Viðbrögð við dómi Mannréttindadómstóls Evrópu

154. löggjafarþing Mál nr. 907 24. apríl 2024 Sjá á Alþingi.is ↗
4 ræður
2 þingmenn
921 orð
2 flokkar
Píratar Sjálfstæðisflokkur

Ríkisstjórn

Bjarni Benediktsson
Sjálfstæðisflokkur
2 ræður 435 orð

Stjórnarandstaða

Þórhildur Sunna Ævarsdóttir
Píratar
2 ræður 486 orð

Tímalína umræðunnar

24. apríl 2024
Þórhildur Sunna Ævarsdóttir Píratar ræða
278 orð
Frú forseti. Nýlega féll dómur Mannréttindadómstóls Evrópu gagnvart Íslandi sem komst að þeirri niðurstöðu að Ísland hefði gerst brotlegt við 13. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, sem fjallar um rétt okkar til aðgengis að raunhæfu úrræði, og 3. gr. 1. viðauka mannréttindasáttmála Evrópu um rétt okkar til frjálsra og lýðræðislegra kosninga. Það hefur svolítið verið rætt um þýðingu þessa dóms. Ein af afleiðingunum er að við verðum að taka til alvarlegrar skoðunar hvernig staðið er að staðfestingu…

Frú forseti. Nýlega féll dómur Mannréttindadómstóls Evrópu gagnvart Íslandi sem komst að þeirri niðurstöðu að Ísland hefði gerst brotlegt við 13. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, sem fjallar um rétt okkar til aðgengis að raunhæfu úrræði, og 3. gr. 1. viðauka mannréttindasáttmála Evrópu um rétt okkar til frjálsra og lýðræðislegra kosninga. Það hefur svolítið verið rætt um þýðingu þessa dóms. Ein af afleiðingunum er að við verðum að taka til alvarlegrar skoðunar hvernig staðið er að staðfestingu þess að rétt hafi verið staðið að alþingiskosningum og skoða hvort mögulega þurfi stjórnarskrárbreytingar við. Ég veit til þess, virðulegi forseti, að vinna er hafin á Alþingi, í dómsmálaráðuneytinu og forsætisráðuneytinu til að skoða þessi mál. Ég vil því spyrja hæstv. forsætisráðherra út í afstöðu sína gagnvart viðeigandi viðbrögðum við þessum dómi, þá sér í lagi í ljósi málsvarnar íslenska ríkisins fyrir Mannréttindadómstólnum en þar var því haldið fram af hálfu íslenska ríkisins að umsækjendurnir hefðu ekki fullnýtt sér rétt sinn hér á Íslandi, hefðu ekki leitað allra viðeigandi úrræða hérlendis. Þetta var málsvörn íslenska ríkisins fyrir Mannréttindadómstólnum. Við getum illa lagað þetta ástand sem dómstóllinn bendir á að sé andstætt sáttmálanum fyrir næstu kosningar vegna þess að til þess þyrfti þá líklega stjórnarskrárbreytingar sem þurfa að fara í gegnum tvö þing o.s.frv. Því vil ég spyrja hvort miðað við þessa málsvörn íslenska ríkisins hafi virkt réttarúrræði verið í boði fyrir umsækjendurna, hvort þeir hafi getað leitað til dómstóla með niðurstöðu Alþingis um að það væri réttkjörið og hvort mögulega þurfi að skýra það í landslögum að hægt sé að leita til dómstóla með það hvort Alþingi sé réttkjörið eftir að kjörbréfanefnd hefur komist að sinni niðurstöðu og Alþingi greitt um hana atkvæði.

Bjarni Benediktsson Sjálfstæðisflokkur ræða
300 orð
Virðulegi forseti. Hér er spurt út í mikilvægt mál og það varðar í raun og veru það grundvallaratriði hvort íslenska löggjöfin og framkvæmd á grundvelli hennar sé í samræmi við skuldbindingar okkar sem byggja á mannréttindasáttmála Evrópu. Niðurstaða dómsins er að það þurfi að gera bragarbót, að íslenska fyrirkomulagið standist ekki kröfur sáttmálans. Þá stöndum við frammi fyrir því að svara með hvaða hætti við ætlum að gera breytingar á okkar reglum um þetta efni. Mér finnst mikilvægt að…

Virðulegi forseti. Hér er spurt út í mikilvægt mál og það varðar í raun og veru það grundvallaratriði hvort íslenska löggjöfin og framkvæmd á grundvelli hennar sé í samræmi við skuldbindingar okkar sem byggja á mannréttindasáttmála Evrópu. Niðurstaða dómsins er að það þurfi að gera bragarbót, að íslenska fyrirkomulagið standist ekki kröfur sáttmálans. Þá stöndum við frammi fyrir því að svara með hvaða hætti við ætlum að gera breytingar á okkar reglum um þetta efni. Mér finnst mikilvægt að halda því til haga að það hefur í sjálfu sér ekki verið deilt um það að þær reglur sem gilda um úrlausn svona mála hafi verið látnar eiga við og þeim hafi verið fylgt. Ég tel að svo hafi verið. Ég tel að þegar við vorum að vinna úr þessu máli höfum við gert það á grundvelli þess sem lög boðuðu. En eftir situr sú spurning hvort þau lög þurfi að taka breytingum eða eftir atvikum hvort það kalli á að við gerum stjórnarskrárbreytingar. Auðvitað getur Mannréttindadómstóllinn ekki sagt okkur að gera stjórnarskrárbreytingar, hann getur bara vísað okkur til um það hvort við uppfyllum þær skuldbindingar sem við höfum undirgengist. Þannig að það er fyrsta atriðið, að skoða það og komast til botns í því. Við eigum tillögur sem myndu koma til móts við þessar athugasemdir. Síðan er það þessi málsvörn íslenska ríkisins fyrir dómstólnum. Ég tel að það hafi verið eðlilegt að halda því á lofti, sem er dálítið réttarfarslegt atriði, að það væri ekki tímabært að taka málið fyrir hjá dómstólnum fyrr en það væri búið að tæma úrræði sem stæðu til boða á Íslandi. Það var ekki á þetta fallist, þetta var ekki talin vera raunhæf krafa á hendur þeim sem fluttu málið gegn ríkinu og þá bara varð það niðurstaðan og ekkert meira um það að segja.

Þórhildur Sunna Ævarsdóttir Píratar ræða
208 orð
Virðulegi forseti. Þessi málsvörn íslenska ríkisins kom mér ansi spánskt fyrir sjónir vegna þess að það virðist hafa verið töluverður samhljómur um að það sé einmitt ekki hægt að leita með þetta, niðurstöðu kosninga og úrskurð eða ákvörðun Alþingis í þeim efnum, til dómstóla þó að aldrei hafi á það reynt, mögulega vegna þess að við teljum að það eigi ekki heima þar. Þannig að mér fannst pínu vandræðalegt af íslenska ríkinu að halda því fram að það væri raunhæft úrræði ef það trúir því ekki…

Virðulegi forseti. Þessi málsvörn íslenska ríkisins kom mér ansi spánskt fyrir sjónir vegna þess að það virðist hafa verið töluverður samhljómur um að það sé einmitt ekki hægt að leita með þetta, niðurstöðu kosninga og úrskurð eða ákvörðun Alþingis í þeim efnum, til dómstóla þó að aldrei hafi á það reynt, mögulega vegna þess að við teljum að það eigi ekki heima þar. Þannig að mér fannst pínu vandræðalegt af íslenska ríkinu að halda því fram að það væri raunhæft úrræði ef það trúir því ekki einu sinni sjálft að það sé raunhæft úrræði.

Ég vil spyrja hæstv. forsætisráðherra: Telur hann í ljósi þessarar niðurstöðu tilefni til þess að breyta stjórnarskránni og ef svo er, hvers vegna var þá þessari málsvörn haldið fram þar sem — ja, ef við höldum áfram með það þá væri ekki tilefni til að breyta stjórnarskránni? Ég bara átta mig ekki á því hvert verið er að fara með Mannréttindadómstólinn með því að halda þessu fram. Mér fannst þetta ákveðin vanvirðing við dómstóla og sér í lagi vegna þess að íslenska ríkið gat ekki komið fram með neinar sannanir fyrir þessari staðhæfingu sinni og þetta var okkar eina málsvörn. Telur hæstv. ráðherra tilefni til að breyta stjórnarskránni og ef ekki, hvers vegna ekki?

Bjarni Benediktsson Sjálfstæðisflokkur ræða
135 orð
Virðulegi forseti. Ég segi bara um þetta að það er skynsamlegt að leita til okkar bestu sérfræðinga hvað það snertir með hvaða hætti væri best að bregðast við niðurstöðu dómstólsins. Ég er þeirrar skoðunar sjálfur að það sé ekki augljóst að eina úrræðið sem stjórnvöld hafi sé að breyta stjórnarskránni. Davíð Þór Björgvinsson hefur t.d. bent á að það gætu verið aðrar leiðir færar en við höfum þá bara valkosti og það verður undir Alþingi komið á endanum hvort menn kjósa að fara þá leið að…

Virðulegi forseti. Ég segi bara um þetta að það er skynsamlegt að leita til okkar bestu sérfræðinga hvað það snertir með hvaða hætti væri best að bregðast við niðurstöðu dómstólsins. Ég er þeirrar skoðunar sjálfur að það sé ekki augljóst að eina úrræðið sem stjórnvöld hafi sé að breyta stjórnarskránni. Davíð Þór Björgvinsson hefur t.d. bent á að það gætu verið aðrar leiðir færar en við höfum þá bara valkosti og það verður undir Alþingi komið á endanum hvort menn kjósa að fara þá leið að tryggja þennan tiltekna rétt í stjórnarskrá eða eftir atvikum að breyta almennum lögum. Það fer aðeins eftir því hvernig úr spilast. En ég ítreka það sem ég hef áður sagt að það eru komnar fram hugmyndir að breytingum á stjórnarskránni sem myndu m.a. koma til móts við þessar athugasemdir.