Ummæli utanríkismálafulltrúa Evrópusambandsins og hagsmunir Íslands í varnarmálum

156. löggjafarþing Mál nr. 103 3. mars 2025 Sjá á Alþingi.is ↗
4 ræður
2 þingmenn
1.071 orð
2 flokkar
Miðflokkurinn Viðreisn

Ríkisstjórn

Stjórnarandstaða

Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir
Viðreisn
2 ræður 575 orð
Sigríður Á. Andersen
Miðflokkurinn
2 ræður 496 orð

Tímalína umræðunnar

3. mars 2025
Sigríður Á. Andersen Miðflokkurinn ræða
304 orð
Virðulegur forseti. Það var haldinn fundur í Hvíta húsinu rétt fyrir helgi milli Bandaríkjaforseta og forseta Úkraínu eins og frægt er orðið. Þessi fundur var mjög óhefðbundinn, má nú segja, fyrir það kannski helst að hann var haldinn fyrir opnum tjöldum og það var reglulega fróðlegt fyrir okkur almenning úti um allan heim að verða vitni að þeim samræðum sem þar áttu sér stað, sem ég held samt sem áður að séu kannski ekki fjarri lagi því sem gerist almennt á lokuðum fundum. Þess vegna finnst…

Virðulegur forseti. Það var haldinn fundur í Hvíta húsinu rétt fyrir helgi milli Bandaríkjaforseta og forseta Úkraínu eins og frægt er orðið. Þessi fundur var mjög óhefðbundinn, má nú segja, fyrir það kannski helst að hann var haldinn fyrir opnum tjöldum og það var reglulega fróðlegt fyrir okkur almenning úti um allan heim að verða vitni að þeim samræðum sem þar áttu sér stað, sem ég held samt sem áður að séu kannski ekki fjarri lagi því sem gerist almennt á lokuðum fundum. Þess vegna finnst mér út af fyrir sig ákveðið fagnaðarefni að þessi fundur hafi verið haldinn fyrir opnum tjöldum. Þarna féllu nú kannski einhver stóryrði, ekki síst af hálfu fjölmiðlamanna sem þarna voru, og mörg hver kannski ekki málefnaleg. En það breytir því ekki að það varpaði ákveðnu ljósi, mikilvægu ljósi, á mikilvæga afstöðu Bandaríkjanna til þessara átaka sem eiga sér stað í Úkraínu. En stóryrðin í kjölfar fundarins voru ekkert endilega mikið færri eða mikið minni að umsvifum, vegna þess að stjórnmálaleiðtogar, sérstaklega í Evrópu má segja, að það hafi gripið þá, eins og ég segi nú stundum af fullri ástæðu, nokkur geðshræring í kjölfar þessa fundar. Meðal annars lét fyrrverandi forsætisráðherra Eistlands, sem núna stýrir utanríkismálum Evrópusambandsins, þau ummæli falla að hinn frjálsi heimur þyrfti nú að leita sér að nýjum leiðtoga, eins og hún orðaði það. Ég hjó eftir því að hæstv. utanríkisráðherra Íslands vísaði í þessi ummæli og ég geri þá ráð fyrir því að hún hafi verið þessu í einhverju sammála. Mig langar að spyrja hana að hvaða leyti hún telji að hagsmunum Íslands hafi verið haldið til haga með þessari tilvísun og um leið hvort hún telji að varnarsamningurinn sem við höfum við Bandaríkin sé í einhvers konar uppnámi, ef það er staðreyndin að nú þurfi að leita að nýjum leiðtoga í hinum frjálsa heimi.

Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir Viðreisn ræða
362 orð
Virðulegi forseti. Kaja Kallas var lengi forsætisráðherra í einu af þeim ríkjum sem eru næst Rússlandi. Þetta eru sömu ríki og vöruðu m.a. okkur Íslendinga við í öll þessi ár. Þegar við í utanríkismálanefnd sóttum erlenda fundi þá vöruðu þau okkur eindregið við því að Rússar myndu ráðast á þau eða Úkraínu eða önnur lönd. Það væri þessi hætta. Við vitum það alveg eftir Búdapestsamkomulagið 1994, þar sem Úkraínumenn gáfu af hendi kjarnorkuvopn, þeir takmörkuðu heri sína af því að það átti að…

Virðulegi forseti. Kaja Kallas var lengi forsætisráðherra í einu af þeim ríkjum sem eru næst Rússlandi. Þetta eru sömu ríki og vöruðu m.a. okkur Íslendinga við í öll þessi ár. Þegar við í utanríkismálanefnd sóttum erlenda fundi þá vöruðu þau okkur eindregið við því að Rússar myndu ráðast á þau eða Úkraínu eða önnur lönd. Það væri þessi hætta. Við vitum það alveg eftir Búdapestsamkomulagið 1994, þar sem Úkraínumenn gáfu af hendi kjarnorkuvopn, þeir takmörkuðu heri sína af því að það átti að tryggja þeim öryggi gagnvart innrás, m.a. frá Rússum, að ekkert af því stóð síðan eftir. Þau stóðu í rauninni bara ein eftir þannig að við verðum líka að átta okkur á hvaðan svona sterk orð koma eins og frá Kaju Kallas. Það sem ég var að draga fram er að auðvitað kom þessi fundur, sama hvaða skoðun við höfum á fundinum — það er ekkert óeðlilegt í ljósi sögunnar, í ljósi þeirra hörmunga sem kommúnisminn og Rússland, Sovétríkin gömlu, settu yfir Eystrasaltsríkin, Austur-Evrópu, að það verði hörð viðbrögð; nema hvað, segi ég.

Það sem blasir við gagnvart okkur Íslendingum, ég er búin að segja það hér áður á þessu þingi og segi það aftur: Varnarsamningurinn við Bandaríkin er önnur af tveimur grunnstoðum okkar Íslendinga þegar kemur að öryggi og vörnum landsins. Við munum reyna að gera allt til þess að svo verði áfram. Ég hef fundað m.a. með bandarískum herforingja, yfirhershöfðingja Bandaríkjanna í Evrópu, SACEUR, þar sem er verið að undirstrika nákvæmlega mikilvægi þessa góða vinasambands í öll þessi ár. Það sama gildir með NATO, hina grunnstoðina. Hvað er það sem við þurfum þá að gera núna? Við þurfum að rækta þetta enn frekar og það erum við að gera með samtölum, hvort sem þau eru óformleg eins og á öryggisráðstefnunni í München, bæði hjá forsætisráðherra og hjá mér, við önnur ríki, bæði í Evrópu og í Bandaríkjunum, þannig að um leið og við verðum að átta okkur á því hvaðan stór orð koma þá verðum við líka að standa við það sem við höfum skuldbundið okkur til og ég vona að það sé ekki að breytast hér í þessum þingsal að við stöndum með Úkraínu í þeirra baráttu.

Sigríður Á. Andersen Miðflokkurinn ræða
192 orð
Virðulegur forseti. Já, hvaðan koma orðin? Ég velti því líka fyrir mér í kjölfar ummæla hæstv. forsætisráðherra hér í fyrirspurn fyrr í dag þar sem hún vísaði til þess að hagsmunir Íslands í varnarmálum væru einkum bundnir við svokölluðu NB8-ríki, þ.e. Norðurlöndin og Eystrasaltsríkin. Það eru alveg ný tíðindi fyrir mér og hef ég þó fylgst með utanríkismálum í áratugi, að Eystrasaltsríkin hafi haft einhverja sérstaka — eða að hagsmunir Íslands liggi sérstaklega með Eystrasaltsríkjunum, þótt…

Virðulegur forseti. Já, hvaðan koma orðin? Ég velti því líka fyrir mér í kjölfar ummæla hæstv. forsætisráðherra hér í fyrirspurn fyrr í dag þar sem hún vísaði til þess að hagsmunir Íslands í varnarmálum væru einkum bundnir við svokölluðu NB8-ríki, þ.e. Norðurlöndin og Eystrasaltsríkin. Það eru alveg ný tíðindi fyrir mér og hef ég þó fylgst með utanríkismálum í áratugi, að Eystrasaltsríkin hafi haft einhverja sérstaka — eða að hagsmunir Íslands liggi sérstaklega með Eystrasaltsríkjunum, þótt vissulega sé mikilvægt að eiga góð samskipti við þessi ríki.

En hæstv. forsætisráðherra svaraði því nú ekki sem ég var að leitast eftir að hún færði fram hérna, hvernig hagsmunum Íslands væri borgið með þeirri geðshræringu sem greip um sig hérna á föstudaginn. Ég tek svo sem eftir því að í dag hefur hæstv. utanríkisráðherra lýst því að hún sé orðin rólegri eftir þennan fund Breta með stjórnmálaleiðtogum Evrópu í gær. Í því sambandi langar mig að spyrja hana hvort hún greini einhvern afstöðumun sem kom fram á þeim fundi gagnvart áframhaldandi stríðsátökum í Úkraínu, hvort það sé einhver munur sem hafi komið þar fram í afstöðu m.a. forsætisráðherra Bretlands og forseta Bandaríkjanna að þessu leyti.

Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir Viðreisn ræða
213 orð
Það er alveg ljóst af þessum fundi í gær að Evrópa öll er að gera það sem er búið að vera að biðja hana um að gera, réttilega, að stíga upp þegar kemur að öryggis- og varnarskuldbindingum. Fyrst voru það 2%, nú eru ríki Evrópu að gera enn meira. Það sem fundurinn í gær var líka um er að reyna að tryggja öryggi, koma með ábyrgðartryggingar og öryggistryggingar fyrir Úkraínu. Það sem kom miklu skýrar fram á þessum fundi — og núna er ég að hugsa um þær ræður sem til að mynda koma frá…

Það er alveg ljóst af þessum fundi í gær að Evrópa öll er að gera það sem er búið að vera að biðja hana um að gera, réttilega, að stíga upp þegar kemur að öryggis- og varnarskuldbindingum. Fyrst voru það 2%, nú eru ríki Evrópu að gera enn meira. Það sem fundurinn í gær var líka um er að reyna að tryggja öryggi, koma með ábyrgðartryggingar og öryggistryggingar fyrir Úkraínu. Það sem kom miklu skýrar fram á þessum fundi — og núna er ég að hugsa um þær ræður sem til að mynda koma frá Miðflokknum, þá tóna sem eru að koma frá Miðflokknum hér í þessum sal á þessum skamma tíma sem þing hefur verið, að ég get ekki greint að það sé afgerandi stuðningur við frelsisbaráttu Úkraínu. Ég vona að ég sé að misskilja hlutina en mér finnst ég ekki greina afgerandi stuðning Miðflokksins þegar kemur að varnarbaráttu og frelsisbaráttu Úkraínu. Það er alla vega alveg ljóst að ríkisstjórnin stendur keik með Úkraínu til að tryggja öryggi og frelsi Úkraínu en líka til að tryggja öryggi og frelsi Evrópu. Við munum gera það sem þarf til að viðhalda öflugu sambandi NATO-ríkjanna. Við munum gera það sem þarf og Ísland getur gert þegar kemur að því að tryggja öryggi og varnir Evrópu.