Evrópska efnahagssvæðið

Virðulegi forseti. Hæstv. ráðherra talaði af mikilli innlifun um mikilvægi þess að innleiða bókun 35 með þeim hætti sem lagt er til í þessu frumvarpi. Nú hefur hæstv. utanríkisráðherra dvalið hér í þessum sal lengur en allir aðrir sem voru kjörnir á þing á síðasta kjörtímabili, hún hefur verið hér í mörg ár. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra á hvaða tímapunkti hæstv. ráðherra, sem hefur mikinn áhuga á Evrópumálum, og er lögfræðingur sjálf, tók þessu mikla ástfóstri við þetta tiltekna mál. Ég man ekki eftir því að hæstv. utanríkisráðherra hafi, í allri umræðu um EES-málin og um Evrópusambandið, nefnt þetta sem mjög mikilvægt mál.

Getur ekki verið, virðulegur forseti, að hæstv. ráðherra sé að bregðast við vegna pólitísks stráksskapar sem berst frá Brussel, frá Eftirlitsstofnun EFTA, með bréfaskriftum hingað; að hún sé að bregðast við bréfum sem send eru hingað til Íslands í pólitísku ati inn í stjórnmálin á Alþingi? Er það ekki ástæðan fyrir því að þetta frumvarp er fram komið, eingöngu vegna bréfaskrifta frá EFTA en ekki vegna þess að framkvæmd hér á landi á EES-samningnum hafi verið í ólestri í yfir 30 ár?

Virðulegur forseti. Hæstv. utanríkisráðherra veit betur. Ég kom að samningu þessa frumvarps. Ég veit að tilefni að samningu þessa frumvarps var hið pólitíska at frá Brussel, frá Eftirlitsstofnun EFTA, það er bara staðreynd í þessu máli. Framkvæmd EES-samningsins hefur verið mjög góð í yfir 30 ár og varla borið þar skugga á þótt vissulega hafi komið upp spurningar um einhverja agnúa á innleiðingu, m.a. í þessu máli sem hæstv. utanríkisráðherra nefnir sem varðar fæðingarorlofsgreiðslur þar sem um er að ræða að ákveðin tilskipun var innleidd með röngum hætti, það er að segja að hún var innleidd í reglugerð í stað þess að setja hana í lögin. Þinginu láðist að breyta lögunum. Af hverju var það ekki gert þá? Af hverju einhentu menn sér ekki strax í það? Hvenær var það gert? Þann 30. júní síðastliðinn var lögunum breytt til að mæta þessum innleiðingarhalla. Er málið þá ekki komið í höfn? Er það ekki einmitt þannig sem menn eiga að bregðast við göllum á innleiðingu, þ.e. að laga löggjöfina, laga reglugerðir og hafa samræmi í hlutunum? Það þarf ekki að kollvarpa réttarheimildum og réttarskipan í öllu íslensku réttarfari vegna þessa máls. Ég fullyrði það og ég spyr hæstv. utanríkisráðherra, sem er löglærð, hvort hún hafi raunverulega ekki lagst yfir dóm Hæstaréttar í fæðingarorlofsmálinu og lesið á milli línanna það sem þar segir.

Forseti minnir á að ræðutíminn er ein mínúta þegar fjórir hv. þingmenn veita andsvar.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra framsöguna. Ráðherra kom inn á sjónarmið er varða það hvort mögulegt væri að sjá allt fyrir varðandi regluverk og áhrif þess. Mig langar til að spyrja hæstv. ráðherra, í ljósi þess hversu mikið það kom mér á óvart við síðustu framlagningu þessa máls og á fyrri stigum hversu lítil greiningarvinna hafði verið unnin á áhrifum þessarar teppalagningar EES-réttarins yfir gildandi rétt á Íslandi út frá hinum ýmsu lagabálkum: Hefur farið fram einhver greiningarvinna frá því umræðu lauk hér í júní síðastliðnum um þetta mál þar til nú þar sem reynt er að glöggva sig á áhrifum þessarar innleiðingar eins og hún er hér lögð til á gildandi rétt á Íslandi? Ef svo er, fáum við þingmenn þær greiningar til að glöggva okkur á og til að dýpka umræðuna, bæði í hv. utanríkismálanefnd og við 2. umræðu?

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið en það kemur mér leiðinlega á óvart að úr því má ekki lesa annað en að engar viðbótargreiningar hafi verið gerðar á áhrifum á einstaka lagabálka, sérstaklega í ljósi þess hversu mikið það var gagnrýnt hér í vor og sumar þegar umræðan átti sér stað. En mig langar í seinna andsvari mínu að spyrja út í afmarkað dæmi: Nú er búið að kæra fyrirtæki hér í bæ sem kallar sig Smáríkið og sinnir netverslun með áfengi. Mig langar til að spyrja hæstv. ráðherra, með innleiddri bókun 35 eins og hún liggur fyrir, með tilliti til „Geo Blocking“ tilskipunarinnar og fleiri þátta, hvaða áhrif það hafi á netverslun verði þetta afgreitt með þeim hætti sem nú liggur fyrir, í ljósi þess að íslensk löggjöf, sem var samin áður en netverslun varð almennt við lýði, stangast nokkuð á við þær reglur sem EES-samningurinn leiðir út? Munu deilumál, m.a. um netverslun með áfengi, heyra sögunni til að bókun 35 innleiddri? Þetta er bara dæmi um afleidd áhrif af þessari innleiðingu, verði hún kláruð eins og hér liggur fyrir, sem mér hefði þótt sjálfsagt að hæstv. utanríkisráðherra legði fram greiningar á og það eru nokkur hundruð svona mál sem eru undir og þarf að ræða ítarlega.

Frú forseti. Hæstv. utanríkisráðherra verður tíðrætt um meintar réttarbætur sem ganga inn í íslenska löggjöf verði bókun 35 innleidd. Frú forseti, mér dugar fyllilega ein mínúta fyrir erindi mitt til hæstv. utanríkisráðherra að þessu sinni því að ég er aðeins með tvær laufléttar spurningar sem hægt er að svara, þá sjaldan það er hægt í þessum sal, með jái eða neii. Þær réttarbætur sem hæstv. utanríkisráðherra sækist eftir með innleiðingu bókunar 35 — ég spyr: Getur Alþingi Íslendinga ekki fært og sett í lög sambærilegar réttarbætur fyrir íslenska ríkisborgara? Seinni spurningin er: Frestist málið, fái það ekki afgreiðslu og niðurstöðu á þessu þingi núna, erum við þá komin út úr EES-samningnum? Er EES-samningurinn fallinn? Ég skil ekki hvert hæstv. utanríkisráðherra er að fara með þessu. Ég stórefa það, hæstv. utanríkisráðherra, að okkur verði sparkað út úr EES-samningnum þó að þetta mál tefjist um vikur eða mánuði.

Frú forseti. Það er óhætt að segja að þarna hafi hæstv. utanríkisráðherra nýtt áralanga reynslu sína í málskylmingum til að komast hjá því að svara afar einföldum spurningum, afar einföldum. Það er hægt að innleiða slíkar réttarbætur með einfaldri lagasetningu hér á þessari samkundu sem við köllum Alþingi Íslendinga án þess að innleiða bókun 35. Ég get svarað fyrir hönd hæstv. utanríkisráðherra. Alþingi getur fært Íslendingum þessar réttarbætur sem hæstv. utanríkisráðherra vill meina að komi með bókun 35, án þess að innleiða bókun 35. Eftir stendur því spurningin sem ég spurði áðan: Verður okkur sparkað út úr EES-samningnum, hæstv. utanríkisráðherra, ef þetta innleiðist ekki hér á næstu dögum? Svo er til svolítið apparat sem heitir sameiginlega EES-nefndin sem við kannski ræðum frekar síðar í dag.

Frú forseti. Fyrir kosningar sagði formaður Samfylkingarinnar og núverandi hæstv. forsætisráðherra að það væri mikilvægt að leggja ágreining um Evrópusambandið til hliðar og einbeita sér að því að ráðast í þau verkefni sem hægt væri að framkvæma hratt og vel til að ná niður vöxtum og verðbólgu. Hvorugt hefur gengið eftir og við sjáum nú ítrekað að afstaða hæstv. utanríkisráðherra, ég leyfi mér að segja þráhyggja, varðandi Evrópusambandið hefur orðið ofan á. Þetta mál, bókun 35, var fyrsta mál þessarar ríkisstjórnar á nýju kjörtímabili að afloknum þeim málum, fjárlögum og bandormi, sem skylda var að byrja á.

Nú á nýju þingi er þetta aftur algjört forgangsatriði þessarar ríkisstjórnar að gefa eftir af fullveldisrétti Íslands gagnvart Evrópusambandinu. Fyrir þessari vegferð, svo ég noti nú tungutak sem er vinstri mönnum kunnugt, stendur hæstv. utanríkisráðherra og flutti hér áðan ræðu en fylgir henni nú reyndar ekki eftir með viðveru sinni hér en við hljótum að gera ráð fyrir því að hæstv. ráðherra sé að fylgjast með umræðu um þetta hugðarefni sitt einhvers staðar úr fjarska. Þar af leiðandi ætla ég að leyfa mér að tala um málflutning hæstv. ráðherra og gera ráð fyrir að ráðherrann hæstv. komi þá og leiðrétti málflutning minn telji hann þörf á því.

Framganga hæstv. ráðherra í þessu máli eins og Evrópusambandsmálum öllum ber vott um hreinan popúlisma. Hér voru endurfluttar athugasemdir úr fyrri umræðu málsins eins og að hæstv. ráðherra hefði algjörlega farið á mis við þá umræðu sem átti sér stað um þetta mál í síðustu umferð. Það er þá kannski fyrst og fremst áminning um mikilvægi þess að við rekjum málið aftur og gerum það ítarlega. Hér komu fram gamalkunnar fullyrðingar á borð við það skálkaskjól að ríkisstjórnin og hæstv. ráðherra neyðist einfaldlega til þess að leggja þetta mál fram vegna dóms Hæstaréttar. Þar er snúið út úr, svo að ég kveði ekki fastar að orði, dómi Hæstaréttar og nánast eins og hæstv. ráðherra hafi ekki lesið hann. Hvað kemur fram í þeim dómum sem vísað hefur verið til? Jú, eingöngu það að samningurinn um Evrópska efnahagssvæðið hafi verið innleiddur með þeim hætti sem gert var og það er staðfest með þessum dómi. Þá er því haldið fram ranglega að Hæstiréttur hafi sagt að það ætti að innleiða bókun 35. Það kemur hvergi fram. Það er einfaldlega bent á að eins og þingið skildi við málið 1993 viljandi — það var ekkert óvart sem það gerðist — það gildir. Hvers vegna kom það til að bókun 35 var innleidd með þeim hætti sem þá var gert? Það var vegna þess að menn gerðu sér grein fyrir því, eins og við höfum nú reyndar rakið hér í fyrri umræðum um þetta mál, að væri það ekki gert með þeim hætti sem raunin varð væri hætta á því að Íslendingar væru að gefa eftir af fullveldisrétti sínum og fyrir vikið jafnvel að fara á svig við stjórnarskrána og auk þess væru líkur á því að þá næðist ekki þingmeirihluti fyrir samningnum.

Það eina sem Hæstiréttur hefur gert er að minna á með hvaða hætti samningurinn var innleiddur. Þá fáum við að heyra þær undarlegu skýringar að með því móti fari fólk á mis við réttindi sem það nyti ella. Ríkisstjórnin virðist steingleyma því að hún er ríkisstjórn, hún hefur meiri hluta hér í þinginu. Hún getur breytt lögum, þar með talið réttindum borgaranna, með þeim hætti sem hún telur þörf á, telur eðlilegt og æskilegt. Hún þarf ekki heimildir Evrópusambandsins til þess. Hún getur lagað sig að Evrópuregluverkinu að því marki sem hún telur sig þurfa eða kýs að gera. Það að stilla málum upp með þeim hætti að réttindi sem koma að utan séu alltaf á einhvern hátt betri og æðri en réttindi sem eru samþykkt hér að frumkvæði Alþingis er fyrst og fremst áminning um hversu litla trú þessi ríkisstjórn hefur á sjálfri sér, Alþingi og fullveldinu, að hér komi hæstv. ráðherra eina ferðina enn upp til að lýsa því yfir að við þurfum á leiðsögn hins vitra valds í Brussel að halda til þess að tryggja mannréttindi á Íslandi.

Hvers konar uppgjafarhugur er þetta? Hvers konar þrælslund er að telja að þau réttindi sem einhverjir embættismenn í Brussel veita fólki séu mikilvægari, betri og æðri þeim réttindum sem Alþingi Íslendinga hefur rétt á og getu til að innleiða? Þetta er áminning um takmarkaða trú á fullveldi Íslands og um leið áminning um þá þráhyggju sem birtist hjá þessari ríkisstjórn, þrátt fyrir yfirlýsingar hæstv. forsætisráðherra um annað fyrir kosningar, þá þráhyggju að það beri að koma Íslandi inn í Evrópusambandið með öllum tiltækum ráðum. Hér er greinilega ein hindrun í veginum að mati hæstv. utanríkisráðherra og ríkisstjórnarinnar og mikilvægt að ryðja henni úr vegi sem fyrst svo hægt sé að hefja fyrir alvöru uppgjafarviðræðurnar með umsókn um aðild að Evrópusambandinu. Eða ef hæstv. ráðherra tryði því raunverulega að með umsókn ætti sér stað eitthvað sem heitir samningaviðræður milli Íslands og Evrópusambandsins, eins og verið sé að sameina tvo jafnstæða aðila, hvers vegna á þá að gefa eftir af stöðu Íslands fyrir fram áður en þær samningaviðræður hefjast eins og verið er að leggja til með þessu frumvarpi? Hvers vegna eru önnur mál sem við höfum séð hvað Evrópusambandið varðar öll til þess fallin að sýna undirgefni áður en hugsanlegar viðræður hefjast? Það er vegna þess að þessi hæstv. ráðherra utanríkismála og þessi hæstv. ríkisstjórn vita það að það er ekkert til sem heitir samningaviðræður um hvað Ísland ætli að fallast á í viðræðum við Evrópusambandið. Viðræðurnar snúast um aðlögun. Umsóknarríkið útskýrir með hvaða hætti það ætlar að laga sig að regluverki Evrópusambandsins og hér er stór liður í því að gefa eftir afstöðu Íslands fyrir fram svo að Evrópusambandið skilji að það muni mæta undirgefni af hálfu íslensku ríkisstjórnarinnar.

Hæstv. ráðherra leyfir sér að tala með þeim hætti sem gert var hér áðan að þetta sé bara eitthvað sem allir eigi að vera sammála um og svo kemur hefðbundinn skætingur, sem ég verð að gera athugasemd við, frú forseti, og hæstv. utanríkisráðherra heldur stöðugt áfram með að ef menn eru ekki sammála um allt sem hæstv. ráðherra segir þá séu þeir á móti EES-samningnum. Þetta er nú ekki beinlínis fáguð stjórnmálaumræða. En svona nálgast hæstv. ráðherra þetta, að þetta sé mál sem allir eigi að vera sammála um og ég heyrði ekki betur en hæstv. ráðherra hefði haldið því fram að allir væru sammála um þetta mál. Það er ekki rétt. Miðflokkurinn er ekki sammála ríkisstjórninni um þessa eftirgjöf á fullveldi landsins. Við munum gera hvað við getum til að ræða málið á grundvelli staðreynda og útskýra fyrir hæstv. ráðherra og ríkisstjórn þá áhættu sem hér er verið að taka. Ég get ekki svarað fyrir aðra flokka en ég get svarað fyrir Miðflokkinn. Hann mun beita sér fyrir fullveldi landsins alla tíð. Við fáum væntanlega að heyra afstöðu annarra stjórnarandstöðuflokka, Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks, hér í umræðunni á eftir, en sú fullyrðing hæstv. ráðherra að þetta sé mál sem allir séu í raun sammála um er röng. Miðflokkurinn mun aldrei fallast á eftirgjöf á fullveldi Íslands.

Í yfirlýsingum ráðherrans á borð við þær sem ég nefndi áðan um dóm Hæstaréttar fer ráðherra viljandi með rangt mál — ég geri ráð fyrir að hæstv. utanríkisráðherra sé að horfa á þetta og hann getur þá komið í andsvar við mig og leiðrétt. Ég tel að hæstv. utanríkisráðherra fari viljandi með rangt mál og geri það vegna þess að hæstv. ráðherra og flokkur hans eru popúlistar og stunda það sem ég held að megi alveg kalla falsstjórnmál. Það er mikið rætt um upplýsingaóreiðu og falsfréttir þessa dagana. Hér hlýddum við áðan á hæstv. utanríkisráðherra flytja ræðu sem felur í sér falsstjórnmál og hafi einhverjir efasemdir um þetta þá geta þeir sjálfir kynnt sér þá dóma Hæstaréttar sem hæstv. ráðherra hélt fram hér að hefðu falið það í sér að Hæstiréttur væri að segja Alþingi Íslendinga að samþykkja þessa tillögu um bókun 35. Það var ekki svo. Hæstiréttur var fyrst og fremst að staðfesta að bókunin hefði verið innleidd með þeim hætti sem Alþingi ætlaði sér á sínum tíma.

Ef þessi ótti er raunverulegur en ekki falspólitík hjá hæstv. ráðherra að Íslendingar njóti ekki nægra réttinda vegna þess með hvaða hætti bókun 35 var innleidd, af hverju lagar ríkisstjórnin þá ekki málin að eigin frumkvæði? Hún er með meiri hluta á Alþingi. Hún er nýbúin að leggja fram í annað sinn þingmálaskrá sína. Hvers vegna tekur hún ekki að sér sjálf að bæta réttindin? Það er mikilvægt að hafa í huga, sem hæstv. ráðherra lítur algjörlega fram hjá, að þetta virkar í báðar áttir. Það eru réttindi á Íslandi sem eru ekki til staðar í EES- eða Evrópusambandsregluverkinu. Á að fórna þeim réttindum? Það eru skilaboðin af því að hin erlendu réttindi, og þar af leiðandi væntanlega hinar erlendu skyldur, eru ríkari en það sem við afgreiðum hér á Alþingi. Þá hlýtur að eiga að fórna því sem við höfum fram yfir eða getum haft fram yfir, svo ég minni nú aftur á það. Við getum hér á Alþingi samþykkt þau lög, þau réttindi, sem við teljum þörf á. En það á að fórna þeirri getu að umtalsverðu leyti. Þetta eru mikilvæg réttindi og það er ekki bara kenning. Við höfum séð það raungerast á síðustu árum í þeim miklu átökum sem við höfum, Íslendingar og Alþingi og ríkisstjórnir, átt við Evrópusambandið og evrópsk ríki varðandi til að mynda Icesave og varðandi uppgjör á slitabúum bankanna, tveir atburðir sem gjörbreyttu efnahagsstöðu Íslands til hins betra og hefðu líklega ekki farið eins vel ef búið hefði verið að innleiða það frumvarp sem hér er til umræðu. Af því að ég sé ekki hæstv. ráðherra birtast hér enn sem komið er verð ég að treysta á að hann fylgist með úr fjarska eða muni skoða þetta síðar og vil ítreka við hæstv. ráðherra og raunar Jón Sigurðsson, sem fylgist alla vega með hér á málverki — eina málverkið sem fær að hanga í þingsal — að Miðflokkurinn mun aldrei gefast upp í vörn sinni fyrir fullveldi Íslands. Hann mun ekki hlusta á falspólitík eða útúrsnúninga í þeim efnum. Hann mun ætíð verja fullveldi landsins út í ystu æsar.

Frú forseti. Af því að hv. þm. Diljá Mist Einarsdóttir nefndi hér orkupakka þrjú í lokin er rétt að taka fram að það mál fór ekkert sérstaklega vel eins og er m.a. að koma í ljós þessi misserin. En vissulega gerði þingið einhverjar úrbætur á því máli, ekki hvað síst vegna þess hversu lengi hv. þingmenn Miðflokksins höfðu leitast við að útskýra innihald þess máls. En hvað varðar þetta mál tel ég að það sé sannarlega reynandi, annað væri bara glapræði, og mikilvægt að Alþingi, nú þegar þetta mál að lokinni 1. umræðu fer til nefndar, geri hvað það getur til að fjalla um málið, bæta það og helst auðvitað að komast að þeirri niðurstöðu að það sé ótækt því við megum ekki gleyma því, alþingismenn, að við höfum mikilvægu hlutverki að gegna. Það er ekki bara hlutverk okkar að mæta hér og ýta á atkvæðagreiðslutakkana eins og ætlast er til, allra síst af hálfu meiri hlutans, ríkisstjórnarinnar. Við erum ekki bara hér til að taka ákvarðanir sem aðrir, hvort sem það er hæstv. forsætisráðherra eða hæstv. utanríkisráðherra, ætlast til þess að við tökum. Okkur ber skylda til þess að meta málið, hverjum og einum, og taka ákvörðun í samræmi við samvisku okkar. Í því samhengi má minna á að enginn sest hér á Alþingi öðruvísi en að sverja eið að stjórnarskrá Íslands. Þetta er mál sem óhjákvæmilega varðar stjórnarskrá Íslands. Það eru ólíkar skoðanir á því með hvaða hætti það varði stjórnarskrána, hvort þetta sé skýrt brot á stjórnarskránni eða ekki, en það er öllum ljóst, virðist mér, að þetta varðar stjórnarskrána og fyrir vikið þurfa þingmenn að fara sérstaklega varlega.

Frú forseti. Eins og hv. þingmaður hefur eflaust gert sér grein fyrir þegar hann nefndi orkupakka þrjú aftur þá þarf ég að bregðast við því. En samanburðurinn er samt ágætur því að í umræðu um það mál var því aldrei haldið fram að um leið og gengið yrði frá þeim orkupakka yrðu hér ragnarök. Ég hélt því sannarlega aldrei fram að heitt vatn yrði úr sögunni eða nokkuð slíkt. Það var hins vegar reynt að draga upp skrípamyndir af umræðunni af hálfu þeirra sem studdu málið á sínum tíma. Það sem hins vegar orkupakki þrjú hefur leitt okkur fyrir sjónir og varðar þetta mál er það sem bent var á í langri umræðu um það mál að áhrifin koma fram smátt og smátt. Við sjáum þau núna koma fram í kröfum á orkufyrirtæki og orkuflutningsfyrirtæki sem virðast ekki hafa íslenskar aðstæður eða hagsmuni íslenskra neytenda í huga heldur eitthvað allt annað en svona gerist þetta smátt og smátt. Eftirgjöf á fullveldi gerist sjaldan öll á einu bretti nema hugsanlega ef land er hernumið. Til að skýra þetta og það sem við horfum fram á núna þá hef ég oft vísað í skýringar Mátyás Rákosi, sem var leiðtogi ungverskra kommúnista, þegar hann útskýrði með hvaða hætti kommúnistarnir hefðu náð fullu valdi í Austur-Evrópu. Hann sagði: Við tókum ekki öll völdin strax. Við gerðum þetta með þeim hætti að við tókum eina sneið í einu — þetta var kallað salami-taktíkin — og pössuðum okkur að taka ekki það stóra sneið að það vekti viðbrögð. Menn létu sig hafa það þó að ein sneið færi í einu en fyrr en varði var pylsan búin, allar sneiðarnar voru búnar og fullveldi landanna var farið í fang kommúnistastjórna. Þetta er það sem við þurfum að passa okkur á, frú forseti. Svona er þetta gert og hér erum við að tala um býsna stóra sneið.

Frú forseti. Ég er nú búinn að vera hér í allmörg ár en þetta var eitt af sérkennilegustu andsvörum sem ég hef fengið af ýmsum ástæðum. Hér var vísað í eftirmála hrunsins og gefið til kynna að einhvern veginn hefðu þau mál öll bara leysts ef búið hefði verið að innleiða bókun 35. Það er þvert á móti. Það er bara þvert á móti: Hvernig fóru mál heimila á Grikklandi, Írlandi, Portúgal, Spáni og mörgum Evrópuríkjum sem þurftu ekki einu sinni að innleiða bókun 35 af því að þau voru aðilar að regluverki Evrópusambandsins? Fóru þau betur eða verr en á Íslandi og er hv. þingmaður búinn að gleyma dómum, m.a. Hæstaréttar, um gengislánin þar sem fjölmörg heimili fengu niðurfellingu lána upp á milljónir króna, í sumum tilvikum jafnvel tugi milljóna króna? Telur hv. þingmaður að Hæstiréttur hefði komist að þeirri niðurstöðu ef bókun 35 hefði verið innleidd með þeim hætti sem hér er lagt til? Nei, hann hefði ekki gert það. Telur hv. þingmaður, sem leyfði sér að halda því fram að í tíð ríkisstjórnar áranna 2013–2016 hefði ekkert verið gert til að innleiða þessa bókun 35 að fullu, sem er satt, að fyrir vikið hefði ekkert verið gert til að bregðast við stöðu heimilanna? Jú, það var meira gert til að bregðast við stöðu íslenskra heimila en í nokkru öðru ríki eftir alþjóðlegu fjármálakrísuna 2007–2008 og það gerðum við í krafti fullveldisréttar Íslands og getu Alþingis til að setja lög sem henta okkar aðstæðum. Ef þessi bókun 35 hefði verið innleidd með þessum hætti á þeim tíma hefði það þvælst fyrir okkur í hverju skrefi.

Frú forseti. Ég ætla ekki að hætta mér í umræðu um persónuleg lánakjör eins hv. þingmanns. Bara eitt dæmi. Ég get þó ítrekað það sem ég nefndi í ræðu minni að það fyrirkomulag sem nú er kemur ekki í veg fyrir að íslensk stjórnvöld innleiði hér hvaða lagaúrbætur eða rétt sem þau telja þörf á og hv. þingmaður er í stjórnarmeirihluta. Af hverju beitir hann sér ekki einfaldlega fyrir því að þessar lagfæringar verði gerðar fremur en að treysta á að lausnirnar komi að utan? Ég minni líka á hina hliðina að við höfum rétt til að ganga lengra hvað varðar réttindi eða skyldur, ef einhver hefur áhuga á þeim lengur, borgaranna. Við höfum rétt á því að setja lög sem taka mið af okkar aðstæðum og taka mið af vilja kjósenda á Íslandi, ekki vilja kjósenda í Þýskalandi og það sem verra er, yfirleitt er raunin sú að þetta er ekki einu sinni vilji kjósenda í Þýskalandi eða Frakklandi eða annars staðar heldur vilji einhverra embættismanna í Brussel. En við höfum þennan rétt hér á Íslandi til að setja lög sem henta okkar aðstæðum til að tryggja öll þau réttindi sem við teljum að borgarar þessa lands eiga að njóta og jafnvel, ef einhver vill huga að því, skyldur líka.

Virðulegur forseti. Mér þykir rétt að hefja umræðuna, a.m.k. mína ræðu, í þessu máli sem er endurflutt hér á þessu þingi með því að vísa til ummæla hæstv. utanríkisráðherra í andsvörum við bæði mig og aðra eftir framsögu hennar hér fyrr í dag í þessu máli. Séu einhverjir í vafa eftir ræðu hæstv. utanríkisráðherra, þá hef ég fyrir mitt leyti ávallt stutt alþjóðasamninga og fríverslun milli ríkja og fríverslunarsamninga eins og EES-samningurinn er. Þótt hæstv. utanríkisráðherra hafi verið hér í þessum þingsal lengst allra sem hér voru kjörnir í síðustu kosningum og sé jafnvel nokkuð eldri mér að æviárum líka, þá ætla ég að leyfa mér að fullyrða það að ég hafi þó lengri pólitíska reynslu af því að tala fyrir fríverslun milli landa heldur en hæstv. utanríkisráðherra. Þar með er ég ekki að gera lítið úr áhuga hennar á fríverslun eða alþjóðasamstarfi hvers konar. En ég vildi bara rétt taka það fram vegna þess að því var slengt hér fram með afar skætingslegum hætti að úr því að Miðflokkurinn hefði áhuga á að taka til máls í þessu máli og benda málefnalega á agnúa á því væri hann að sýna sitt rétta andlit, sem væri það að vera á móti EES-samningnum. Um það snýst þetta mál ekki.

Þetta mál er einn angi af EES-samningnum og ég fyrir mitt leyti get áréttað það að EES-samningurinn hefur verið að mörgu leyti til framfara fyrir íslenska þjóð. Það er mikið rætt um réttindi manna samkvæmt EES-samningnum og í þessu máli sérstaklega er reynt að halda því til haga að mögulega fari réttindi einstaklinga forgörðum. Þar fara menn hins vegar engum orðum um mögulegar skyldur, og ekkert bara mögulegar; með EES-samningnum eru svo sannarlega lagðar ríkar skyldur á bæði fyrirtæki og heimili og einstaklinga hér á landi. Mér finnst bara rétt að nefna þetta aðeins í samhengi fyrir þá sem eru kannski ekki alveg innvígðir inn í þennan EES-samning, að þar er ekki bara um réttindi að ræða heldur líka skyldur. Ég kem kannski aðeins inn á það síðar í tengslum við hið margnefnda fæðingarorlofsmál. Þar er ekki eingöngu um réttindi að ræða sem menn telja að hafi farið forgörðum gagnvart tilteknum einstaklingi heldur er einmitt líka um að ræða skyldu sem menn þurfa líka að hafa í huga.

Virðulegur forseti. Mig langar hér í upphafi að víkja að tilurð þessa máls. Ég vil halda því fram að framkvæmd EES-samningsins hafi verið svo til hnökralaus í þau yfir 30 ár sem hann hefur verið við lýði, algerlega hnökralaus. Auðvitað hafa komið upp ýmis vandkvæði, túlkunaratriði þar sem menn greinir á hvernig eigi að túlka ýmsar reglur sem stafa frá Evrópusambandinu. Íslenskir stjórnmálamenn eru þar ekki einir í hópi. Um túlkun tiltekinna lagatexta er deilt um alla Evrópu. Af og til kemur upp ágreiningur. Menn setjast niður og reyna að leysa úr honum. Eftir atvikum fer ágreiningur fyrir einhverjar úrskurðarnefndir eða dómstóla og menn virða það í þessum ágætu ríkjum sem mynda EES-svæðið, að þar með ljúki þeim ágreiningi ef leyst er úr honum fyrir æðsta dómstól viðkomandi landa eða eftir atvikum í sambandinu. Þetta er bara alveg eðlilegt ferli í réttarríki og það þarf ekki að gera það neitt tortryggilegt þó að það komi upp spurningar um hvort tilteknar reglur eigi mögulega við í ákveðnum tilvikum í einstökum löndum eða séu sérlega óhagfelld sumum löndum en sérlega hagfelld öðrum og þar fram eftir götunum. Þetta er ekkert óeðlilegt. Það þarf ekki að reyna að gera þetta tortryggilegt.

Það er svo sem farið örlítið yfir söguna í þessu frumvarpi og rétt að halda því til haga að í upphafi var það skoðað við gerð EES-samningsins, af íslenskum fræðimönnum af ýmsum sviðum en einkum og sér í lagi lögfræðingum og stjórnmálamönnum á þeim tíma, hvernig ætti að tryggja þessa einsleitni inni á EES-svæðinu sem vissulega EES-samningurinn kallar eftir. Hann kallar eftir ákveðinni einsleitni. Menn gengu svo sem vitandi vits að því að það væri einsleitni sem væri kallað eftir. Það var sérstaklega skoðað hvort það ætti að taka upp þá reglu sem Evrópusambandið sjálft vinnur eftir. Það er allt annað apparat, Evrópusambandið. Þar gilda ákveðnar forgangsreglur. Var því sérstaklega skoðað hvort með EES-samningnum ættum við að taka upp sambærilega forgangsreglu og Evrópusambandið vinnur eftir. Þetta var skoðað mjög ítarlega í mörg ár. Niðurstaðan var sú að það væri óhugsandi að Ísland tæki upp slíka forgangsreglu. Við gætum veitt einsleitninni vægi í EES-samningnum með öðrum hætti og sú leið var tekin að vísa til árangurs eða túlkunar á íslenskum reglum til samræmis við EES-réttinn og Evrópusambandsreglurnar með því að túlka íslenskar reglur í þá átt sem skuldbindingar EES-samningsins kveða á um en ekki að veita þeim beint forgang. Þetta var skoðað mjög ítarlega.

Af hverju var þessi leið farin? Það voru ýmsar ástæður fyrir því. Menn vildu ekki ganga svo langt, sumir. Það var kannski hugmyndafræðileg afstaða hjá sumum en aðrir, m.a. fræðimenn, bentu á að það væri ekki hægt að taka upp slíka forgangsreglu án þess að breyta stjórnarskránni. Það voru menn ekki tilbúnir í á þessum tíma vegna þess að það væri ekki hægt að fela með slíkri forgangsreglu að verið væri að veita erlendum stjórnvöldum, erlendu valdi, ákveðið vægi hér umfram aðra og menn voru ekki tilbúnir til þess á þessum tíma. Þetta er ástæðan og það hefur gengið ágætlega, bara nokkuð vel myndi ég segja. Þessi framkvæmd á EES-samningnum hefur verið hnökralaus, eins og ég sagði í upphafi, með þessari túlkunarreglu.

Það er ekkert nýtt sem nefnt er í frumvarpinu að fram hafi komið sú skoðun íslenskra fræðimanna og þeirra sérfræðinga sem um málið hafa fjallað, að bókun 35 sé ekki innleidd með fullnægjandi hætti — eða reyndar er það nýtt að það sé ekki með fullnægjandi hætti, vegna þess að það hefur verið afstaða sérfræðinga, m.a. lögfræðinga og stjórnskipunarfræðinga, að hún sé innleidd með fullnægjandi hætti. Það hefur meira að segja verið afstaða bæði Evrópusambandsins og eftirlitsstofnana að bókun 35 og þessi ákvæði sem bókunin lýtur að séu innleidd með fullnægjandi hætti. Hér er hins vegar fullyrt að það sé mat og skoðun þeirra sérfræðinga sem um málið hafa fjallað að hún sé ekki innleidd með fullnægjandi hætti. Það er beinlínis rangt vegna þess að sérfræðingar hafa fjallað um þetta og komist að þeirri niðurstöðu að þetta sé fullnægjandi innleiðing. Svo eru þeir sem t.d. segja: Ja, það hefði kannski þurft að gera þetta í upphafi. En úr því sem komið er þá er ekki hægt annað en að draga þá ályktun að framkvæmd EES-samningsins með þessum hætti sem við höfum iðkað síðustu 30 árin sé nægileg. Meðal annars hefur komið fram í máli Carls Baudenbachers, fyrrverandi dómara EFTA-dómstólsins, að þótt hann hefði haft meiri smekk fyrir annars konar innleiðingu væri fráleitt að halda því fram að þessi athugasemdalausa framkvæmd EES-samningsins af hálfu Evrópusambandsins hingað til eða Eftirlitsstofnun EFTA hafi ekki skapað nokkurn rétt fyrir Ísland. Að sjálfsögðu er það þannig að þegar framkvæmdir eru svo lengi látnar athugasemdalausar þá felst í því ákveðinn réttur.

Nú fara hins vegar að koma dómar Hæstaréttar og er m.a. vísað í þessari umræðu sérstaklega til fæðingarorlofsmálsins. Rétt er að taka fram að við Hæstarétt hefur verið einhver hægvaxta þróun þar sem vísað er til bókunar 35 en hins vegar er það ekki stefna hjá Hæstarétti vegna þess að hann fjallar ekki um mál öðruvísi en með vísan til þeirra málsástæðna sem aðilar máls leggja fyrir Hæstarétt. Hæstiréttur tekur enga sjálfstæða ákvörðun um að fjalla um bókun 35 eða einhverja forgangsreglu. Dómstólar gera það ekki og mega ekki gera það. Þeir eru bundnir af þeim málsástæðum sem aðilar máls í hverju máli fyrir sig kjósa að leggja fyrir dóminn. Það hefur verið nokkuð vaxandi þróun að lögmenn hafa verið að reyna að öðlast rétt fyrir sína umbjóðendur með því að vísa til reglna í Evrópusambandinu. Ég þekki reyndar engin dæmi þess að menn hafi farið fyrir dóm og vísað til þeirra skyldna sem menn hafa ekki þurft að inna af hendi eða hvíli ekki á Íslendingum vegna innleiðingarhalla. Það hefur enginn kallað eftir því. En að sjálfsögðu reynir hvaða lögmaður sem er að telja til allar málsástæður sem geta verið málstaðnum til framdráttar.

Eitt af þessum málum er fæðingarorlofsmálið þar sem vissulega liggur fyrir að það er gert ráð fyrir því að þær tekjur sem menn hafa öðlast eða a.m.k. atvinna sem menn hafa innt af hendi á tilteknu tímabili á EES-svæðinu, slíkt eigi að teljast til réttinda á milli landa. Í þessu máli hafði þessi regla Evrópusambandsins, EES-regla, svo sem alveg verið innleidd réttilega í íslenskan rétt, hún hafði verið innleidd í reglugerð, en þinginu eða þeim ráðherra sem með málið fór hafði láðst að breyta löggjöfinni til samræmis, þ.e. lagastoðinni fyrir íslensku reglugerðinni, þannig að það var misræmi á milli löggjafarinnar og reglugerðarinnar. Þegar menn bera slíkt mál undir dómstóla og segja: Heyrðu, hér er reglugerðin sem segir að hún er réttilega innleidd frá Evrópusambandinu og samkvæmt t.d. bókun 35, sem við ættum að vera búin að innleiða, þá er augljóst að þessi regla hefur forgang, hún hefur forgang á allt annað, hún hefur forgang á lögin. Hæstiréttur hefur engin önnur tök en að svara slíkum málflutningi með vísan til grundvallarreglna í íslensku réttarfari um það að það eru lög sem gilda umfram reglugerðir. Reglugerðir verða að hafa lagastoð. Hæstiréttur hefði getað sagt: Hafi menn haft í hyggju að hafa réttarframkvæmdina eins og reglugerðin kveður á um, þá hefði þurft að breyta lögunum. Það er í rauninni það sem Hæstiréttur er að segja. Það að hann segi — af því að lögmenn vísa til þess að samkvæmt bókun 35 eigi reglugerðin að gilda — lögmaður hefði alveg eins getað sagt að samkvæmt löggjöf í Frakklandi ætti þetta að vera svona. Hæstiréttur hefði svarað því með sama hætti: Það er bara þannig að frönsk löggjöf gildir ekki á Íslandi. Það er það sem Hæstiréttur sagði í þessu máli. Bókun 35 gildir ekki. Hæstiréttur er ekki þar með að segja að bókun 35 eigi að gilda, ekki frekar en hann hefði sagt: Frönsk lög ættu að gilda, það væri betra að hafa frönsk lög hér. Hæstiréttur er ekki að segja það. Hann er bara að svara þessari málsástæðu sem er lögð fram og alveg réttilega. Það kemur ekkert nýtt og þetta ætti ekki að koma nokkrum manni á óvart. Þetta er ekkert nýtt og Hæstiréttur er ekki að kalla eftir því sérstaklega að bókun 35 verði innleidd, burt séð frá kannski — sem ég veit ekkert um og þingið veit ekkert um — afstöðu einstakra dómara. Það getur verið að hún sé með ýmsum hætti.

Ég hins vegar velti þessu fyrir mér, standandi hér árið 2025, og kannski fengist aldrei svar við því ef þetta frumvarp yrði að lögum, það er ekkert víst að það myndi reyna á það. Þó vil ég segja það að þótt ég fari yfirleitt varlega í það að spá fyrir um niðurstöðu dóma og dómstóla — þeir hafa nú verið þannig svona og hinsegin og þeir eru ekki hafnir yfir gagnrýni, ekki einu sinni dómar Hæstaréttar og þeir eiga ekki að vera hafnir yfir gagnrýni þótt ég leggi áherslu á það að með dómum Hæstaréttar hafi menn leitt til lykta tiltekinn ágreining í viðkomandi máli — þá þýðir það ekki að menn geti ekki haft skoðanir á dómnum. Út á það gengur t.d. lagakennsla í dag, að menn verða að hafa akademískt frelsi til að hafa skoðanir á dómum Hæstaréttar þótt menn séu ekki að fjargviðrast yfir dómunum. En hafandi sagt þetta þá ætla ég að leyfa mér að draga í efa að jafnvel þótt þetta frumvarp yrði að lögum þá myndi Hæstiréttur einhvern tímann í framtíðinni raunverulega ýta til hliðar þeirri grundvallarreglu í íslensku réttarfari sem felst í forgangsreglunum, leges posteriores og leges speciales sem fela það í sér að yngri lög ganga framar eldri lögum og sérlög ganga framar almennum lögum. Það er það sem þetta frumvarp er samt að kalla eftir. Ég sé það ekki fyrir mér að Hæstiréttur myndi, þótt þetta mál myndi ná fram að ganga, dæma með þeim hætti að víkja þessum forgangsreglum til hliðar.

Virðulegur forseti. Hv. þingmaður endurtekur í sjálfu sér ræðu sem hún flutti á síðasta þingi og inntak hennar varðar hennar persónulegu reynslu af lögum og reglum. Þetta er allt svolítið sett fram með þeim hætti að það er ómögulegt að spyrja sérstaklega út í það mál enda kannski skiptir það nú ekki öllu máli við afgreiðslu þessa frumvarps. Ég greini að afstaða hv. þingmanns tekur mjög mið af hennar reynslu gagnvart fjármálafyrirtækjum, dómstólum og sýslumanni og öllum dómstigum, heyrist mér. Þetta er í sjálfu sér alveg áhugavert mál þegar maður fer að rifja það upp hvernig þessi mál öll voru í hruninu, þar sem menn höfðu skuldsett sig upp í rjáfur og einhverjir borguðu ekki af húsnæðislánum sínum árum saman en sátu samt í húsunum sínum sem síðan voru leyst til sín af kröfuhöfum sem undir öllum venjulegum kringumstæðum, í venjulegu ríki hefði þótt eðlilegt en menn gerðu mikið mál úr því á sínum tíma. Ég greini ákveðinn misskilning hjá hv. þingmanni um eðli þessa þingmáls að þessu leyti.

Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hún geri ekki greinarmun á réttilega innleiddum EES-gerðum annars vegar og hins vegar innleiðingu bókunar 35, þetta er tvennt ólíkt. Frá mínum bæjardyrum séð liggur alveg fyrir, og það er held ég óumdeilt, að stundum tekst illa til við að innleiða einstakar EES-reglur. Það getur alveg verið handvömm í því eða að þingið láti hjá líða að innleiða einhverjar reglur sem það hefði þurft að gera. En það hefur ekkert með bókun 35 að gera vegna þess að bókun 35 og þetta frumvarp kemur ekki einu sinni til álita nema tilskipanir eða gerðir EES-réttarins hafi verið réttilega innleiddar. Það þarf fyrst að uppfylla það skilyrði til að þessi bókun 35 komi til álita.

Virðulegur forseti. Það felst ekki nein ásökun í því þegar ég dreg það fram ef menn flytja sömu ræðuna aftur og jafnvel aftur. Ég tel það frekar kost, a.m.k. ef efni ræðunnar er eins og hjá hv. þingmanni sem var nú frekar tyrfið, þannig að það er ekki útséð um að maður kannski nái samhengi ræðunnar fyrr en við þriðju eða fjórðu ræðu. Ég segi það ekki til hnjóðs þótt menn endurtaki sig hér í ræðustól. Ég dreg í efa hins vegar og ég þyrfti að fá nánari skýringar á því ef hv. þingmaður telur að einhver regla hafi verið réttilega innleidd og að menn hafi verið sammála því fyrir dómi, Hæstarétti og á öllum öðrum dómstigum eða bara a.m.k. fyrir dómi, og reglan sé hér í lagasafninu en að dómstólar hafi litið fram hjá henni af því að bókun 35 hafi ekki verið innleidd.

Ég átta mig ekki alveg á þessum málflutningi. Málið snýst um það auðvitað, eins og í fæðingarorlofsmálinu, og mögulega einhverjum öðrum líka, að mál hefur verið innleitt eingöngu í reglugerð sem hefði kannski átt að vera og ekkert kannski, það hefði þá þurft að vera kveðið á um regluna líka í löggjöf. Þegar það var, eins og í fæðingarorlofsmálinu, ekki innleitt nema með reglugerð en látið hjá líða að stilla löggjöfina af, af þeirri ástæðu er gerðin ekki réttilega innleidd. Það er hægt að leiðrétta með aðkomu löggjafans. Skyldi það hafa verið gert? Já, það var gert 30. júní síðastliðinn, þá gekk í gildi löggjöf sem á að mæta þessu. Ég er ekki einu sinni viss um að menn séu síðan sammála um þá löggjöf og hvernig hún verður túlkuð. Hún gerir ekki ráð fyrir því að menn taki tillit til tekna sem menn öðluðust í útlöndum, heldur leggja að jöfnu íslensku tekjurnar og dreifa þeim yfir níu mánaða tímabil, eða þetta fæðingarorlofstímabil. En það á kannski eftir að koma upp ágreiningur um það líka. Það er þetta sem ég bendi á. Það þarf að innleiða reglurnar og ef það er gert með röngum hætti þá er auðsótt mál að lagfæra það með réttri innleiðingu. Það hefur ekkert með bókun 35 að gera. Ekki nokkurn skapaðan hlut.

Frú forseti. Ég er aðeins að reyna að ná utan um þessa umræðu. Ég ætla að fá að spyrja hv. þm. Ásthildi Lóu Þórsdóttur hvort þetta sé rétt skilið hjá mér, hvort ég hafi heyrt þetta rétt, að dómarar séu ekki að fara eftir íslenskum neytendalögum, þ.e. lögum sem voru samin hér á Alþingi, að þeir standi með fjármálafyrirtækjunum. Ef við gefum okkur að þetta væri rétt að þeir fari ekki eftir þeim, telur þá hv. þingmaður að þeir myndu dæma frekar eftir neytendalögum sem við innleiðum? Ef þessi neytendalög myndu stangast á við það sem við sömdum hér og einhverjar reglugerðir frá Evrópusambandinu, þá myndu dómararnir dæma eftir þeim neytendalögum og þá myndu þeir ekki standa með bönkunum? Er ég að skilja þetta rétt?

Frú forseti. Ég óttast að við komumst ekki mikið lengra með að fá botn í hvað hv. þingmaður nákvæmlega meinti í ræðu sinni en þetta snýr kannski að því þegar þetta stangast á. En þá fæ ég kannski að spyrja hv. þingmann í seinni spurningu hvort hann hafi engar áhyggjur af þeim lögum þar sem hagsmunir Íslendinga eru betur varðir með þeim lögum sem við sömdum hér á Alþingi en innleiddum gerðum sem kunna að stangast á. Það er svolítið lykilatriði sem ég veit ekki hvort er einhver misskilningur um, þetta snýr að því þegar þetta stangast á. Við vitum alveg að þetta eru allt íslensk lög, gerðir sem er búið að innleiða hér eða þau sem eru samin hér. Við erum að tala um lög sem stangast á. Þess vegna spyr ég: Hefur hv. þingmaður ekki áhyggjur af þeim ótal tilfellum sem eru sennilega mikið fleiri þar sem hagsmunum er betur varið hér því við erum á Íslandi og við erum að hugsa um hagsmuni Íslendinga? Eins hvort hv. þingmaður hafi fengið einhvers konar kynningu á hversu viðamikið þetta kann að vera, hversu oft þetta gæti hugsanlega stangast á eða hvort hún þekki til slíkra dæma. En aðalatriðið er hvort hún hafi ekki áhyggjur af þeim vinkli og eins hvort hv. þingmaður muni þá leggja til, hvað varðar þau lög sem þessi ríkisstjórn leggur til að verði samþykkt á Alþingi, að byrja að setja þá klásúlu að þau eigi að ganga framar reglugerðum frá Evrópu eða sér hún aldrei tilgang í að setja slíkar klásúlur inn?

Forseti. Ég ætla eiginlega að byrja á að þakka hv. þm. Dagbjörtu Hákonardóttur fyrir að koma til umræðunnar því að ég held að það þroski þetta mál hraðar ef við tökumst á um hvað er rétt og rangt í þessu máli. En hv. þingmaður nefndi hér hluti eins og réttarbót, það fengist réttarbót með samningnum og ef ég skildi hana rétt væri það að einhverju leyti þegar það snýr að fyrirsjáanleika. Þess vegna langar mig að spyrja: Hvað með fyrirsjáanleikann varðandi þau lög sem við semjum hér á Alþingi, hefur hv. þingmaður ekki áhyggjur af því að sá fyrirsjáanleiki minnki að einhverju leyti? Hefur hv. þingmaður einhverja hugmynd um hver er fjöldi þeirra mála sem þetta mun hafa áhrif á bæði á jákvæðan og neikvæðan hátt? Og þessi réttarbót, hefur hv. þingmaður einhverja hugmynd um hvað hún myndi kosta ríkissjóð, hin svokallaða meinta réttarbót eða áhætta, er ekki endilega fjárhagsleg, er þetta meira bara fyrirsjáanleikinn sem er réttarbótin?

Forseti. Ég þakka svarið. Varðandi réttarbótina, mig langar aðeins að halda áfram með það mál. Nú hefur verið rætt um mál sem tengist Fæðingarorlofssjóði og ég ætla bara að taka það fram að ég þekki það mál ekkert sérstaklega og ég er ekki að vitna til þess máls. Það mál fékk mig til að hugsa um réttindi og skyldur í velferðarkerfinu okkar, hvað við erum að setja inn í það og hvað við erum að taka út. Mig langar að spyrja hv. þingmann: Finnst henni eðlilegt að hver sem er, sem getur komið frá EES, sem kemur hingað, vinnur kannski hér í tvo mánuði, fyrir 500 þús. kr. á mánuði og er búinn að vera þar áður að vinna fyrir 100 þús. kr., og augljóslega kannski ekki búinn að vinna sér inn rétt í þennan sjóð, Fæðingarorlofssjóð, eigi endilega rétt á því að taka úr honum eins og við sem höfum kannski verið hér lengur, hvort sem það eru Íslendingar eða útlendingar sem eru búnir að vinna hérna lengur? Telur hv. þingmaður að það væri sanngjarnt eða myndi hv. þingmaður íhuga ef slík reglugerð stæði fyrir framan hana, að þetta væri alveg jafnt, óháð réttindum og óháð skyldum, myndi hún geta hugsað sér að setja sér klásúlu um að sú reglugerð gengi ekki framar íslenskum lögum?

Frú forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þingmönnum meiri hlutans sem tóku þátt. Hv. þm. Pawel Bartoszek kom inn á ýmislegt sem Miðflokkurinn á að hafa sagt. Ég veit ekki alveg hvort það var endilega allt sem við sögðum, t.d. var eitt í máli hv. þm. Sjálfstæðisflokksins hér fyrr í dag sem hann vitnaði til. Ég veit ekki hvort hann var að vitna til þess með EFTA-dómstólinn, hv. þm. Guðrún Hafsteinsdóttir kom inn á einhverja slíka leið sem tillögu frá Sjálfstæðisflokknum. Gott og vel.

Hv. þingmaður kom inn á reglugerðir sem við innleiðum hér í lög frá Evrópusambandinu versus það sem er að frumkvæði íslenskra embættismanna. Þetta vakti smá forvitni hjá mér, hvort hann meinti bara embættismanna í ráðuneytunum eða hvort hann meinti að við þingmenn værum embættismenn eða hvort frumvörpin sem við fáum séu öll bara unnin af embættismönnum, ekki af ráðherrum. Það vakti bara áhuga hjá mér hvort þetta sé þannig. Ég hef líka haft áhyggjur af því að þetta komi svona sjálfkrafa á færibandi frá ráðuneytunum. Það var kannski fyrsta spurningin.

Mig langar líka að spyrja aðeins út í það að hv. þingmaður var mjög áfram um það að við gætum neitað að innleiða í lög ýmislegt. Það fannst mér gott að heyra en mig langaði að spyrja: Mun hv. þingmaður einhvern tímann sjá fyrir sér að hann muni neita því, t.d. hafi verið ákveðið að setja hér á flugskatta sem á engan hátt henta íslenskum aðstæðum, mun hv. þingmaður beita sér gegn því að þeir taki gildi eftir eitt eða tvö ár?

Forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Ég var ánægð að heyra að hann útiloki ekki að hafna því að innleiða eitthvað sem við klárlega teljum að fari gegn okkar hagsmunum. En mig langaði að spyrja um það sem hann nefndi, hann talaði um litla sniðmengið þar sem lögin kunna að rekast á. Ég hef mikinn áhuga á að vita hversu lítið eða hversu stórt þetta sniðmengi er. Hefur hv. þingmaður einhverja hugmynd um það hversu oft þetta myndi rekast á af því að nú erum við að tala um afturvirkni líka? Myndi hv. þingmaður vera tilbúinn að reyna að vinna einhverjar greiningar á því og ná utan um það, áður en málið kemur inn til 2. umræðu, hversu viðamikið þetta er þar sem þetta skarast? Ég held að það sé líka gott af því að það mun örugglega hraða umræðunni í 2. umræðu að þekkja umfangið.

Virðulegur forseti. Hv. þingmaður klykkti út í ræðu sinni með vísan til þess að Hæstiréttur hafi talað. Mér finnst það vera svolítið alfa og ómega í ræðum þeirra sem svona tala fyrir framgangi þessa þingmáls að Hæstiréttur hafi komist að einhverri niðurstöðu, Hæstiréttur hafi talað. Mig langar að spyrja og biðja hv. þingmann um að reifa það hérna örstutt: Hvað er það frá Hæstarétti sem menn telja núna að þurfi að bregðast svona við með þessu frumvarpi? Á hvaða veg hefur Hæstiréttur talað?

Það er alveg rétt að það kemur fram í þessum tiltekna dómi að í 3. gr. felist ekki forgangsregla. Þetta er ekkert nýtt. Þetta er sjálfsagður hlutur og öllum sem að eitthvað þekkja í lögfræði hefur verið kunnugt um frá árinu 1993. Það stóð aldrei til að innleiða forgangsreglu inn í íslenskan EES-rétt eða íslenskan rétt. Það stóð aldrei til, um það var sérstaklega fjallað. Þegar menn fara með mál fyrir dóm og bera því við og segja: Það vantar forgangsregluna, dómstóllinn þarf að beita forgangsreglunni, þá er alveg eðlilegt að Hæstiréttur svari þeirri spurningu og þeirri kröfu með því svari, eins og kemur hér fram, að 3. gr. feli ekki í sér slíka forgangsreglu, bókun 35 hafi ekki verið innleidd þannig. Það er ekkert nýtt í því máli.

Í þessum sama dómi fjallar Hæstiréttur ítarlega um það að skýra skuli lög og reglur til samræmis við EES-reglur og það byggist á rótgróinni lögskýringarreglu norræns réttar um að skýra beri landsrétt til samræmis við alþjóðlegar skuldbindingar sem menn hafa tekið sér fyrir hendur. Það er líka í samræmi við rótgróinn norrænan rétt að það gengur upp að ákveðnu marki. Það mun aldrei ganga svo langt að það ýti til hliðar skýrum lagaákvæðum. Þetta er allt lögfræði 101 og það er ekkert í þessum dómum sem kemur á óvart. Þegar menn segja að Hæstiréttur hafi talað þá er ekkert nýtt í þessu, hann er að benda á augljósan hlut.

Mig langar þá að spyrja hv. þingmann að því hvernig hann telji að Hæstiréttur muni túlka, nái þetta frumvarp fram að ganga, hvernig Hæstiréttur eða dómstólar hér munu líta á afturvirkni eða gildistökuákvæði í þessu frumvarpi. Telur hv. þingmaður að nái þetta frumvarp fram að ganga, þá hafi þau lög sem renni undan því afturvirk áhrif? Þau hafi áhrif á löggjöf sem þegar hefur verið sett, bæði innleiddan EES-rétt og aðra löggjöf? Hver er afstaða hv. þingmanns til afturvirkninnar í þessu?

Frú forseti. Mig langar aðeins, áður en við förum í efnisatriði er varða innleiðingu bókunar 35, að setja þetta í örlítið lengra samhengi um það sem hefur verið sagt hér, bæði í þessum ræðustól og víðar af þeim sem nú fara með vald fyrir Íslands hönd. Allra fyrst langar mig þó að nefna aftur það sem ég nefndi undir öðrum lið í dag, fundarstjórn forseta. Ég sat ásamt okkur öllum hér, held að hver stóll hafi verið setinn þegar forseti þingsins ávarpaði þingsal og hvatti til vandaðra vinnubragða og góðrar umræðu, að hér þyrftu allir að læra af því hvernig hlutirnir gengu fyrir sig á síðasta þingi og undanskildi þar ekki sjálfan sig. Forseti þingsins sagðist þurfa að endurvinna traust, enda lægju fyrir, sem hefur komið fram í máli frú forseta og einnig í máli hæstv. forsætisráðherra, og bíði mörg gríðarlega mikilvæg mál sem þoli illa bið eftir afgreiðslu. Ég tek undir það, frú forseti. Það eru mörg mál sem bíða þess að við tökum efnislega umræðu um þau og ég hygg að þó nokkur þeirra séu þess eðlis að þau fari tiltölulega þægilega í gegnum þennan sal, eins og oft er reyndar. Það er ekki þannig, frú forseti, þó að einstaka stórmál veki upp mikið umtal að þá fari ekki mörg mál í gegn hér bara með allnokkurri sátt.

Mig langar líka að nefna orð hæstv. forsætisráðherra þegar hún tjáði sig um að nú væri ekki rétti tíminn til að kljúfa þjóðina með Evrópumálum. Vissulega geri ég mér grein fyrir því að þar átti hæstv. forsætisráðherra við aðlögunarviðræður að Evrópusambandinu. En málið sem er hér til umfjöllunar og við köllum bókun 35 er bara hluti af því ferli og er ekkert hænuskref. Hér er um langstökk að ræða. Hér er risastórt skref í þessari vegferð sem hæstv. forsætisráðherra sagði ítrekað í kosningabaráttunni að væri ekkert forgangsmál og væri ekki á dagskrá kæmist hún í þá stöðu að stjórna þjóðarskútunni, enda myndi það kljúfa þjóðina og það væru önnur brýnni mál sem biðu lausnar. Þar er ég sammála hæstv. forsætisráðherra. En hefur þetta gengið eftir? Nei, frú forseti, ekki frekar en sleggjan. Þetta hefur ekki gengið eftir. Er þá nema von, frú forseti, að maður spyrji sig hvort það kunni að vera hæstv. utanríkisráðherra sem er verkstjóri þessarar ríkisstjórnar? Við vitum öll sem skipum þennan sal að þetta er aðalmálefni Viðreisnar. Það er allt í lagi. Það er þeirra pólitík. Það er þeirra pólitík en hún var hins vegar ekki áberandi í kosningabaráttunni hjá neinum flokki nema, frú forseti, Flokki fólksins. Hann var algjörlega skýr á móti bókun 35 en er núna reyndar allt í einu að hluta til orðinn sammála. Nægir þar að nefna æðimargar greinar, rit og ræður og allt hvað eina og viðtöl þar sem hæstv. innviðaráðherra, Eyjólfur Ármannsson, tjáir sig. Hann tjáir sig út frá lögfræðilegu hliðinni í flestum tilfellum en ekki hinni pólitísku, en lögfræðin hefur eitthvað breyst hjá hæstv. ráðherra. Svo er auðvitað áhugavert núna þegar við stöndum í þessari umræðu að horfa yfir salinn og sjá áhuga Framsóknarmanna og Sjálfstæðismanna á málinu. Það er enginn í salnum frá þessum tveimur flokkum. Ég er ekki viss um að grasrót þeirra flokka sé alls kostar sátt við þá afstöðu eða öllu heldur það afstöðuleysi sem við sjáum í salnum núna.

Eitt dæmi um mál sem er auðvitað ekkert skylt bókun 35, ferlið er bara skylt að því leyti að það eru samdar reglur í Evrópusambandinu sem verða svo að íslenskum lögum þegar við innleiðum þær hér með þinglegri meðferð. Við eigum að hugga okkur við það að í bókun 35 sé klásúla sem segir að Alþingi Íslendinga geti alltaf sett sérlög, sem sagt að forgangsreglan sé ekki altæk, þingið geti brugðist við. Geta þingsins í gegnum tíðina til að bregðast við, frú forseti, mæld á skalanum 0–10, er 0. Eitt dæmi: Hér er t.d. núna og þingmenn geta kynnt sér það, þeir sem hafa áhuga á því, frumvarp til laga um að fella niður endurmenntunarskyldu atvinnubílstjóra. Sú regla er eitt lítið dæmi en þó mjög gott dæmi um að við kyngjum hverju sem er. Það finnast undanþágur, það eru engar reglur á Íslandi að mér skilst um skipaskurði, engar um járnbrautarlestir. Var það vegna þess að íslensk stjórnvöld háðu hatramma baráttu og fóru með málið fyrir sameiginlegu EES-nefndina? Nei, frú forseti, það var vegna þess að meira að segja embættismönnum ytra var fullvel ljóst að það var ástæðulaust að ætlast til þess að Íslendingar tækju þetta inn í sinn rétt. En endurmenntun atvinnubílstjóra til að tryggja öryggi í milliríkjaakstri, það mál rann í gegn með tilheyrandi kostnaði fyrir bæði einstaklinga og fyrirtæki og viðskiptavini þessara einstaklinga og fyrirtækja. Fyrir utan það langalvarlegasta í málinu sem var svipting, einhliða svipting á atvinnufrelsi þessara einstaklinga sem höfðu í þáverandi regluverki öðlast fullt atvinnufrelsi og ekkert sem benti til þess að meðan þeir héldu áfram að keyra á Íslandi innan íslensks regluverks þyrftu þeir allt í einu að sitja fimm daga námskeið á fimm ára fresti af því að einhverjum pótintátum í Brussel datt í hug að það væri svo góð hugmynd.

Ég skil hins vegar, svo því sé haldið til haga, hvers vegna þessi reglugerð var samin í Brussel þar sem menn keyra mikið milli ólíkra ríkja þar sem umferðin er ólík og ólíkar reglur eru í umferðinni. Þar sitja menn á skólabekk og læra um muninn á þessum reglum. Hvað lærum við hér, þau sem sækja þetta námskeið? Ég hef setið þetta námskeið og ég hefði gaman af því að fara yfir, með þeim sem hafa hér hvað mest ESB-blæti á þessu þingi, þær spurningar sem við fáum á þessu námskeiði. Ég er með örugglega einar 40–50 spurningar skráðar í símann hjá mér úr námskeiðinu sem verið var að láta okkur svara. Ég skal taka eitt dæmi, bara svo fólk átti sig á því hvað ég er að tala um: Er æskilegt í lok vinnudags að þrífa bílinn? Þetta er í alvörunni spurning, frú forseti. Eftir fimm daga námskeið fyrir fleiri hundruð þúsund krónur eru menn sem eru búnir að keyra í 30–40 ár spurðir af kornungum ökukennara sem hefur nánast enga reynslu af að keyra flutningabíl hvort það sé æskilegt að þeir endi daginn á að þrífa bílinn. Þetta er dæmi um hvers lags reglugerðarfargan er verið að innleiða hér í íslenskan rétt og íslensk lög.

Við verðum að halda þessu í samhengi. Þetta snýst ekki bara um bókun 35, þetta snýst um þennan forgang og þetta viðstöðulausa flæði sem engin mótstaða er fyrir. Hvenær rákum við síðast mál fyrir sameiginlegu EES-nefndinni af einhverri hörku? Nákvæmlega, við höfum ekkert gert það. Við höfum tekið einn slag, alvöruslag, á síðustu árum eða áratugum. Sá slagur hefði verið okkur ófær ef bókun 35 hefði þá verið leidd í íslenskan rétt. Það var þegar við beittum fullveldisákvæðinu, þvert reyndar á álit fjölmargra alþingismanna, ráðherra, lögfræðinga og jafnvel mikið lærðra lögfræðinga um að þetta væri ekki hægt. Fyrrverandi ráðherrar sögðu: Við verðum Kúba norðursins. Það gekk ekki eftir. Fullveldið hélt. Okkar dýrmætasta eign hélt.

Frú forseti. Svo þetta hljómi ekki bara hér eins og einhver afdaladrengur, reyndar að verða miðaldra karl, sem standi hér og gaspri yfir þessu, þá get ég bent hv. þingmönnum á það að meðal þeirra sem hafa verið að útskýra fyrir okkur hinum að þarna kunnum við að vera á rangri leið eru einstaklingar eins og Björg Thorarensen, prófessor í lögum. Hún hefur bent á að það sé spurning hvort bein forgangsáhrif EES-reglna eins og þau sem kæmu fram ef bókun 35 væri innleidd með skýru lagaákvæði gætu talist fela í sér framsal löggjafarvalds sem samrýmdist ekki 2. gr. stjórnarskrár. Þessari spurningu hefur ekki verið svarað. Fleiri hafa tjáð sig, Davíð Þór Björgvinsson, fyrrverandi dómari við Mannréttindadómstól Evrópu og prófessor. Hann hefur ritað um að bókun 35 krefjist þess í raun að íslensk lög víki fyrir EES-reglum, slíkt geti skapað vandamál gagnvart stjórnarskránni ef það væri innleitt með skýrum hætti án stjórnarskrárbreytingar. Það eru fleiri, Stefán Már Stefánsson, sem talsvert var vitnað í hér í umræðunni á síðasta þingi, hefur ítrekað bent á að forgangsregla af þessu tagi gæti verið túlkuð sem framsal á löggjafarvaldi og þar með rekist á 2. gr. stjórnarskrárinnar. Hann hefur notað einmitt það orðalag í viðtölum og greinum að slík innleiðing kynni að fela í sér framsal löggjafarvalds.

Við eigum enn möguleika, Íslendingar, á að taka svona endemis bull eins og er að leka inn í okkar löggjöf hér, eins og reglurnar um endurmenntun atvinnubílstjóra, og stöðvað þær með mjög einföldum hætti. Við segjum bara nei, frú forseti. Þetta á ekki við á Íslandi, ekkert frekar en skipaskurðir og járnbrautalestir. Þetta er samið fyrir milliríkjaakstur og við þurfum því ekki á því að halda. Þeir hins vegar, íslensku bílstjórarnir sem kjósa að keyra milli landa, keyra þá um borð í Norrænu, munu þurfa að sækja sér þessa fræðslu. Ég hugsa að það verði hægt að telja þá á fingrum annarrar handar. En ef bókun 35 verður innleidd þá snýst dæmið við. Meira að segja ég, ólöglærður maðurinn, skil það. Þá snýst dæmið við. Í stað þess getum við með einföldum hætti sagt: Þetta á ekki við hér. Í raun og veru getum við sparað okkur meira að segja, ef eitthvað er, verulega þinglega meðferð, bara látið vita strax úti: Þið þurfið ekki að senda okkur þetta, þennan póst afþökkum við, þetta á ekki við hér. Nei, nú leggur meiri hlutinn til, ogreyndar ekki í fyrsta skipti, fleiri meiri hlutar hafa gert það, meira að segja utanríkisráðherrar Sjálfstæðisflokksins, Sjálfstæðisflokks Íslands, hafa barist heitt fyrir því, að framselja hluta af fullveldinu sem er eitt risastórt langstökk, ef ekki Íslandsmet í langstökki, í vegferð Evrópusinna að því að við göngum inn í Evrópusambandið. — Ég hef lokið máli mínu, frú forseti.

Frú forseti. Ég ætla að spara hv. þingmanni að fara að lesa bókunina upp, hún er stutt og skýr. Hann þekkir vafalaust orðalagið um skýrt og óskilyrt lagaákvæði. Það sem reyndi á í Icesave-málinu var númer eitt, tvö og þrjú fullveldið. Það sem ég er að gagnrýna er að innleiðing bókunar 35 sé risastórt skref, án aðkomu þjóðarinnar sem er nú eitt af uppáhaldsmálum þessarar ríkisstjórnar, á leiðinni inn í ESB. Ég veit að hv. þingmaður hefur heyrt talað um salamí-aðferðina áður. Þetta byrjar með því, hvort sem það heita orkupakkar eða annað, svo koma forgangsreglur inn. Ég get lesið upp fyrir hv. þingmann, ef hann vill, hvernig bókunin er orðuð en ég held að hann kunni hana utanbókar.

Þá spyr ég á móti: Telur hv. þingmaður að þessir lögspekingar, ég valdi þá ekki af neinu handahófi í ræðu minni, Björg Thorarensen, Davíð Þór Björgvinsson og Stefán Már Stefánsson, vaði bara í villu og svíma, að það sé engin réttmæt ábending í því að bókun 35 sé ekki aðeins slæm fyrir þjóðina heldur beinlínis gangi hugsanlega í bága við stjórnarskrána? Á þetta er ítrekað bent af okkar best menntaða fólki, samt er ekki hægt að svara þessu.

Varðandi hins vegar atvinnubílstjórana þá er ég að renna út á tíma og ræði það kannski í seinna andsvari því ég er líka með talsverða þörf fyrir að tjá mig og taka samtal við hv. þm. Pawel Bartoszek um það mál. Ég hlakka til þegar það mál kemur á dagskrá að eiga skoðanaskipti við þingmanninn.

Frú forseti. Nú varð hv. þingmanni fótaskortur á tungunni og það hraustlega og hvet ég hann til að skoða vídeó, hljóðgervil eða útprentanir. Ég kallaði þessa háttvirtu menn hér engum nöfnum svo því sé haldið til haga. Ég spurði hv. þm. Pawel Bartoszek hvort hann teldi að þessir háttvirtu, ég notaði meira að segja háttvirtu menn, væru að vaða um í villu og svíma. Ég spurði um álit þingmannsins, ég uppnefndi engan, hv. þingmaður.

Að öðru. Ég gat ekki betur heyrt en að hv. þingmaður væri hér hreinlega að gangast við því að það hvernig við innleiddum bókunina á sínum tíma hafi verið fullnægjandi. Það gerðum við með 3. gr. laganna og í þeirri grein felst túlkunarregla, ekki forgangsregla. Við innleiddum hana með þeim hætti vegna þess að fræðimenn á þeim tíma, ásamt þeim sem ég hef hér nefnt, komust að þeirri niðurstöðu að önnur leið væri ekki fær gagnvart stjórnarskránni. Það voru rökin fyrir því að við fórum þessa leið á sínum tíma og stjórnarskráin hefur ekkert breyst síðan.

Frú forseti. Hér erum við komin til þess að ræða innleiðingu okkar Íslendinga á bókun 35 við EES-samninginn. Til stendur að binda það nokkuð hraustlega í íslenska löggjöf eins og segir hér í frumvarpinu:

„Ef skýrt og óskilyrt lagaákvæði sem réttilega innleiðir skuldbindingu samkvæmt EES-samningnum er ósamrýmanlegt öðru almennu lagaákvæði skal hið fyrrnefnda ganga framar.“

Það er, ákvæði sem innleiðir skuldbindingar samkvæmt EES skal ganga framar öðrum almennum lagaákvæðum. Það er ekki að ástæðulausu sem frumvarp af þessari gerð og þessi hugmynd mætir andstöðu. Það er vegna þess að hér vakna grundvallarspurningar um fullveldi landsins, um getu íslenska löggjafans sem er hér á Alþingi til að ráða sínum málum alfarið sjálfur. Eins og margir sérfræðingar hafa nú sannarlega bent á er verið að innleiða ákveðna forgangsreglu sem mjög margir hafa sagt að standist ekki stjórnarskrá. Það er kjarni málsins og kjarni gagnrýninnar; áhyggjurnar af því að þarna sé verið að skerða fullveldi Alþingis og okkar getu til að setja eigin lög, í ljósi þess hvernig þetta myndi virka fyrir dómstólum, að þá væri það í grunninn skert.

Hvers vegna er þetta gert? Hvers vegna núna eftir mjög langan tíma, 30 ár, án þess að neinn hafi gert við það alvarlegar athugasemdir fyrr en nýlega? Það var fyrir rúmum áratug, 15 árum, sem Evrópusambandið eða EFTA fóru að gera athugasemdir við þetta og varnir Íslands, eins og við komum nú inn á í tiltölulega ítarlegri umfjöllun um málið hérna í vor, voru að mínu mati býsna sterkar. Þeim var haldið uppi af töluverðri festu af viðkomandi aðilum vegna þess að það var eitthvað undarlegt við það að fyrst árið 2012 færi ESA að forvitnast um þetta þegar athugasemdirnar höfðu ekki verið veigamiklar fram að því. Auðvitað spáðu menn í því hvers vegna núna, hvers vegna þá? Núna segir fólk að hér hafi orðið mikil vatnaskil í umræðunni eftir dóm Hæstaréttar árið 2024 sem er alls ekki óumdeilt að vatnaskil felist í. Öllu heldur er mjög umdeilanlegt hvaða skilaboð felist í þeim dómi og hvort að einu eðlilegu viðbrögð íslenskra stjórnvalda séu að innleiða þetta svona í stað þess að einmitt — hæstv. utanríkisráðherra Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir þreytist ekki á að draga þær persónur málsins inn í málið eins og að þar hafi verið brotið á rétti þeirra vegna þess að bókun 35 hafi ekki verið innleidd. Auðveldlega má færa fyrir því rök að það sé íslenski löggjafinn sem hefði átt að innleiða þessi réttindi fyrr til að ekki yrði brotið á þeim með þeim hætti sem þarna taldist gert. Það hefur síðan verið gert og þar með er vandinn úr sögunni. Vandinn er ekki sá að við þurfum að binda það í íslenska löggjöf að framvegis eigi útlenskar reglur að gilda hér framar íslenskum, þannig björgum við málum og það sé eina leiðin til þess að tryggja rétt okkar Íslendinga. Í því efni reyndar, fyrst maður er á þessum nótum, má ég til með að vísa í minnihlutaálit utanríkismálanefndar núna í vor þegar þetta mál var til umfjöllunar sem fjallar einmitt um þessa hugmynd; að eina leiðin til að tryggja „vernd Íslendinga“ út frá sínum réttindum sé að gera útlenskar reglur að meginatriði. Þar stendur, með leyfi forseta:

„Sú rökleysa að æskilegt sé að auka áhrif hins aðsenda regluverks á kostnað hins íslenska til að tryggja þá „vernd“ sem kunni að felast í erlenda regluverkinu samanborið við hið innlenda sýnir fyrst og fremst vantrú þeirra sem henni beita á gildi og mikilvægi fullveldis. Því skyldu Íslendingar ekki vera betur til þess fallnir að tryggja þá vernd sem hentar íslenskum aðstæðum en þeir sem taka ákvarðanir með tilliti til annarra aðstæðna í öðrum löndum?“

Þetta er mikilvægur punktur í þessu. Svo maður hefji mál sitt um leið og maður getur á að víkja þessum rökum frá í þessari umræðu. Þetta mál og þessi hugmynd um að innleiða bókun 35, eins og gert er hér, þar sem útlensk lög eða lög sem eru ættuð frá Evrópusambandinu taki framar íslenskum lögum, þessi hugmynd að gera það á þessum grunni, að þetta sé gert til að tryggja einhver réttindi Íslendinga, hún heldur ekki vatni. Við getum ekki stuðst við hana hér.

Það eru önnur rök fyrir málinu, það eru aðrar ástæður fyrir því að menn vilja gera þetta og sú trúverðugasta er sannarlega þrýstingur að utan. Auðvitað kemur á okkur þrýstingur að utan í ýmsum málum. Sannarlega kemur hann hér í þessu máli. Byrjar hérna 2012, 2017; alvarlegar athugasemdir sem fara að berast sem af einhverjum ástæðum höfðu ekki borist fyrr. Síðan formleg brotamálameðferð 2017. Þetta er til umræðu reglulega og alltaf þessi meðferð í gangi án þess að ljóst sé hver niðurstaðan úr því verði. Um hvað snýst málið? Það snýst um að þrýsta á Íslendinga til að ganga mun lengra en menn gerðu ráð fyrir við samþykkt EES-samningsins. Það var ástæða fyrir því að það var innleitt svona en núna vilja menn ganga lengra, vilja fá aðeins stærri sneið af okkar fullveldi að því er virðist, af einhverjum ástæðum, að hafa þetta alveg kirfilega lögleitt hér á Íslandi. ️ Það er einhver ástæða fyrir því að menn vilja það og að íslensk stjórnvöld vilji beygja sig undir þetta.

Það er stefnubreyting hjá íslenskum stjórnvöldum. Ef maður horfir á ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks, Vinstri grænna og Framsóknar, a.m.k. á tímabili, þar til að áherslan færist síðan allt í einu yfir í að innleiða bókun 35, sem síðasta ríkisstjórn sannarlega vildi gera með hæstv. utanríkisráðherra þáverandi í fararbroddi án árangurs, þá varð stefnubreyting í ríkisstjórninni. Fyrst stóð til og var reynt, og sannarlega gert af nokkrum myndugleika að mínu mati, að halda uppi vörnum Íslands og bent á að það sé engin ástæða fyrir okkur að binda það í íslenskri löggjöf að erlend lög gangi framar íslenskum lögum, enda höfum við aldrei gert það hingað til og það hefur ekki skapað raunveruleg vandamál. Það er hins vegar pólitískur tilbúningur að þetta skapi raunveruleg vandamál og þá byrja menn að færa fyrir því ýmis rök og halda því fram með margvíslegum hætti að þetta sé sannarlega vandamál. Þetta var það ekki heldur breyttist eitthvað pólitískt sem varð til þess að menn fóru að halda því fram.

Varnir Íslands eru allrar athygli verðar, ef maður fer að lesa þau bréf sem fóru frá utanríkisráðuneytinu til ESA. Þar segir m.a. að það sé óskiljanlegt að krefjast þess að Ísland breyti löggjöf sinni eða stjórnarskrá eftir 27 ára aðild að EES. Þá beri einnig að hafa í huga að Efirlitsstofnunin gerði engar athugasemdir við framkvæmd Íslands á bókun 35 í tæpan aldarfjórðung. Ríkisstjórnin telji því að Eftirlitsstofnunin hafi samþykkt núverandi fyrirkomulag og geti ekki farið lengra með málið.

Þetta er eins afdráttarlaust og það gerist í raun. Þarna er gengið tiltölulega hart fram gegn þessari hugmynd um að hér verði að fara í að samþykkja þetta. En svo breytist eitthvað. Við getum auðvitað velt því fram og til baka fyrir okkur hvað það er nákvæmlega. Það liggur eitthvað í loftinu. Það er auðvitað pólitík í málinu. Hér eru flokkar á þingi sem vilja fara inn í Evrópusambandið og telja ekkert óeðlilegt og í raun og veru brag á því að menn stígi ákveðin skref í átt að meiri yfirráðum Evrópusambandsins yfir íslenskri löggjöf. Það er í raun og veru það sem felst í þessu, óneitanlega, það er óneitanleg staðreynd. Menn geta talið það eðlilegt skref eða nauðsynlegt skref en það er óneitanlega staðreynd að þarna hefur Evrópusambandið og EES-samningurinn, þau lög sem þangað fara í gegn, augljóslega meiri áhrif á Íslandi en ella, vegna þess að þarna er kominn forgangur. Þetta er ákveðið skref í þá átt og sjálfsagt að horfast í augu við það.

En spurningin er: Stenst það stjórnarskrá? Það er sannarlega áleitin spurning sem hefur verið til umræðu í þessum sal fram og til baka. Í frumvarpi hæstv. utanríkisráðherra tekur maður eftir því að þau rit og þeir fræðimenn sem vísað er til eru ekki þeir fræðimenn sem hafa fjallað um þetta stjórnarskrárbrot. Það er t.d. ekki vikið að ummælum Markúsar Sigurbjörnssonar. Hæstv. utanríkisráðherra talaði hér áðan um að það ætti að hlusta á Hæstarétt. Vissulega er Markús Sigurbjörnsson fyrrverandi forseti Hæstaréttar en hann er nú sannarlega rödd í samfélagi lögspekinga. Hann segir fullum fetum í sinni umfjöllun um málið á sínum tíma að bókun 35 standist ekki stjórnarskrá, að þessi innleiðing standist ekki stjórnarskrá, og bendir á að það sé af þeim sökum sem ekki hafi verið gengið lengra við innleiðingu hennar á sínum tíma. Árið 2014 skrifar hann — og ég hef það fyrir satt að það sé ekkert sem hann dragi til baka, enda hefði hann gert það væri skoðunin orðin önnur — með leyfi forseta:

„Staðreyndin er sú að ekki var mögulegt að ganga lengra innan þess ramma sem stjórnarskrá Íslands setur. Stjórnarskráin gerir hvorki ráð fyrir því að takmarka megi fullveldi lýðveldisins með framsali löggjafarvalds til alþjóðastofnana né að landslög, sem byggjast á alþjóðlegum skuldbindingum eins og EES-samningnum, geti eingöngu af þeim sökum öðlast ríkari stöðu en önnur almenn löggjöf.“

Þetta er nokkuð afdráttarlaust frá einum lögfróðasta manni lýðveldisins á þessu stigi, að þetta samrýmist ekki stjórnarskrá. Við höfum rætt það áður í þessum sal hvað væri þá nákvæmlega til ráða fyrir okkar ef við myndum horfast í augu við þá staðreynd að stjórnarskráin leyfi okkur þetta ekki. Hv. formaður utanríkismálanefndar talaði hér áðan um að það væri ekki æskilegt að fara að breyta stjórnarskránni enda vildi hann hlífa henni. Þar myndi ég segja að þar heggur sá er hlífa skyldi vegna þess að þú hlífir ekki stjórnarskrá með því að innleiða lög sem eru hugsanlega brotleg við hana, myndi ég segja. Spurningin er hvernig það gæti litið út ef stjórnvöldum væri alvara um þetta og myndu horfast í augu við að það þyrfti að breyta stjórnarskrá til þess að gera þetta. Það er miklu stærra og viðameira ferli að breyta stjórnarskránni, gífurlegt ferli og engu að síður það sem þarf líklega að gera ef menn vilja gera þetta sómasamlega.

Þá er spurning: Tekur það því ef menn eru á annað borð hvort eð er að greiða atkvæði um aðild að Evrópusambandinu? Það væri varla að menn færu í slíka vegferð. Ég held að vísu, ef maður hugsar pólitískt út frá vörnum Íslands, að þá getum við beitt okkur með ýmsum hætti í svona málum. Við getum tilkynnt mönnum að við séum að fara að skoða stjórnarskrárbreytingar og þá hlýtur það að róa menn þarna hinum megin og svo er það gert í rólegheitunum og í samráði við alla flokka og annað eins. Ég held að það myndi nú losa okkur við áreitið að einhverju leyti, að alla vega geta ýtt því á undan okkur. Að vísu held ég að það sé gert tiltölulega mikið úr því hvaða niðurstaða kæmi ef dómur eða úrskurður myndi kveða á um að við þyrftum að breyta þessu. Ég held að það séu ákveðnar dómsdagsspár líka uppi þar, þótt maður geti aldrei fullyrt hvað komi út úr slíku ferli.

Til að draga þetta saman þá tel ég að menn þurfi í fyrsta lagi að horfast í augu við efnisatriði málsins. Hvað er verið að gera hérna? Það er verið að veita útlenskum lögum, eða lögum sem hafa uppruna sinn í útlenskum lögum, forgang yfir íslensk lög. Það er þá gert vegna þess að við teljum pólitíska nauðsyn á því. Það er algjörlega ólíkt því sem verið hefur síðustu 20–30 ár, þá var ekki talin nauðsyn á því. Það hefur eitthvað breyst. Menn segja að það sé dómaframkvæmdin en á sama hátt getur dómaframkvæmdin alveg eins tekið aðra stefnu með tíð og tíma og ekki kallað á þetta, heldur er það pólitískt mat á dómaframkvæmdinni sem segir að þetta þurfi að gera núna. Ég segi að ef við horfum til EES-samningsins og hvernig hæstv. utanríkisráðherra leyfir sér að dylgja um það að þeir sem tali gegn svona ráðstöfunum séu mótfallnir EES-samningnum, þá held ég að ef stjórnvöld geti gert eitthvað sem rýrir tiltrú og virðingu almennings fyrir EES-samningnum þá er það að sýna almenningi að þau séu ekki tilbúin til að standa vörð um hagsmuni Íslands innan samningsins. Það er skaðlegt fyrir EES-samninginn, að gæta ekki okkar hagsmuna heldur að vera með óvænta og óþarfa eftirgjöf sem ég held að sannarlega verði til að rýra tiltrú almennings á getu stjórnvalda til þess að gæta okkar hagsmuna. Það eru sannarlega tvær hliðar á því máli og við erum stödd í miðri umfjöllun um þetta. Ég vænti þess að þetta verði gjöful og góð umræða en lýk að öðru leyti máli mínu að þessu sinni.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni Dagbjörtu Hákonardóttur fyrir ágæta tvískipta spurningu. Við fyrri liðnum er því til að svara að íslensk stjórnvöld eru hér daginn inn og út að fjalla um löggjöf sem byggir á gerðum og tilskipunum frá EES. Það er bara hluti af okkar starfi. Við gerum það eftir atvikum, það kemur eitthvað inn, menn telja pólitíska nauðsyn á hinu og þessu á hinum og þessum tímanum. Það er ekkert algerlega fast mynstur á því hvernig þetta er gert. Stundum líkist það kannski of mikið færibandi að mati margra en að öðru leyti þá erum við náttúrlega að taka um þetta ákvarðanir og eiga um þetta umræður og það gildir náttúrlega bara um stór svið.

Ef við tökum t.d. fæðingarorlofsmálið, þá var ekki búið að festa þar í lög eitthvað sem hafði verið innleitt í reglugerð. Það voru mistök sem hafa verið leiðrétt, það var gert í júní, þannig að núna eru réttindi þín ef þú ert að vinna á EES-svæðinu, skilst mér, orðin þannig að þú eigir rétt á fæðingarorlofi þegar heim er komið. Þar lá hundurinn grafinn í því máli og því var breytt á grundvelli löggjafar sem við samþykktum hér á Alþingi. Ég er því bara að benda á að eina leiðin til að gæta að réttindum Íslendinga er ekki að staðfesta að almennt hafi hin útlensku lög forgang yfir hin íslensku, heldur einfaldlega að setja góð íslensk lög sem tryggja réttindin á þeim grunni sem við sjáum í EES.

Varðandi hitt svarið, með greinina hans Markúsar Sigurbjörnssonar, þá hef ég lesið hluta greinarinnar í þýðingu á netinu. Ég hef ekki komist í greinina sjálfa. Þetta hefur áður verið rætt í þessum sal. Hún er ekki auðfundin, þessi margumrædda grein frá 2014. Nú sé ég að hv. þingmaður hefur hana í hendi sér og ég væri mjög áhugasamur um að fá að glugga í hana, ef þess væri kostur. Ég þakka að öðru leyti aftur fyrir ágæta spurningu.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni aftur fyrir ágæta fyrirspurn. Það sem við erum að benda á eru athugasemdir við það að gera það að lögskýringarreglu, forgangsreglu, að lög sem eru ættuð frá Evrópusambandinu gangi framar íslenskum lögum. Að þessu beinist okkar athugasemd. Af því að við erum að tala um grein Markúsar Sigurbjörnssonar, þá segir hann líka, með leyfi forseta, þannig að maður fari einmitt inn á þetta svið:

„Með öðrum orðum gerir stjórnarskráin ekki ráð fyrir því að árekstur á milli ákvæða almennra laga verði leystur með öðrum hætti en beitingu viðurkenndra lögskýringarreglna og veitir löggjafanum hvorki vald né svigrúm til þess að veita tilteknum almennum lögum alfarið forgang gagnvart öðrum.“

Þannig að það er þessi forgangur sem hann segir að standist ekki okkar reglur og það er þá athugasemdin. Hins vegar er — ja, þetta stendur í greininni. Já, við þurfum að fara betur yfir þetta, ég og hv. þingmaður hér í hliðarsal, vonandi. Pólitíkin í málinu er sú áleitna spurning hvers vegna, eftir allan þennan tíma, íslensk stjórnvöld þurfi að innleiða lög sem takmarka okkar fullveldi, takmarka okkar löggjafarvald fyrir Alþingi. Það er pólitíska spurningin. Henni hefur enn ekki verið svarað með afgerandi hætti nema einmitt með vísan til hæpinna forsenda eins og t.d. hæstaréttardóma og annað eins og einhverra dómaframkvæmda. Þær forsendur eru að mínu mati hæpnar og sömuleiðis tel ég einfaldlega að við eigum að gæta hagsmuna okkar með öðrum hætti en þeim að fallast á að þetta þurfi að gera. Það hefur ekkert breyst með afgerandi hætti sem bendir til þess. Það er einfaldlega mitt mat.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna og það kom kannski ekki á óvart að hv. þingmaður telji skynsamlega á málum haldið hér, um það þingmál sem hér er rætt. En mig langar í ljósi þess hluta ræðu hv. þingmanns sem fór í að tala um dómstólaleiðina sem einstaklingar og fyrirtæki þurfa að fara til að sækja rétt sinn, eins og þingmaður fór yfir, þá hugsaði ég til þess í samhengi við ræðu hv. þm. Pawels Bartoszeks hér fyrr í dag, sem er formaður utanríkismálanefndar. Mig minnar að á a.m.k. síðasta þingi þegar þetta mál var rætt hafi hv. þm. Pawel Bartoszek verið framsögumaður nefndarálits meiri hluta. Hv. þm. Pawel Bartoszek svaraði andsvari er varðaði dómstólaleið sem einstaklingar og fyrirtæki þyrftu að fara, eða réttara sagt svaraði fyrirspurn um áhrifin á svona breyttri innleiðingu bókunar 35 og hver áhrif hennar væru á gildandi rétt í landinu. Svarið var bara ósköp einfaldlega: Ja, dómstólar munu leiða það í ljós. Hér stóð hv. þingmaður og lýsti því sem mikilli þrautagöngu að fara dómstólaleiðina og sækja rétt sinn. En telur hv. þingmaður að öll ágreiningsmál séu úr myndinni verði þessi innleiðing kláruð með þessum hætti sem hér liggur fyrir, sérstaklega í ljósi þess að formaður utanríkismálanefndar, síðasti framsögumaður nefndarálits meiri hluta, sagði hér mjög skýrt og bara heiðarlega að greiningar lægju ekki fyrir, sagði beinlínis að ef menn ætluðu í slíkar greiningar, og hélt síðan bara áfram, að þá yrði dómstóla að kveða úr um það hvaða breytingar yrðu? Spurningin er bara: Er forsvaranlegt að það verði bara látið ráðast í dómstólaframkvæmd til næstu ára, jafnvel áratuga, og dómstólar verði stíflaðir til að vinna úr því? Hefði ekki verið skynsamlegt að þessi greining lægi fyrir frá stjórnvöldum þegar málið kemur hingað inn til þingsins?

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Hv. þingmaður kom inn á í ræðu sinni hér áðan að lagasetningarvaldið væri áfram á Alþingi. Mikið rétt og skárra væri það nú. En er það mat hv. þingmanns að innleiðingarmál fái í raun sömu meðferð og umræðu hér í þinginu eins og mál sem verða til annaðhvort í þinginu eða í ráðuneytum og eru lögð fram af ráðherra að þeirra frumkvæði? Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hann telji að það sé raunverulega þannig, og þá er ég ekki að spyrja um tæknilega heldur raunverulega hvað umfjöllun varðar, af því að öll höfum við heyrt það á nefndarfundum: Þetta er innleiðingarmál, við getum engu breytt. Telur hv. þingmaður að þarna sé jafnt á með komið þessum tveimur mismunandi gerðum þingmála? Þetta þarf að hafa í huga þegar afturvirknin er skoðuð. Þannig að ég vil líka biðja hv. þingmann um að upplýsa um afstöðuna gagnvart afturvirkninni í ljósi þess að mikill fjöldi þeirra mála sem nú hafa áhrif með þeim hætti sem þessi breytta innleiðing bókunarinnar leggur til munu hafa áhrif sem ekki voru fyrirséð þegar þau mál runnu í gegn á færibandinu.

Frú forseti. Mér þótti hálfleiðinlegt að heyra hv. þingmann enduróma rangtúlkun hæstv. utanríkisráðherra varðandi dóma Hæstaréttar, gefa það til kynna að Hæstiréttur hafi fyrirskipað um það — sem hann svo sem hefur ekkert vald til — að breyta bókun 35 með þeim hætti sem hér er lagt upp með. Það eina sem Hæstiréttur gerði var að benda á með hvaða hætti bókun 35 hefði verið innleidd á sínum tíma. Það var ekki tilviljun, það var ekki að ástæðulausu að hún var innleidd með öðrum hætti heldur en forskriftin gerði ráð fyrir. Það var beinlínis tekin ákvörðun um að gera það með öðrum hætti til þess að tryggja fullveldi landsins.

En spurning mín til hv. þingmanns lýtur þó að athugasemdum sem að einnig endurómuðu málflutning hæstv. utanríkisráðherra, athugasemdum sem gáfu það til kynna að upphefðin kæmi alltaf að utan. Við þyrftum á erlenda embættismannavaldinu að halda til að tryggja Íslendingum réttindi. Spurningin er þessi: Geta ekki íslensk stjórnvöld, Alþingi, tryggt þau réttindi sem Alþingi vill, hvort sem það eru öll réttindi sem tryggð eru í Evrópulöggjöf, eða sum þeirra, eða meira til? Svo mætti hafa í huga í þessari umræðu að þetta gildir í báðar áttir. Við getum farið okkar eigin leiðir til að tryggja réttindi okkar borgara með þeim hætti sem við teljum bestan.

Það er dapurlegt að heyra hv. þingmann enn og aftur enduróma hæstv. utanríkisráðherra með rakalausum fullyrðingum um að ef menn fallist ekki á allt sem Evrópusambandið krefst af okkur þá séu menn á móti EES-samningnum og geti alveg eins verið laus við hann. En ég ætla ekki að verja tíma í það því ég þarf að spyrja um annað. Það lýtur að þessari innleiðingu bókunar 35. Það er vissulega rétt sem hv. þingmaður sagði að við Íslendingar tókum ákvörðun um að verða aðilar að EES-samningnum en það var á þessum forsendum, m.a. með innleiðingu bókunar 35 eins og hún lítur út. Það var fullnægjandi innleiðing og eins og meðal annarra Carl Baudenbacher, fyrrverandi forseti EFTA-dómstólsins, hefur bent á bendir afskiptaleysi áratugum saman til hins sama og fyrrverandi utanríkisráðherra benti á í prýðisgóðum bréfum til Eftirlitsstofnunar EFTA. Er hv. þingmaður ósammála því sem kemur fram í vörnum Íslands í þeim bréfum?

Frú forseti. Hér ræðum við bókun 35 og breytta innleiðingu þeirrar bókunar enn einu sinni. Það verður sannast sagna að teljast að einhverju marki koma á óvart að hæstv. ríkisstjórn, hæstv. utanríkisráðherra og þeir sem fylla ráðherrabekkinn með hæstv. ráðherra nú um stundir telji skynsamlegt að fara af stað í þessa vegferð við upphaf þessa þings, sérstaklega í ljósi þess með hvaða hætti málum lauk hér í sumar.

Það er eitt og annað. Nú er nokkuð liðið á 1. umræðu en drjúgt eftir samt. Það hefur verið áhugavert að fylgjast með umræðunni hér í dag en ég ætla að byrja aðeins á almennum nótum, kannski á svipuðum nótum og ég hef rætt í þau fyrri skipti sem bókun 35 hefur komið hér til umræðu, og gera síðan tilraun til þess að taka aðeins á því hvað hefur breyst og hvers vegna við ættum að fresta þessu enn um sinn úr því sem komið er.

Ég hef lýst því sem svo að með þessari breyttu innleiðingu bókunar 35 sé verið að teppaleggja yfir gildandi rétt með löggjöf sem á rætur sínar í Brussel. Ég held að það sé óumdeilt, hljóti að vera það, með vísan til þess hvernig texti frumvarpsins liggur. Hv. þm. Þórdís Kolbrún Reykfjörð Gylfadóttir kom inn á það áðan að umræður hefðu verið í einhverju samhengi við að hér væri einhver allt önnur bókun 35 til umræðu heldur en verið hefði á fyrri stigum. Það held ég að sé á einhverjum misskilningi byggt hjá hv. þingmanni og fyrrverandi utanríkisráðherra sem mælti fyrir þessu sama máli á fyrri stigum. Í öllu falli er ég bara nokkuð viss um að ég hafi aldrei heyrt neinn, a.m.k. ekki þingmann, tala á þeim nótum að hér sé einhver allt önnur bókun 35 til umræðu en sú sem var á borðinu fyrir 30 árum síðan.

Staðreyndin er sú að tekin var ákvörðun með galopin augun á þeim tíma um að innleiða bókunina með þeim hætti sem hún var innleidd. Að öðrum kosti var mat manna að innleiðingin stæðist ekki stjórnarskrá. Þetta var ákvörðun. Það var ákvörðun að innleiða bókun 35 með þeim hætti að í henni fælist ekki forgangsregla. Það er það sem Hæstiréttur er að segja í margumtöluðum dómi í dag er varðar fæðingarorlofsréttindi. Það er einhvern veginn verið að grauta hlutum saman þannig að mesta furða er og maður fær á tilfinninguna að þeir sem koma hingað og tala fyrir málinu séu búnir að festa sig í eigin bergmálshelli og voni bara og eigi þá ósk heitasta að þetta mál hverfi og það þurfi aldrei að ræða það aftur.

Ég hef vissulega ákveðinn skilning á þeirri tilfinningu þeirra sem líður verst með málið. En staðreyndin er sú að það er ekkert nýtt í málinu, annað en mögulega einhverjar mannabreytingar Íslendinga og fulltrúa Íslands á kontórum í Brussel, sem ýta undir þetta linnulausa bjölluat sem virðist viðhaft hér á grundvelli einhverra uppdiktaðra skýringa. Því er haldið hér fram að Hæstiréttur telji bókun 35 ekki hafa verið réttilega innleidda. Þetta er orðrétt haft eftir hv. þm. Þórdísi Kolbrúnu Reykfjörð Gylfadóttur hér rétt áðan og ég hef heyrt, ég held orðrétt, a.m.k. efnislega, það nákvæmlega sama ítrekað í gegnum daginn. En þetta er rangt. Hæstiréttur leggur í umtöluðum dómi, þessum fæðingarorlofsdómi, ekkert mat á akkúrat þetta. Rétturinn segir einfaldlega, með leyfi forseta:

„Í því skyni að fullnægja þeim skuldbindingum sem felast í bókun 35 var svohljóðandi regla lögfest í 3. gr. laga nr. 2/1993:“

Og heldur svo áfram:

„Skýra skal lög og reglur, að svo miklu leyti sem við á, til samræmis við EES-samninginn og þær reglur sem á honum byggja.“

Og áfram er haldið, með leyfi forseta:

„ Í skýringum við þetta ákvæði í athugasemdum með frumvarpi sem varð að lögum nr. 2/1993 kom fram að innlend lög sem ættu sér stoð í EES-samningnum yrðu jafnan túlkuð sem sérreglur laga gagnvart ósamræmanlegum yngri lögum að því leyti að yngri lög vikju þeim ekki ef þau stönguðust á nema löggjafinn tæki það sérstaklega fram. Þetta væri nauðsynlegt til þess að tryggja samræmi í reglum á Evrópska efnahagssvæðinu. Í bókun 35 væri og skýrt tekið fram að þessi skýringarregla skyldi ekki hafa í för með sér framsal á löggjafarvaldi og væri 3. gr. við það miðuð.“

Síðan heldur áfram, með leyfi forseta:

„…hefur 3. gr. laga nr. 2/1993 í dómaframkvæmd réttarins aðeins verið talin fela í sér reglu við lögskýringu um túlkun laga til samræmis við EES-samninginn. Þannig hefur ekki verið lagt til grundvallar að það ákvæði feli í sér almenna forgangsreglu í samræmi við bókun 35 við samninginn.“

Hæstiréttur fjallar síðan í dómnum um það hvernig málið var innleitt og þar er m.a. fjallað ágætlega um forgangsreglur þær sem í gildi eru, grundvallarreglurnar lex posterior og lex specialis er varða eldri og yngri lög, sérlög samanborið við almenn. — Ég sé að hv. þm. Dagbjört Hákonardóttir engist hér um í sæti sínu en hún jafnar sig nú vonandi fljótlega.

En svo segir áfram í dómnum, með leyfi forseta:

„Ef einstaklingar eða lögaðilar fara á mis við að njóta réttinda sinna á grundvelli þjóðréttarlegra skuldbindinga samkvæmt EES-samningnum getur reynt á skaðabótaskyldu íslenska ríkisins að fullnægðum skilyrðum sem um hana gilda, sbr. dóm Hæstaréttar 16. desember 1999 í máli nr. 236/1999 og fleiri dóma þar sem reynt hefur á þá bótaábyrgð. Eftir atvikum getur þetta kallað á viðbrögð Eftirlitsstofnunar EFTA samkvæmt 31. gr. samnings milli EFTA-ríkjanna um stofnun eftirlitsstofnunar og dómstóls.“

Staðreyndin er auðvitað sú, virðulegur forseti, að fólk þarf að láta reyna á rétt sinn fyrir dómstólum daglega gagnvart opinberum aðilum. Það er bara það samfélag sem við búum í og öll vestræn samfélög eru undirorpin þeirri stöðu. Öll umræða um að allt í einu verði engum vafa undirorpið hver réttindi borgaranna eru gagnvart hinu opinbera, að það verði grundvallarbreyting þar á með þessari breyttu innleiðingu, nái hún fram að ganga, sú skoðun er byggð á miklum misskilningi.

Staðreyndin er sú að í tilviki fæðingarorlofsmálsins voru fyrir utan lapsus í innleiðingu einnig margar lögspurningar eða álitaefni um félagslega þjónustu á milli landa í tilvikum eins og greiðslum úr Fæðingarorlofssjóði sem fjármagnaðar eru með sérstökum greiðslum atvinnurekenda hér á landi og ekki eru sambærileg úrræði erlendis. Við þurfum að hafa í huga þegar hér kemur hver þingmaðurinn á fætur öðrum sem talar fyrir þessari breyttu innleiðingu á bókun 35 að dómurinn er raunverulega að segja annað en hér er haldið fram. Því er haldið fram linnulaust að Hæstiréttur telji bókun 35 ekki hafa verið réttilega innleidda. Það er bara ekki það sem stendur í dómnum. Ég hvet hv. þingmenn til að lesa dóminn betur, glöggva sig betur á honum, apa ekki hver upp eftir öðrum þessa vitleysu. Menn geta alveg notað þennan dóm til að reyna að undirbyggja afstöðu sína og stuðning við málið en gerið þið það þá, ágætu þingmenn, með réttum hætti, því að það sem stendur í dómnum er allt annað en hver þingmaður á fætur öðrum heldur hér fram.

Virðulegur forseti. Ég ætla að láta þetta duga hvað þetta tiltekna atriði varðar en hvet hv. utanríkismálanefnd, sem fær málið til meðferðar, að kafa ofan í þetta því að þessari vitleysu hefur verið haldið fram svo oft í dag að mann gæti grunað að markmiðið sé að segja vitleysuna bara nógu oft og þá verði hún sönn í hugum þeirra sem á hlusta. Það væri auðvitað ekki í fyrsta skipti sem slíkt er viðhaft í tengslum við mál sem eru hóflega vel ígrunduð, eða grunduð yfirhöfuð.

Aftur að innleiðingunni á sínum tíma. Hún var bara með þeim hætti sem ætlunin var, án forgangsreglu, og það er staðan sem enn er uppi í dag og Hæstiréttur bendir á að sé staðan. Það er bara það sem um ræðir. Svo er þingmanninum og hæstv. utanríkisráðherra velkomið að nálgast rökstuðning málsins með öðrum hætti. Í guðanna bænum takið þann rökstuðning er varðar þennan Fæðingarorlofssjóð út úr myndinni. Rökstyðjið þetta vinsamlegast bara með því að þið teljið þetta rétt, skynsamlegt, til bóta og allt það, af nógu er að taka, það dreg ég ekki í efa, en þessi rökstuðningur sem hver þingmaður á fætur öðrum hangir á eins og hundur á roði, hann heldur ekki.

Svo hef ég komið inn á í andsvörum fyrr í dag að ég gagnrýni það mjög að ekki hafi farið fram forsvaranleg greining á áhrifum þessarar innleiðingar á gildandi rétt, sérstaklega þá lagabálka sem eru hvað viðkvæmastir. Þetta er auðvitað verkefni sem hv. utanríkismálanefnd verður að taka alvarlega. Hv. formaður nefndarinnar, Pawel Bartoszek, orðaði það — ég vona að ég sé ekki að leggja hv. þingmanni orð í munn, ég held að ég muni þetta orðrétt en a.m.k. efnislega — þegar kom fram spurning í andsvörum við hv. þingmann hér fyrr í dag er varðar greiningar og mat á áhrifum innleiðingarinnar svaraði hv. þm. Pawel Bartoszek því þannig til að niðurstaða áhrifanna yrði leidd fram fyrir dómstólum. Það væri ekki hægt að — ég sé að hv. þingmaður setur í brýnnar þannig að ég vona að ég sé ekki að fara með fleipur en í öllu falli skildi ég hv. þingmann þannig að breytingar sem yrðu vegna þessa á gildandi rétti yrðu leiddar fram og það mat leitt fram fyrir dómstólum, ekki á grundvelli greininga sem væru unnar af ráðherra, ráðuneytinu eða hér í þinginu.

Þessar greiningar verða í mínum huga að liggja fyrir svo að við með galopin augun getum tekið afstöðu til þessa máls, vegna þess, eins og hv. þm. Þórdís Kolbrún Reykfjörð Gylfadóttir kom inn á í svari við andsvari hér áðan, að meðhöndlun innleiðingarmála hefur því miður verið með allt öðrum hætti hér í þinginu heldur en mála sem eru upprunnin í ráðuneytum eða í þinginu sjálfu á grundvelli ákvarðana eða tillagna þingmanna eða þingflokka. Það er þessi afturvirkni sem mig óar svo við, að þessi ákvörðun, þessi breytta innleiðing bókunar 35, muni í raun teppaleggja, eins og ég orðaði það, yfir gildandi rétt með oft og tíðum ákvæðum sem hafi ekki fengið raunverulega umræðu hér í þinginu þó að málið hafi tæknilega farið í gegnum þrjár umræður. Það er enginn að draga það í efa, umræðurnar eru bara með allt öðrum hætti um innleiðingarmál, gegnumgangandi, heldur en önnur.

Ég vil hrósa hæstv. utanríkisráðherra fyrir að hafa gert opinberar bréfaskriftir forvera ráðherrans, hv. þm. Guðlaugs Þórs Þórðarsonar, á þeim tíma til ESA. Ætli það hafi ekki verið árin 2017 og 2018 ef ég man rétt. Fyrrverandi aðstoðarmaður situr hér í salnum og getur leiðrétt mig ef mig misminnir. Í þeim bréfum, þremur eða fjórum bréfum en einu kjarnabréfi, sem er ef ég man rétt einar 27 bls. eða þar um bil, voru sett fram mjög góð rök fyrir því hvers vegna bókun 35 héldi með þeim hætti sem hún var innleidd fyrir 30 árum síðan, meðvitað með þeim hætti sem hún var innleidd fyrir 30 árum síðan.

Ég verð að spyrja og hv. utanríkismálanefnd verður að spyrja ráðherra: Hvað hefur úrelst af þeim rökum sem þar voru sett fram? Hvað hefur úrelst af þeim rökum sem þar voru sett fram? Eina svarið sem hefur komið fram við sambærilegum spurningum hér í salnum við umræðuna í dag og á síðasta þingi er vísun í hæstaréttardóm sem segir bara ekki það sem þingmenn halda hér fram, og ráðherrann sérstaklega, heldur segir dómurinn bara allt annað. Það verður því að koma fram með önnur rök og það verður að útskýra hvað af þeim rökum sem sett voru fram í bréfaskriftum utanríkisráðherra 2017 og 2018 hefur úrelst. Og ég ítreka þakkir mínar til hæstv. utanríkisráðherra að hafa opinberað þessi gögn og þessi bréf því að það tók ekki lítinn tíma að fá þá niðurstöðu.

Virðulegur forseti. Tíminn hleypur frá manni eins og oft vill verða. Ég verð að biðja virðulegan forseta um að setja mig aftur á mælendaskrá þó að tíminn sé enn knappari þar. Til að taka saman þessa fyrri ræðu mína hér við 1. umræðu þá hvet ég hv. utanríkismálanefnd til að leggja mat á og fara í raunverulega greiningu á áhrifum. Það er hægt að velja tiltekna lagabálka og greina það þannig að við þingmenn getum, bæði í nefndinni og síðan þeir sem taka þátt í 2. umræðu þegar þar að kemur, áttað okkur á raunverulegum áhrifum því að þau ganga auðvitað í báðar áttir og það eru ekki bara réttindi sem af þessu verða leidd heldur líka skyldur.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið en nú er ég í nokkrum vandræðum af því að hv. þingmaður tók plaggið með sér upp á tilvitnaðan texta að gera. En nú ætla ég að koma á óvart. Svar mitt við spurningunni er: Einmitt. Það sem lýst er í þeim texta sem hv. þingmaður las upp var akkúrat það sem gerðist þar, með leyfi forseta, það var það sem var gert. Hér er leitast við einsleitni. Eins og segir í dóminum:

„Skýra skal lög og reglur, að svo miklu leyti sem við á, til samræmis við EES-samninginn og þær reglur sem á honum byggja.“

Þetta var allt gert með galopin augun fyrir 30 árum síðan og bókun 35 innleidd með þeim hætti sem nú stendur algerlega meðvitað. Það var til samræmis við íslenskar stjórnskipunarreglur. Þannig að ég segi bara, hv. þingmaður: Einmitt. Allt sem hv. þingmaður las hér upp og vísaði til er grundvöllur þess hvernig málið var afgreitt og innleitt á sínum tíma. Það þarf ekki forgangsreglu til að ná fram þessum markmiðum. Ef það væri raunin þá væri þessi umræða tóm þvæla, að löggjafarvaldið væri enn hér. Það er búið að halda óteljandi ræður í dag um að við í þinginu getum vissulega samþykkt lög sem ganga gegn EES-rétti. Við þurfum bara að segja það þannig að það er beinlínis leitt út þarna að gildandi réttur verður aldrei sá nákvæmlega sami í öllum löndum af því að þjóðþing geti tekið ákvörðun um að útfæra mál með öðrum hætti, sé það meðvituð ákvörðun. Þannig að meiningin á bak við þennan texta sem hv. þingmaður las upp er önnur að mínu mati heldur en hv. þingmaður kýs að skilja. Er ég ekki að brigsla hv. þingmanni um neitt í þeim efnum heldur finnst mér bara algerlega blasa við sá málskilningur og þess vegna segi ég bara: Einmitt: Þetta tókst vel með innleiðingunni eins og hún stendur núna.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Fyrst er það að segja að mér þykir ekkert vænt um samninginn um Evrópska efnahagssvæðið. Ég held að hann sé bara fínn, rétt eins og ég held mér þyki ekki vænt um neina löggjöf sem er í gildandi rétti. Mér þykir reyndar vænt um nokkur mál Miðflokksins sem eru öll góð en það er annað mál. Hvað varðar norsku leiðina treysti ég mér ekki til að fara í djúpan samanburð hér. En miðað við þá yfirborðsþekkingu eða þá þekkingu sem ég hef aflað mér á þeirri nálgun tel ég okkur vera bara á býsna góðum stað með innleiðingu á bókun 35 eins og hún er í íslenskum rétti og var afgreidd fyrir 30 árum síðan og tel ekki ástæðu til að við aðlögum hana, hvorki út frá því sem hér er lagt til né hinni norsku leið, bara til að svara því skýrt. Enda skynja ég í nálguninni eins og hún er lögð til hér einhvers lags fullnaðaruppgjöf íslenskra stjórnvalda fyrir fram, að það sé í rauninni verið að fara í hæsta stig hvað eftirgjöf varðar. Þá myndi ég frekar vilja láta reyna á málið fyrir EFTA-dómstólnum og taka því sem þaðan kemur og bregðast við eftir þörfum. Ég bara ítreka það sem ég held að ég hafi sagt í ræðu minni, að ef þetta var óþarfi og ótímabært í fyrra, hittiðfyrra og árið þar áður, þá finnst mér það blasa við að það sé það núna, sérstaklega í því ljósi að því hefur verið flaggað og komið fram á þessu þingi — reyndar er hæstv. utanríkisráðherra ekki í salnum, vafalaust farinn af svæðinu. Mér finnst blasa við með þá yfirvofandi aðlögunarvegferð sem ríkisstjórnin hefur flaggað hvað aðlögunarferli að Evrópusambandinu varðar að þessi rauði dregill þurfi að vera upprúllaður til hliðar enn um sinn. Við skulum klára hitt málið. Svo getum við tekið afstöðu til þessa máls sem hefur beðið í áratugi og ekki valdið neinum stórkostlegum skaða. Við brugðumst við fæðingarorlofsmálum með lagasetningu hér 30. júní, ef ég man rétt. Við erum í fullum færum til að bregðast við ef við teljum það skynsamlegt og viljum gera það.

Frú forseti. Ég vil bara byrja á að benda hv. þm. Sigurði Inga Jóhannssyni, ef hann heyrir í mér, á það sem kom skýrt fram áðan, að Hæstiréttur hefur ekki sagt að það þurfi að laga neitt heldur einungis bent á það augljósa, að bókun 35 hefur ekki verið innleidd hér með þeim hætti sem nú er lagt til.

Nú ræðum við aftur þetta frumvarp sem er kallað bókun 35. Mál sem var einnig á dagskrá á síðasta þingvetri og hefur verið nokkrum sinnum á dagskrá áður án þess að verða samþykkt. Mál sem er risastórt og mun hafa gríðarleg áhrif. Mál sem snýr að því að reglugerðir sem við innleiðum í íslensk lög gangi framar lögum sem við semjum hér á landi, þ.e. reglugerðir frá Evrópusambandinu, EES-reglugerðir. Það er vafi meðal sérfróðra aðila að þetta frumvarp standist stjórnarskrá, þannig að þetta er umræða um fullveldi þjóðarinnar og mögulegt valdaframsal.

Nú hefur þetta mál verið talið flókið en stöldrum bara aðeins við og reynum að einfalda málið og spyrjum okkur: Finnst okkur þetta eðlilegt? Eðlilegt að við séum að láta lög sem við innleiðum frá Brussel ganga framar því sem við höfum samið hér á Íslandi með hagsmuni Íslendinga að leiðarljósi? Finnst fólki það bara vera eitthvað sem hljómar vel? Já, þeir eru örugglega að huga betur að hagsmunum okkar. Er ekki líklegra að við hugum betur að hagsmunum Íslendinga og stöndum svo auðvitað að hagsmunagæslu gagnvart þeim reglugerðum sem hingað koma? En þetta snýr bara að því þegar þessi skörun verður á lögum. Spurningin er þessi: Finnst okkur líklegt að ef þessi lög skarast þá verði það yfirleitt reglugerðir sem við höfum innleitt frá Evrópusambandinu sem verði réttarbót fyrir almenning? Það hefur nú verið mikið rætt um réttarbót og ég hefði sjálf giskað á að það hallaði oftar á almenning á Íslandi ef reglugerðir frá Evrópusambandinu ganga framar lögum sem eru samin á Íslandi.

Svo hefur komið fram í málflutningi þeirra sem styðja bókun 35 að það sé ekki boðlegt að borgarar þurfi að leita réttar síns fyrir dómstólum gegn ríkinu ef þeir njóta ekki þeirra réttinda sem EES-samningurinn á að veita þeim. Það sé mikill valdahalli og óréttlæti. Þetta kom fram hér fyrr í dag. Þá segi ég: Bíddu við, á það ekki bara alltaf við, að borgarar eigi að geta treyst lögum? Lög eiga að vera skýr. En með þessum rökum er verið að segja að við viljum frekar að borgarar þurfi að leita réttar síns þegar þeir geta ekki treyst íslenskum lögum, samin á Íslandi, og að þau lög verði frekar marklaus því önnur lög gangi framar, þá sé í lagi að borgarar þurfi að leita réttar síns. Er það það sem er verið að segja? Aðalatriðið hlýtur alltaf að vera að vanda lagasetningu og passa að lög skarist ekki. Það hlýtur að vera lágmarkskrafa borgaranna að ef það er svona mikilvægt að klára það núna, þrátt fyrir að til standi að fara í þjóðaratkvæðagreiðslu um aðlögunarviðræður að Evrópusambandinu innan skamms og þetta umdeilda mál getur alveg beðið fram yfir það, þá ætti lágmarkskrafan að vera sú að ná utan um umfang þeirra laga sem skarast og sjá hvar halli á borgarana og hvar er klárlega betur gætt að hagsmunum borgaranna, eins og lögin eru í dag, og grípa til ráðstafana til að leiðrétta þegar lög skarast og laga lög svo þau verði eins og við viljum hafa þau. Finnum hvar þessi skörun er og gerum bragarbót á ef íslensk lög samin hér eru talin á einhvern hátt halla á réttindi fólks. Það sama á við öfugt. Fyrir mér er alla vega alveg ljóst að við getum ekki farið í 2. umræðu um þetta mál án þess að þessar upplýsingar liggi fyrir því bókun 35 hefur verið gríðarlega umdeild og stór hópur landsmanna, sem og alþingismanna, hefur talið þetta mál ganga í berhögg við þann trúnaðareið sem við alþingismenn tókumst á hendur gagnvart stjórnarskrá landsins. Meðal þessara einstaklinga má nefna hæstv. samgöngu- og sveitarstjórnarráðherra, Eyjólf Ármannsson.

En í því máli sem hér er til umfjöllunar felst líka að það er sett afturvirk forgangsregla í íslenskan rétt sem felur í kjarna sínum í sér að allar þær EES-gerðir sem innleiddar eru hér á landi njóti forgangs umfram íslensk lög. Forgangsreglan sem hér á að setja í lög er tímalaus í þeim skilningi að hún gildir bæði um allar þær hundruð gerða sem við höfum innleitt í íslenskan rétt síðustu rúmlega 30 ár, en hún gildir líka um allar þær gerðir sem við innleiðum í framtíðinni. Margir lögfræðingar og jafnvel embættismenn halda því fram að í þessari reglu felist ekkert nýtt, hér sé aðeins verið að gæta að lagasamræmi og meginreglum um einsleitni reglna á EES-svæðinu. Sé horft á málin frá þrengri Evrópuréttarfræðum má eflaust sjá réttmæti í þeirri skoðun. En við sem erum hér inni, stjórnmálamennirnir, höfum hins vegar þær skyldur að horfa á stjórnskipunarlega og pólitíska hlið þessa máls og frá þeirri hlið er þetta mál risastórt.

Hæstv. utanríkisráðherra telur að þetta sé neytendamál. Það verði að breyta innleiðingu okkar á bókun 35 fyrir neytendur. Þetta er miklu stærra mál en svo að vera bara neytendamál. Þetta gæti einnig skert rétt neytenda. Skörunin, eins og við fórum yfir áðan, virkar nefnilega í báðar áttir. Það getur vel verið að ef bókun 35 verði innleidd og þetta frumvarp verði að lögum þá halli á réttindi borgaranna. Og eins og við fórum yfir, er það ekki bara nokkuð líklegt að þau lög sem við ákváðum að semja hér, á Alþingi Íslendinga, og voru samin á Íslandi, og hugsuð fyrir hagsmuni þjóðarinnar, séu oftar jafnvel betur til þess fallin heldur en þær gerðir sem við innleiðum í lög hér? Ég myndi alveg giska á að það væri oftar sem svo væri.

Við mat á þessu frumvarpi verður að horfa á sögulegan bakgrunn þess. Við Íslendingar innleiddum bókun 35 við lögfestingu EES-samningsins með 3. gr. laganna. Í þeirri grein felst túlkunarregla en ekki forgangsregla. En hvers vegna ætli við höfum innleitt bókunina með þessum hætti? Vegna þess að stjórnmálamenn þess tíma, þegar EES-samningurinn var lögfestur, settu stjórnarskrána í forgrunn. Þeir sáu að með innleiðingu forgangsreglu EES-réttar yrði gengið yfir hina rauðu línu 2. gr. stjórnarskrárinnar sem mælir fyrir um að það sé Alþingi sem fari með löggjafarvaldið. Með öðrum orðum hefði falist í forgangsreglu valdaframsal sem færi í bága við 2. gr. stjórnarskrárinnar. Þess vegna var bókun 35 innleidd sem túlkunarregla og að íslensk lög skyldu túlkuð til samræmis við EES-reglur en ekki að EES-reglur skuli hafa forgang umfram íslensk lög. Bara það eitt að í því frumvarpi sem hér er til umfjöllunar segir að Alþingi þurfi að mæla fyrir um annað ef Alþingi vill ekki að EES-regla hafi forgang er bein staðfesting þess að í þessu lagafrumvarpi felst takmörkun á löggjafarvaldi Alþingis. Sú aðferð sem við völdum til að innleiða bókun 35 árið 1993, sem túlkunarreglu en ekki forgangsreglu, stóð athugasemdalaus af hálfu ESA í 25 ár eða allt þar til formleg kvörtun barst frá ESA í desember 2017. Af hverju eigum við nú að beygja af þeirri leið sem við mörkuðum í þessu máli? Hefur eitthvað breyst? Hefur ekki gengið mjög ágætlega að innleiða EES-gerðir í íslenskan rétt og kannski fullvel á köflum?

ESA vill að tryggður verði ófrávíkjanlegur forgangsréttur EES-reglna í íslenskum rétti. Þetta ákall kemur ekki innan úr stjórnkerfinu heldur að utan frá ESA og með því að samþykkja nýja 4. gr. EES-laga er farið í bága við stjórnarskrána. Með þessari reglu er lögfest tímalaus forgangsregla í íslenskan rétt sem gildir yfir allar fyrri innleiðingar á EES-reglum í íslenskan rétt, 32 ár aftur í tímann.

Þegar hér var umræða um orkupakka þrjú þá náðist samkomulag þess efnis að ekki yrði sæstrengur lagður hér án þess að það kæmi til afgreiðslu hér á Alþingi. Þið getið ímyndað ykkur hvort sú þingsályktun megi sín ekki lítils ef þetta frumvarp verður að lögum, því að með skýlausum forgangi EES-reglna í íslenskan rétt fyrir íslensk lög má færa að því rök að gengið sé bakdyramegin inn í Evrópusambandið án þess að kjósendur í þessu landi séu spurðir hvort það sé vilji þeirra. Það er kannski ein af ástæðunum fyrir þessum mikla áhuga hjá ríkisstjórninni, þ.e. að taka öll þau skref sem hún getur tekið til að auðvelda leiðina inn í Evrópusambandið. Við verðum að skoða þetta mál með það í huga vegna þess að það er ekkert sem liggur á í þessu máli og núna þegar liggur fyrir að við séum að fara í þjóðaratkvæðagreiðslu um aðlögunarviðræður við Evrópusambandið, þá væri eðlilegast að bíða fram yfir það áður en þetta mál er afgreitt. Ef fólk er ekki tilbúið að gera það, af hverju ekki bara að spyrja um þetta mál samhliða þjóðaratkvæðagreiðslu um Evrópusambandið? Það væri ein leið sem væri betri en sú sem nú er farin.

Ríkisstjórnin virðist alla vega alveg hafa gefist upp á því verkefni að stjórna Íslandi og gæta hagsmuna Íslendinga því það er alveg sama hvaða mál kemur, það má ekki breyta þeim gerðum sem koma hér á færibandinu. Við sáum þetta með flugskattana, það á bara að fresta þeim, skattar sem henta á engan hátt Íslandi, en þeir eru ekki stöðvaðir. Þannig að finnst einhverjum líklegt að fulltrúar frá þessari ríkisstjórn muni einhvern tímann setja einhverja fyrirvara við þau lög sem við semjum hér á Alþingi Íslendinga, að þau eigi að ganga framar? Málið er líka það að það er erfitt að átta sig á því hvenær við ættum að setja þessa fyrirvara vegna þess að það er ómögulegt að átta sig á því hvað Evrópusambandinu dettur í hug þegar kemur að EES-reglum. Það er alveg ómögulegt að átta sig á því.

Það var nú ein saga hér í fyrri umræðum um saltið, það kom einhver reglugerð um hversu mikið salt mætti vera á móti hveiti þegar verið væri að baka brauð. Þjóðverjar urðu alveg vitlausir. Þetta var ekki eins og þeir vildu baka sitt brauð en þeir gátu sennilega lítið sagt, verandi í Evrópusambandinu en létu þó í sér heyra þarna. Bændurnir, sem betur fer, láta oft í sér heyra, sérstaklega í Frakklandi og Þýskalandi. En haldið þið að okkur hefði dottið í hug að það hefði þurft að setja fyrirvara við einhver íslensk lög um hlutfall á milli hveitis og salts ef við vildum ekki okkar bakarí þyrftu að una við þetta? Nei, okkur hefði aldrei dottið það í hug því það er ekki nokkur leið að átta sig á hvaða gerðir koma inn í framtíðinni.

Ég ítreka að það er algjört lykilatriði að þetta mál getur ekki farið í 2. umræðu fyrr en það er búið að greina þær gerðir þar sem verður skörun. Það er lykilatriði. Við getum ekki samþykkt þetta frumvarp á meðan við vitum ekki hve skörunin er, hvar það gæti verið kostnaður fyrir ríkið eða hvar hallar á almenna borgara. Er það í innleiddum EES-reglugerðum? Er það í íslenskum lögum? Þetta verður að liggja fyrir áður en farið er lengra. Það hafa ekki verið, finnst mér, færð sannfærandi rök fyrir þörfinni á þessari innleiðingu og alls ekki með þeim hætti sem nú er lagt til og sérstaklega í ljósi þess hvað það tók langan tíma hjá ESA að gera athugasemdir. Það bendir frekar til þess að það hafi haft meira með mannafla hjá ESA að gera heldur en innleiðinguna á Íslandi. Það var mögulega kannski bara einhver fulltrúi ríkisstjórnarinnar sem hefur það sérstaka áhugamál að koma þessu í gegn sem starfar erlendis, ég skal ekki segja hvernig á þessu stóð, eða vegna þess að hér hafa verið felldir dómar sem ESA hugnast ekki og þess vegna þurfi forgangsreglu í stað þeirrar túlkunarreglu sem viðhöfð hefur verið.

Með framlagningu þessa frumvarps byrjaði ríkisstjórnin á öfugum enda. Þessi ríkisstjórn hefur nú þegar ákveðið að það sé þjóðin sem eigi að ákveða hver verði framtíðarsamskipti gagnvart Evrópusambandinu með þjóðaratkvæðagreiðslu sem fram á að fara innan skamms. Við hljótum þá að spyrja, og ég spyr aftur: Er ekki rétt að fresta þessari lögfestingu á bókun 35 sem hér er lögð til fram yfir boðaða þjóðaratkvæðagreiðslu því þetta frumvarp er mjög stefnumarkandi fyrir þá vegferð sem þjóðin sjálf á að taka ákvörðun um innan næstu tveggja ára samkvæmt ákvörðun þessarar ríkisstjórnar? Það er til þess fallið að veikja EES-samninginn ef túlkun okkar fer að verða sú að við verðum bara að láta undan, við verðum að hlýða, við séum ekki á neinum jafnréttisgrundvelli í þessu samstarfi og það að kvarta eða tefja geti bara orðið til þess að okkur verði hent út. Það er ekki góður málstaður.

Frú forseti. Ég ætla að leggja hér nokkur orð í belg hvað varðar þetta frumvarp, um bókun 35, enn og aftur. Þetta frumvarp hefur komið fyrir þingið áður nokkrum sinnum. Það hefur t.d. vakið athygli að nokkrir þingmenn sem eru nú í stjórnarliðinu hafa hér á fyrri tímum, í þeirra fyrra lífi talið að bókun 35, þar á meðal lögfræðingar í þeim flokki, ég er að tala um hv. þingmenn Flokks fólksins, að bókunin stæðist ekki stjórnarskrá íslenska lýðveldisins. Þar sem ég er sammála þeim þá ætlaði ég að flytja mína ræðu í þeim anda og reyna að greina þetta á einfaldan hátt fyrir áheyrendum og þingmönnum hér í salnum. Þetta er ekkert nýtt vandamál.

Ég greip það hér í umræðunni í dag að sumir þingmenn, þar á meðal hv. þm. Þórdís Kolbrún Reykfjörð Gylfadóttir, töluðu um að bókunin hafi ekki verið réttilega innleidd á sínum tíma. Ég held að fleiri hafi orðað það á svipaðan hátt. Þetta er auðvitað, frú forseti, alrangt. Þetta er alrangt. Bókunin var innleidd nákvæmlega eins og hún var innleidd af ástæðu. Menn voru fullmeðvitaðir um það hvað þeir voru að gera á þeim tíma. Lögspekingar á þeim tíma, fyrir 32 árum, voru með það alveg á kristaltæru að svona myndu þeir ná að samþykkja samninginn um Evrópska efnahagssvæðið þannig að það væri ekki stórkostlegur vafi á þeim tíma á því að þetta myndi standast stjórnarskrá. Hins vegar ef þeir myndu innleiða þetta með þeim hætti sem þetta frumvarp talar um, þá voru spekingar á þeim tíma á því að það yrði árekstur við stjórnarskrá. Þess vegna, frú forseti, var þetta innleitt á þann hátt sem það var gert með þessari túlkunarreglu í 3. gr. Menn vissu nákvæmlega hvað þeir voru að gera, þannig að orða þetta þannig að bókunin hafi ekki verið rétt innleidd á sínum tíma — ég geri stórkostlegar athugasemdir við það. Menn voru að innleiða þetta á þann hátt sem þeir gerðu vitandi vits, þannig að þetta voru engin mistök og það er ekki verið að leiðrétta neitt.

Nú eru menn bara að ganga lengra. Vegna hvers, frú forseti? Vegna þess að Eftirlitsstofnun EFTA, þ.e. ESA, hefur verið að gera athugasemdir við að forgangsréttur Evrópulöggjafar sem innleidd er á Íslandi sé ekki að virka með þeim hætti sem þeir telja vera rétt samkvæmt EES-samningnum. Hárrétt. Svo þegar þingmenn koma hér upp í pontu, ekki einn, heldur fleiri stjórnarþingmenn og fullyrða það að Hæstiréttur hafi sagt að þetta þyrfti að laga, að þetta þyrfti að innleiða, er stórkostlegur misskilningur, frú forseti. Ég legg til að þessir þingmenn lesi þennan tilvitnaða dóm, sem menn eru nú að vitna til, þ.e. fæðingarorlofsdómsins, aðeins betur vegna þess að dómurinn er einfaldlega að segja bara það sem liggur í augum uppi. Dómurinn segir að svona hafi þetta verið innleitt og þess vegna sé niðurstaða dómsins á þann veg sem hún var, þ.e. að íslensku lögin sem skárust þarna á innlenda löggjöf gangi framar vegna þess að innleiðingin var ekki með nægilega skýrum hætti. Svo einfalt er það, frú forseti. Svo einfalt er það. Þeir eru bara að lýsa löggjöfinni á Íslandi eins og þeim ber að gera. Þeir eru ekki að mælast til þess að þetta verði innleitt, þeir eru bara að dæma eftir íslenskri löggjöf og innleiddum EES-reglum eins og það kemur fyrir í lagasafninu.

Einfaldasta leiðin í þessu máli að mínu viti er einfaldlega að þegar að það kemur löggjöf frá Evrópusambandinu sem við eigum að innleiða þá sé hún innleidd eins og vera ber, þ.e. að hún sé innleidd réttilega þannig að hún gildi hér á landi eins og henni ber að gera. Þá værum við ekki að tala um neitt vandamál, frú forseti. Árekstrarnir verða. Þeir eru reyndar fáir, frú forseti. Árekstrarnir verða þegar það er ekki gert og íslensk löggjöf skarast á við innleiddu löggjöfina og gengur síðan framar ef málin fara fyrir dómstóla. Þá kemur ágreiningur upp og þessi árekstur.

Ég verð líka að segja það, frú forseti, að það er hálfspaugilegt, svo ekki sé meira sagt, að fara í þessa vegferð sem mun kosta gjörbyltingu, frú forseti, í starfi lögfræðinga og lögmanna hér á landi, gjörbyltingu fyrir þann kostnað sem við erum að gjalda á slælegri innleiðingu sem veldur því að við fáum dómsmál á okkur endrum og sinnum, hæstv. utanríkisráðherra. Endrum og sinnum fáum við dómsmál á okkur þar sem við höfum ekki innleitt réttilega og þurfum hugsanlega að borga bætur. Örfá mál miðað við þann kostnað sem vegið er á móti því, að gjörbreyta vinnuumhverfi lögfræðinga, dómara á Íslandi, til framtíðar með innleiðingu bókunar því hvernig haldið þið að vinnuborð lögfræðinga á Íslandi verði framvegis þegar þetta er orðið að lögum? Það verða að sjálfsögðu Evrópureglugerðir eins þykkar og þær nú eru margar hverjar og stórar og miklar að vöxtum upp á öllum borðum. Menn munu leita dyrum og dyngjum að reglum frá Evrópu til að geta vísað í. Allur þessi kostnaður, frú forseti, vegur upp á móti örfáum dómsmálum sem við þurfum að játa á okkur, og játa það að við höfum ekki innleitt einhverjar reglugerðir réttilega, sem er handvömm, sem er ákveðin handvömm í Stjórnarráðinu eða hugsanlega Alþingi. Ég held að það sé frekar Stjórnarráðið sem gæti tekið á sig þennan kaleik, að játa handvömm í innleiðingu ef út af ber. En miðað við stærðarhlutföllin og alla þá vinnu sem við erum að fara í í dómstólum landsins, í öllum málaferlum, og spretta upp á Íslandi þá munu menn ekki hafa lagasafnið sem lengi vel rúmaðist í einni bók, íslenska lagasafnið, í einni bók. Menn munu ekki hafa íslenska lagasafnið með inn í dómsalina. Nei, þeir munu hafa alla Evrópulöggjöfina með sér og leita dyrum og dyngjum að röksemdum til að styðja mál sitt. Það verður gjörbreyting á vinnu lögfræðinga og lögmanna á Íslandi. Þetta er punktur sem ég vildi nefna. Af nógu er að taka.

Ég er afskaplega ánægður og þakklátur að hæstv. utanríkisráðherra er kominn í salinn og fær að heyra mál mitt. Ég mun þá reyna að tala um það sem mér finnst skipta mestu máli svo það nái hennar eyrum. Hvað liggur á, frú forseti? Við hvað eru menn hræddir? Hvað liggur á? Við erum búin að innleiða þetta svona fyrir 32 árum. Núna þarf að bæta um betur og setja inn forgangsreglu. Hver er þessi forgangsregla, frú forseti? Ég nefndi það hér á síðasta þingi að staðan væri einfaldlega sú, að ef við hér í þinginu sjáum eitthvert gott lagafrumvarp og ákveðum að samþykkja það hér í góðri trú um að það breyti einhverju úti í samfélaginu og geri einhverja góða hluti, síðan kemur í ljós einhver árekstur við einhverja Evrópureglu sem liggur einhvers staðar í kerfinu hjá okkur sem er andstæð, þá er þessari lagareglu sem við vorum að samþykkja, kannski núna á þessu þingi, bara varpað fyrir róða vegna þess að Evrópureglugerðin sem fer í bága við hana gengur framar. Þetta frumvarp hér fjallar um þetta, að í sumum tilvikum verði lagasetningarvald Alþingis og okkar þingmanna skert. Það er bara einfalt. Það verður skert vegna þess að það er einhvers staðar einhver Evrópuregla sem við höfum innleitt hér sem mun varpa henni bara í ruslið.

Hvað kallast þetta á mannamáli? Þetta kallast skert lagasetningarvald Alþingis og það fer í bága við 2. gr. stjórnarskrárinnar. Það er svo einfalt, því hún segir: „Alþingi og forseti Íslands fara saman með löggjafarvaldið.“ En þarna er búið að búa til nýja forgangsreglu, þarna verður gerð ný forgangsregla sem segir: Setjið ykkar lög en ef við höfum hérna Evrópureglur sem við erum búin að innleiða þá eru þessi lög höfð að engu. Þau eru höfð að engu jafnvel þótt við setjum þau núna á þessu þingi . Ef það er einhver Evrópuregla frá því í fyrra eða hittiðfyrra, þá hefur hún hana að engu. Hvað þýðir þetta? Skert lagasetningarvald, hv. þm. Sigurður Helgi Pálmason, skert lagasetningarvald. Margir lögfræðingar og fræðimenn hafa þessa skoðun, margir, ekki allir. Þeir eru margir en ekki allir. Einhverjir segja að þetta sé allt í lagi. En þessi bókun var innleidd með þessum hætti 1993 af ástæðu, menn höfðu opin augu og að halda því fram að hún hafi ekki verið innleidd á réttan hátt er rangt. Hún var innleidd nákvæmlega eins og menn ætluðu að innleiða hana.

Hvað hefur breyst í þessi 32 ár? Hvað liggur á og hver er áhættan, frú forseti? Ef við samþykkjum ekki þetta frumvarp, hver er áhættan? Hvað gerist þá? Það sem gerist þá er að ESA mun skoða málið frekar, senda hingað einhver bréf, fara hugsanlega í samningsbrotamál við okkur, og hvað með það? Af hverju eru menn svona logandi hræddir við það? Hver er áhættan? Hún er bara ekki nokkur, frú forseti. Mér heyrðist á sumum þingmönnum fyrr í dag að menn væru bara logandi hræddir við það ef einhverjir menn í Brussel myndu horfa til Íslands og segja: Heyrðu, þeir eru ekki að gera þetta rétt, og senda okkur eitthvað bréf. Nei, við þurfum ekkert að vera hræddir. Þetta var innleitt á sínum tíma, þetta er búið að vera í 32 ár, hefur gengið ágætlega, við höfum fengið á okkur einhver örfá mál vegna slakrar innleiðingar, frú forseti, á löggjöfinni.

Ég vil líka í lokin mótmæla því sem ég heyri hér hjá stjórnarþingmönnum alltaf aftur og aftur, að málflutningur þeirra sem mæla gegn þessu frumvarpi sé með þeim hætti að þeir séu á móti EES-samningnum. Ég vil bara mótmæla þessum málflutningi. Þetta er náttúrlega bara hræðsluáróður og ósanngjarnt. Þetta þýðir ekkert að við séum á móti EES-samningnum. Það þýðir bara að við þurfum ekki að fara þessa vegferð, við þurfum þess ekki. Hún brýtur gegn stjórnarskránni og þú sneiðir af henni sífellt meira og meira eftir því sem þú gengur lengra á þennan veg.

Ég óska þess að þetta frumvarp hljóti góða og vandaða meðferð í hv. utanríkismálanefnd og þar sé rætt við helstu fræðimenn á þessu sviði til að upplýsa sérstaklega um stjórnarskrárhluta frumvarpsins.

Frú forseti. Það vekur athygli hversu mikið þessi ríkisstjórn og sérstaklega hæstv. utanríkisráðherra leggur upp úr því að klára þetta mál. Þetta er núna annað þingið í röð forgangsmál ríkisstjórnarinnar og forgangsmál númer eitt, mætti segja. Þrátt fyrir að þetta ákvæði, bókun 35, hafi legið óbreytt í meira en 30 ár er það forgangsatriði þessarar nýju eða a.m.k. nýlegu ríkisstjórnar að gera þá breytingu sem — hvað kallaði hv. þm. Sigríður Á Andersen það, strákarnir eða einhverjir í Brussel hjá ESA setja á pólitíska dagskrá, væntanlega í samkrulli við þá flokka sem vinna að stóra markmiðinu. Hvert er það? Það er orðið augljóst. Hæstv. utanríkisráðherra gerði okkur það öllum ljóst í sumar að þessi ríkisstjórn mun snúast um eitt öðru fremur og það er að koma Íslendingum inn í ESB og ryðja burt úr vegi öllum hugsanlegum hindrunum, hvað sem það kostar. Þetta er, held ég að mér sé óhætt að segja, eitt af þeim málum, einhvers konar gjöf til Evrópusambandsins til að sýna — ja, ekki samningsvilja, það fara ekki fram neinir samningar — sýna undirgefni gagnvart Evrópusambandinu þannig að þeir séu þeim mun viljugri til að taka hraðar við þeirri umsókn sem hæstv. ráðherra ætlar að reyna að koma af stað.

Þetta er mál sem getur haft gríðarleg áhrif til framtíðar. Fyrir því hafa verið færð rök nú þegar í þessari 1. umræðu en í framhaldi umræðunnar munum við gera grein fyrir því með hvaða hætti þessi breyting sem hér er lagt upp með getur haft áhrif á allt lagasafn Íslands, valdið óvissu um íslensk lög á öllum sviðum, alla vega á mjög mörgum sviðum. Nái þetta fram að ganga mun reynast afskaplega erfitt að greiða úr því öllu. En verra er þó að með þessu er verið, eins og lýst er í frumvarpinu, að gefa eftir af getu íslenskra stjórnvalda, okkar hér á Alþingi, til þess að taka okkar ákvarðanir og láta þær gilda umfram annað. Það má því gera ráð fyrir að þetta mál krefjist talsverðrar umræðu í þinginu en fram að því yfirlegu í nefnd, og það hefur verið ánægjulegt að heyra að hv. formaður utanríkismálanefndar hefur tekið undir að það sé mikilvægt að þetta mál fái góða meðferð í nefndinni. Þar mun ég og aðrir Miðflokksmenn leggja okkar af mörkum við að draga fram helstu staðreyndir þessa máls því að við höfum séð að þrátt fyrir að hér sé um að ræða líklega fjórða skiptið sem þetta mál kemur fram er enn haldið fram hinum ýmsu bábiljum sem er ítrekað búið að reyna að leiðrétta. Hvað getum við gert við því? Við getum ekki gert annað en að halda áfram að benda á hvað snýr upp og hvað snýr niður í þessu máli sem varðar fullveldi Íslands, varðar fullveldi Alþingis og getu þess til að setja landinu lög sem taka mið af íslenskum aðstæðum og hagsmunum íslensku þjóðarinnar; að þau séu tekin fram yfir aðsenda lagabálka og reglur sem eru samdar til að þjóna einhverjum allt öðrum hagsmunum, allt annars konar samfélögum. Þau geta vissulega í mörgum tilvikum átt við hér og sum hver reynst vel til að efla samstarf þjóðanna en það er ekki alltaf svo. Það koma upp tilvik. Við höfum séð það ítrekað að leitast er við að innleiða hér regluverk eða lög sem ganga jafnvel gegn íslenskum hagsmunum. Slíkt mun gerast í framtíðinni og þess vegna þurfum við Íslendingar að verja fullveldisrétt okkar og getu til að afþakka það sem hentar ekki okkar aðstæðum og hagsmunum.

Virðulegur forseti. Nú fer að styttast í annan endann á þessari 1. umræðu um bókun 35, hinni síendurteknu. Það hefur komið mér á óvart hér í umræðunni — því nú er hæstv. utanríkisráðherra í salnum, ráðherrann var ekki hér þegar ég hélt fyrri ræðu mína í þessari umræðu. Ég tel mig vita að hæstv. ráðherra var meðvitaður um þau sjónarmið sem við í Miðflokknum settum fram við umræðu málsins hér á síðasta þingi og raunar eftir að þeirri umræðu sem átti sér stað við 2. umræðu lauk. Ég tel mig vita að hæstv. ráðherra hafi verið meðvitaður um þá áherslu sem lögð var á að það færi fram greining á raunverulegum áhrifum innleiðingarinnar eins og hún er lögð til í þessu frumvarpi eins og það liggur fyrir. Áhrif á gildandi rétt, hvar árekstrar eru og hverjir og hvaða áhrif þeir árekstrar leiði fram. Það kemur mér á óvart að það virðist enginn reki verið gerður að því að framkvæma slíka greiningu, ekki einu sinni á einhverjum völdum lagabálkum sem við þingmenn hefðum svo sannarlega gagn af, að þau áhrif væru leidd út, með hvaða hætti gildandi innlendur réttur breytist við þessa teppalagningu Evrópuréttarins yfir þegar samþykkt lög.

Það er grundvallarmunur á afturvirkninni annars vegar og þeim nýju ákvörðunum sem teknar eru hins vegar, því að þar er vissulega til staðar þetta sjónarmið um að Alþingi geti, ef það gerir það með skýrum hætti, sagst fara aðra leið en Evrópuregluverkið leiðir út. En það á ekki við um gildandi rétt. Þar er grundvallarmunur sem ég hef aldrei áttað mig á hvernig stuðningsmönnum þessarar breyttu innleiðingar bókunar 35 tekst að líta sömu augum. Það er afturvirknin og síðar til komnar lagabreytingar. Nú situr hér hv. þm. Pawel Bartoszek, formaður utanríkismálanefndar, og væntanlega framsögumaður nefndarálits meiri hluta ef fram heldur sem horfir og sagan verður endurtekin frá því á síðasta þingi. Mér finnst að hv. utanríkismálanefnd, eða meiri hluti nefndarinnar þegar þar að kemur, verði að fara í alveg sérstaka vegferð til að rökstyðja þetta og greina þarna á milli. Partur af þeirri vinnu, að mínu mati, ætti að vera sá að nefndin, úr því að hæstv. utanríkisráðherra hefur ekki gengið til þessara verkefna síðan málið var síðast rætt hér í júní síðastliðnum, framkvæmi greiningu þótt ekki væri nema á völdum lagabálkum. Þetta skiptir okkur þingmennina gríðarlega miklu máli því að þarna verða árekstrar og það eru ekki bara réttindi sem þetta leiðir fram gagnvart borgurunum heldur skyldur sömuleiðis.

Við verðum að setja okkur í þá stöðu og aga okkur með þeim hætti að við tökum ákvarðanir með opnum augum en segjum ekki bara að dómstólar muni leiða áhrifin af þessu fram þegar þar að kemur. Á að etja hér borgurum landsins og fyrirtækjum í linnulausar heimsóknir til héraðsdóms, Landsréttar og eftir atvikum Hæstaréttar þegar ásteytingarefni verða mönnum ljós? Því það er það sem mun gerast. Það er einhver grundvallarmisskilningur að með þessari breytingu þá þurfi fólk ekki lengur að sækja rétt sinn eða leggja ágreiningsmál fyrir dómstóla. Það verður engin breyting þar á nema ef vera skyldi þveröfug, því það er augljóst að almenningur á auðveldara með að glöggva sig á lögum sem hafa fengið ítarlega umræðu við þrjár umferðir hér í þinginu, sem á við um lög sem eiga uppruna sinn annaðhvort í ráðuneytum eða hér á grundvelli þingsályktanna þingmanna, samanborið við þær þrjár umræður sem eiga sér stað við innleiðingarmál frá Brussel.

Við vitum það öll að meðhöndlun þessara mála er gjörólík og við höfum öll sem hér erum heyrt þau rök inni í nefndum að það þurfi ekki að eyða miklum tíma í, þetta sé innleiðingarmál og við getum engu breytt. Við þekkjum þetta öll. Það eru þessi mál sem hafa fengið þessa skemmri skírn í raun, þó að þau hafi farið í gegnum þrjár umferðir í þinginu, sem munu, að mig grunar, valda mestum vandræðum þegar fram í sækir. Þetta er eitthvað sem er hægt að fyrirbyggja með ítarlegri greiningu og vinnu sem ætti að vera lágmarksframlag hæstv. ráðherra eða ráðuneytis í þessu máli en ekki eitthvað sem stjórnarandstaðan þarf að fara á hnén og grátbiðja um að sé framkvæmt. Ætli það endi þannig að við gerum þetta sjálf með einhverjum ráðum? Sjáum til með það.

Frú forseti. Ég læt þessu innleggi mínu lokið hér við 1. umræðu um bókun 35. — Herra forseti, sömuleiðis, það er hættulegt þegar skipt er um í forsetastóli. Ég óska hv. utanríkismálanefnd velfarnaðar í meðhöndlun málsins og treysti á að til þessarar greiningarvinnu verði gengið.