Viðskiptakerfi ESB með losunarheimildir og hollustuhættir og mengunarvarnir

Herra forseti. Í ljósi þess að hér er um afar knappan tíma að ræða, þó að á klukkunni standi 21 mínúta, þá verð ég að fækka aðeins þeim spurningum sem mig langar að leggja fyrir hæstv. ráðherra varðandi þetta mál. Ein þeirra sem mig langar að fá svar við er: Hvernig var hagsmunagæslu Íslands háttað í viðræðum við framkvæmdastjórn ESB varðandi ETS2 og hver voru markmið Íslands í þeim viðræðum? Hvað var samið um? Eða féllust menn bara á að Ísland þurfi að samþykkja þetta? Eins langar mig að spyrja varðandi lagasetningu um samkeppnishæfni Íslands og íslenskan atvinnuveg, hefur hún verið metin? Mig langar líka að spyrja hæstv. ráðherra: Hver er niðurstaða mats á samfélagslegum áhrifum lagasetningarinnar, ef slíkt mat er til?

Herra forseti. Þetta var athyglisverður punktur hér hjá hæstv. ráðherra. Ég veit ekki alveg hvernig hægt er að stórhækka álögur á einhverja miðlunaraðila, auka kostnað ríkisins og tala í sömu andrá um að reynt hafi verið að hlífa almenningi við kostnaði. Við vitum alveg hvert þessum kostnaði verður velt. Hér er ein spurning sem mig langar líka að fá svar við: Hafa verið gerðar greiningar á efnahagslegum áhrifum á innleiðingu ETS í atvinnulífi á almenning og fyrirtæki á landsbyggð annars vegar og höfuðborgarsvæðinu hins vegar? Svo langar mig að spyrja hæstv. ráðherra hvort hann hafi kynnt sér þá greinendur sem hafa nú verið að spá stórkostlegum hækkunum á losunarheimildunum en finna má upplýsingar um það hjá Reuters.

Virðulegur forseti. Þetta mál er auðvitað, eins og hæstv. ráðherra kom inn á, framhald af svokölluðum ETS-málum, og á lengri aðdraganda og í raun svo langan aðdraganda að það má rekja það til ársins 1993 þegar EES-samningurinn tók gildi hér eða við sömdum um aðgang að Evrópska efnahagssvæðinu. Það er auðvitað ekki hafið yfir allan vafa að það hafi verið rétt að taka umhverfismálin inn í þann samning. En það á kannski heima í annarri umræðu. Í því sambandi langar mig þó að spyrja sérstaklega út í það, af því að hér hefur verið talað um hagsmunagæsluna, að það kemur fram í greinargerðinni að sérstaklega var rætt um hvort ETS-kerfið félli undir gildissvið samningsins. Sú pæling er ekki alveg úr lausu lofti gripin, ef svo má segja. Hér kemur líka fram að það hafi verið framkvæmdastjórnin sem tjáði EES-ríkjunum einhliða að kerfið yrði óaðskiljanlegur hluti samningsins.

Mér finnst því rétt að spyrja hæstv. ráðherra, hann hefur svarað til um hagsmunagæsluna, hvort hann telji ekki eðlilegt, og til að halda öllum hagsmunum Íslands til haga, að skoða það sérstaklega og mjög náið hvort þetta sé virkilega mál sem eigi heima hér í þessum þingsal með vísan til EES-samningsins sérstaklega.

Virðulegur forseti. Við hæstv. ráðherra getum verið sammála um að halda ekki uppi vörnum fyrir síðustu ríkisstjórn. Það er þess vegna sem ég vil sérstaklega spyrja og árétta hvort hann telji ekki eðlilegt að taka upp frekari hagsmunagæslu í þessu. Ég vil benda á að ETS-kerfið er verið að innleiða í Evrópusambandinu með vísan til þess sem kallað er á ensku Green Deal Evrópusambandsins sem nú molnar mjög hratt undan í Evrópusambandsríkjunum. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra hvort hann viti hversu mörg Evrópusambandsríki hafa breytt löggjöf sinni í samræmi við þá tilskipun sem þetta frumvarp er að innleiða og hvort hann telji ekki til mikils velfarnaðar fallið, a.m.k. til hagsbóta fyrir Ísland, að bíða með innleiðingu á svona stóru máli sem augljóst er að Evrópusambandsríkjunum hugnast ekki. Og af því að ég hef meiri tíma þá er kannski líka rétt að spyrja til að hnýta í þann málflutning hæstv. ráðherra að almenningur muni ekki borga innleiðingu þessa kerfis þegar skýrt er kveðið á um að fyrirtækjum á landinu verði gert skylt að innleiða mjög þungt og kerfisbundið kerfi og kaupa loftslagskvóta. Auðvitað mun því verða velt út í verðlagið.

Frú forseti. Í þessu máli velti ég fyrir mér hvort minna þurfi hæstv. núverandi ráðherra á sérstöðu Íslands. Það er ekki að ástæðulausu að staða Íslands í orku- og loftslagsmálum er eftirtektarverð, öfundsverð og viðurkennd á alþjóðlegum vettvangi. Yfir 90% af orku til hitunar koma úr jarðvarma og nær 100% af raforku eru framleidd með endurnýjanlegum orkugjöfum. Á Íslandi eins og í flestum öðrum löndum eru um 50% af orkuþörf vegna hitunar og kælingar, tæplega 25% eru vegna rafmagns og rúmlega 25% af orkuþörf eru vegna flutninga. Af því leiðir að Ísland hefur þegar leyst stærstan hluta af orkuskiptum úr jarðefnaeldsneyti yfir í endurnýjanlega orku og mun gróflega ná fullum orkuskiptum samhliða tækniframförum á sviði samgangna. Þá velti ég því fyrir mér hvort við ættum ekki að staldra við áður en við samþykkjum eins íþyngjandi regluverk og hér um ræðir, regluverk sem er flókið, mun auka kostnað fyrirtækja og almennings og kalla á mikla sérþekkingu. Bent er á í umsögnum að innlendum fyrirtækjum hafi reynst ógerlegt að skilgreina um gildissvið kerfisins og sama álitamál blasi við stjórnvöldum. Í ljósi algjörrar sérstöðu Íslands í orkumálum spyr ég núverandi hæstv. ráðherra hvort hann telji hagsmunum Íslands best borgið með því að láta frumvarpið fara óbreytt í gegn.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svarið þó að ég hafi ekki verið sammála því að við séum ekki að draga stutta stráið. Hann nefnir hér vegasamgöngur sem frumvarpið hefur áhrif á. En mig langar þá að spyrja: Hvað með vegagerð? Ég spyr ráðherrann: Hefur það ekki áhrif á vegagerðina? Fyrst ég er ekki búin með tímann þá kemur fram í umsögnum um frumvarpið að ógerlegt sé að fylgja því eftir. Í því ljósi spyr ég ráðherra hvort hann telji ekki í lagi að bíða með það að leggja þetta frumvarp fram.

Frú forseti. Aldrei þessu vant þá er hér komið undir liðnum fundarstjórn forseta raunverulega um fundarstjórn forseta. Það er auðvitað hægt að sjá þetta í tímamælingu á skjánum seinna í dag en ég fæ ekki betur séð en að hér fái ráðherra að tjá sig löngu, löngu eftir að rauða ljósið er komið undir bjölluhljómi sem varla heyrist fram að þröskuldi á meðan mér finnst forseti beita aðra sem taka þátt í umræðunni, hvað á maður að segja — grípi fyrr inn í og með meira afgerandi hætti.

Forseti hefur meðtekið skilaboðin.

Virðulegur forseti. Það tekur kannski smástund að átta sig á því um hvað þetta mál snýst, en í grunninn, eins og ég sé þetta, er verið að berskjalda íslensk fyrirtæki fyrir því að greiða aukið gjald fyrir losun þegar þar að kemur. Þótt þetta verð sé núna innan marka sem eru áþekk því sem við erum með hér þá er fyrirséð, og erlendir fjölmiðlar spá því, að árið 2027 verði viðmiðunarverðið á þessum einingum orðið jafnvel tvöfalt miðað við það sem nú er. Ef við erum núna búin að berskjalda okkur með því að gera þessar breytingar þá erum við að fara að fá það í hausinn á einhverjum tímapunkti. Ég vek athygli hæstv. ráðherra á því og ég geri ráð fyrir að hann hafi leitt hugann að þessu en ég fellst ekki alveg á það að maður geti fullyrt hér fullum fetum að þetta hafi engin áhrif á okkar skyldu til að hafa kolefnisgjaldið með einhverju ákveðnu móti ef þetta er síðan líklegt til þess að snarhækka þegar þar að kemur.

Að auki er það þetta skriffinnskuvesen, þ.e. þetta er ekki bara spurning um kolefnisgjald heldur er í frumvarpinu rakið nokkuð ítarlega hversu aukin skriffinnska þetta er fyrir fyrirtækin, sérfræðikröfur og annað eins. Auðvitað er ekki hægt að halda því fram að það hafi óveruleg áhrif. Það getur bara haft veruleg áhrif þannig að það er það líka.

Svo er það hvert peningurinn fer. Það er þekkt mál að peningur sem á að fara í umhverfismál hefur tilhneigingu til að gera það ekki. Eftir að þessu var breytt 2015 þá er í raun og veru ekki hægt að marka fjármagn beint til umhverfismála, þannig að þetta er í raun og veru bara skattlagning. Þetta er skattlagning. Hún er að vísu á hugmyndafræðilegum forsendum, hún er í nafni loftslagsins, en þetta er náttúrlega ekkert annað en bara skattlagning. Og hér er hún gerð, þegar þar að kemur, ef þetta hækkar á grundvelli þessa, á grundvelli einmitt loftslagshugmyndafræðinnar, að við eigum að draga stórlega úr losun í sífellt auknum mæli til að mæta kröfum frá mótaðilum okkar í Evrópu, sem eru sjálfsögð sjónarmið en menn þurfa þá náttúrlega að lýsa því af hverju þetta er gert. Er þetta gert til að bæta framlag okkar í loftslagsmálum eða er þetta gert til að afla tekna fyrir ríkissjóð? Hver er t.d. meginástæðan fyrir þessu kolefnisgjaldi í víðari skilningi?

Því er lýst hérna í frumvarpinu, með leyfi forseta:

„Verði frumvarpið samþykkt sem lög mun það stuðla að frekari samdrætti í losun gróðurhúsalofttegunda frá geirum sem erfitt hefur reynst að draga úr losun frá.“

Þarna er auðvitað átt við vegasamgöngur, þ.e. bíla. Það er náttúrlega ástæða fyrir því að það hefur reynst erfitt að draga úr losun þar hérna á Íslandi. Annars staðar er gífurlega hagkvæmt að nota endurnýjanlega orkugjafa en á þessu tiltekna sviði er markaðslega ekki hagkvæmt að nota þá. Þess vegna erum við að niðurgreiða þetta. Þess vegna erum við að innleiða alla þessa hvata. En við þurfum að spyrja okkur gagnrýnið: Er ástæða til þess að gera það af slíkum þunga, með þessum kerfislægu aðgerðum, að fara í það þegar við erum með 85% notkun endurnýjanlegra orkugjafa, sem er langt umfram það sem þekkist annars staðar, langt umfram, að fara í það að jú, í vissum skilningi með löggjöf, með gjaldtöku, með aðgerðum sem skerða okkar eigin samkeppnishæfni, að skjóta okkur í fótinn til að lagfæra þessi 15% þegar Ísland er núna með minna en 0,01% af öllum útblæstri ríkja heims? Þurfum við að ganga svona nærri okkur sjálfum með svona innleiðingu og er ekki einmitt ástæða, eins og hv. þm. Nanna Margrét Gunnlaugsdóttir lagði til, einfaldlega að ýta þessu á undan okkur? Þurfum við að innleiða þetta núna? Byrjum á því. Er þetta raunverulega nauðsynlegt núna? Á hvaða grunni er þetta gert? Er þetta gert á grunni þess að bæta árangur okkar í loftslagsmálum eða einfaldlega til að afla tekna í ríkissjóð?

Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið og spyr einfaldlega snöggvast, af því að ég veit að hann á eftir að svara mér, hvort standi ekki nú þegar til einmitt að hækka kolefnisgjaldið með breytingum. Er það ekki fyrirhugað? Eða er ég að ruglast? En ég vek enn og aftur athygli á því hér að ég tel að við eigum einfaldlega að fara mjög varlega í allar svona skerðingar á samkeppnishæfni íslenskra fyrirtækja. Hagkerfið er á þessu stigi, sérstaklega í ljósi alþjóðlegra vendinga — við erum einfaldlega í viðkvæmri stöðu á ýmsum sviðum og við megum ekki í nafni svona óljósra hugsjóna um aðgerðir sem við vitum ekki hvort muni einfaldlega bera neinn stórkostlegan árangur takmarka eða skerða okkar samkeppnisstöðu alþjóðlega í víðari skilningi. Það má t.d. nefna sjávarútveginn í þessu sambandi. Hann hefur bent á í athugasemdum við þetta frumvarp að þar sé einfaldlega hætta á því, eins og menn lýsa því, að ef gengið er langt í þessum efnum að samkeppnisstaðan skerðist og það getur bara verið stórkostlega alvarlegt ef hlutirnir þróast á versta veg í þeim efnum. Þannig að ég held því til haga en þakka annars hæstv. ráðherra fyrir svörin.

Ég þakka hæstv. ráðherra enn og aftur fyrir svörin. Það er gott að það komi fram að sannarlega er kolefnisgjaldið að hækka. En að lokum hvet ég þingheim einfaldlega til þess að lesa þetta vandlega. Við erum með risavaxnar breytingar þarna í raun og veru sem, eins og ég benti á hérna í upphafi, berskjalda okkur þegar til lengri tíma er litið fyrir alls konar kvikum breytingum úti í heimi og það getur snarlega haft áhrif hér á íslensk fyrirtæki og atvinnulíf. Maður er nýr hérna í þinginu en maður sér tiltölulega risavaxin mál af þessum toga, af innleiðingum meiri háttar erlendra kerfa, koma hérna inn án þess að endilega allir hafi færi til að kynna sér þetta til hlítar og almennilega. Þannig að ég mun sjálfur leggjast áfram yfir þetta og hvet aðra til að gera hið sama.

Virðulegur forseti. Þetta mál er um margt áhugavert og í grófum dráttum er rétt að nefna hér að það endurspeglar ákveðnar áherslur sem hafa verið hjá stjórnvöldum undanfarinna ára sem eru þær einhvern veginn að fljóta bara áfram með straumnum og taka þátt í alþjóðasamfélaginu, eins og það er kallað, standa við alþjóðlegu skuldbindingarnar sínar en hirða minna um þjóðlegar skyldur. Að standa við skuldbindingar Íslendinga er orðið viðkvæðið í nánast hverju einasta lagafrumvarpi sem kemur hingað inn í þingið, við eigum að standa við alþjóðlegar skuldbindingar.

Þetta er auðvitað margslungið mál, þetta viðskiptakerfi Evrópusambandsins, ETS, sem núna er verið að þróa áfram í þetta nýja kerfi sem er ETS2, önnur útgáfa af þessu, sem þó er ekki að bæta hitt heldur er hreinlega bara viðbót við fyrra kerfið. Það er um það að segja að öðrum þræði er því stillt fram sem umhverfismáli, loftslagsmáli, en í raun eru þetta auðvitað líka að einhverju leyti tæknilegar viðskiptahindranir og bara enn eitt dæmið um almenna kerfisvæðingu sem á sér stað í Evrópusambandinu og á Vesturlöndum.

Ég vil nefna það hér að það er rétt að hafa það í huga að vegna einhverra óskiljanlegheita þá voru umhverfismálin hluti af EES-samningnum á sínum tíma þegar Ísland gekk til samstarfs við Evrópusambandið með EES-samningnum. Það er ekkert hafið yfir vafa. Ég hef rætt við marga eldri þingmenn sem voru þá hér í þessum sal að véla um þennan samning og hef farið aðeins yfir umræður um þennan samning og hvernig umhverfismálin komust einhvern veginn inn í þennan samning um fjórfrelsið, um frelsi til viðskipta, frelsi til fólksflutninga og þar fram eftir götunum. En gott og vel, menn gáðu kannski ekki að sér þá. Menn huguðu ekki að endinum eða sáu ekki fyrir hvernig þróunin yrði í umhverfismálum. Hverjum datt í hug á þessum tíma nema kannski örfáum að umhverfismál á þessum tíma yrðu í framtíðinni hinn nýi sósíalismi? Það er bara þannig. Þegar vinstri blokkirnar voru að falla hér hver um aðra um 1990, þegar sósíalisminn var að falla og kommúnisminn, hverjum hefði dottið það í hug að umhverfismálin yrðu nánast næsti sósíalismi?

Ég ber svo sem ekki kala til þeirra þingmanna á þessum tímum sem létu umhverfismálin heyra undir EES-samninginn en það er einhvern veginn eins og menn hafi ekki hugað að því eða haft puttann á púlsinum og gripið inn í þegar málin fóru fram úr sér í þessum efnum, m.a. með uppdiktuðu kerfi, einhverju viðskiptakerfi, sem sumir hægri menn telja því miður að sé einhvers konar markaðslausn, að hafa komið upp markaði fyrir einhvern loftslagskvóta eða losunarheimildir. Þetta er ekki meiri markaður en svo eða frjáls markaður að þetta er alger uppspuni frá rótum, markaðurinn sem slíkur.

Ég vil líka nefna sérstöðu Íslands, úr því að menn vilja ræða loftslagsmálin og það er auðvitað skynsamlegt að huga að þeim og að allir hugi að því að draga úr losun skaðlegra lofttegunda og þar fram eftir götunum. En þá verður ekki fram hjá því litið, sem mér finnst þó margir hafa gert í þessum þingsal í gegnum árin, að Ísland hefur algjöra sérstöðu meðal þjóða í heiminum þegar kemur að loftslagsmálum. Hér er hlutfall endurnýjanlegrar orku í heildarorkunotkun Íslendinga 85–90%. Það hefur verið markmið Evrópusambandsríkjanna að ná þessu hlutfalli upp í kannski 30% á góðum degi. Evrópusambandsríkin hafa sammælst um að búa sér til kerfi og tekið höndum saman um að gera það. En þá ber svo við, fyrir ekki svo löngu síðan, miklu styttra en frá EES-samningnum og hefur ekkert með EES-samninginn að gera, að Ísland, íslensk stjórnvöld kæra sig með einhverjum hætti inn í það samstarf og fara með okkar vina- og frændþjóð Noregi, sem hefur reyndar svipaða sérstöðu og Ísland að þessu leyti, og fara í gegnum Parísarsáttmálann í einhvers konar samstarf í þessum efnum. Ég hef svo sem ekkert á móti því að menn taki þátt í alþjóðasamstarfi og sýni sig og sjái aðra á þessum ráðstefnum og heyri í mönnum hljóðið og annað, en reyndin hefur verið sú að Íslendingar hafa tekið þá afstöðu að verða kaþólskari en páfinn í þessum efnum og berja sér á bak með hríslunni og telja sér trú um að hér sé allt í einhverju óstandi í loftslagsmálum. Þeir gerðu sem sagt engar athugasemdir hér við það þegar menn tóku upp loftslagskvóta og fóru að rukka ríki um losun vegna flugs, losun vegna samgangna á sjó og uggðu ekki einu sinni að sér eins og á síðasta kjörtímabili þegar stjórnvöld höfðu ekki einu sinni áhuga á því að halda hagsmunum og sjónarmiðum Íslendinga til haga þegar það var kynnt til sögunnar að á sjóflutninga yrðu lagðir sérstakir loftslagskvótar. Það var þrátt fyrir að önnur ríki sem búa við sambærilega stöðu og Ísland hvað fjarlægðir varðar, eyríki, þau eru reyndar ekki mörg en þó einhver, náðu að halda því til haga að þau gætu auðvitað ekki staðið undir slíkum skuldbindingum. En allt þetta var látið gossa og ETS-kerfið líka.

Nú liggur fyrir þetta frumvarp um ETS2 og hver skyldi tilgangur og markmið frumvarpsins vera? Það er annars vegar tiltekið í athugasemdum í greinargerð að markmiðið með frumvarpinu sé að innleiða ákvæði tilskipunar Evrópusambandsins frá árinu 2023 og tilgangur frumvarpsins sé að meginstefnu tvíþættur, annars vegar að innleiða ákvæði tilskipunar frá árinu 2023 og gera nauðsynlegar lagfæringar á ákvæðum sem samþykkt voru með lögum 2023 til að tryggja rétta innleiðingu tilskipunar. Tilgangur og markmið þessa frumvarps er sem sagt sá einn að innleiða einhverja tilskipun frá Evrópusambandinu. Ég geri athugasemdir við það að þetta frumvarp skuli ekki vera þéttara að efni sínu, þótt ekki væri nema til þess að hv. þingmenn, ég tala nú ekki um almenning og fyrirtæki í landinu sem þurfa að starfa eftir þessu, geti glöggvað sig á áhrifum þessa máls, bara í krónum og tölum og praktískum þáttum. En það er engin tilraun gerð til þess í frumvarpinu að draga slíkt fram heldur er hér fjallað um þessar blessuðu tilskipanir sem allt gengur út á, það þurfi að innleiða þær. Það er þó tiltekið hér og ég þakka fyrir það að í upphafi viðræðna við framkvæmdastjórn Evrópusambandsins í byrjun sumarsins 2023, þá hafi verið sérstaklega rætt hvort ETS2 kerfið félli undir gildissvið EES-samningsins. Þannig að það hefur nú einhverjum ágætum embættismanni kannski dottið í hug að það gæti verið umræðunnar virði að ræða aðeins hvernig við værum komin út í þessa breiðu og djúpu á. En því var hins vegar til að svara af framkvæmdastjórninni, einhliða, að kerfið yrði bara óaðskiljanlegur hluti af ETS-tilskipuninni sem var innleidd fyrir nokkru. Þá hefði ég kannski sem embættismaður spurt: Hvernig er hún hluti af EES-samningnum?

Svo er það nefnt hér með ETS2-kerfið, og er nefnt sem málsástæða framkvæmdastjórnarinnar gagnvart EES-ríkjunum, að mikilvægt sé að innleiða það vegna þess að það sé hluti af grænpakka Evrópusambandsins, Green Deal, sem liggur fyrir að löndin í Evrópusambandinu eru að þræta um þessa dagana. Það er að molna mjög hratt undan því samkomulagi enda fullkomlega óraunhæfar væntingar settar fram í þeim pakka. Ég spurði hæstv. ráðherra hér eftir framsögu hans hvort hann vissi hversu mörg ríki Evrópusambandsins hefðu breytt sinni löggjöf til þess að mæta þessari innleiðingu tilskipunar um ETS2-kerfið. Hann nefndi það í sínu andsvari að hann héldi að það væru bara flest og við værum síðust í röðinni. Það er alltaf þannig að Íslendingar eru að missa svefn yfir einhverjum innleiðingarhalla sem þeir telja að sé hið versta mál. En staðreyndin er hins vegar sú að það eru örfá ríki Evrópusambandsins sem hafa innleitt þessa ETS2-reglugerð, örfá ríki. Það er deilt um hagsmuni og sjónarmið með tilliti til lífskjara í þessum löndum þannig að það liggur ekkert fyrir um að þetta verði yfirhöfuð komið í gagnið, eins og er svo sem nefnt í þessu frumvarpi, það er ekki ætlunin að þetta komist í gagnið fyrr en 2027 eða 2030, sumir þættir þessa frumvarps. Þess vegna ætla ég að leyfa mér bara að vísa því til hv. umhverfisnefndar sem fær þetta mál til umfjöllunar að hún skoði það virkilega hvort það borgi sig fyrir Íslendinga að vera búnir að innleiða þessa gerð á þessu þingi eða jafnvel á næsta þingi eða á þessu kjörtímabili og hvort það sé ekki skynsamlegt að Ísland bíði nú og sjái hvernig Evrópusambandsríkjunum vegni við bæði innleiðinguna og framkvæmdina á þessu. Það geta ekki verið ríkari skuldbindingar Íslands í þessu heldur en í Evrópusambandsríkjunum. Og þótt einhver kynni að líta á það þannig þá minni ég á að það eru hinar þjóðlegu skyldur sem skipta máli en ekki alþjóðlegar skuldbindingar, jafnvel þó að vísað sé til Evrópusambandsins í þeim efnum.

Ég vil að lokum líka að nefna að það blasir við að þessi innleiðing, eins og innleiðingin á ETS-kerfinu — það kom nú fram í andsvari hæstv. ráðherra eftir framsögu hans að Ísland væri í svo góðri stöðu eftir að hafa þénað svo mikið eftir upptöku ETS-viðskiptakerfisins, þénað með þeim hætti að hér væru fyrirtæki, hann var væntanlega að vísa til Landsvirkjunar og fleiri fyrirtækja, að selja aflátsbréf hægri vinstri til Evrópu þannig að þetta hefði skilað sér í miklum tekjum fyrir suma, fyrir einhverja hér á Íslandi. Og þannig skildi ég hæstv. ráðherra að þar með væri þetta borðleggjandi allt saman. En ég bara bendi á að í þessu máli er gert ráð fyrir að það þurfi að kaupa loftslagsheimildir, losunarkvóta, ekki eins og í ETS-kerfinu þar sem upphaflega var ákveðinn kvóti sem deilt var út ókeypis til landanna sem áttu að eiga aðild að ETS-kerfinu og þar með gátu menn haft einhver viðskipti hægri vinstri í einhvern tíma með þessa loftslagskvóta sem viðkomandi ríki notuðu ekki. En það er þannig með ETS-kerfið að loftslagskvótinn sem var ákveðinn upphaflega var ákveðið stór og hann fer alltaf minnkandi. Hann er dreginn saman þannig að það verður úr minna að moða og minni gróðatækifæri, í anda hæstv. ráðherra. En í ETS2-kerfinu verður ekki um það að ræða að úthlutað verði ókeypis loftslagskvótum til aðildarríkjanna. Það verður þannig að menn þurfa allir að kaupa loftslagskvóta. Það er sérstaklega tilgreint hér að þetta á við um byggingar, sem sagt vegna húshitunar. Það er kannski á ekki við á Íslandi þar sem við hitum hús með rafmagni. En hvað veit ég? Kannski endar það einhvern tímann í því að það þarf að hita hús með olíu, það hefur nú verið gert í litlum mæli hér á landi. En þá á það við um þetta, það þarf að kaupa loftslags- og losunarkvóta vegna húshitunar og í vegasamgöngum og einhverjum viðbótargeirum sem eru óskilgreindir hérna og ekki fjallað um sérstaklega, sem hefði verið heppilegt að fá aðeins vitneskju um. Það er ekki um það að ræða að það verði neinir ókeypis loftslagskvótar heldur þurfa menn að kaupa þetta.

Hérna er tiltekið að dreifingaraðilum olíu verði gert að kaupa þessa kvóta og ekki nóg með það heldur verður á böl þeirra bætt með því að þeir þurfa líka að fara að skila þverhandarþykkum skýrslum til eftirlitsaðila hér á Íslandi um innkaup, sölu og annað slíkt. Hér segir í frumvarpinu að það verði því ekki endanlegir neytendur eldsneytis sem muni hafa skyldum að gegna samkvæmt kerfinu heldur verði það dreifingaraðilarnir. Það er í besta falli ósvífið að setja þetta svona fram því að auðvitað eru það neytendur sem á endanum bera byrðarnar, sem bera kostnaðinn af bæði kaupum á losunarkvótanum og einnig þeirri vinnu sem leggst á þessa dreifingaraðila og þessa vöru sem hinn almenni neytandi er að kaupa. Það verður fjölskyldan í landinu, hin venjulega íslenska fjölskylda sem mun bera byrðarnar af innleiðingu ETS2-kerfisins.

Frú forseti. Ég ætlaði að leggja örlítið til málanna, ekki ýkja langt. Ég ætla bara að reyna að draga þetta saman í nokkur aðalatriði. Í fyrsta lagi erum við að fara að innleiða hér Evróputilskipun í framhaldi af einhverjum öðrum tilskipunum, skilst mér, og ég verð að segja það bara í upphafi, og það er kannski einn punktur sem ég vil nefna: Við erum að innleiða tilskipun sem er flókin. Hún er flókin, ekki auðskiljanleg og allra síst efni hennar, á hverjum þetta lendir, hver áhrifin verða til langs tíma og hverjir munu bera þessar skyldur og hverjir munu bera þennan kostnað. Þetta er flókið. Ég er ekki búinn að skoða þetta nógu vel til að geta kannski leitast við að svara þessum spurningum sem ég bar hérna upp en mér sýnist þetta leggja auknar skyldur á hina ýmsu aðila hér innan lands, þ.e. skýrslugerð og eftirlit, að eftir þessu verði farið. Það kostar auðvitað einhverja fjármuni og jafnvel þótt það sé ekki almenningur sem þetta leggst á herðarnar á, þ.e. skýrslugerðin og eftirlitið, heldur leggst þetta á einhverjar stofnanir, mun kostnaður af því að sjálfsögðu fara út í verðlagið. Þetta er aukinn kostnaður á almenning.

Þá velti ég fyrir mér: Hvað hefur hann til saka unnið? Hvað hefur almenningur og neytendur á Íslandi til saka unnið ef við lítum örlítið á hvað þeir eru að gera? Við erum að hita húsin okkar með heitu vatni, næstum hvert einasta hús á Íslandi er hitað með heitu vatni. Það eru kannski innan við 10% sem eru það ekki og þá er megnið af þeim hitað upp með rafmagni sem fæst úr vatnsorkuverum. Nánast öll húshitun á Íslandi á sér stað með endurnýjanlegri orku þannig að ekki þurfum við að hafa samviskubit yfir því. Margt annað er knúið hér með endurnýjanlegri orku eins og verksmiðjurnar okkar, álverksmiðjurnar og fleira og fleira. Orkan þar kemur auðvitað úr endurnýjanlegri orku þannig að notkun okkar á hreinum eða grænum orkugjöfum er mjög mikil, miklu meiri en nokkurs staðar annars staðar á jarðríki. Við þurfum ekki að hafa samviskubit en samviskubitið er samt nógu mikið til að við förum að innleiða eitthvað svona sem mér sýnist, án þess að ég hafi grandskoðað þetta frumvarp, frú forseti, að sé markað einhverju samviskubiti, að við þurfum að fara að borga fyrir einhverjar losunarheimildir og helst að vera á einhverju uppboði til að kaupa þær og þær geta þá flogið upp í hæstu hæðir í verði, eins og kemur fram einhvers staðar í greinargerð með frumvarpinu, það er hugsanlegt að verðið hækki.

Við erum eins og einhverjir hálfgerðir sökunautar í þessu máli sem við erum að sjálfsögðu ekki. Jú, auðvitað viljum við vinna með öðrum þjóðum, við erum ekki á móti því. En þurfum við að innleiða eitthvað svona og ætlast til þess að við borgum einhvers konar gjald fyrir það að við séum að nota örlítið af olíu í einhverjar samgöngur, sem við vissulega gerum, þegar okkar bókhald er svo miklu skárra heldur en annarra? Jú, auðvitað eigum við að reyna að minnka mengun og minnka útblástur, að sjálfsögðu. En að við þurfum að fara að setjast á einhvern sakamannabekk í þessu finnst mér fráleitt.

Ef ég lít líka á umræðurnar hér í dag skilst mér að Evrópulöndin mörg hver og jafnvel flest hafi ekki enn innleitt þetta. Þau hafa ekki enn innleitt þetta, langflest. Þá spyr ég: Bíddu, af hverju eigum við þá að hlaupa hraðast til að innleiða þetta? Af hverju eigum við að vera fyrst til þess? Af því að við erum með svo ofboðslega mikið samviskubit að við göngum framar en allir aðrir í að gera þetta? Er ekki betra, eins og einhver hv. þingmaður sagði hér áðan, að hinkra við og bíða aðeins? Er ekki bara ágætt, eins og einhver sagði, að sofa aðeins á þessu og sjá hvað gerist? Því að við þurfum ekki að hafa áhyggjur af okkar mengun í samanburði við langflestar þjóðir heims. Kaup á þessum losunarkvótum á uppboðum kallar á það að vöruverð muni hækka, verð á eldsneyti muni hækka, sem mun auðvitað valda hækkun á verði á ýmsum vörum sem þarf að flytja á milli staða o.s.frv., að sjálfsögðu. Þetta lendir auðvitað á neytendum. Mér finnst það vera kannski svolítið ósanngjarnt þegar ég horfi á tilganginn í þessu máli að við stillum okkur alltaf fremst í flokki í svona málum og það er engin ný saga.

Svo varðandi frumvarpið og kerfið sem er utan um þetta þá er kerfið svo flókið að það er ekki gott ef þingmenn þurfa kannski fleiri daga til að átta sig á efninu og kerfinu sem er í kringum þetta. Það er auðvitað ekki gott en við höfum nógan tíma í nefndinni til að fara yfir þetta og ég óska eftir því að nefndin fari vel yfir þetta og helst að hún setji þetta í frystiskápinn ef einhvern er að finna þar og bíði með þetta bara þangað til seinna meir vegna þess að ég held að það liggi ekkert á. Við skulum bara sjá hvað hinar Evrópuþjóðirnar gera.

Þetta er svona hálfgert, hvað má kalla þetta, innleiðingarblæti. Alltaf þegar eitthvað kemur frá Evrópusambandinu þá þarf að innleiða það hingað inn eins fljótt og hratt og hægt er og ef einhver í Evrópu vogar sér að lyfta upp vísifingri og segja að Ísland eigi nú eftir að innleiða þetta þá hlaupum við alltaf til og erum fyrst af öllum og þetta er ekki fyrsta dæmið sem ég sé í þeim efnum. Við erum alltaf langfyrst í öllu og göngum yfirleitt lengra og bætum oft á tíðum einhverju við.

Ég held að neytendur á Íslandi eigi betra skilið. Neytendur á Íslandi eiga skilið að þingmenn hlaupi ekki fremstir í slíkum málum sem leiða til þess að álögur á íslenskan almenning aukist bara. Ég held að þingmenn hafi bara skyldu til þess að koma helst í veg fyrir að svona frumvörp nái fram að ganga og helst að þau nái svona hratt fram að ganga, það eru okkar skyldur að verja íslenskan almenning, íslenska neytendur, íslenska skattborgara fyrir svona löguðu þegar við erum ekki hinir réttu sakborningar, ef ég má orða það þannig, í þessum málum. Við erum á fullu að reyna að draga úr losun og við losum minna en langflestar aðrar þjóðir.

Rétt í lokin, af því að ég ætlaði að vera stuttorður, það er tvennt í viðbót: Við eigum að kaupa þessar losunarheimildir á einhvers konar uppboði. Við greiðum þá eitthvað fyrir þær. Þá spyr ég bara: Hvert renna þessir fjármunir? Hvert renna þeir? Hver nýtur góðs af þeim? Hvert fara þeir? Ég myndi bara vilja vita það áður en ég fer að samþykkja eitthvað svona. Hvert fara þessir fjármunir?

Að síðustu get ég ekki sleppt því að minnast á þessar heimildir Umhverfis- og orkustofnunar til að leggja sektir á eftirlitsskylda aðila, eins og það er orðað, sem eru þá einhver dreifingarfyrirtæki og kannski fleiri, ef þeir skila ekki skýrslum á réttum tíma og ekki kannski nægilega góðum. Mér finnst þetta, og ég endurtek það sem ég hef áður sagt í þessum ræðustól, vera komið langt út fyrir öll hófsemismörk, að stofnanir og stjórnvöld fái hér endalausar sektarheimildir til að leggja á almenning og fyrirtæki, nær óheft í sífellu, þannig að ég ætla bara að nefna það í lokin. Ef menn senda ekki inn þessa skýrslu þá fá þeir sektir. Við erum með dómstóla í landinu, við erum með kæruleiðir þangað og ég vil nefna rétt í lokin, frú forseti, þetta vald sem stjórnvöldum er iðulega falið, sem er orðið gegnumgangandi og allt of mikið, svona til að ég sleppi því ekki núna frekar en endranær.