Forsendur þjóðaratkvæðagreiðslu um áframhald aðildarviðræðna

157. löggjafarþing Mál nr. 657 20. apríl 2026 Sjá á Alþingi.is ↗
4 ræður
2 þingmenn
1.047 orð
2 flokkar
Samfylkingin Sjálfstæðisflokkur

Ríkisstjórn

Kristrún Frostadóttir
Samfylkingin
2 ræður 566 orð

Stjórnarandstaða

Guðrún Hafsteinsdóttir
Sjálfstæðisflokkur
2 ræður 481 orð

Tímalína umræðunnar

20. apríl 2026
Guðrún Hafsteinsdóttir Sjálfstæðisflokkur ræða
241 orð
Virðulegi forseti. Hæstv. forsætisráðherra og aðrir talsmenn ríkisstjórnarinnar hafa lagt mikla áherslu á að þjóðaratkvæðagreiðslan í ágúst snúist ekki um aðild að Evrópusambandinu heldur aðeins um það hvort við ætlum að kíkja í pakkann, hvort við ætlum að sækja okkur frekari upplýsingar. Forsætisráðherra hefur meira að segja oftsinnis sagt að það þurfi enginn að vera sérfræðingur í Evrópusambandinu áður en viðkomandi gangi til þeirra kosninga. Þetta er auðvitað þægileg…

Virðulegi forseti. Hæstv. forsætisráðherra og aðrir talsmenn ríkisstjórnarinnar hafa lagt mikla áherslu á að þjóðaratkvæðagreiðslan í ágúst snúist ekki um aðild að Evrópusambandinu heldur aðeins um það hvort við ætlum að kíkja í pakkann, hvort við ætlum að sækja okkur frekari upplýsingar. Forsætisráðherra hefur meira að segja oftsinnis sagt að það þurfi enginn að vera sérfræðingur í Evrópusambandinu áður en viðkomandi gangi til þeirra kosninga. Þetta er auðvitað þægileg framsetning fyrir ríkisstjórnina en vandinn er sá að þessi framsetning er auðvitað kolröng og slær ryki í augu kjósenda. Í opinberum gögnum frá Evrópusambandinu frá fyrri samningalotu kemur skýrt fram að Ísland þurfi að halda áfram að ná árangri í að samræma löggjöf sína að regluverki sambandsins, innleiða það og tryggja stjórnsýslulega getu til að fylgja því eftir.

Svo hafa stuðningsmenn ríkisstjórnarinnar reynt að slá þessu öllu upp sem misskilningi og vísað til skýrslu frá 2013 sem var reyndar einhliða frásögn Össurar Skarphéðinssonar, sem þá var utanríkisráðherra, og dregið af henni þá ályktun að engar breytingar á lögum og enginn undirbúningur í stofninum komi til álita fyrr en að lokinni annarri þjóðaratkvæðagreiðslu. Því spyr ég hæstv. forsætisráðherra: Telur forsætisráðherra að það sé heiðarleg framsetning gagnvart almenningi að halda því hér fram að hér sé einungis verið að kjósa um framhald viðræðna þegar fyrir liggur samkvæmt eðli aðildarviðræðna sjálfra, samkvæmt greinargerð ríkisstjórnarinnar og samkvæmt gögnum beint frá Evrópusambandinu að slíkt ferli gengi út á aðlögun að regluverki sambandsins, samræmingu laga og undirbúning stjórnsýslu?

Kristrún Frostadóttir Samfylkingin ræða
371 orð
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir spurninguna og legg það fram að þetta er sannarlega heiðarleg framsetning hjá okkur um hvernig við förum í þetta ferli. Mig langar til að vitna í mann sem ég hitti á fundi fyrir norðan á sínum tíma og ég hef áður talað um í þessum sal sem segir einmitt við mig: Kristrún, hverjum á ég að trúa? Ég hef hitt málsmetandi fólk sem segir að það séu kostir við að fara þarna inn, fólk sem ég trúi, og að það væru miklar framfarir sem…

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir spurninguna og legg það fram að þetta er sannarlega heiðarleg framsetning hjá okkur um hvernig við förum í þetta ferli. Mig langar til að vitna í mann sem ég hitti á fundi fyrir norðan á sínum tíma og ég hef áður talað um í þessum sal sem segir einmitt við mig: Kristrún, hverjum á ég að trúa? Ég hef hitt málsmetandi fólk sem segir að það séu kostir við að fara þarna inn, fólk sem ég trúi, og að það væru miklar framfarir sem fylgja því. Svo á hinn bóginn heyri ég fólk sem ég treysti líka og trúi, málsmetandi fólk, sem segir að það sé ekkert þangað að sækja. Kristrún, hverjum á ég að trúa? Þessum manni þurfum við að svara og eina leiðin til að fá svar við þeirri spurningu, hvað okkur býðst, er að fá að sjá samning. Það getur enginn í þessum sal, hvorki ég né hv. þingmaður, fullyrt um annað.

Það hefur hins vegar komið á daginn í þessari umræðu að það eina sem stjórnarandstaðan ætlar að keyra á, og þetta á við um alla flokka hér inni, er hræðsluáróður í tengslum við þessa þjóðaratkvæðagreiðslu. Þetta er endalaust stagl um hvort það megi spyrja þjóðina. Þetta er endalaust stagl um það hvort það sé eitthvað um að semja eða ekki. Síðan þessi þvæla — já, forseti, ég kalla þetta þvælu — um að ef þjóðin segi já fari sjálfkrafa af stað eitthvert ferli þar sem hrannast inn mál inn í þingið sem sjálfkrafa muni afgreiðast og gera það að verkum að Ísland verður orðið eitthvert annað land hérna undir lok næsta kjörtímabils. Það er auðvitað ekki þannig. Hvaða aðlögun hrökk í gang þegar síðustu aðildarviðræður fóru af stað og við sitjum eftir í svo hræðilegri stöðu út af? Getur einhver nefnt mér einn hlut? Hvaða aðlögun fór hér af stað? Það var samkomulag, eins og hér er vitnað í, um að slíkar breytingar myndu ekki eiga sér stað fyrr en búið væri að samþykkja samninginn. Svo vil ég bara segja, síðast en ekki síst, eins og hv. þingmaður á að vita: Við Íslendingar eigum stjórnarskrá. Það er þingræði í landinu og lögum hér verður ekki breytt án aðkomu Alþingis.

Guðrún Hafsteinsdóttir Sjálfstæðisflokkur ræða
240 orð
Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. forsætisráðherra fyrir svarið sem var nú rýrt eins og oft áður og enn einu sinni nefnir hæstv. forsætisráðherra þennan mann í Skagafirði sem langar svo mikið til að kíkja í pakkann. Við erum búin að heyra oft um hann og það er talað um þvælu og hræðsluáróður stjórnarandstöðunnar þegar við erum einfaldlega að spyrja eðlilegra spurninga í einu stærsta máli sem Alþingi Íslendinga ætlar að spyrja íslenska þjóð að. Mig langar þá að þrengja…

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. forsætisráðherra fyrir svarið sem var nú rýrt eins og oft áður og enn einu sinni nefnir hæstv. forsætisráðherra þennan mann í Skagafirði sem langar svo mikið til að kíkja í pakkann. Við erum búin að heyra oft um hann og það er talað um þvælu og hræðsluáróður stjórnarandstöðunnar þegar við erum einfaldlega að spyrja eðlilegra spurninga í einu stærsta máli sem Alþingi Íslendinga ætlar að spyrja íslenska þjóð að. Mig langar þá að þrengja þetta enn frekar því spurningin er í raun mjög einföld: Ef þjóðin segir já í ágúst, hvað þýðir það í reynd? Það er spurningin. Þýðir það bara að við kíkjum í pakkann og ekkert umfram það eða, eins og gögnin staðfesta, að ríkisstjórnin telji sig hafa fengið umboð til að hefja að nýju það ferli að undirbúa Ísland fyrir aðild með vinnu við samræmingu regluverks, lagalegan og stjórnsýslulegan undirbúning og aðlögun að þeim sviðum sem Evrópusambandið gerir kröfu um? Þjóðin á rétt á því að vita hvort verið sé að biðja hana um umboð fyrir óformlegu samtali eða raunverulegu aðildarferli.

Þess vegna spyr ég hæstv. forsætisráðherra einu sinni enn: Stendur forsætisráðherra að fullu við það sjónarmið að segi þjóðin já í ágúst þá hefjist ekkert ferli hér á landi sem lúti að lagalegri, stjórnsýslulegri eða pólitískri aðlögun að Evrópusambandinu? Engin aðlögun? Ef svo er, á hvaða frumheimildum byggir sú fullvissa hæstv. forsætisráðherra?

Forseti minnir hv. þingmenn á að virða takmarkaðan ræðutíma.

Kristrún Frostadóttir Samfylkingin ræða
195 orð
Frú forseti. Hvað þýðir það í reynd að segja já? Það þýðir að það er búið að sækja umboð til að fara í samninga við Evrópusambandið. Það er það sem þetta snýst um og sem leiðir til þess að við sjáum hvað við gætum fengið í slíkum aðildarviðræðum. Það liggur alveg fyrir og ég spyr bara aftur á móti: Hvaða hræðilega aðlögun hrökk hér í gang þegar við fórum af stað í síðustu viðræður? Hvað átti sér stað hér þegar við fórum af stað síðast sem var ekki óafturkræft? Ég…

Frú forseti. Hvað þýðir það í reynd að segja já? Það þýðir að það er búið að sækja umboð til að fara í samninga við Evrópusambandið. Það er það sem þetta snýst um og sem leiðir til þess að við sjáum hvað við gætum fengið í slíkum aðildarviðræðum. Það liggur alveg fyrir og ég spyr bara aftur á móti: Hvaða hræðilega aðlögun hrökk hér í gang þegar við fórum af stað í síðustu viðræður? Hvað átti sér stað hér þegar við fórum af stað síðast sem var ekki óafturkræft? Ég fullyrði það sem ég sagði hér áðan: Fólk þarf ekki að óttast að hér verði gjörbreyting á íslensku samfélagi vegna þess að við erum að fara í viðræður. Hins vegar kann vel að vera að það muni breyta væntingum fólks til framtíðar, fjárfesta og annarra, að við séum að fara í þessa vegferð. Ég ætla ekki að útiloka það en ég verð að segja að þennan hræðsluáróður sem hér er verið að keyra er búið að afhjúpa, fólk er að forðast umræðu um málefnið sjálft. Við getum tekist á um hvort við eigum að fara þarna inn eða ekki en höldum okkur við staðreyndir máls.