Markmið með þjóðaratkvæðagreiðslu um framhald aðildarviðræðna

157. löggjafarþing Mál nr. 556 16. mars 2026 Sjá á Alþingi.is ↗
4 ræður
2 þingmenn
998 orð
2 flokkar
Samfylkingin Sjálfstæðisflokkur

Ríkisstjórn

Kristrún Frostadóttir
Samfylkingin
2 ræður 557 orð

Stjórnarandstaða

Guðrún Hafsteinsdóttir
Sjálfstæðisflokkur
2 ræður 441 orð

Tímalína umræðunnar

16. mars 2026
Guðrún Hafsteinsdóttir Sjálfstæðisflokkur ræða
228 orð
Virðulegi forseti. Nú hefur ríkisstjórnin sett ESB-aðild á dagskrá með mjög afgerandi hætti en stærstu spurningunni er algerlega ósvarað: Á hvaða forsendum ætlar ríkisstjórnin eiginlega að fara af stað? Það sem skiptir máli áður en Alþingi tekur afstöðu og áður en þjóðin er kölluð að borðinu er að vita hvert ber að stefna, hvaða markmið á að setja, hvaða hagsmuni á að verja og hvar ríkisstjórnin ætli að draga skýra línu. Það er ekki nóg að segja að þjóðin fái að kjósa.…

Virðulegi forseti. Nú hefur ríkisstjórnin sett ESB-aðild á dagskrá með mjög afgerandi hætti en stærstu spurningunni er algerlega ósvarað: Á hvaða forsendum ætlar ríkisstjórnin eiginlega að fara af stað? Það sem skiptir máli áður en Alþingi tekur afstöðu og áður en þjóðin er kölluð að borðinu er að vita hvert ber að stefna, hvaða markmið á að setja, hvaða hagsmuni á að verja og hvar ríkisstjórnin ætli að draga skýra línu. Það er ekki nóg að segja að þjóðin fái að kjósa. Þjóðin á líka rétt á því að vita hvað hún raunverulega á að kjósa um. Þegar Alþingi fjallaði um þetta mál árið 2009 voru forsendur málsins lagðar fram með mun skýrari hætti en nú er gert. Þá var farið ítarlega yfir samningsmarkmið, fyrirvara, skipulag viðræðna og samráð við hagsmunaaðila. Þá var ekki beðið um blint traust á ríkisstjórnina, annað en gert er núna þar sem ekki er einu sinni hægt að segja okkur hér á Alþingi né þjóðinni hver skilyrðin eigi að vera. Hvar eru rauðu línurnar í sjávarútvegsmálum, landbúnaðarmálum, orkumálum eða öðrum málum sem skipta Ísland grundvallarmáli?

Þess vegna spyr ég hæstv. forsætisráðherra: Hvers vegna biður ríkisstjórnin þing og þjóð um opið umboð til viðræðna án þess að leggja fram skýr skilyrði? Hyggst forsætisráðherra gera grein fyrir því áður en gengið verður til þjóðaratkvæðagreiðslu nákvæmlega á hvaða grunni ríkisstjórnin ætlar sér að hefja þessa vegferð?

Kristrún Frostadóttir Samfylkingin ræða
315 orð
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina. Það er gott að minnast þess að á sínum tíma, þegar við fórum síðast í þetta ferli, var hér til umræðu þingsályktunartillaga þar sem átti ekki að spyrja þjóðina hvort það ætti að hefja aðildarviðræður heldur snerist sú þingsályktunartillaga um að hefja slíkar aðildarviðræður. Mig minnir reyndar að aðrir flokkar hafi lagt m.a. til, það færi betur á því vegna þess að þetta væri stórt mál, að farið væri í…

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina. Það er gott að minnast þess að á sínum tíma, þegar við fórum síðast í þetta ferli, var hér til umræðu þingsályktunartillaga þar sem átti ekki að spyrja þjóðina hvort það ætti að hefja aðildarviðræður heldur snerist sú þingsályktunartillaga um að hefja slíkar aðildarviðræður. Mig minnir reyndar að aðrir flokkar hafi lagt m.a. til, það færi betur á því vegna þess að þetta væri stórt mál, að farið væri í þjóðaratkvæðagreiðslu. Það er það sem er verið að gera núna. Ég hef sagt það mjög skýrt að það skiptir máli á hvaða forsendum við förum inn í þessar aðildarviðræður. Það kemur líka fram í greinargerð með þingsályktunartillögunni hver meginatriðin eru, hvaða prinsippum er fylgt, líkt og þegar ráðist var í þetta ferli á sínum tíma. Auðvitað er þetta ekki einfalt mál en í grunninn er þetta ekki svo flókið. Við höfum talað um óskorað forræði yfir auðlindum landsins og ég hygg að flestir Íslendingar séu sammála um það. Ég held að það væri hollt fyrir þessa umræðu að við myndum einmitt einblína á hvað við höfum í rauninni mikilla sameiginlegra hagsmuna að gæta þegar kemur að því að tryggja forræði okkar yfir auðlindum þjóðarinnar. Og það þarf enginn að efast um það að það er full samstaða í þessari ríkisstjórn og í stjórnarmeirihlutanum um að treysta forræði okkar yfir auðlindum okkar, yfir sjávarútvegi, orkuauðlindum og auðvitað þarf líka að hafa þar í huga yfirráð á jörðum og landi og þess háttar. Við höfum alveg verið skýr hvar línan liggur í sandinum. Síðan þarf að fara í samninga, rétt eins og formenn sumra flokka sem hér sitja í þessum sal nefndu á sínum tíma 2009, að það væri víst hægt að fá slíkar undanþágur og slík samningsákvæði væru gríðarlega mikilvæg. Þetta mun liggja fyrir þegar þessar viðræður verða hafnar en prinsippin, rauðu línurnar, eru algerlega skýr í okkar huga.

Guðrún Hafsteinsdóttir Sjálfstæðisflokkur ræða
213 orð
Virðulegur forseti. Ef rauðu línurnar og skilyrðin eru svona skýr, af hverju í ósköpunum vill þá ekki ríkisstjórnin og treystir ríkisstjórnin sér ekki til að upplýsa þjóðina um það? Forsætisráðherra er margbúin að segja, bæði á blaðamannafundi sem og hér úr ræðustóli Alþingis, að enginn Íslendingur þurfi að verða sérfræðingur í Evrópusambandinu áður en gengið verður til kosninga. Með öðrum orðum er forsætisráðherra að segja að það þurfi ekki að upplýsa þjóðina og að hér…

Virðulegur forseti. Ef rauðu línurnar og skilyrðin eru svona skýr, af hverju í ósköpunum vill þá ekki ríkisstjórnin og treystir ríkisstjórnin sér ekki til að upplýsa þjóðina um það? Forsætisráðherra er margbúin að segja, bæði á blaðamannafundi sem og hér úr ræðustóli Alþingis, að enginn Íslendingur þurfi að verða sérfræðingur í Evrópusambandinu áður en gengið verður til kosninga. Með öðrum orðum er forsætisráðherra að segja að það þurfi ekki að upplýsa þjóðina og að hér þurfi fólk ekki að fá nægar upplýsingar. Ég undra mig á því af hverju ríkisstjórnin ætlar að grípa til svo drastískra óafturkræfra aðgerða sem innganga í Evrópusambandið er þegar gefur á bátinn í alþjóðasamvinnu, eins og ríkisstjórnin hefur margoft tekið fram. Af hverju stendur ríkisstjórnin ekki í lappirnar eins og fyrri ríkisstjórnir hafa gert? Það gefur alltaf á bátinn, það eru alltaf vandamál. Það koma alltaf upp erfið mál sem þarf að kljást við. Hæstv. forsætisráðherra sagði fyrir kosningar að hún vildi ekki standa frammi fyrir niðurstöðu þar sem niðurstaðan væri 52% gegn 48%. Hún sagði að slík niðurstaða væri of veik og hún vildi ekki kljúfa þjóðina í tvennt og hefur nefnt tölurnar 70% og 30%. Nú hefur utanríkisráðherra sagt að einfaldur meiri hluti dugi. Hvoru á þjóðin að treysta, orðum forsætisráðherra eða orðum utanríkisráðherra? Svar óskast.

Kristrún Frostadóttir Samfylkingin ræða
242 orð
Frú forseti. Hér er verið að óska eftir svörum. Ég var að veita þau svör. Ég veit ekki hvers konar leikur þetta er. Það er hægt að fletta upp því sem ég var að segja hérna áðan. Ég var að tala um að samningsmarkmið hljóti að fela í sér fullt forræði yfir auðlindum landsins. Hversu oft ætlar stjórnarandstaðan að koma hér upp og spyrja sömu spurninganna, tortryggja sömu hlutina eftir að það er búið að svara þessu ítrekað? Þetta liggur alveg fyrir. Þjóðin veit sínu viti og…

Frú forseti. Hér er verið að óska eftir svörum. Ég var að veita þau svör. Ég veit ekki hvers konar leikur þetta er. Það er hægt að fletta upp því sem ég var að segja hérna áðan. Ég var að tala um að samningsmarkmið hljóti að fela í sér fullt forræði yfir auðlindum landsins. Hversu oft ætlar stjórnarandstaðan að koma hér upp og spyrja sömu spurninganna, tortryggja sömu hlutina eftir að það er búið að svara þessu ítrekað? Þetta liggur alveg fyrir. Þjóðin veit sínu viti og hún getur vel kynnt sér málin. Við treystum þjóðinni til að kynna sér málin. Þetta stendur allt saman í greinargerðinni og það er algerlega óþarfi að koma hér reglulega upp með þessa taktík í pólitík, að láta eins og hlutunum sé ekki svarað eða láta eins og það sé ekki hægt að hlusta á það sem hér er sagt.

Við erum komin á þann stað að við getum treyst þjóðinni fyrir þessu ferli. Þetta mál fær góða þinglega umræðu. Það er nú þegar búið að fá lengri þinglegri umræðu en þingsályktunartillaga um aðildarviðræður á sínum tíma, og þetta er þjóðaratkvæðagreiðsla um hvort eigi að hefja aðildarviðræður. Tillagan fer inn í nefnd, hún fer til síðari umræðu. Svo fær þjóðin þetta í hendurnar og síðan spyrjum við að leikslokum. Við munum virða þá niðurstöðu sem kemur út úr þessu, sama hver hún verður, og það er auðvitað þannig að meiri hlutinn mun ráða í þessu samhengi.