Umgjörð þjóðaratkvæðagreiðslu um framhald viðræðna við ESB

157. löggjafarþing Mál nr. 621 13. apríl 2026 Sjá á Alþingi.is ↗
4 ræður
2 þingmenn
1.042 orð
2 flokkar
Sjálfstæðisflokkur Viðreisn

Ríkisstjórn

Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir
Viðreisn
2 ræður 619 orð

Stjórnarandstaða

Guðrún Hafsteinsdóttir
Sjálfstæðisflokkur
2 ræður 423 orð

Tímalína umræðunnar

13. apríl 2026
Guðrún Hafsteinsdóttir Sjálfstæðisflokkur ræða
233 orð
Virðulegi forseti. Landskjörstjórn hefur nú sent inn umsögn við þingsályktunartillögu ríkisstjórnarinnar um þjóðaratkvæðagreiðslu um aðildarumsókn að ESB. Niðurstaðan er falleinkunn. Landskjörstjórn segir spurningu í tillögu hæstv. utanríkisráðherra vera bæði óskýra og villandi og skapa óvissu um hvað raunverulega er verið að kjósa um. Það er þung gagnrýni. Í rökstuðningi sínum vísar landskjörstjórn m.a. til viðmiða Feneyjanefndarinnar um framkvæmd…

Virðulegi forseti. Landskjörstjórn hefur nú sent inn umsögn við þingsályktunartillögu ríkisstjórnarinnar um þjóðaratkvæðagreiðslu um aðildarumsókn að ESB. Niðurstaðan er falleinkunn. Landskjörstjórn segir spurningu í tillögu hæstv. utanríkisráðherra vera bæði óskýra og villandi og skapa óvissu um hvað raunverulega er verið að kjósa um. Það er þung gagnrýni. Í rökstuðningi sínum vísar landskjörstjórn m.a. til viðmiða Feneyjanefndarinnar um framkvæmd þjóðaratkvæðagreiðslna þar sem mælt er með því að óhlutdrægur aðili taki afstöðu til skýrleika spurningarinnar sem bera á upp við þjóðina. Jafnframt gerir landskjörstjórn alvarlegar athugasemdir við tímasetningu atkvæðagreiðslunnar sem geti torveldað framkvæmd kosninga og dregið úr trausti á henni. Hún bendir einnig á að dagsetningin 29. ágúst geti valdið verulegum erfiðleikum við utankjörfundaratkvæðagreiðslu og hlutlausa kynningu málsins fyrir kjósendum.

Ég hef gagnrýnt þetta frá upphafi, einmitt á sama grunni og landskjörstjórn hefur nú gert, að ekki skyldi vera leitað formlega eftir mati hlutlauss aðila á orðalagi spurningarinnar áður en málið var keyrt af stað, að ekki skyldi vera vandað betur til verka og að tímasetningin bæri þess merki að pólitísk hentisemi væri höfð ofar vandaðri málsmeðferð. Mín spurning er því þessi: Telur hæstv. utanríkisráðherra virkilega ásættanlegt að leggja fyrir þjóðina spurningu sem landskjörstjórn telur að geti vakið tortryggni um áhrif á afstöðu kjósenda? Ef ráðherra viðurkennir nú að breyta þurfi orðalaginu, mun hún þá einnig fallast á að endurskoða tímasetningu þjóðaratkvæðagreiðslunnar svo tryggt verði að framkvæmdin, umræðan og traustið verði yfir allan vafa hafið?

Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir Viðreisn ræða
352 orð
Virðulegi forseti. Ég vil þakka fyrir þessa spurningu. Það er alveg skýrt um hvað verður kosið í þjóðaratkvæðagreiðslunni 29. ágúst. Þá erum við að spyrja hina íslensku þjóð hvort hún vilji að við klárum samning, af því að þetta eru samningaviðræður, við Evrópusambandið og síðan að leggja þann samning undir þjóðina. Ég tel mikilvægt að hafa í huga að það er tæpast hægt að mínu mati að ætlast til þess í svona spurningu að það megi ekki vísa til tiltekinnar staðreyndar.…

Virðulegi forseti. Ég vil þakka fyrir þessa spurningu. Það er alveg skýrt um hvað verður kosið í þjóðaratkvæðagreiðslunni 29. ágúst. Þá erum við að spyrja hina íslensku þjóð hvort hún vilji að við klárum samning, af því að þetta eru samningaviðræður, við Evrópusambandið og síðan að leggja þann samning undir þjóðina. Ég tel mikilvægt að hafa í huga að það er tæpast hægt að mínu mati að ætlast til þess í svona spurningu að það megi ekki vísa til tiltekinnar staðreyndar. Ég segi staðreyndar af þeirri ástæðu einni að það er til fólk, m.a. hér í þessum þingsal, sem afneitar staðreyndinni og staðreyndin er auðvitað sú að umsóknin var aldrei afturkölluð. Það er hin einfalda skýra staðreynd. Umsóknin um aðild að Evrópusambandinu var samþykkt með þingsályktun í þinginu á sínum tíma og ég tel mjög mikilvægt að við berum virðingu fyrir þinginu í þessu máli. Málið er núna komið inn til þingsins. Það er í lögbundnum farvegi núna, þar með talið lögbundnu samráði við landskjörstjórn. Það að segja núna einhvern tímann að sú staðreynd að umsóknin hafi ekki verið dregin til baka valdi einhverri óvissu breytir ekki því að við getum kosið um þá staðreynd að halda áfram viðræðum. Þingið afturkallaði aldrei umsóknina. Ríkisstjórnin 2013–2016 reyndi tvisvar. Það var ekki þingmeirihluti fyrir því að kalla aftur umsóknina. Þá var farið af stað í einhver bréfaskipti og þau voru ekki skýrari en svo að Evrópusambandið hefur alveg sagt skýrt að umsóknin sé í fullu gildi.

Það sem mér finnst skipta máli er einmitt virðing fyrir þinginu og virðing fyrir því sem þingið hefur ákveðið, ekki að framkvæmdarvaldið geti síðan eftir hentugleika eða hugleysi yfir því að hafa ekki komið með málið inn í þingið gripið til afgerandi samskipta sem ekki einu sinni fóru fyrir utanríkismálanefnd á sínum tíma. Ég vil sýna þessu máli virðingu. Ég er algerlega þeirrar skoðunar að við erum að greiða atkvæði núna 29. ágúst um það að klára samningaviðræður við Evrópusambandið, bjóða upp á fleiri valkosti í þessum hverfula heimi sem við Íslendingar og heimsbyggðin öll lifum í.

Forseti vill minna þingmenn og ráðherra á að gæta að ræðutímanum.

Guðrún Hafsteinsdóttir Sjálfstæðisflokkur ræða
190 orð
Frú forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið. Það er nú bara þannig að það að umsóknin hafi ekki verið afturkölluð er ekki staðreynd og það er það sem landskjörstjórn er að draga fram, að þetta er ekki óumdeilt mál. En mig langar að fara að öðru. Um helgina stóð Samfylkingin ein að kosningaútspili í Kópavogi þar sem lofað var lögfestum rétti til leikskólavistar frá 12 mánaða aldri og nýjum útgjöldum úr ríkissjóði. Í dag er skýrt viðmið í leikskólum að tveir…

Frú forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið. Það er nú bara þannig að það að umsóknin hafi ekki verið afturkölluð er ekki staðreynd og það er það sem landskjörstjórn er að draga fram, að þetta er ekki óumdeilt mál.

En mig langar að fara að öðru. Um helgina stóð Samfylkingin ein að kosningaútspili í Kópavogi þar sem lofað var lögfestum rétti til leikskólavistar frá 12 mánaða aldri og nýjum útgjöldum úr ríkissjóði. Í dag er skýrt viðmið í leikskólum að tveir þriðju starfsmanna skuli vera fagmenntaðir. Flest sveitarfélög eru langt undir því marki og ef á að lögfesta leikskólavist 12 mánaða barna og þaðan í frá þá blasir við að það þarf að ráða um 2.400 faglærða kennara, auk rúmlega 600 nýrra stöðugilda. Þar að auki er kostnaður metinn á a.m.k. 15 milljarða og það er áður en húsnæðisþörfin er metin.

Mín spurning er því þessi: Var hæstv. utanríkisráðherra upplýstur fyrir fram um þessi loforð Samfylkingarinnar? Er hún þeim samþykk og finnst henni það ábyrg fjármálastjórn að lofa útgjöldum af þessari stærðargráðu í miðri kosningabaráttu og nota ríkissjóð eins og kosningasjóð Samfylkingarinnar?

Forseti ítrekar að þingmenn virði ræðutímann.

Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir Viðreisn ræða
267 orð
Virðulegi forseti. Ég undirstrika: Það er ekki hægt að ætlast til þess að það megi ekki vísa til staðreynda — það er staðreynd að umsóknin var ekki lögformlega afturkölluð — bara af þeirri ástæðu einni að einhverjum hér inni, tilteknum þingmönnum, líður illa með það og afneita þeirri staðreynd. Hitt er síðan að við vitum það alveg sem fylgjumst með pólitík og vorum í pólitík á þeim tíma en líka þau sem fylgdust með því utan frá að það var kannski síðasta mikilvæga…

Virðulegi forseti. Ég undirstrika: Það er ekki hægt að ætlast til þess að það megi ekki vísa til staðreynda — það er staðreynd að umsóknin var ekki lögformlega afturkölluð — bara af þeirri ástæðu einni að einhverjum hér inni, tilteknum þingmönnum, líður illa með það og afneita þeirri staðreynd. Hitt er síðan að við vitum það alveg sem fylgjumst með pólitík og vorum í pólitík á þeim tíma en líka þau sem fylgdust með því utan frá að það var kannski síðasta mikilvæga verkið sem Sjálfstæðisflokkurinn hefur gert í þessu, að koma í veg fyrir að umsóknin væri formlega afturkölluð. Sjálfstæðisflokkurinn, hann má eiga það, kom í veg fyrir að umsóknin var formlega afturkölluð. Þess vegna er hún enn í gildi og Evrópusambandið hefur tekið af öll tvímæli um það. Feneyjanefndin er síðan líka með málið til umsagnar. Svaraðu spurningunni.

Varðandi síðari spurningu þá finnst mér gott að flokkar, hvort sem það er Samfylkingin, Viðreisn, Flokkur fólksins eða aðrir flokkar, hafi metnað í leikskólamálum. Það skiptir mjög miklu máli fyrir allt samfélagið, hvort sem er hér á suðvesturhorninu eða á landsbyggðinni. Það var kynnt skýrsla fyrir ríkisstjórninni um msöguleikana eftir að fæðingarorlofi lýkur, hvað hægt sé að gera, og mér finnst sjálfsagt að við tökum þá umræðu áfram. Allir flokkar eru í sinni pólitík. Ég ber virðingu fyrir öllum þeim flokkum sem bjóða fram til sveitarstjórna af því að það er það frábæra við íslenskt samfélag. Við erum með opnar og skýrar kosningar þar sem áherslur flokka eru mismunandi og ég ber einfaldlega virðingu fyrir því.

Forseti ítrekar þau tilmæli til þingmanna og ráðherra að virða ræðutímann.