Dómur Mannréttindadómstóls Evrópu í loftslagsmálum og áhrif hérlendis

154. löggjafarþing Mál nr. 839 11. apríl 2024 Sjá á Alþingi.is ↗
4 ræður
2 þingmenn
936 orð
2 flokkar
Píratar Sjálfstæðisflokkur

Ríkisstjórn

Guðlaugur Þór Þórðarson
Sjálfstæðisflokkur
2 ræður 532 orð

Stjórnarandstaða

Arndís Anna Kristínardóttir Gunnarsdóttir
Píratar
2 ræður 404 orð

Tímalína umræðunnar

11. apríl 2024
Arndís Anna Kristínardóttir Gunnarsdóttir Píratar ræða
257 orð
Forseti. Fyrr í vikunni féll dómur Mannréttindadómstóls Evrópu í máli samtakanna Loftslagsfrúnna Schweiz, sem samanstanda af u.þ.b. 2.000 svissneskum konum. Konurnar kærðu svissnesk stjórnvöld fyrir að hafa brotið á réttindum þeirra samkvæmt mannréttindasáttmála Evrópu með aðgerðaleysi gegn loftslagsbreytingum. Byggði dómurinn niðurstöðu sína m.a. á því að stjórnvöld séu bundin af Parísarsamkomulaginu og öðrum alþjóðlegum skuldbindingum á sviði loftslagsmála og með því að uppfylla ekki skyldur…

Forseti. Fyrr í vikunni féll dómur Mannréttindadómstóls Evrópu í máli samtakanna Loftslagsfrúnna Schweiz, sem samanstanda af u.þ.b. 2.000 svissneskum konum. Konurnar kærðu svissnesk stjórnvöld fyrir að hafa brotið á réttindum þeirra samkvæmt mannréttindasáttmála Evrópu með aðgerðaleysi gegn loftslagsbreytingum. Byggði dómurinn niðurstöðu sína m.a. á því að stjórnvöld séu bundin af Parísarsamkomulaginu og öðrum alþjóðlegum skuldbindingum á sviði loftslagsmála og með því að uppfylla ekki skyldur sínar samkvæmt samkomulaginu hafi ríkið ekki sinnt jákvæðum skyldum sínum samkvæmt mannréttindasáttmálanum. Dómurinn snýst því að miklu leyti um að stjórnvöld hafi ekki náð eigin markmiðum og skuldbindingum og að með því hafi stjórnvöld brotið mannréttindi sem fólk á tilkall til.

Aðgerðaáætlun ríkisstjórnarinnar í loftslagsmálum er komin langt yfir síðasta söludag enda hefur hún ekki verið uppfærð á þessu kjörtímabili. Losun á beinni ábyrgð stjórnvalda, svokölluð samfélagslosun, jókst á milli áranna 2020 og 2021 og stóð í stað á milli 2021 og 2022. Útlit er fyrir að ekki einu sinni helmingur þess samdráttar í losun gróðurhúsalofttegunda sem ríkisstjórnin stefnir að fyrir lok áratugarins náist með núverandi aðgerðum. Framreikningur bendir til að samdráttur í losun verði 24% árið 2030 á meðan stjórnarsáttmálinn talar um 55% sjálfstætt markmið. Ríkisstjórnin hefur sett sér markmið í loftslagsmálum sem ganga ekki nógu langt, en ekki nóg með það, hún nær ekki einu sinni sínum eigin duglausu markmiðum.

Því spyr ég hæstv. ráðherra: Í ljósi þess að ríkisstjórnin er ekki að ná settum markmiðum sínum, sem þó eru allt of metnaðarlaus, hefur hæstv. ráðherra áhyggjur af því að nýfallinn dómur Mannréttindadómstóls Evrópu geti haft afleiðingar hér á landi?

Guðlaugur Þór Þórðarson Sjálfstæðisflokkur ræða
274 orð
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina þó svo að það verði að viðurkennast að það sem hv. þingmaður fór hér með varðandi loftslagsmálin er kannski ekki alveg eitthvað sem maður skrifar upp á. En við höfum kannski ekki tíma til þess að ræða það í þessum stutta fyrirspurnatíma. Út af þessum dómi sem Mannréttindadómstóllinn kemur með verð ég bara að segja, þar sem ég hef barist fyrir mannréttindum alla tíð og gerði það sérstaklega í stól utanríkisráðherra — og það er af…

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina þó svo að það verði að viðurkennast að það sem hv. þingmaður fór hér með varðandi loftslagsmálin er kannski ekki alveg eitthvað sem maður skrifar upp á. En við höfum kannski ekki tíma til þess að ræða það í þessum stutta fyrirspurnatíma.

Út af þessum dómi sem Mannréttindadómstóllinn kemur með verð ég bara að segja, þar sem ég hef barist fyrir mannréttindum alla tíð og gerði það sérstaklega í stól utanríkisráðherra — og það er af nógu að taka þegar kemur að mannréttindum. Ég mun aldrei gleyma því þegar Maria Ressa, sem seinna fékk Nóbelsverðlaun, kom á skrifstofuna til mín á Rauðarárstíginn og þakkaði mér fyrir það að hún væri á lífi vegna þess að hún taldi að framganga okkar Íslendinga í mannréttindaráðinu hefði gert það að verkum að stjórnvöld treystu sér ekki til að gera það sem hún taldi að þau hefðu verið vís til að gera. Ég fékk sömuleiðis heimsókn frá konu í Sádi-Arabíu sem átti systur sem fór í fangelsi vegna þess að hún keyrði bíl án þess að karlmaður væri með. Hún þakkaði mér sömuleiðis fyrir framgöngu okkar sem hún sagði að hefði skipt mjög miklu máli. Þannig að þegar kemur að mannréttindum, eitthvað sem má skilgreina sem mannréttindi, þá eru alveg næg verkefni. Ég held að flestir geri það.

Loftslagsmálin eru gríðarlega mikilvæg umhverfismál og við erum auðvitað að skoða þennan dóm sem er nýfallinn og er langur og er ekki einróma nema að einu leyti. Ég er með ákveðnar efasemdir um hvort að það hjálpi málefninu þegar menn fara, við getum sagt út fyrir hið hefðbundna þegar kemur að mannréttindum.

Arndís Anna Kristínardóttir Gunnarsdóttir Píratar ræða
147 orð
Forseti. Ég myndi þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið ef hann hefði svarað spurningunni sem varðar það hvort hann hafi áhyggjur af því eða telji að þessi dómur Mannréttindadómstóls Evrópu, sem við höfum sannarlega skuldbundið okkur til að fylgja, muni hafa áhrif hér á landi. Það er áhugavert að heyra hæstv. ráðherra skreyta sig með afrekum úr öðru ráðuneyti en ræða ekki um fyrirætlanir sínar í núverandi ráðuneyti. Þær hafa hins vegar verið nokkuð ljósar og varða kannski fyrst og fremst…

Forseti. Ég myndi þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið ef hann hefði svarað spurningunni sem varðar það hvort hann hafi áhyggjur af því eða telji að þessi dómur Mannréttindadómstóls Evrópu, sem við höfum sannarlega skuldbundið okkur til að fylgja, muni hafa áhrif hér á landi. Það er áhugavert að heyra hæstv. ráðherra skreyta sig með afrekum úr öðru ráðuneyti en ræða ekki um fyrirætlanir sínar í núverandi ráðuneyti. Þær hafa hins vegar
verið nokkuð ljósar og varða kannski fyrst og fremst auknar virkjanir. Þá langar mig bara að nefna að virkjanir eru langtímaverkefni. Megnið af orkuþörfinni sem hefur verið nefnd í þessari umræðu byggir á tækni sem kemur ekki til sögunnar fyrr en 2040.

Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra, auk þess að ítreka fyrri spurningu mína: Hvaða aðgerða má vænta frá þessari ríkisstjórn sem taka ekki ár eða áratugi í framkvæmd heldur skila samdrætti í losun strax?

Guðlaugur Þór Þórðarson Sjálfstæðisflokkur ræða
258 orð
Virðulegi forseti. Ég vil bara hvetja hv. þingmann til að spyrja út í þessi mál og þakka fyrir fyrirspurnina. Ég hef fengið lítið af fyrirspurnum og lítið af sérstökum umræðum. Ég hvet bara hv. þingmann til dáða því að auðvitað erum við ekki að klára hér á nokkrum mínútum að ræða þessa stóru málaflokka. Ég hvet hv. þingmann til að koma með fyrirspurnir og taka þessi mál upp. Glaður skal ég svara því og því meira því betra. Málið er stórt þegar kemur að aðgerðaáætlun. Við höfum unnið mjög…

Virðulegi forseti. Ég vil bara hvetja hv. þingmann til að spyrja út í þessi mál og þakka fyrir fyrirspurnina. Ég hef fengið lítið af fyrirspurnum og lítið af sérstökum umræðum. Ég hvet bara hv. þingmann til dáða því að auðvitað erum við ekki að klára hér á nokkrum mínútum að ræða þessa stóru málaflokka. Ég hvet hv. þingmann til að koma með fyrirspurnir og taka þessi mál upp. Glaður skal ég svara því og því meira því betra. Málið er stórt þegar kemur að aðgerðaáætlun. Við höfum unnið mjög lengi að henni með mjög mörgu fólki sem á að framkvæma þetta. Það er algjörlega rangt hjá hv. þingmanni að halda því fram að ekki sé verið að gera neitt til að draga úr losun. Það má bæði nefna … — Af því að hv. þingmaður spyr um það þá vitum við hvað við erum að gera í orkuskiptum varðandi bíla sem er stærsti þátturinn. Við erum sömuleiðis að vinna með sjávarútveginum að því að draga úr losun. Við erum að tala um F-gösin og erum að ná eftirtektarverðum árangri þar. Við erum að vinna með öllum atvinnugreinum að því að draga úr losun. Ég ætla ekkert að fara að túlka þennan dóm hér vegna þess að við höfum ekki skoðað hann en ég skal glaður ræða hann. Það er reyndar komin fyrirspurn í þinginu frá hv. þm. Diljá Mist Einarsdóttur sem ég vonast til að geta svarað sem fyrst. En ég held að allir skilji að menn þurfa einhvern tíma til að fara yfir þennan 260 bls. dóm.