt að lokum vil ég bara vara við þessari nálgun stjórnarandstöðunnar hér, að fara í einhverja gríðarlega uppgjöf fyrir fram gagnvart Evrópusambandinu. Erum við ekki stolt þjóð? Viljum við ekki bera höfuðið hátt í mögulegum samningaviðræðum? Hvers vegna að gefa sér það fyrir fram að Ísland komist hvorki lönd né strönd í mögulegum samningaviðræðum við Evrópusambandið, sérstaklega þegar það liggur fyrir, og hæstv. forsætisráðherra hefur verið algerlega skýr með það, að við munum ekki einu sinni leggja fram samning fyrir þjóðina ef okkur líst ekki á hann. Við erum ekki að fara í aðra þjóðaratkvæðagreiðslu með vonlausan samning við Evrópusambandið sem stjórnarflokkarnir standa ekki með.