Kostnaður við þjóðaratkvæðagreiðslu um framhald aðildarviðræðna við ESB

157. löggjafarþing Mál nr. 680 27. apríl 2026 Sjá á Alþingi.is ↗
4 ræður
2 þingmenn
743 orð
2 flokkar
Miðflokkurinn Viðreisn

Ríkisstjórn

Daði Már Kristófersson
Viðreisn
2 ræður 341 orð

Stjórnarandstaða

Sigríður Á. Andersen
Miðflokkurinn
2 ræður 402 orð

Tímalína umræðunnar

27. apríl 2026
Sigríður Á. Andersen Miðflokkurinn ræða
249 orð
Virðulegur forseti. Ríkisstjórninni er mikið í mun að halda þjóðaratkvæðagreiðslu um aðild Íslands að Evrópusambandinu hér síðsumars. Mig langar að spyrja hæstv. fjármálaráðherra hvort hann hafi gert einhverja greiningu á því hvað slík þjóðaratkvæðagreiðsla myndi kosta og svo, ef menn álpuðust til þess að veita slíkum aðildarviðræðum brautargengi, hvað slíkar aðildarviðræður kosta. Það liggur fyrir umsögn frá landskjörstjórn sem hún sendi til hv. stjórnskipunar- og…

Virðulegur forseti. Ríkisstjórninni er mikið í mun að halda þjóðaratkvæðagreiðslu um aðild Íslands að Evrópusambandinu hér síðsumars. Mig langar að spyrja hæstv. fjármálaráðherra hvort hann hafi gert einhverja greiningu á því hvað slík þjóðaratkvæðagreiðsla myndi kosta og svo, ef menn álpuðust til þess að veita slíkum aðildarviðræðum brautargengi, hvað slíkar aðildarviðræður kosta.

Það liggur fyrir umsögn frá landskjörstjórn sem hún sendi til hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar um þann kostnað a.m.k. sem lýtur að landskjörstjórn og lýtur þá að mestu leyti kannski að framkvæmd þjóðaratkvæðagreiðslunnar sjálfrar. Þar kemur fram að það er auðvitað kostnaður vegna utankjörfundaratkvæðagreiðslu og verkefna yfirkjörstjórnakjördæma. Það er einnig kostnaður við prentun og dreifingu kjörgagna og sérstakt framlag til sveitarfélaga vegna framkvæmdar kosninga. Þetta er talið um 6–700 milljónir sem þessi þjóðaratkvæðagreiðsla myndi kosta ef tekið er mið af þeim kostnaði sem var vegna kosninganna árið 2024. Þetta á auðvitað eftir að verðlagsuppfæra allt saman en það kemur líka fram sérstaklega hjá landskjörstjórn að undir hana fellur samkvæmt lögum það hlutverk að standa fyrir víðtækri kynningu á því málefni sem borið er undir þjóðaratkvæðagreiðslu. Kostnaður sem í því felst er einkum við útgáfu og gerð og dreifingu kynningarefnis. Landskjörstjórn tekur það sérstaklega fram að kostnaður vegna þessara verkefna liggi ekki fyrir.

Ég hlýt að spyrja hæstv. fjármálaráðherra hvort hann hafi lagt niður fyrir sig þennan kostnað, hvort gert sé ráð fyrir honum í fjárlögum yfirstandandi árs og svo í framhaldinu um kostnaðinn við mögulegar aðildarviðræður færi svo að þjóðin kallaði eftir því að fara í slíkar viðræður.

Daði Már Kristófersson Viðreisn ræða
212 orð
Forseti. Ég þakka hv. þm. Sigríði Andersen fyrir spurninguna. Það er rétt sem kemur fram í máli hv. þingmanns að það liggur nokkuð fyrir hvað kostar að halda kosningar á Íslandi. En eins og einnig kom fram í máli hv. þingmanns þá eru þessar kosningar að einhverju leyti sérstakar. Gróf áætlun um kostnað vegna kosninganna í haust er í kringum 500 millj. kr. Það er að sjálfsögðu ekki gert ráð fyrir þeim kostnaði í fjárlögum enda lá ekki fyrir þegar þau voru lögð fram og…

Forseti. Ég þakka hv. þm. Sigríði Andersen fyrir spurninguna. Það er rétt sem kemur fram í máli hv. þingmanns að það liggur nokkuð fyrir hvað kostar að halda kosningar á Íslandi. En eins og einnig kom fram í máli hv. þingmanns þá eru þessar kosningar að einhverju leyti sérstakar. Gróf áætlun um kostnað vegna kosninganna í haust er í kringum 500 millj. kr. Það er að sjálfsögðu ekki gert ráð fyrir þeim kostnaði í fjárlögum enda lá ekki fyrir þegar þau voru lögð fram og samþykkt að þessi atkvæðagreiðsla ætti að fara fram en gert verður ráð fyrir þeim kostnaði af því svigrúmi sem er að finna í rekstri hins opinbera. Hvað varðar síðan kostnað sem kæmi í kjölfarið þá er það kostnaður sem hangir ekki bara á ákvörðun sem ekki lá fyrir við gerð fjárlaga og fjármálaáætlunar heldur einnig á niðurstöðu kosninganna sjálfra sem auðvitað liggur ekki fyrir fyrr en þær fara fram.

Mig langar þó að nota þetta tækifæri til að segja að það væri aldrei þannig, og ég hygg að þingmenn séu almennt sammála um það, að kostnaður einn og sér yrði ráðandi í því að ákveða lýðræðislegt ferli eins og það að halda þjóðaratkvæðagreiðslu um eins mikilvægt mál og þetta hér og þessi kostnaður er alls ekki óyfirstíganlegur.

Sigríður Á. Andersen Miðflokkurinn ræða
153 orð
Virðulegur forseti. Það er eins og hæstv. ráðherra hafi ekki hlustað á fyrirspurn mína heldur komi bara hér með fyrirframákveðið svar um kostnað sem hann metur 500 milljónir vegna þjóðaratkvæðagreiðslu. Það liggur fyrir umsögn frá landskjörstjórn þar sem hún telur að það sem til hennar friðar heyrir í þessu nemi 6–700 milljónum, miðað við kostnaðinn sem hefur verið árið 2024 og á þá eftir að uppfæra það miðað við verðlag. Þá er líka ótalinn kostnaður sem hún tilgreinir…

Virðulegur forseti. Það er eins og hæstv. ráðherra hafi ekki hlustað á fyrirspurn mína heldur komi bara hér með fyrirframákveðið svar um kostnað sem hann metur 500 milljónir vegna þjóðaratkvæðagreiðslu. Það liggur fyrir umsögn frá landskjörstjórn þar sem hún telur að það sem til hennar friðar heyrir í þessu nemi 6–700 milljónum, miðað við kostnaðinn sem hefur verið árið 2024 og á þá eftir að uppfæra það miðað við verðlag. Þá er líka ótalinn kostnaður sem hún tilgreinir sérstaklega og hlýtur að vera umtalsverður, sem er kostnaður vegna kynningar landskjörstjórnar á málefninu, ekki á kosningunni heldur á málefninu. Þetta er kannski ekki mikill kostnaður, þetta telur kannski upp í einn milljarð, bara atkvæðagreiðslan. Þess utan hlýtur maður að spyrja: Gerir hæstv. fjármálaráðherra ráð fyrir að stöðugleikareglan sé í einhverri hættu í þessum efnum? Og ef hæstv. ráðherra gæti síðan farið aðeins yfir kostnað Stjórnarráðsins af aðildarviðræðunum sem myndu þá jafnvel hefjast í september.

Daði Már Kristófersson Viðreisn ræða
129 orð
Forseti. Ég þakka hv. þm. Sigríði Andersen fyrir endurtekna spurningu. Það að það kostnaðarmat sem ég lagði fram sé ekki í samræmi við mat landskjörstjórnar þýðir einfaldlega að á það hefur þá verið lagt sjálfstætt mat á grundvelli fyrri reynslu. Ég er ekki í aðstöðu til að taka rökræðu um einstaka kostnaðarliði þar en vísa einungis í þá tölu sem fyrir mér liggur. Þessi kostnaður er að sjálfsögðu ófyrirséður og einskiptis og fellur þar af leiðandi ekki undir…

Forseti. Ég þakka hv. þm. Sigríði Andersen fyrir endurtekna spurningu. Það að það kostnaðarmat sem ég lagði fram sé ekki í samræmi við mat landskjörstjórnar þýðir einfaldlega að á það hefur þá verið lagt sjálfstætt mat á grundvelli fyrri reynslu. Ég er ekki í aðstöðu til að taka rökræðu um einstaka kostnaðarliði þar en vísa einungis í þá tölu sem fyrir mér liggur. Þessi kostnaður er að sjálfsögðu ófyrirséður og einskiptis og fellur þar af leiðandi ekki undir stöðugleikareglu, er ekki þeirrar gerðar.

Ég vil ítreka það sem ég sagði áðan: Það kostar auðvitað að hafa lýðræði og okkur dytti aldrei til hugar að skera það niður vegna kostnaðar. Það er einfaldlega einn af grunnsteinunum í íslensku samfélagi. Það á við um þessa atkvæðagreiðslu eins og aðrar lýðræðislegar ákvarðanir.