Flutningur Útlendingastofnunar til Reykjanesbæjar
Ríkisstjórn
Stjórnarandstaða
Tímalína umræðunnar
Herra forseti. Ég mæli hér fyrir tillögu til þingsályktunar um flutning Útlendingastofnunar til Reykjanesbæjar. Flutningsmenn eru hv. þingmenn Birgir Þórarinsson, Ásmundur Friðriksson og Vilhjálmur Árnason. Tillagan hljóðar svo: Alþingi ályktar að stefna skuli að flutningi Útlendingastofnunar til Reykjanesbæjar. Tillaga þessi var áður flutt á 152. löggjafarþingi (409. mál). Útlendingastofnun er ein af undirstofnunum dómsmálaráðuneytisins og starfar samkvæmt löggjöf um málefni…
Herra forseti. Ég mæli hér fyrir tillögu til þingsályktunar um flutning Útlendingastofnunar til Reykjanesbæjar. Flutningsmenn eru hv. þingmenn Birgir Þórarinsson, Ásmundur Friðriksson og Vilhjálmur Árnason.
Tillagan hljóðar svo: Alþingi ályktar að stefna skuli að flutningi Útlendingastofnunar til Reykjanesbæjar.
Tillaga þessi var áður flutt á 152. löggjafarþingi (409. mál). Útlendingastofnun er ein af undirstofnunum dómsmálaráðuneytisins og starfar samkvæmt löggjöf um málefni útlendinga. Umfangsmesti þáttur í starfsemi Útlendingastofnunar er útgáfa dvalarleyfa, hvort sem um er að ræða dvalarleyfi á grundvelli atvinnuþátttöku eða t.d. fjölskyldusameiningar, námsvistar eða vistráðningar, og afgreiðsla umsókna um alþjóðlega vernd og umsókna um íslenskan ríkisborgararétt.
Stofnunin er til húsa á Dalvegi 18 í Kópavogi og vinna þar um rúmlega 80 manns. Mikill meiri hluti opinberra stofnana er á höfuðborgarsvæðinu, eins og við þekkjum. Af því leiðir að störf flestra stofnana standa í raun einungis íbúum höfuðborgarsvæðisins til boða. Með flutningi Útlendingastofnunar til Reykjanesbæjar væri tekið stórt skref í átt að því að tryggja fjölbreytt atvinnutækifæri utan höfuðborgarsvæðisins. Á Suðurnesjum er hlutfall háskólamenntaðra mun lægra en landsmeðaltal. Mikill meiri hluti starfa hjá Útlendingastofnun eru sérfræðistörf sem krefjast háskólamenntunar. Með flutningi stofnunarinnar til Reykjanesbæjar væri því sérfræðistörfum fjölgað og hlutfall háskólamenntaðra á svæðinu bætt. Þar að auki býr fjöldi innflytjenda á Suðurnesjum sem nýtir sér þjónustu stofnunarinnar, en um 9% íbúa bæjarins eru af erlendum uppruna. — Ég held að þessi tala sé ekki rétt, ég held að hlutfallið sé hærra af íbúum bæjarins og leiðréttist það hér með.
Þá er rétt að líta til þess að yfirgnæfandi meiri hluti þeirra sem sækjast eftir alþjóðlegri vernd kemur til landsins í gegnum Keflavíkurflugvöll og því er væri hentugt að stofnunin væri í meiri nálægð við flugvöllinn. Jafnframt hefur velferðarsvið Reykjanesbæjar séð um þjónustu og aðbúnað þeirra sem sækja um alþjóðlega vernd á Íslandi síðan árið 2004 og var fyrsta sveitarfélagið til að bjóða upp á þá þjónustu.
Fólksfækkun á landsbyggðinni vegna flutninga til höfuðborgarsvæðisins hefur um langa hríð verið eitt af meginvandamálum samfélaga á landsbyggðinni og jafnframt skortur á störfum og lítil fjölbreytni starfa. Þetta þekkjum við. Aukinn fjöldi og fjölbreytni starfa utan höfuðborgarsvæðisins eykur líkurnar á því að fólk af landsbyggðinni, sem sækir sér menntun á höfuðborgarsvæðinu, snúi aftur til heimabæjar síns eftir að námi lýkur og laðar fremur að nýja íbúa.
Í skýrslu Félagsvísindastofnunar Háskóla Íslands um samfélagsgreiningu á Suðurnesjum frá 8. október 2021 kemur fram að atvinnulíf á Suðurnesjum sé einhæft og framboð atvinnu takmarkað. Þá kjósi margir íbúar svæðisins að starfa í Reykjavík þar sem fleiri möguleikar og fjölbreyttara úrval starfa sé í boði. Atvinnulífið í Reykjanesbæ er að miklu leyti háð flugsamgöngum og ferðaþjónustu og lítið er um sérfræðistörf á öðrum sviðum. Flutningur Útlendingastofnunar til sveitarfélagsins myndi því ótvírætt fela í sér nauðsynlega fjölbreytni vinnumarkaðarins á Suðurnesjum.
Atvinnumöguleikar ráða óneitanlega miklu þegar einstaklingar ákveða hvar skal búa, en þeir möguleikar eru umtalsvert minni í Reykjanesbæ en á höfuðborgarsvæðinu og bera opinberar tölur um atvinnuleysi það skýrlega með sér.
Það má nefna að 2021 var ætlað atvinnuleysi á höfuborgarsvæðinu um 5% en á sama tíma var atvinnuleysi í Reykjanesbæ 10%. Árið 2022 var atvinnuleysið 3,6% á höfuðborgarsvæðinu en rétt tæp 5% í Reykjanesbæ. Í apríl á þessu ári var atvinnuleysið þar 4,6% og minnkaði því aðeins. Atvinnuleysi hefur því nokkur ár aftur í tímann verið töluvert meira á Suðurnesjum en á höfuðborgarsvæðinu. Þetta misræmi í atvinnuleysi á milli bæjarfélaga er óheppilegt og það er því nauðsynlegt að reyna að bregðast við því með einhverjum hætti og auka framboð á fjölbreyttari atvinnu í Reykjanesbæ eins og hér er lagt til.
Það er svo sem sjónarmið í þessu að það kannski fylgir því eitthvert óhagræði ef núverandi starfsmenn Útlendingastofnunar, sem búa á höfuðborgarsvæðinu, þurfi þá að sækja starfsemina til Reykjanesbæjar. En það verður að teljast ekki sérlega íþyngjandi fyrir þá sem ferðast þá til Reykjanesbæjar að rétt eins og það er fjöldi af fólki sem ferðast til Reykjavíkur og sækir vinnu í Reykjavík. Það er margt jákvætt við þessa tillögu að mínu mati og mikilvægt að Suðurnesin fái eitthvað af opinberum störfum sem krefjast háskólamenntunar.
Ég hef sýnt fram á það hér í þessari yfirferð að menntunarstigið er lágt á Suðurnesjum og full þörf á að bæta úr því. Ég vona að þessi tillaga fái góða umfjöllun í nefndinni og þar muni öll sjónarmið í þessu máli koma fram.
Að þessu sögðu þá vísa ég þessu máli, frú forseti, til hv. allsherjar- og menntamálanefndar.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Birgi Þórarinssyni fyrir framsögu á þessari tillögu hans og annarra hv. þingmanna. Ég bendi á, af því að það er rétt hjá hv. þingmanni, að það er meinleg villa í greinargerðinni með tillögunni um að hlutfall erlendra ríkisborgara er miklu hærra en 9% í Reykjanesbæ. Þann 12. janúar 2021 samkvæmt þjóðskrá var hlutfall erlendra ríkisborgara 25,3% í þeim bæ, þannig að það er talsvert hærra en 9% og með því hæsta sem gerist á landinu. Þetta er að mörgu leyti mjög…
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Birgi Þórarinssyni fyrir framsögu á þessari tillögu hans og annarra hv. þingmanna. Ég bendi á, af því að það er rétt hjá hv. þingmanni, að það er meinleg villa í greinargerðinni með tillögunni um að hlutfall erlendra ríkisborgara er miklu hærra en 9% í Reykjanesbæ. Þann 12. janúar 2021 samkvæmt þjóðskrá var hlutfall erlendra ríkisborgara 25,3% í þeim bæ, þannig að það er talsvert hærra en 9% og með því hæsta sem gerist á landinu. Þetta er að mörgu leyti mjög skiljanlegt mál því að það er rétt sem hv. þingmaður segir að hér á höfuðborgarsvæðinu er auðvitað þungamiðja íslenskrar stjórnsýslu og það er í sjálfu sér ekkert náttúrulögmál að svo þurfi að vera. Borgin, eins og ég hef áður nefnt hérna í ræðum undanfarið, er dýnamísk og þarf ekkert endilega á stjórnsýslu að halda til þess að vera aðlaðandi staður til búsetu. En slíkar stofnanir kunna að gera það að verkum að fólk með tilskilda menntun og reynslu kjósi að flytja til að starfa hjá slíkum stofnunum og það er líka gott fyrir sveitarfélög og svæði þar sem menntunarstig er klárlega lægra að meðaltali en annars staðar. Það á því miður við um Suðurnesin af ýmsum ástæðum sem of langt mál væri að tíunda hér, sögulegum og öðrum.
Ég velti hins vegar fyrir mér gagnsemi svona tilflutnings á þeim tímum sem við lifum í dag þar sem er að verða sífellt algengara að fólk vinni einhvers staðar og búi einhvers staðar allt annars staðar og sinni vinnu sinni í fjarvinnu. Ég minni á stefnu ríkisstjórnarinnar um störf án staðsetningar í þessu sambandi. En það eru engu að síður mjög fín hugmynd að velta upp þeim kostum að staðsetja stofnanir annars staðar en á höfuðborgarsvæðinu. Þar af leiðandi held ég að það sé bara mjög jákvætt að nefndin taki þessa tillögu til umfjöllunar og velti upp kostum og göllum þess að fara þessa leið.
Það er auðvitað líka rétt sem fram kemur í greinargerðinni að Suðurnesin eru, eins og staðan er í dag, hlið landsins og í gegnum það hlið fara flest þau sem hingað koma. Það er annað sem bent er á líka og hv. þingmaður benti á í sinni ræðu áðan, þ.e. að atvinnuleysi hefur lengi verið, því miður, hærra á Suðurnesjum en annars staðar. Þó svo að þessi stofnun sé kannski ekki það stór að hún muni höggva stór skörð í atvinnuleysistölur á Suðurnesjum þá er þetta liður í því að styrkja það svæði. Þetta eru einhverjir hlutir sem ég geri ráð fyrir að nefndin muni taka til umfjöllunar.
Hins vegar er oft og tíðum lag að gera svona hluti, flytja starfsemi út á land eða á aðra staði, þegar verið er að gera breytingar á stofnunum. Það er auðvitað ljóst að við Íslendingar stöndum frammi fyrir miklum breytingum þegar kemur að innflutningi fólks til landsins og það hefur gerst mjög hratt. Auðvitað byrjar það að gerast með inngöngu Mið- og Austur-Evrópuríkja í Evrópusambandið sem veitir fólki þar atvinnuréttindi hér á Íslandi sem það hefur óspart nýtt sér. Við höfum séð það bara í síauknum mæli núna undanfarin örfá ár hvað fólki hefur fjölgað hér og það er auðvitað fullt tilefni til að stjórnvöld á Íslandi vakni upp við þessa stöðu og geri ráðstafanir og móti sér innflytjendastefnu. Liður í því gæti verið að að taka til skoðunar stofnun á borð við Útlendingastofnun, sem ég myndi telja að gæti verið mjög mikilvægur hluti af einhverri slíkri nýrri stefnu ef til kæmi. Þetta mál gæti því orðið hluti af miklu stærra máli sem ég held að sé löngu orðið tímabært að taka til mjög gaumgæfilegrar og vandaðrar umfjöllunar, bæði hér á þingi og annars staðar í samfélaginu.
Frú forseti. Ég vil þakka hv. þm. Magnúsi Árna Skjöld Magnússyni fyrir prýðisgóða ræðu og fyrir að leiðrétta þá hvimleiðu villu sem er hér í þingskjölum um að hlutfall íbúa sem eru af erlendu bergi brotnir sé 9%, það er ekki rétt. Það eru, eins og hv. þingmaður sagði, u.þ.b. 25% og rúmlega það. Þannig að þetta verður leiðrétt í þingskjölum. Ég kom nú aðallega upp í pontu til þess að ítreka það, og þakka hv. þingmanni aftur fyrir prýðisgóða ræðu, að það eru tækifæri í því, einmitt eins og…
Frú forseti. Ég vil þakka hv. þm. Magnúsi Árna Skjöld Magnússyni fyrir prýðisgóða ræðu og fyrir að leiðrétta þá hvimleiðu villu sem er hér í þingskjölum um að hlutfall íbúa sem eru af erlendu bergi brotnir sé 9%, það er ekki rétt. Það eru, eins og hv. þingmaður sagði, u.þ.b. 25% og rúmlega það. Þannig að þetta verður leiðrétt í þingskjölum. Ég kom nú aðallega upp í pontu til þess að ítreka það, og þakka hv. þingmanni aftur fyrir prýðisgóða ræðu, að það eru tækifæri í því, einmitt eins og hv. þingmaður nefndi, þegar t.d. eru breytingar á stofnunum og annað slíkt að horfa til landsbyggðarinnar. Við eigum að gera það og stuðla að því að störf sem krefjast háskólamenntunar séu einnig höfð í huga þegar við erum að hugsa um þessi mál vegna þess að það er mjög lítið um að slík störf séu í boði frá hinu opinbera á landsbyggðinni. Það er hagur okkar allra að styrkja landsbyggðina og þetta er liður í því. Og af því að þetta snýr sérstaklega að Suðurnesjum og Reykjanesbæ þá hefur það því miður verið raunin að mjög lítið hefur verið um það að störf af þessu tagi hafi verið flutt til Suðurnesja eða til Reykjanesbæjar, þannig að því sé haldið til haga. Enn og aftur, ég þakka fyrir ágæta umræðu um þetta mál og vona að nefndarmenn skoði það frá öllum hliðum. Ég held að þarna sé tækifæri sem sé mikilvægt fyrir Suðurnesin og vona að þetta mál fái jákvæðar undirtektir innan nefndarinnar.
Hæstv. forseti. Ég þakka kærlega fyrir þetta svar frá hv. þingmanni. Eins og áður segir þá er vissulega rétt að horfa til þess þegar um störf á vegum ríkisins sem krefjast háskólamenntunar er að ræða að það sé horft til landsbyggðarinnar í þeim efnum, að byggja upp starfsemi í kringum það á þeim stöðum þannig að ekki sé eingöngu verið að moka undir stjórnsýsluna hér í Reykjavík. Þetta tengist auðvitað annarri umræðu sem átti sér stað hér í gær um styrkingu Sjúkrahússins á Akureyri og…
Hæstv. forseti. Ég þakka kærlega fyrir þetta svar frá hv. þingmanni. Eins og áður segir þá er vissulega rétt að horfa til þess þegar um störf á vegum ríkisins sem krefjast háskólamenntunar er að ræða að það sé horft til landsbyggðarinnar í þeim efnum, að byggja upp starfsemi í kringum það á þeim stöðum þannig að ekki sé eingöngu verið að moka undir stjórnsýsluna hér í Reykjavík. Þetta tengist auðvitað annarri umræðu sem átti sér stað hér í gær um styrkingu Sjúkrahússins á Akureyri og heimildir þar til að framkvæma hjartaþræðingar, mjög fínt mál. Ég sé ekki betur en að á dagskrá hér á eftir sé einmitt mál sem er af svipuðum toga, að efla og styrkja sjúkrahúsið þar. Við þurfum að hugsa til þess, Íslendingar, að við búum í stóru landi sem við viljum halda í byggð, að það séu ekki allir hlutir hér á þessu svæði, því að eins og áður segir er borgin dýnamísk og hún lifir af þrátt fyrir að slíkar stofnanir verði fluttar en þær geta haft mikið um sitt nærumhverfi að segja. Við sjáum það bara af þeim dæmum þegar stofnanir hafa verið fluttar út á landsbyggðina að það hefur haft áhrif og það skapar líka störf í kringum þær, styrkir áru og ásýnd og skapar fyrirmyndir og annað slíkt. Þannig að ég vænti þess að það verði góð umræða um þetta í nefndinni þegar þar að kemur.