Þjóðaratkvæðagreiðsla um aðildarviðræður við ESB

157. löggjafarþing Mál nr. 545 9. mars 2026 Sjá á Alþingi.is ↗
4 ræður
2 þingmenn
1.124 orð
2 flokkar
Samfylkingin Sjálfstæðisflokkur

Ríkisstjórn

Kristrún Frostadóttir
Samfylkingin
2 ræður 648 orð

Stjórnarandstaða

Ólafur Adolfsson
Sjálfstæðisflokkur
2 ræður 476 orð

Tímalína umræðunnar

9. mars 2026
Ólafur Adolfsson Sjálfstæðisflokkur ræða
203 orð
Frú forseti. Rétt fyrir síðustu alþingiskosningar sagði formaður Samfylkingarinnar, nú hæstv. forsætisráðherra, með leyfi forseta: „Það sem gerist svo ítrekað með Evrópusambandið er að þegar það gengur illa og það er komin verðbólga og háir vextir þá byrjar fólk að vilja ganga inn í Evrópusambandið.“ Nú vill því miður svo til að hæstv. ríkisstjórn gengur einmitt mjög illa í efnahagsmálum. Þrátt fyrir alls konar orðaflaum um annað nær hún engum böndum á verðbólgu og vexti…

Frú forseti. Rétt fyrir síðustu alþingiskosningar sagði formaður Samfylkingarinnar, nú hæstv. forsætisráðherra, með leyfi forseta:

„Það sem gerist svo ítrekað með Evrópusambandið er að þegar það gengur illa og það er komin verðbólga og háir vextir þá byrjar fólk að vilja ganga inn í Evrópusambandið.“

Nú vill því miður svo til að hæstv. ríkisstjórn gengur einmitt mjög illa í efnahagsmálum. Þrátt fyrir alls konar orðaflaum um annað nær hún engum böndum á verðbólgu og vexti og er atvinnuleysi nærri sögulegu hámarki. Ef hæstv. forsætisráðherra heldur að Sjálfstæðisflokkurinn muni gleyma að kalla ríkisstjórnina til ábyrgðar um efnahagsmálin með þessari smjörklípu sem Evrópusambandsumræðan er þá myndi ég ekki fagna of snemma.

Því vil ég spyrja hæstv. forsætisráðherra: Er þetta ástæðan fyrir þessu bjölluati ríkisstjórnarinnar nú að fara aftur niður Evrópuveginn? Treystir ráðherra sér og sinni ríkisstjórn ekki til að rétta hlut sinn í efnahagsmálum? Á þetta allt að reddast með inngöngu í ESB, þvert á orð hæstv. ráðherra fyrir kosningar? Ef ekki, ef ráðherra treystir sér og sinni stefnu, til hvers er þá verið að feta þennan veg? Hvort ætlar þessi ríkisstjórn að koma böndum á efnahagsmálin sjálf og hafa trú á sinni stefnu eða beygja sig undir Evrópudraum Viðreisnar og láta Brussel redda málunum?

Kristrún Frostadóttir Samfylkingin ræða
388 orð
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir spurninguna. Ég er enn þeirrar skoðunar að það eigi ekki að taka ákvörðun um að fara í aðildarviðræður við Evrópusambandið byggt á efnahagsástandinu, enda er það ekki ástæðan fyrir því að það er verið að fara í þessa þjóðaratkvæðagreiðslu. Þessi ákvörðun var upphaflega tekin við myndun þessarar ríkisstjórnar. Við erum á þeim stað að vextir hafa lækkað á þessu kjörtímabili. Verðbólga, já, hún er 5%, hún var 10% á síðasta …

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir spurninguna. Ég er enn þeirrar skoðunar að það eigi ekki að taka ákvörðun um að fara í aðildarviðræður við Evrópusambandið byggt á efnahagsástandinu, enda er það ekki ástæðan fyrir því að það er verið að fara í þessa þjóðaratkvæðagreiðslu. Þessi ákvörðun var upphaflega tekin við myndun þessarar ríkisstjórnar. Við erum á þeim stað að vextir hafa lækkað á þessu kjörtímabili. Verðbólga, já, hún er 5%, hún var 10% á síðasta kjörtímabili. Við erum búin að fá uppfærslu á lánshæfismatinu tvisvar sinnum. Við erum búin að sjá skuldir lækka um 7,5% eftir að við fórum í uppgjör á ÍL-sjóði. Við erum búin að fara í þá vegferð núna að skila hallalausum fjárlögum í síðustu fjármálaáætlun og núna í þeirri næstu. Við erum búin að fara í þá vegferð að styrkja efnahag þjóðarinnar. Það er m.a. mitt persónulega mat að óháð því hvort við göngum í Evrópusambandið eða ekki eða förum í þessar aðildarviðræður eða ekki þá þurfum við að gera það vegna þess að það að ganga í Evrópusambandið — sem er ekki að fara að gerast á morgun, er ekki að fara að gerast í haust. Það er að fara að gerast ef við fáum já í haust og svo aftur já eftir nokkur ár. Þetta er margra ára vegferð og okkar staða í Evrópusambandinu mun ráðast af því hvort við förum sterk þangað inn. Þetta er ekki eitthvað sem þú gerir til skamms tíma. Þú gerir þetta til lengri tíma vegna þess að þú ert sammála gildum, þú ert sammála því að þú viljir vera í sameiginlegu tollabandalagi. Þú telur þig hafa einhverju til að deila. Eru ókostir? Já, án efa. Eru kostir? Já. Um þetta erum við að reyna að ræða. En það verður ekki hægt að segja bæði í þessari pontu að þetta sé skammtímalausn og síðan á sama tíma: Ef þetta er ekki skammtímalausn, af hverju eruð þið þá að þessu? Við erum að þessu vegna þess að þjóðin vill fá að svara þessari spurningu. Þetta er m.a. kosningaloforð þeirra flokka sem hér inni sitja, sem þeir virðast hafa gleymt, sem var svikið og hefur hangið yfir okkur í mörg ár. Ljúkum þessari vegferð. Ef fólk vill segja nei, farið þá og segið nei. En um það er spurt: Eigum við að halda viðræðum áfram eða ekki?

Ólafur Adolfsson Sjálfstæðisflokkur ræða
273 orð
Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið. Ég verð eiginlega að viðurkenna að hún staðfesti það í raun að hún var að lýsa því yfir að það væri verið að sækja um núna vegna þess að staðan væri þannig á Íslandi að það myndi mögulega trekkja frekar að í þessari atkvæðagreiðslu að svara með þeim hætti sem hentar hæstv. ráðherra. Mig langar að vísa til fleiri orða hæstv. ráðherra, með leyfi forseta: „Ég er mjög meðvituð um það að það að ganga í Evrópu­sam­bandið…

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið. Ég verð eiginlega að viðurkenna að hún staðfesti það í raun að hún var að lýsa því yfir að það væri verið að sækja um núna vegna þess að staðan væri þannig á Íslandi að það myndi mögulega trekkja frekar að í þessari atkvæðagreiðslu að svara með þeim hætti sem hentar hæstv. ráðherra.

Mig langar að vísa til fleiri orða hæstv. ráðherra, með leyfi forseta:

„Ég er mjög meðvituð um það að það að ganga í Evrópu­sam­bandið er verk­efni sem þorri þjóðarinnar verður að standa á bak við. Þetta þarf líka að koma frá gras­rót sem er ekki bara í pólitísku sam­hengi, verkalýðs­hreyfingunni. Þetta þarf að koma frá at­vinnu­rek­endum. At­vinnu­rek­endur og verkalýðs­hreyfingin hvort í sínu lagi eru ekki sam­einuð um þetta mál.“

Hefur eitthvað breyst í þessum efnum? Eru atvinnurekendur og verkalýðsforystan allt í einu sameinuð um þetta mál? Ég get alveg svarað því fyrir hæstv. ráðherra: Svo er ekki. Nú rétt áðan birtist skoðanakönnun sem sýnir einmitt vaxandi andstöðu hjá Samtökum iðnaðarins. Nú er einn fyrrum forkólfur verkalýðshreyfingarinnar ráðherra í hennar ríkisstjórn, maður sem hefur frá stofnun Flokks fólksins verið á móti aðild að ESB. Er þetta öll sameiningin sem hæstv. forsætisráðherra hefur talað um að þurfi að vera í þjóðfélaginu til að feta þennan Evrópustíg?

Því vil ég spyrja hæstv. ráðherra: Telur hún Íslandi betur borgið innan ESB þegar horft er til samstöðu þjóðar og baráttu við efnahaginn eða treystir hún ríkisstjórninni til að gera það án þess að eiga hið svokallaða sæti við borðið? Og ég minni á, frú forseti, að það er bannað að plata, svo vitnað sé í orð forsætisráðherra.

Kristrún Frostadóttir Samfylkingin ræða
260 orð
Frú forseti. Ég vek athygli á því að þessi atkvæðagreiðsla snýst um hvort halda eigi aðildarviðræðum áfram eða ekki. Það eru ekki einstök hagsmunasamtök úti í bæ sem hafa neitunarvald fyrir hönd þjóðarinnar um það hvort hún fái að greiða atkvæði um þetta eða ekki. Það er ekkert óeðlilegt að það séu skiptar skoðanir á þessu máli. En já, auðvitað væri það óskandi að það væri virk umræða um þetta og ég vona að hagsmunasamtök beggja vegna borðsins, atvinnulífið,…

Frú forseti. Ég vek athygli á því að þessi atkvæðagreiðsla snýst um hvort halda eigi aðildarviðræðum áfram eða ekki. Það eru ekki einstök hagsmunasamtök úti í bæ sem hafa neitunarvald fyrir hönd þjóðarinnar um það hvort hún fái að greiða atkvæði um þetta eða ekki. Það er ekkert óeðlilegt að það séu skiptar skoðanir á þessu máli. En já, auðvitað væri það óskandi að það væri virk umræða um þetta og ég vona að hagsmunasamtök beggja vegna borðsins, atvinnulífið, verkalýðshreyfingin og fleiri, taki þátt í þessari umræðu. Við erum að spyrja: Eigum við að halda þessum aðildarviðræðum áfram eða ekki? Þetta er mikilvæg spurning. Það er mikilvægt að fá svar við þessu. Ef svarið er nei þá er þessari vegferð lokið og kannski verður það enn eitt málið hér inni sem verður ekki hægt að ræða um. Kannski er það það sem minni hlutinn óttast, að hafa ekki ESB til að ræða hérna um. Ég treysti þjóðinni vel til að taka ákvörðun í þessu máli en mér finnst ekki að stök hagsmunasamtök eiga að ráða því hvort þjóðin sé spurð eða ekki, hvort Íslandi sé betur borgið innan Evrópusambandsins eða ekki. Mín skoðun er sú að það ræðst af því hvers konar fyrirkomulag okkur býðst. Ég hef alveg verið hörð á því að ég er ekki tilbúin að gefa eftir forræði okkar á náttúruauðlindum landsins og þess vegna vil ég sjálf sjá þennan samning og hef sagt að ég muni segja já í fyrri atkvæðagreiðslunni. Hvað ég segi í þeirri seinni, ef að henni kemur, verður að koma í ljós.