Athugasemdir varðandi samráð og aðildarviðræður við ESB

Virðulegi forseti. Ég kem hér upp til að upplýsa hæstv. forseta um alvarlega athugasemd stjórnarandstöðunnar á fundi hv. utanríkismálanefndar í morgun um að hæstv. ráðherra hafi ekki viðhaft lögbundið samráð við nefndina í tengslum við þingsályktunartillögu um þjóðaratkvæðagreiðslu. Ég sé að hæstv. ráðherra er mætt í dag. Sömuleiðis gerði stjórnarandstaðan alvarlegar athugasemdir við það að hæstv. ráðherra hafi ekki mætt á fund nefndarinnar í morgun þrátt fyrir eindregnar óskir þar um, sömuleiðis athugasemdir við að ekki hafi verið viðhaft opið samráð við almenning áður en þingsályktunartillagan var lögð fram eins og þó er skylt samkvæmt gildandi ríkisstjórnarsamþykkt. Það er með ólíkindum að lesa um fyrirkomulag þjóðaratkvæðagreiðslu á erlendum ESB-miðlum á meðan farið er á svig við lög og reglur hér í þinginu um samráð við þingið og um samráð við almenning. Þetta er nú öll virðingin fyrir þjóð og þingi.

Virðulegur forseti. Því miður er það orðin regla, ekki undantekning, að það þarf að gera athugasemdir við framgang hæstv. ríkisstjórnar þegar kemur að Alþingi Íslendinga. Ég vil vekja athygli ykkar á því að hér kom hv. stjórnarþingmaður og túlkaði þingskapalögin með þeim hætti að allt það sem hefur verið gert frá því að þetta fór inn í þingskapalögin varðandi samráð við utanríkismálanefnd er orðinn dauður bókstafur. Ég held, virðulegi forseti, að ef hér er forysta þingsins sem er umhugað um þingið þá tel ég einsýnt að virðulegur þingforseti setjist nú niður með hæstv. ríkisstjórn og útskýri fyrir henni hvernig vinnubrögðin hafa verið hér á þessum vinnustað svo lengi sem elstu menn muna vegna þess að þetta er að fara í fullkomnar ógöngur.

Virðulegi forseti. Mig langar til að þakka hv. þingmönnum Ingvari Þórhallssyni og Pawel Bartoszek fyrir lögspekina. Lagatextinn er skýr: Samráð er skylt þegar um meiri háttar utanríkismál er að ræða og þegar meiri háttar utanríkismál er skal ávallt leita samráðs fyrir fram. Þetta er ekki flókið. En hins vegar voru athugasemdir stjórnarandstöðunnar á fundi nefndarinnar í morgun þríþættar og ég heyrði það að hv. þingmenn vildu síður minnast á hinar athugasemdirnar. Annars vegar er það samráðsleysið við almenning. Þó að hv. þm. Ingvar Þóroddsson og hæstv. ráðherra komi hér upp og tali um samráð við þjóðina þá er þegar búið að brjóta gegn reglum um samráð við þjóðina sem eru reglur um að mál skuli vera sett í samráðsgáttina. Hins vegar varðandi gestakomu hæstv. ráðherra sem talar um það hér í pontu að verið sé að gera lítið úr þingstörfum. Við hæstv. ráðherra langar mig að segja að hæstv. ráðherra, sem neitar að koma á fund utanríkismálanefndar til að ræða meiri háttar utanríkismál, hún er að gera lítið úr þingstörfum. Heyr, heyr.

Virðulegi forseti. Já, ég ætla að fá að taka undir þá gagnrýni sem fram hefur komið hér frá stjórnarandstöðu. Mig langar að nefna sérstaklega þetta varðandi samráðsleysið. Það er æpandi hvað þessi ríkisstjórn hefur ákveðið að virða að vettugi reglur um samráð áður en mál koma hingað inn í þingið. Ég er reyndar með fyrirspurn til hæstv. forsætisráðherra um einmitt þetta mál — það eru reyndar þrír mánuðir síðan ég lagði fyrirspurnina fram á meðan ráðuneyti hafa almennt um þrjár vikur til að svara slíkum fyrirspurnum — einmitt um það hversu mörg mál hafa ekki farið í samráð eða ekki notið fulls samráðs. Ég er mjög hissa á því að ríkisstjórnin hafi ekki ákveðið að setja þetta stóra mál sitt í samráðsgátt. Ég hygg til að mynda að þá værum við að ræða athugasemdir sem höfðu komið fram varðandi skýrleika, varðandi kostnaðarmat sem er ekki neitt eða varðandi dagsetninguna sem er líka mjög sérkennileg.

Virðulegur forseti. Síðan ég kynntist hæstv. utanríkisráðherra, Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur, og settist á þing 2016 þá hefur hún ítrekað sagt að fólk vilji ekki ræða um Evrópusambandið. Þess vegna kemur mjög á óvart að hæstv. ráðherra hafi ekki viljað mæta fyrir utanríkismálanefnd í morgun til að ræða einmitt það. Nú erum við að ræða Evrópusambandið. Við ættum öll að vera rosalega glöð yfir því, er það ekki?

Virðulegur forseti. Hér erum við með ríkisstjórn sem er búin að gefast upp á því verkefni að reyna að ná tökum á vöxtum og verðbólgu og atvinnuleysi í landinu. Við erum með ríkisstjórn sem ákveður að setja ekki í samráð við þjóðina eitt stærsta mál seinni tíma, setur það ekki í samráð. Af hverju ekki? Af því að það á að keyra þetta mál í gegnum þingið af því að það hentar hæstv. ríkisstjórn að við séum að tala hér um Evrópusambandið og atkvæðagreiðslur í staðinn fyrir að tala um það sem skiptir þjóðina máli í dag, sem er verðbólga, atvinnuleysi og háir vextir. Þetta er ástæðan. Það á að fara í kosningar 29. ágúst af því að það á ekki að eiga alvörusamtal við þjóðina í aðdraganda kosninganna þegar þjóðin er í sumarfríi og fólk vill njóta sumarsins með sínum nánustu. Þetta er ríkisstjórnin sem segist ekki vera hrædd við þjóðina en akkúrat allar þessar dagsetningar og þessar tímalínur sýna að hér er að verki ríkisstjórn sem er hrædd við þjóðina.

Virðulegi forseti. Keisarans skegg. Það er nafn stjórnarliða á lögum í landinu, keisarans skegg, og á við einhverja ekki-skeptísku frá Akureyri. Það stendur skýrt í lögunum fyrir fram; meiri háttar utanríkismál. Hér kemur hæstv. utanríkisráðherra og talar um fallegt samráð. Það er nýtt hugtak. Hvað er ljótt samráð, hæstv. utanríkisráðherra? Er það að fylgja lögum? Er hæstv. utanríkisráðherra farinn að titra, kannski aðeins af ástæðu, að kalla þetta mál innanríkismál? Því að hæstv. ráðherra má lifa með því að það er ekki lögmætt samráð, hvorki við almenning né hv. utanríkismálanefnd, en fallega samráðið er við bjúrókrata í Brussel.

Virðulegi forseti. Það er ekki fallegt að fara á bak við þjóðina og plotta við bjúrókrata í Brussel og við vitum það vegna þess að fyrstu fregnir af þessu máli, fyrstu fregnir, virðulegi forseti, komu frá Brussel.

Virðulegur forseti. Þá erum við með skilaboðin frá hæstv. ráðherra, Loga Einarssyni. Við eigum bara að hlusta á útvarpið til að fá upplýsingar um mikilvæg mál. Það er merkilegt að þau skuli ekki bara segja okkur að við þurfum ekki að mæta í vinnuna. En,virðulegur forseti, þetta mál ber allt yfirbragð Icesave-deilunnar og vinnubragðanna sem áttu sér stað í henni, þetta minnir mjög á hana. Þá var þetta sama fólk sem vildi hraða í gegn allri niðurstöðu. Þá mátti reyndar almenningur ekki segja sína skoðun. Við lögðum til þjóðaratkvæðagreiðslu þá en það mátti ekki. En almenningur tók til sín völdin.

Virðulegur forseti. Ég óttast að þessi vinnubrögð sem hæstv. utanríkisráðherra viðhefur í þessu máli núna gagnvart utanríkismálanefnd og þinginu séu forsmekkurinn að vinnubrögðum í nefndarstörfunum. Við höfum ítrekað þurft að koma hingað upp og kvarta yfir því hvernig yfirgangi er beitt í nefndum þegar við erum að biðja um gestakomur og reyna að fjalla ítarlega um mál. Ég vil því beina því til virðulegs forseta að í þessu máli brýni hann sérstaklega fyrir forystu utanríkismálanefndar að vanda til málsmeðferðar þannig að við þurfum ekki að koma hér upp vegna þess að okkur sé ítrekað neitað um að fá mikilvæga gesti á fundi, þannig að það sé hægt að fjalla af alvöru um þessi mál. Þetta er alvörumál, virðulegur forseti, og það má ekki líða að slík dónavinnubrögð sem hafa verið viðhöfð í nefndum undanfarið verði viðhöfð í þessu mikilvæga máli.

Frú forseti. Hæstv. ríkisstjórn kemur nú fram með mál til að beina athyglinni frá getuleysi sínu hvað vexti, verðbólgu og vaxandi atvinnuleysi varðar.

Frú forseti. Þeir sem eru hræddir vilja ekki samráð. Það er eðli málsins samkvæmt. Það er ekkert fallegt samráð við þjóðina í gegnum samráðsgátt en til þess er samráðsgáttin. Það er ekkert fallegt samráð við utanríkismálanefnd og ekkert fallegt samráð við þingið fyrir fram. Eina fallega samráðið sem viðhaft hefur verið er fallegt samráð við skoðanabræður í ESB. Það er staðan á þessu í dag, frú forseti.

Virðulegur forseti. Mig langar að taka undir þá gagnrýni sem kom fram hérna hjá kollegum mínum á vinnubrögð þessa máls og ekki síst á viðbrögð þeirra þingmanna stjórnarmeirihlutans sem hafa komið hingað upp og lýst því yfir að hér sé verið að setja upp leikrit, þetta sé hjákátlegt og þar fram eftir götunum. Við skulum átta okkur á því að þetta er eitt stærsta hagsmunamál okkar þjóðar í áratugi og jafnvel lengri tíma en það. Þetta snýst um fullveldi okkar þjóðar sem við erum svo stolt af þannig að við skulum líka átta okkur á því að það að fara í þessa atkvæðagreiðslu sem flestir eru sammála um að skuli borin undir þjóðina — þetta snýst ekki bara um að halda einhverju áfram og kíkja í pakkann, eins og það hefur verið kallað. Um leið og farið verður í þessa þjóðaratkvæðagreiðslu erum við að stíga gríðarlega stórt skref í átt að inngöngu í Evrópusambandið. Þetta er ekki bara eitthvert formsatriði um áframhald, við erum að stíga mjög stórt skref þangað inn og við þurfum öll að átta okkur á því.

Forseti. Alþingi Íslendinga getur um margt verið skrýtinn vinnustaður en botninn dettur samt úr þegar ég hlýði á hæstv. utanríkisráðherra væna okkur í stjórnarandstöðunni um að treysta ekki þjóðinni en lætur það vera að nefna það að hér var brotið gegn samþykkt ríkisstjórnarinnar um vandaða lagasetningu sem gerir akkúrat ráð fyrir því að samráð sé haft við þjóðina við undirbúning þingsályktunartillögu eins og við erum að ræða hér um og ráðherrann verður að svara fyrir það hvers vegna þetta var ekki gert.

Frú forseti. Ég ætla ekki að fara að munnhöggvast við hæstv. utanríkisráðherra. Ég veit ekki hvað hún er búin að segja oft orðin „þjóð mína“ hér í dag og nú er það þannig að þetta er þjóðkjörið þing. Hér ber að virða Alþingi og mér hefur þótt dapurt og við höfum komið hér ítrekað í fundarstjórn forseta þegar stjórnarmeirihlutinn hefur vaðið yfir minni hlutann í nefndum. Hér hefur ekki verið viðhaft lögbundið samráð. Framganga ráðherra í utanríkismálum og samráðsleysi hefur verið algjört og því verður hæstv. utanríkisráðherra að lifa með. Ég ætla að fá að nefna sem dæmi að við fréttum það í útlöndum að það ætti að skrifa undir varnarsamstarf við Evrópusambandið og svo fréttum við líka sömuleiðis að fyrir utanríkismálanefnd hefur heldur ekki komið samvinnusamningur um sjálfbærar veiðar sem hæstv. atvinnuvegaráðherra skrifaði undir. Ég vil beina því til forseta: Getur minni hlutinn treyst því, frú forseti, að forseti muni tryggja að öll málsmeðferð þessa máls í utanríkismálanefnd verði tryggð og að þeir gestir sem kallað verður eftir fái að koma fyrir nefndina? Að orðið verði við beiðnum um þau álit sem kallað verður eftir og álitum erlendra sérfræðinga og svigrúm gefið til þess? Ég óska eftir svari frá virðulegum forseta.

Frú forseti. Ég bíð enn eftir svari frá forseta hvort forseti ætli að tryggja það að málsmeðferð þessa máls verði með eðlilegum hætti í utanríkismálanefnd, að hér verði eðlilegar gestakomur, að orðið verði við beiðnum sem stjórnarminnihlutinn mun óska eftir um álit, hvort sem það er innlendra sérfræðinga eða erlendra. Mér finnst líka hv. þingmaður og þingflokksformaður Samfylkingar skauta ansi léttilega yfir þetta mál þegar hann segir: Við hvað eruð þið hrædd? Hér er um einfalda þingsályktunartillögu að ræða. Það er reynt að gera eins lítið úr þessu máli eins og hægt er, einu stærsta máli seinni tíma í íslenskri pólitík. Þetta er bara einfalt mál. Þetta er einföld þingsályktunartillaga.

Frú forseti. Er ekki rétt, og ég geri það að tillögu minni, að forseti fresti þessari umræðu hér í dag þangað til að ráðherra er búinn að kynna málið fyrir utanríkismálanefnd eins og honum ber að gera?

Virðulegur forseti. Mig langar líka til að koma aðeins inn á það í ljósi þess hve þetta í rauninni ber allt brátt að, þótt við vitum að það hafi legið fyrir að tillaga sem þessi yrði sett fram á kjörtímabilinu, að það er dálítið óhefðbundið að setja á dagskrá, núna um tveimur mánuðum fyrir sveitarstjórnarkosningar, mál eins og þetta sem við vitum að klýfur þjóðina gjörsamlega í tvennt, í staðinn fyrir að gefa svigrúm á næstu vikum til að þjóðfélagsumræðan, einmitt útvarpsþættir sem hæstv. menntamálaráðherra vitnaði til hérna áðan, fái frekar að fjalla um málefni sem tengjast inn á sveitarstjórnarstigið og nærsamfélögin í stað þess að ræða ESB núna af fullum krafti næstu vikurnar og kljúfa þjóðina í tvennt í máli sem þessu. Þetta er algerlega óhefðbundið. Það hefur verið venjan að gefa sveitarstjórnarkosningunum og umræðunni smá svigrúm til þess að fara í aðrar áttir núna rétt fyrir kosningar.

Frú forseti. Þetta er áhugaverð tímasetning á málinu, að það sé að koma inn í þinglega meðferð og eigi að klárast á því sem mér telst til að séu sjö þingvikur fram til 29. maí. Það er páskafrí og síðan sveitarstjórnarkosningar eftir örfáar vikur. Fyrir gríðarlega stórt og flókið mál kemur á óvart þegar hæstv. utanríkisráðherra kemur hér og segir að þetta sé innanríkismál. Þetta er væntanlega stærsta utanríkismálefni sem tengist íslenskri þjóð, sem við höfum tekist á um langt tímaskeið. Jú, við sóttum um áður, 2009, þegar þessi umræða var tekin. En það þarf að fara mjög langt aftur til að sjá eitthvert málefni sem er jafn mikið utanríkismálefni og þetta. Þetta er ekki innanríkismál. Þetta er grundvallarmál um íslenska hagsmuni til lengri framtíðar, grundvallarmál. Að trufla sveitarstjórnarkosningarnar með þessum hætti eins og hér er gert kemur mér gríðarlega á óvart.

Virðulegur forseti. Hér er á ferðinni uppgefin ríkisstjórn sem er hrædd við þjóðina og vill að við séum að ræða eitthvað allt annað en það sem við eigum að vera að ræða um og það sem skiptir heimilin í landinu máli. Um það snýst þetta mál. Það snýst um akkúrat þetta, uppgefna ríkisstjórn. Hún vill ekki hafa samráð. Hún vill bara keyra málin í gegn og lítur á þingskapalög sem eitthvert túlkunaratriði, að formið sé frjálst og að það sé bara hægt að túlka þau eins og manni hentar. Hér kemur upp forystufólk stjórnarflokkanna og talar um þingskapalög eins og eitthvert opið túlkunaratriði um hvernig megi túlka. Það er miður en lýsir í raun sálarástandi hæstv. ríkisstjórnar: Hún er uppgefin. Hún er uppgefin, hún er búin að klúðra verkefninu og nú á að fara að beina sjónum fólks að einhverju öðru. Vandamálið er hins vegar bara að atvinnuleysið, verðbólgan og vextirnir fara ekki neitt þrátt fyrir að ríkisstjórn umbúðanna reyni að tala um eitthvað annað.