Varnarsamningur Íslands og Evrópusambandsins

157. löggjafarþing Mál nr. 174 10. nóvember 2025 Sjá á Alþingi.is ↗
4 ræður
2 þingmenn
948 orð
2 flokkar
Miðflokkurinn Viðreisn

Ríkisstjórn

Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir
Viðreisn
2 ræður 494 orð

Stjórnarandstaða

Sigmundur Davíð Gunnlaugsson
Miðflokkurinn
2 ræður 454 orð

Tímalína umræðunnar

10. nóvember 2025
Sigmundur Davíð Gunnlaugsson Miðflokkurinn ræða
240 orð
Frú forseti. Hv. þingmenn utanríkismálanefndar hafa nú fengið afhentan samning Íslands og Evrópusambandsins í varnarmálum. Þessi samningur er yfirgripsmikill og nær allt frá samfélagsmiðlum og út í geim. Það fylgir sögunni að fulltrúar allra Evrópusambandsríkja hafi nú samþykkt þennan samning. Engu að síður er látið fylgja sögunni einnig að við megum ekki ræða hann, um hann skuli ríkja trúnaður en til stendur að staðfesta samninginn í ráðinu hinn 13. nóvember…

Frú forseti. Hv. þingmenn utanríkismálanefndar hafa nú fengið afhentan samning Íslands og Evrópusambandsins í varnarmálum. Þessi samningur er yfirgripsmikill og nær allt frá samfélagsmiðlum og út í geim. Það fylgir sögunni að fulltrúar allra Evrópusambandsríkja hafi nú samþykkt þennan samning. Engu að síður er látið fylgja sögunni einnig að við megum ekki ræða hann, um hann skuli ríkja trúnaður en til stendur að staðfesta samninginn í ráðinu hinn 13. nóvember næstkomandi, næsta fimmtudag, og undirrita hann svo við hátíðlega athöfn væntanlega þremur dögum seinna, 16. nóvember. Hvernig stendur á því að hæstv. utanríkisráðherra, ef sú er raunin, ætlast til þess að það sé gengið frá þessum samningi, varnarsamningi Íslands og Evrópusambandsins, hann staðfestur og undirritaður án þess að Alþingi fái að ræða drögin og án þess að almenningur á Íslandi sé upplýstur um innihaldið fyrr en það er orðinn hlutur?

Það er nefnt að Evrópusambandið hafi gert sams konar samninga við önnur ríki, Suður-Kóreu, Moldóvu, Kanada og fleiri. Ég skal ekkert segja um það hvort það eru raunverulega sams konar samningar en í öllu falli er ljóst að þau ríki eru ekki í sömu stöðu og Ísland. Það eru ekki herlaus ríki og það eru ekki ríki með sams konar tvíhliða varnarsamning við Bandaríkin og Ísland hefur. Í svona stóru máli, er ekki eðlileg krafa Alþingis og raunar almennings að fá að ræða þetta mál áður en hæstv. utanríkisráðherra eða fulltrúar hans ganga frá þessu og þetta verður orðinn hlutur?

Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir Viðreisn ræða
331 orð
Virðulegi forseti. Ég fagna áhuga hv. þingmanns á varnar- og öryggismálum. En ég vil líka hvetja hv. þingmann til þess að fara vel yfir stöðuna og hugsa ekki að það sé bara Evrópusambandið sem við erum að semja við til að tryggja íslenska hagsmuni, íslenskt öryggi, íslenskar varnir. Ég man ekki, mig rekur ekki minni til þess, að sama krafa hafi verið uppi þegar við gerðum tvíhliða samning sem er svipaðs eðlis og þessi við Þjóðverja, þegar við gerðum tvíhliða samning við…

Virðulegi forseti. Ég fagna áhuga hv. þingmanns á varnar- og öryggismálum. En ég vil líka hvetja hv. þingmann til þess að fara vel yfir stöðuna og hugsa ekki að það sé bara Evrópusambandið sem við erum að semja við til að tryggja íslenska hagsmuni, íslenskt öryggi, íslenskar varnir. Ég man ekki, mig rekur ekki minni til þess, að sama krafa hafi verið uppi þegar við gerðum tvíhliða samning sem er svipaðs eðlis og þessi við Þjóðverja, þegar við gerðum tvíhliða samning við Finnland um daginn. Þá var þetta ekki rakið hér. En það kemur alltaf upp þessi taugaveiklun þegar Evrópusambandið er annars vegar. Ég get fullvissað hv. þingmann — sem vel að merkja á að vera búinn að fá tækifæri a.m.k. þrisvar sinnum í utanríkismálanefnd til að fara yfir þetta því að við höfum passað upp á það markvisst að utanríkismálanefnd hafi verið upplýst um þetta mál — að við erum fyrst og síðast að tryggja íslenska hagsmuni á þessum tímum. Já, ég og hv. þingmaður erum svo sannarlega sammála um það að tvær meginstoðir okkar Íslendinga eru stofnaðildin að NATO sem við bárum gæfu til að gera og það var framsýnt fólk þá í stjórnmálum sem þorði að tryggja fullveldi með því að eiga sæti við borðið og já, við gerðum tvíhliða samning, varnarsamning 1951, við Bandaríkin. En við erum að gera nákvæmlega það sama og aðrar vinaþjóðir okkar, Noregur, Bretland, Kanada, Japan og fleiri þjóðir sem eru að gera slíka samninga. Við erum að treysta öryggi og varnir Íslands, tryggja það að við Íslendingar, m.a. nýsköpunarfyrirtæki, eigi aðgang að þeim sjóði sem verið er að fjárfesta í fyrir öryggi og varnir Evrópu.

Ég þakka fyrir þessa fyrirspurn. Ég er alveg til í að taka umræðu um þessa samstarfsyfirlýsingu frekar. Utanríkismálanefnd hefur verið upplýst um þetta, þetta hefur verið hátturinn á og ég er meira en tilbúin til að ræða varnar- og öryggismál og ég satt best að segja saknaði hv. þingmanns í umræðunni um daginn um varnar- og öryggismál.

Sigmundur Davíð Gunnlaugsson Miðflokkurinn ræða
214 orð
Frú forseti. Alltaf sama sagan, endurteknir frasar, engin svör og hirðljósmyndarinn tekur myndir til að geta síðan deilt samfélagsmiðlafærslum með frösum hæstv. utanríkisráðherra. Ég vil fá svör. Ég vil fá svör við spurningu sem varðar mál sem hlýtur að vera alvörumál í huga hæstv. ráðherra, varnarsamning Íslands og Evrópusambandsins sem, eins og ég nefndi áðan, er yfirgripsmikill. En hversu mikið má ég ræða þennan samning ef það er krafa hæstv. ráðherra að um hann ríki…

Frú forseti. Alltaf sama sagan, endurteknir frasar, engin svör og hirðljósmyndarinn tekur myndir til að geta síðan deilt samfélagsmiðlafærslum með frösum hæstv. utanríkisráðherra. Ég vil fá svör. Ég vil fá svör við spurningu sem varðar mál sem hlýtur að vera alvörumál í huga hæstv. ráðherra, varnarsamning Íslands og Evrópusambandsins sem, eins og ég nefndi áðan, er yfirgripsmikill. En hversu mikið má ég ræða þennan samning ef það er krafa hæstv. ráðherra að um hann ríki trúnaður þar til búið er að undirrita hann? Hvað má segja mikið um samninginn? Það var nefnilega ekki að ástæðulausu að ég spurði hæstv. ráðherra ekki út í þetta á utanríkismálanefndarfundi í morgun vegna þess að ég vildi ekki að hvaða svör sem þar kæmu fram yrðu síðan þess eðlis fyrir vikið — það var getið um sérstakan trúnað á þeim fundi — að ég mætti ekki hafa þau eftir og þar með væri búið að koma í veg fyrir að ég gæti sagt nokkurn skapaðan hlut um þetta. Það er löngu tímabært að draga úr þessari ofnotkun trúnaðarákvæðisins í utanríkismálanefnd og sérstaklega þegar það varðar stór mál eins og framtíðarvarnarsamstarf Íslands. Til að mynda vitum við enn ekki hvort að einhverju leyti hafi verið litið til þess hvort einhver áhrif yrðu af þessu á varnarsamstarf Íslands og Bandaríkjanna.

Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir Viðreisn ræða
163 orð
Virðulegi forseti. Ég ætla að árétta það sem ég sagði fyrr í dag, m.a. á fundi hjá utanríkismálanefnd, sem er að yfirlýsingin er ekki lagalega bindandi heldur áréttar pólitískan vilja til samstarfs, m.a. til þess að tryggja öryggi og varnir Íslendinga. Hvað hafa Bandaríkjamenn verið að segja við okkur? Elsku vinir okkar í Evrópu, farið og axlið meiri ábyrgð á okkar eigin vörnum. Vinnið meira saman. Við erum að gera nákvæmlega það, við erum að vinna meira með Evrópu og…

Virðulegi forseti. Ég ætla að árétta það sem ég sagði fyrr í dag, m.a. á fundi hjá utanríkismálanefnd, sem er að yfirlýsingin er ekki lagalega bindandi heldur áréttar pólitískan vilja til samstarfs, m.a. til þess að tryggja öryggi og varnir Íslendinga. Hvað hafa Bandaríkjamenn verið að segja við okkur? Elsku vinir okkar í Evrópu, farið og axlið meiri ábyrgð á okkar eigin vörnum. Vinnið meira saman. Við erum að gera nákvæmlega það, við erum að vinna meira með Evrópu og líka Kanada. Við erum hér að treysta Kanada, Grænland, Ísland, Færeyjar, Noreg, við erum að reyna að tryggja öryggi í Norður-Atlantshafi, tryggja aukið öryggi á norðurslóðum, af því að m.a. Evrópusambandsríkin vilja treysta öryggi og byggja þar upp, það er hluti af þessu. En þetta er ekki lagalega bindandi. Ég er meira en til í það að ræða meira um öryggis- og varnarmál og ég hlakka til þess að eiga það samtal og þær samræður hér inni í þessum sal við hv. þingmann.