Evrópskur her og aðild að NATO

156. löggjafarþing Mál nr. 71 17. febrúar 2025 Sjá á Alþingi.is ↗
4 ræður
2 þingmenn
859 orð
2 flokkar
Framsóknarflokkur Samfylkingin

Ríkisstjórn

Sigurður Ingi Jóhannsson
Framsóknarflokkur
2 ræður 381 orð

Stjórnarandstaða

Kristrún Frostadóttir
Samfylkingin
2 ræður 478 orð

Tímalína umræðunnar

17. febrúar 2025
Sigurður Ingi Jóhannsson Framsóknarflokkur ræða
198 orð
Virðulegur forseti. Á síðustu mánuðum hefur í tvígang lánshæfismatsfyrirtæki staðfest góða stöðu Íslands í efnahagsmálum og ríkisfjármálum, lagt áherslu á að við gætum styrkt stöðu okkar ef við breikkum enn frekar hagkerfið en bent á að það sé líka að gerast. Með öðrum orðum, staðan er góð á Íslandi, mjög góð, ólíkt Evrópu þar sem er stöðnun, enginn hagvöxtur, minnkandi kaupmáttur og ringulreið. Þess vegna hefur vakið nokkra furðu áhersla nýrrar ríkisstjórnar að ganga í augu ESB, fara í…

Virðulegur forseti. Á síðustu mánuðum hefur í tvígang lánshæfismatsfyrirtæki staðfest góða stöðu Íslands í efnahagsmálum og ríkisfjármálum, lagt áherslu á að við gætum styrkt stöðu okkar ef við breikkum enn frekar hagkerfið en bent á að það sé líka að gerast. Með öðrum orðum, staðan er góð á Íslandi, mjög góð, ólíkt Evrópu þar sem er stöðnun, enginn hagvöxtur, minnkandi kaupmáttur og ringulreið. Þess vegna hefur vakið nokkra furðu áhersla nýrrar ríkisstjórnar að ganga í augu ESB, fara í Evrópusambandsvegferðina, á köflum með því að fórna íslenskum hagsmunum. Nú er nýliðin öryggisráðstefna í Evrópu í München. Hæstv. forsætisráðherra var þar og í fréttum um helgina kom fram að hæstv. forsætisráðherra sagði að ótímabært væri að stofna eða ræða evrópskan her. Ég vil spyrja hæstv. forsætisráðherra hvort ekki sé skynsamlegast að viðhalda þeirri sérstöðu sem við höfum hér á Íslandi með varnarsamninginn við Bandaríkin, með stofnaðild að NATO og þar sé okkar öryggi best borgið, en ekki að hlaupa í skjól Evrópu þar sem er enginn her. Og hvað þýðir yfirlýsing hæstv. forsætisráðherra um að það sé ótímabært að ræða her Evrópu? Er það svipað og hin ótímabæra umræða var að hennar mati fyrir aðild að Evrópusambandinu fyrir kosningar?

Kristrún Frostadóttir Samfylkingin ræða
314 orð
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir góða fyrirspurn. Nú er það svo að Ísland er í virku sambandi bæði við Bandaríkin og Evrópu og Evrópusambandið. Við erum í EES, við erum hluti af innri markaðnum en við erum líka aðilar að NATO. Mörg ríki Evrópusambandsins eru í Evrópusambandinu og í NATO og eiga þannig í samskiptum við Evrópuríki og við Bandaríkin og því til viðbótar höfum við líka þennan tvíhliða varnarsamning við Bandaríkin. Mjög margar þjóðir, þar með taldir Danir, þrátt fyrir að…

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir góða fyrirspurn. Nú er það svo að Ísland er í virku sambandi bæði við Bandaríkin og Evrópu og Evrópusambandið. Við erum í EES, við erum hluti af innri markaðnum en við erum líka aðilar að NATO. Mörg ríki Evrópusambandsins eru í Evrópusambandinu og í NATO og eiga þannig í samskiptum við Evrópuríki og við Bandaríkin og því til viðbótar höfum við líka þennan tvíhliða varnarsamning við Bandaríkin. Mjög margar þjóðir, þar með taldir Danir, þrátt fyrir að þær séu með sinn eigin her, séu í Evrópusambandinu, séu í NATO, eiga líka í alls konar samningum beint við Bandaríkin. Þannig er bara hinn alþjóðlegi heimur. Þetta verður áfram staðan á Íslandi. Ég kom því skýrt til skila að skoðun íslenskra stjórnvalda væri sú að þrátt fyrir að það kynnu að verða einhverjar breytingar í samstarfi Evrópusambandsins og Bandaríkjanna með breyttum áherslum nýrra stjórnvalda væri það gríðarlega mikilvægt fyrir íslensk stjórnvöld að eiga áfram gott samband við Bandaríkin. Það mun ekki breytast þó að það verði kannski breytingar á áherslum út af nýrri ríkisstjórn eða nýjum forseta í Bandaríkjunum.

Varðandi þessa umræðu um að ótímabært sé að ræða evrópskan her þá er ég þarna, hv. þingmaður, ekki að vitna í mínar eigin skoðanir. Þarna er ég búin að eyða þremur dögum með leiðtogum stærstu landa heimsins sem allir eru að leggja áherslu á það, m.a. utanríkismálaráðherra Evrópusambandsins, Kaja Kallas, að það að ræða evrópskan her sé ótímabært vegna þess að flest þessara ríkja eru í NATO og eru að beita sér með herstyrk sínum í gegnum NATO. Það sem hefur verið gerð krafa um er að það sé aukin samhæfing þessara herdeilda eða þessara viðbragðsaðila innan NATO. Þannig að þetta er bara spurning um skipulagsmál. Þetta er ekki spurning um að hafna því að það þurfi að styrkja varnir Evrópu þannig að þetta er að einhverju leyti bara útfærslumál.

Sigurður Ingi Jóhannsson Framsóknarflokkur ræða
183 orð
Virðulegur forseti. Það er gott að heyra. Það hljómar reyndar svolítið djarft að segja að það sé útfærslumál. Ég held að öryggismál okkar þjóðar séu það svo sannarlega ekki og í 80 ára lýðveldissögu okkar hefur okkur farnast best að byggja á þeirri sérstöðu sem við erum með og sannarlega tvíhliða samningi við Bandaríkin, verandi stofnaðilar í NATO. Þess vegna verður maður svolítið hugsi þegar ný ríkisstjórn er að leggja þessa miklu áherslu á Evrópumál. Hæstv. ráðherra sagði í hlaðvarpi fyrr…

Virðulegur forseti. Það er gott að heyra. Það hljómar reyndar svolítið djarft að segja að það sé útfærslumál. Ég held að öryggismál okkar þjóðar séu það svo sannarlega ekki og í 80 ára lýðveldissögu okkar hefur okkur farnast best að byggja á þeirri sérstöðu sem við erum með og sannarlega tvíhliða samningi við Bandaríkin, verandi stofnaðilar í NATO. Þess vegna verður maður svolítið hugsi þegar ný ríkisstjórn er að leggja þessa miklu áherslu á Evrópumál.

Hæstv. ráðherra sagði í hlaðvarpi fyrr í haust, Chess after dark, með leyfi forseta: „Ég er mjög skýr á því að þetta sé ekki tímabært að fara í þá vegferð”, þ.e. að sækja um aðild að Evrópusambandinu. Þess vegna veltir maður vöngum yfir þeirri umræðu sem spratt upp úr þessari öryggisráðstefnu um helgina, hvort sú sérstaða sem hefur gagnast okkur best um alla tíð sé ekki örugglega sú stefna sem núverandi ríkisstjórn ætlar að halda áfram eða hvort menn trúa því í raun að það sé betra að skríða undir skjól Evrópu og Evrópusambandsins sem er ekki í sömu stöðu og við höfum verið í í 80 ár.

Kristrún Frostadóttir Samfylkingin ræða
164 orð
Frú forseti. Ég vil vekja á því athygli að umrædd þjóðaratkvæðagreiðsla snýst ekki um að ákveða endanlega hvort við göngum inn í Evrópusambandið eða ekki. Hún snýst um hvort það eigi að opna á ný aðildarviðræður við Evrópusambandið. Það er meira að segja hluti þjóðarinnar sem vill sjá þær aðildarumræður klárast þó að hann haldi á þessum tímapunkti að hann muni mögulega hafna þeirri niðurstöðu. Það er allt opið. Það verður tvöföld atkvæðagreiðsla, við skulum hafa það alveg á hreinu. Þessu…

Frú forseti. Ég vil vekja á því athygli að umrædd þjóðaratkvæðagreiðsla snýst ekki um að ákveða endanlega hvort við göngum inn í Evrópusambandið eða ekki. Hún snýst um hvort það eigi að opna á ný aðildarviðræður við Evrópusambandið. Það er meira að segja hluti þjóðarinnar sem vill sjá þær aðildarumræður klárast þó að hann haldi á þessum tímapunkti að hann muni mögulega hafna þeirri niðurstöðu. Það er allt opið. Það verður tvöföld atkvæðagreiðsla, við skulum hafa það alveg á hreinu. Þessu ferli mun ekki ljúka 2027. En ég vil vera alveg skýr á því að það er fullt af ríkjum innan Evrópusambandsins sem eru inni í NATO í virku sambandi við Bandaríkin. Það er ekkert sem útilokar frekara samstarf hjá okkur við NATO. Við erum með herstöð hér á landi, NATO hefur aðstöðu í Keflavík þegar kemur að flugöryggi og að vakta svæðið í kringum Ísland þannig að við verðum áfram í virku sambandi við Bandaríkin, hvernig svo sem okkar samband þróast við Evrópu.