Þjóðaratkvæðagreiðsla um framhald viðræðna við Evrópusambandið

Herra forseti. Forveri hv. fyrsta flutningsmanns í formennsku Samfylkingarinnar og þáverandi hæstv. utanríkisráðherra, Össur Skarphéðinsson, tók þá ákvörðun að gera hlé á samningaviðræðum við Evrópusambandið í janúar 2013 og frá þeim tíma hefur ekkert gerst. Þetta var í aðdraganda kosninga 2013, þannig að því sé haldið til haga. En þegar þessi ákvörðun var tekin höfðu íslensk stjórnvöld ekki með neinum hætti veitt þá pólitísku forystu sem nauðsynleg var í aðildarumsóknarviðræðum og Ingibjörg Sólrún Gísladóttir benti á það árið 2010 og aftur 2011 að það vantaði pólitíska forystu. Það kom m.a. fram í því að ekki var gerð grein fyrir því hver væru raunveruleg samningsmarkmið þáverandi ríkisstjórnar, ríkisstjórnar Samfylkingar og Vinstri grænna, þegar kom að sjávarútvegsmálum og þegar kom að landbúnaðarmálum. Það eina sem glitti í í þeim efnum var skýrsla Evrópuþingsins í apríl 2011. Og hvað stóð í henni, hv. þm. Logi Einarsson? Þar var bent á að Ísland hefði farið fram á að halda aðeins hluta af stjórn fiskveiða. Ég spyr hv. fyrsta flutningsmann: Er það svo að ef þessi tillaga sem hér liggur fyrir verður samþykkt og við höldum áfram samningaviðræðum, sé það samningsmarkmið okkar að halda aðeins hluta af stjórn fiskveiða eins og Evrópuþingið taldi að væri markmið íslenskra stjórnvalda árið 2009, 2010, 2011, 2012 og 2013?

Herra forseti. Ég tók eftir því að hv. þingmaður, fyrsti flutningsmaður, hafnaði því ekki að það kæmi til greina að það væri samningsmarkmið okkar í sjávarútvegsmálum að hugsanlega að afsala okkur hluta af … Það er … [Háreysti í þingsal.] Í alvöru?— Það var ekki það sem … Vertu rólegur hv. þingmaður, vertu rólegur. Er það svo að … [Háreysti í þingsal.]

Ég bið hv. þingmenn að gefa ræðumanni tækifæri til að ljúka máli sínu. Þeir komast að síðar.

Það er greinilegt að það er hiti í fólki. Er hv. þingmaður að halda því fram að Evrópuþingið hafi misskilið samningsmarkmið ríkisstjórnar Samfylkingar og Vinstri grænna þegar kom að þessu? Og er hv. þingmaður að halda því fram að Stefan Füle, þáverandi stækkunarstjóri Evrópusambandsins, hafi farið rangt með þegar hann fullyrti á blaðamannafundi, sem haldinn var í Brussel í júlí 2010, að engar varanlegar undanþágur væru í boði heldur aðeins aðlögun? Er það rangt hjá þáverandi stækkunarstjóra að hér væri ekki um neitt annað að gera en aðlögun að regluverki Evrópusambandsins?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Loga Einarssyni fyrir framsöguna. Það er af mörgu að taka og ég vona að okkur gefist tími til að ræða þessi mál, vonandi af meiri yfirvegun og jafnvægi. Ég staldraði við eitt atriði, þegar hv. þingmaður talaði um samstöðu líkt þenkjandi þjóða og ég vona að ég hafi ekki rangt eftir honum. Þess vegna langaði mig að spyrja hv. þm. Loga Einarsson: Hver er afstaða hans til framferðis forysturíkja ESB undanfarinn áratug og eftir að innrás Pútíns í Úkraínu hófst? Til upprifjunar, svo ekki gæti neins misskilnings, þá vísa ég til þess hvernig forysturíki Evrópusambandsins hafa gert álfuna háða orku frá Rússlandi og þess hvernig þessi sömu forysturíki hafa orðið uppvís að því að selja Rússum vopn í trássi við viðskiptabann þar um.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið en mér heyrðist hann segja að honum þætti þetta miður og ekki heppilegt. Sjálf hefði ég tekið sterkar til orða. Það var ekki fyrir mikilli samstöðu að fara í okkar garð eftir að við urðum hvað harðast fyrir efnahagsaðgerðum Rússlands eftir ólöglega innlimun Krímskaga og því þekkjum við vel samstöðuleysi forysturíkja Evrópusambandsins.

Í seinni umferð langaði mig að spyrja hv. þingmann að því hver væri ástæðan fyrir viðsnúningi ESB-þingmanna Alþingis varðandi aðkomu þjóðarinnar þegar hún er spurð áður en lagt er í innlimunarviðræður við ESB. Það skyldi þó ekki vera að afstaða íslensku þjóðarinnar hafi birst í nýlegri þjóðaratkvæðagreiðslu síðastliðið haust — alþingiskosningunum?

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur fyrir sína ræðu. Aldrei tími til að spyrja þjóðina og treysta þjóðinni, sagði hv. þingmaður. Mig langar því einfaldlega til að spyrja hv. þingmann að því hvort ESB-sinnar hafi ekki einmitt spurt þjóðina um afstöðu hennar til ESB-aðildar í þjóðarkosningu bara fyrir örfáum mánuðum síðan. Og hver var niðurstaðan? Hver varð niðurstaðan og hvert var viðhorf þjóðarinnar í þeim þjóðarkosningum til aðildar að ESB? Hvaða stuðning fengu ESB-sinnar þar við sinn málstað? Treystir hv. þingmaður kannski ekki íslensku þjóðinni? Virðir hv. þingmaður ekki niðurstöður lýðræðislegra kosninga?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Ég er alveg sammála því, það var enginn hljómgrunnur hjá kjósendum síðastliðið haust fyrir aðild að ESB. Það var ekki kosið um það frekar en svo oft áður.

En í þessari seinni umferð langaði mig til að spyrja hv. þingmann að öðru. Ég vil ekkert vera að ráðleggja ykkur ESB-sinnum um of um hvernig þið eigið að haga ykkar málflutningi en ég held að það séu ekkert allt of margir í dag sem tengja öryggis- og varnarhagsmuni við veru í ESB, ég vildi svona lauma því að ykkur. Það er vissulega mjög jákvætt að Evrópusambandið skuli vera að sýna þessum málaflokki aukinn áhuga, okkur til hagsbóta eins og öðrum. En mig langar til að hv. þingmaður skýri betur fyrir okkur þessa gríðarlegu öryggis- og varnarhagsmuni sem við höfum af inngöngu í ESB. Er ekki rétt hjá mér að innan við 20% af getu Atlantshafsbandalagsins, sterkasta varnarbandalags heims, sem við erum stofnaðilar að, sé innan Evrópusambandsins? Mig langar líka að spyrja: Eru ríkin við Norður-Atlantshaf, Bretland, Ísland, Noregur, Færeyjar, Kanada, Bandaríkin, ríki sem eru að skoða þess háttar samstarf eða inngöngu í ESB?

Virðulegi forseti. Þótt mér finnist sannarlega að við gætum verið að ræða hérna margt þarfara en aðild að Evrópusambandinu þá verð ég að viðurkenna að mér finnst það bara virkilega gaman. Þegar ég var aðstoðarmaður utanríkisráðherra á síðasta kjörtímabili kom ég mjög gjarnan hingað í þingið til að fylgjast spennt með umræðum um utanríkismál og umræðum um Evrópumál og það fór frekar lítið fyrir ESB-þingmönnunum okkar og umræðu um Evrópusambandsmál. Þannig að hingað erum við a.m.k. komin að ræða þessi mál. Evrópusambandssinnar hér, sem hafa reyndar reynt að endurmerkja sig sem Evrópusinnar, eru auðvitað þekktir fyrir að reyna að koma ESB-aðild á dagskrá, vanalega við litlar undirtektir. Í upphafi árs reyndu ESB-þingmennirnir að tengja umræðuna um efnahagsstöðuna hér við ESB-aðild og þegar stríð braust út í Evrópu var það notað sem átylla, sem mér þótti reyndar ósmekklegt, ekki síst í ljósi afstöðu forysturíkjanna undanfarinn áratug og reyndar löngu eftir að innrásin hófst. Þegar ESB-sinnarnir áttuðu sig á því að tengingin við stríðið í Úkraínu var þeim ekki hagfelld nema þótt síður væri var það aftur efnahagsástandið.

Víkjum að greinargerð tillögunnar sem við ræðum hér í dag og byrjum á þremur punktum sem ég vil gjarnan bregðast við. Í fyrsta lagi er það skemmtileg nýbreytni að flutningsmenn beri það fyrir sig að þeir séu að fylgja eftir vilja Alþingis frá árinu 2009. Ég hef ákveðinn skilning á því að seilast svo langt í röksemdafærslunni þegar maður hefur veikan málstað að verja og það er auðvitað ljóst að vilji Alþingis árið 2022 stendur alls ekki til að sækja um aðild að Evrópusambandinu. En af hverju að velja árið 2009? Af hverju ekki 2015? Af hverju ekki 1989 eða kannski bara árið 1993 þegar við samþykktum lög um Evrópska efnahagssvæðið?

Í öðru lagi er fullyrt í greinargerð, með leyfi forseta, „að vatnaskil hafi orðið í umræðunni um stöðu íslands í Evrópu með innrás Rússa í Úkraínu“. Ég ætla að leyfa mér að fullyrða það að þau vatnaskil hafi helst orðið að forystumenn Evrópusambandsins hafi orðið uppvísir að hryllilegri vanrækslu og vangá með því að hafa aukið viðskipta- og hagsmunatengsl við rússnesk stjórnvöld þrátt fyrir ógnartilburði og árásargirni þeirra og að innrásin hafi opnað augu okkar og þeirra fyrir því í hversu skelfilegri stöðu Evrópusambandið er vegna þessa. Það er ömurlegt að hugsa til þess að Evrópa hafi verið að fjármagna stríðsrekstur Pútíns með olíu- og gaskaupum. Við urðum sömuleiðis vör við það nýlega að sumar Evrópusambandsþjóðir hefðu notað undantekningu sem var sett í viðskiptaþvinganir ESB til þess að selja Rússum vopn þrátt fyrir bannið sem var komið á eftir innlimun Rússlands á Krímskaga. Þar fóru öflugustu forysturíki ESB, Þýskaland og Frakkland, fremst í flokki. Þetta er nú öll samstaðan. ESB-sinnum er hreinlega ekki stætt á því að ræða inngöngu í ESB á grundvelli öryggishagsmuna.

Í þriðja lagi segja flutningsmenn að við þurfum að ákveða okkur hvort við eigum samleið með frændþjóðum okkar og helstu viðskiptalöndum og að með inngöngu sýnum við, með leyfi forseta, „samstöðu um lýðræðisleg gildi og virðingu fyrir mannréttindum, ásamt því að standa vörð um menningarverðmæti og hlúa að leikreglum á markaði“. Evrópusamstarf okkar stendur föstum grunni. Við eigum í nánu samstarfi og samvinnu við Evrópu, m.a. í gegnum EES-samstarfið, og við erum aðilar að Fríverslunarsamtökum Evrópu. Við eigum víðtækt samráð við norrænu vinaþjóðir okkar, m.a. á vettvangi Norðurlandaráðs og Norrænu ráðherranefndarinnar, og við Eystrasaltsþjóðirnar, m.a. á vettvangi NB8-samstarfsins. Við erum í öflugasta varnarbandalagi heims með þessum þjóðum og eigum þar að auki náði varnarsamstarf, m.a. við Norðurlöndin og við norðurhópinn í Evrópu. Svona mætti lengi telja.

Hvað varðar röksemdir sem nefndar eru í greinargerðinni varðandi efnahagslegan stöðugleika og bætt vaxtakjör sem fylgja aðild er það efni í sér umræður sem ég fæ vonandi tækifæri til að blanda mér í dag. Mig langar nefnilega að lokum að koma inn á þau öfugmæli að hagsmunum okkar sé betur borgið með því að afsala völdum okkar til Evrópusambandsins, t.d. á sviði fiskveiða. Það væri nær að við þingmenn sem erum hlynntir alþjóðasamstarfi og öllu því sem það hefur upp á að bjóða tækjum höndum saman við að verja EES-samstarfið okkar. Samstarfið sem hefur stuðlað að opnu, frjálsu og öflugu hagkerfi. Verja mikilvægasta viðskiptasamning okkar Íslendinga. Hagsmunum okkar er best borgið í EES-samstarfinu utan aðildar að Evrópusambandinu og við ættum frekar að ræða það hvernig við nýtum enn betur ákvæði EES-samningsins til að hafa áhrif á evrópska löggjöf og reglur. Auðvitað gætu ýmsir kostir fylgt aðild að Evrópusambandinu en þeir hagsmunir og réttindi sem við myndum tapa vega miklu, miklu þyngra en þeir kostir. Hagsmunir okkar standa einfaldlega ekki til þess að við framseljum vald frá lýðræðislega kjörnu Alþingi og frá ríkisstjórn til yfirþjóðlegra valdastofnana sambands sem glímir við tilvistarkreppu og þar sem lýðræðishallinn verður sífellt meiri, þar sem sífellt lengra er gengið í kröfu um að afmá þjóðríki og um myndun eiginlegs sambandsríkis. Í stjórnarsáttmála nýrrar ríkisstjórnar Þýskalands kemur þetta markmið m.a. fram berum orðum. Um þetta er meiri hluti Íslendinga sammála mér enda fór fram þjóðaratkvæðagreiðsla fyrir minna en ári síðan þar sem flutningsmenn þessa máls settu ESB-aðild á oddinn og niðurstaðan er skýr: ESB- sinnar fengu samtals áheyrn rétt rúmlega fjórðungs kjósenda. Vilji kjósenda er skýr. Vilji meiri hluta Alþingis er skýr.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Ég ætla bara að endurtaka það enn einu sinni að mér finnst virkilega ósmekklegt að draga þetta inn í umræðu um stríð þar sem kastljósið hefur ekki síst beinst að framferði forysturíkja og forystumanna í Evrópusambandinu og hvernig þeir hafa hagað sér og valdið því að Evrópa er í þeirri hryllilegu stöðu sem hún er í dag og ofurseld Rússlandi. Mér finnst ósmekklegt að þeir ESB-þingmenn sem vita það dragi þetta inn í umræðuna. Ég tel að þeir hljóti að tala gegn betri vitund og ég stend og fell með því. Ég hef sagt þetta ítrekað hér í þingsal.

Hv. þingmaður spyr síðan að því við hvað ég sé hrædd og rifjar upp hvað Sjálfstæðisflokkurinn var að gera árið 2013. Ég hef verið að fylgjast með umræðum sem hafa farið fram og til baka um að hér sé verið að teygja málið fram og til baka og að það megi ekki ræða hlutina efnislega. Ég biðla til hv. þingmanns um að við ræðum þetta mál einmitt efnislega, ekki um það við hvað við séum hrædd, því að við óttumst auðvitað ekki neitt. Við erum nýbúin að fara í gegnum kosningar þar sem öll þjóðin tók þátt í þjóðaratkvæðagreiðslu hér fyrir ári síðan, þar sem m.a. ESB-aðild var rædd og niðurstaðan úr þeim kosningum var skýr. Það væri þá hægt að spyrja um þetta í hverju einasta máli, hverju einasta smámáli, af því að fyrir mér er þetta ekkert nema smámál og algerlega óviðkomandi og ekki á dagskrá, sem kemur hér upp í þingsal: Við hvað eruð þið hrædd? Eigum við ekki að kasta þessu í þjóðaratkvæði? En þannig er stjórnskipun okkar ekki uppsett. Við erum hingað valin, hér er fulltrúalýðræði og við höfum fengið umboð til að taka ákvarðanir. Mér þykir þetta vera svona upphrópunarstjórnmálastíll.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Mér finnst hv. þingmaður aðeins vera að snúa umræðunni á hvolf. Ég taldi mig vera hingað komna af því að hv. þingmaður vill bera það á borð að við eigum að ganga í Evrópusambandið. Það hlýtur að vera hans drifkraftur fyrir því máli sem hann leggur fram fyrir þingið og ég taldi mig vera hingað komna til að pota í þann málflutning, til að hlusta á rökin fyrir því af hverju við ættum að ganga í Evrópusambandið, af hverju við ættum að setja þetta mál svona ofarlega á dagskrá. Mér finnst reyndar það sem ég hef heyrt hingað til frá hv. þingmönnum sem bera uppi þessa tillögu að þeirra málflutningur sé endurtekið efni í þessu sambandi, mér finnst þetta vera mjög þunnur grautur sem er borinn hér fram.

En hvað varðar aukið hlutverk Evrópusambandsins í öryggis- og varnarmálum, þá endurtek ég það bara sem ég sagði áðan: Mér finnst mjög jákvætt að Evrópusambandið sé að hysja upp um sig buxurnar þegar kemur að öryggis- og varnarmálum. Ég er alveg opin fyrir því og auðvitað fylgjumst við náið með því sem er að gerast í Evrópusambandinu í þessum málum og við ræðum það bara þegar þar að kemur þegar þeir eru komnir á betri stað hvað það varðar. Að sjálfsögðu gerum við það, ræðum það mál í framtíðinni, eins og hv. þingmaður sagði.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið og ég tek undir að þetta er auðvitað bara hagsmunamat. Ég er algerlega sammála því að við eigum að ræða þetta sem oftast og ég hef farið yfir það nú þegar að mér hefur þótt skorta að Evrópusinnar hérna á þinginu hafi viljað ræða þessi mál. Ég fagna því að við séum hingað komin í dag til að ræða málið. Þarna undir er hagsmunamat þjóðarinnar og hagsmunamat atvinnulífsins eins og hv. þingmaður fór yfir. Afstaða þeirra er hins vegar alveg skýr. Hún hefur nýlega verið könnuð í þjóðaratkvæðagreiðslu og því getum við haldið áfram að ræða hér kosti og galla á þinginu. Ég tel þessa afstöðu vera alveg skýra.

Varðandi það að mér þyki ósmekklegt að draga þennan málatilbúnað hingað inn þá byggir sú skoðun á því að ég tel engin málefnaleg rök fyrir því að við ættum að gerast aðilar að ESB á þessum grunni. Þess vegna tel ég að þarna sé verið að villa um fyrir fólki með því að draga málið inn í umræðu um öryggis- og varnarhagsmuni Íslands. Þarna voru talin upp lönd sem endurmátu öryggis- og varnarhagsmuni sína með því að sækja um aðild að Atlantshafsbandalaginu og breytt viðhorf Kína til öryggis- og varnarhagsmuna. Þarna voru ekki talin upp lönd sem eru í sömu sporum og við. Evrópusambandsþingmenn hafa lýst því hér á þingi að við ættum einhvern veginn að breyta grundvallarafstöðu okkar gagnvart aðild að Evrópusambandinu á þeim grunni að um gríðarlega öryggis- og varnarhagsmuni sé að ræða. Ég tel, þvert á móti, að atburðarásin og þær upplýsingar sem við höfum fengið í aðdraganda þessa stríðs og eftir að það hófst styðji að við ættum alls ekki að sækja um aðild að Evrópusambandinu. Mér þykir þetta vera grunnur málflutningur.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir síðara andsvarið. Við erum kannski sammála um að vera ósammála um margt, en við erum sammála um að hlúa að og efla EES-samstarfið okkar. Ég þakka fyrir hvatninguna varðandi minn eigin flokk. Það er nú svoleiðis í stórum stjórnmálaflokki, stærsta stjórnmálaflokki landsins, að þar rúmast ýmis sjónarmið. Við tökumst á um ýmislegt en það var auðvitað Sjálfstæðisflokkurinn sem kom okkur þó inn í þetta samstarf á sínum tíma sem reyndist vera eitt okkar allra stærsta gæfuspor. Það var sömuleiðis ekki fyrr en að Sjálfstæðisflokkurinn tók við utanríkisráðuneytinu að við fórum almennilega að setja eitthvert púður og metnað í að hlúa að EES-samstarfinu í okkar utanríkisþjónustu þannig að þú getur þakkað mér fyrir það seinna.

Þegar ítrekað er rifjað upp hvað var sagt á landsfundi árið 2013 eða hverju var lofað, þá get ég ekki sífellt komið hingað upp og svarað fyrir það. Ég tel trúverðugleika okkar flokks vera hreint ágætan í þessum efnum.

Ég svara aðallega fyrir sjálfa mig. Mér finnst ég hafa fínan trúverðugleika í málinu og ég mun halda áfram að leggja mesta áherslu á að hlúa að samstarfi og EES-samningnum okkar sem er mikilvægasti viðskiptasamningur okkar Íslendinga.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið og ég heyri að orðalagið varðandi ósmekklegheit Evrópusambandssinna hér á þingi hefur farið fyrir brjóstið á einhverjum. Þó hef ég notað það ítrekað hér í þingsal og skrifað um það sömuleiðis. En það fer svo lítið fyrir mér, kannski er ég of lágvær, ég veit ekki hvað það er. En ég stend og fell með því að mér finnst þetta ósmekklegt. Ég er búin að fara yfir það og útskýra að það er út af því að mér þykja engin málefnaleg rök hafa verið borin hér á borð um að við eigum að ganga í Evrópusambandið á þessum grunni. Ég er til í að ræða það á öðrum grunni en mér finnst þetta vera ósmekkleg tenging, þó að ég ætli ekki að halda áfram á þeim nótum að þetta séu ósmekklegar tengingar heldur fara yfir í næsta punkt varðandi samanburð við umsóknaraðila og að ríki eins og Moldóva og Úkraína séu að íhuga aðild að Evrópusambandinu. Mér finnst það kannski ekki fyllilega sambærilegt við það af hverju við ættum að íhuga aðild að Evrópusambandinu af augljósum ástæðum því eins og hv. þingmaður nefnir þá er svo margt annað sem fólk hugsar um þegar það íhugar aðild að Evrópusambandinu. Ég tel, svona kalt mat, að þessi ríki séu frekar að hugsa um það í efnahagslegu tilliti heldur en að þeim finnist þau vera að ganga inn í eitthvert sterkt varnarbandalag. Þegar kemur að því hvort það sé einhver eðlismunur á aðild að NATO og ESB þá er það svo sannarlega. Við erum fullir þátttakendur í Evrópusamvinnu í gegnum EES-samstarfið og í gegnum margt annað samstarf á ýmsum vettvangi tökum við þátt í Evrópusamvinnu. Hins vegar er hagsmunum okkar best borgið í varnarsamstarfi við Bandaríkin og innan sterkasta varnarbandalags heims sem er NATO. Í því liggur munurinn að mínu viti.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir síðara andsvar. Núna finnst mér aftur svolítið búið að snúa hlutunum á hvolf. Hér er ég hingað komin til að kvarta yfir því að ESB-sinnar á þingi séu að nota einmitt stríðið í Úkraínu til framdráttar sínum málflutningi um aðild að ESB og ég verð að hafna því að það hafi verið málflutningur okkar hinna, eða a.m.k. okkar sjálfstæðismanna, hér á þingi að við séum einhvern veginn að nota þessa samlíkingu í annarlegum tilgangi. Þvert á móti erum við að gagnrýna þessi tengsl í þessu tilliti. Ég tel að ástæðan fyrir því að ESB-sinnar á þingi eru að tala um öryggis- og varnarmál sé sú að þeir vilji einfaldlega ekki að ræða það sem allir vita, en einhverjir virðast hafa gleymt, að við þurfum að ræða. Við þurfum einfaldlega að ræða það hvort við viljum útvíkka Evrópusamstarfið sem við þegar eigum í gegnum EES-samninginn því það liggur alveg kýrskýrt fyrir hvað heyrir undir EES-samninginn og hvað ekki. Með því er verið að ræða endalaust um öryggis- og varnarhagsmuni og vekja upp einhverja óttatilfinningu hjá fólki og að það sé að komast í eitthvert öruggt skjól hjá Evrópusambandinu, þá losna Evrópusinnar á þingi við það að ræða hvort við viljum að landbúnaðurinn heyri undir sameiginlegar reglur Evrópu, fiskveiðarnar, skattamál, gjaldmiðlasamstarf, byggðastefna, réttarvarsla, dóms- og innanríkismál, hvort við viljum vera hluti af tollabandalagi Evrópusambandsins o.s.frv. Þetta eru málin sem Evrópusinnar á þingi vilja ekki ræða. Þeir vilja frekar hræða fólk með því að þetta sé mikilvægt öryggis- og varnarmál og þar liggur okkar gagnrýni.

Frú forseti. Ég ætlaði aðeins að byrja í upphafi þessarar ræðu minnar að víkja að orðaskiptum sem ég átti við hv. þingmann og gamlan vin, Loga Einarsson, fyrsta flutningsmann. Hafi ég haft hann fyrir rangri sök og verið með rangar fullyrðingar þá er mér rétt og skylt að biðja hv. þingmann afsökunar. Mér til varnar þá reyndi ég að hlusta aftur á það sem hann sagði og það sem olli mér áhyggjum var þegar hv. þingmaður sagði, með réttu, að það væri augljóst að Ísland myndi vilja halda forræði yfir fiskveiðiauðlindum sínum. Það þarf ekki að óttast, hélt þingmaðurinn áfram, „að við förum að gefa frá okkur meiri gæði fyrir minni“. Ég róaðist við þetta. En svo kom framhaldið þegar þingmaðurinn benti á, líka með réttu, að í samningum tækjust menn á og best væri auðvitað að báðir færu frá borðinu ánægðir, en að hann treysti a.m.k. þessum þremur flokkum, o.s.frv, jafn vel fyrir því. Ég las út úr þessu að í samningaviðræðum væri hv. þingmaður reiðubúinn að hugleiða það að koma til móts við hugsanlegar kröfur Evrópusambandsins þegar kæmi að fiskveiðiauðlindinni en viðbrögð hans við þeim orðum mínum voru með þeim hætti að sá ótti væri ástæðulaus og ég hefði þingmanninn fyrir rangri sök og ég endurtek afsökunarbeiðni til hans í þeim efnum. Ég er ánægður með það að hv. þingmaður hafi verið jafn afgerandi og hann var í þeirri yfirlýsingu og ég ætla þá að leyfa mér að túlka orð hans sem svo að verði þessi tillaga á annað borð samþykkt þá jafngildi það viðræðuslitum af hendi íslenskra stjórnvalda ef það er ekki ljóst að hugsanleg aðild Íslands að Evrópusambandinu leiði af sér eitthvert afsal af einhverjum yfirráðum fiskveiðiauðlindanna.

Það liggur þá fyrir, frú forseti, og ég er ánægður vegna þess að ég hafði auðvitað ástæðu til að hafa áhyggjur, ekki bara af fiskveiðilögsögunni, ekki bara af landbúnaði, ekki bara af orkuauðlindum heldur líka vegna þess að þegar viðræðurnar svokölluðu sigldu í strand — í raun árið 2012 og var síðan pakkað ofan í skúffu í janúar 2013, þáverandi utanríkisráðherra vinstri ríkisstjórnarinnar lagði upp í þessa ferð án þess að hafa til þess umboð íslensku þjóðarinnar, við skulum hafa það í huga — þá var það eina sem lá fyrir að það var búið að klára viðræður í svokölluðum 11 köflum í löggjöf Evrópusambandsins. Það stóðu yfir viðræður um 16 kafla, þeim var ekki lokið, og það var búið að móta samningsafstöðu Íslands í tveimur köflum en það voru ekki hafnar viðræður. En það var ekki búið að móta samningsmarkmið íslenskra stjórnvalda þegar kom að fjórum köflum, þar á meðal landbúnaði og sjávarútvegsmálum. Það eina sem við vissum fram að þeim tíma, vegna þess að ekki voru íslensk stjórnvöld mikið að upplýsa um það hvert markmið þeirra væri í þessum viðræðum, var þessi skýrsla sem ég nefndi hér í andsvari við hv. þingmann, skýrsla Evrópuþingsins, fyrsta skýrslan eftir að aðildarumsókn Íslands var send inn þar sem kom fram að Ísland hafi sett það markmið að halda aðeins hluta af stjórn fiskveiða í sínum höndum. Það voru einu upplýsingarnar sem íslenskur almenningur hafði í höndum þegar þessu var í rauninni sjálfhætt.

Það er alveg rétt sem forveri hv. þm. Loga Einarssonar í formannsstóli í Samfylkingunni, fyrrverandi hæstv. utanríkisráðherra Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, margtók fram strax í apríl 2010 opinberlega í viðtali við þýskan blaðamann og aftur í september í útvarpsviðtali á Rás 2, að það væri skynsemi í því að gera hlé á þessum viðræðum. Af hverju? Jú, það var vegna þess að það var engin pólitísk forysta til staðar þegar kom að þessum svokölluðu mikilvægu samningaviðræðum við Evrópusambandið. Það væri betra að setja þetta allt saman á ís en að halda áfram í óvissu um hvert væri stefnt. Þetta var niðurstaða fyrrverandi formanns og fyrrverandi hæstv. utanríkisráðherra Ingibjargar Sólrúnar Gísladóttur, sem áttaði sig á því að í óefni væri komið.

Mér finnst líka að talsmenn þessarar tillögu og talsmenn aðildar að Evrópusambandinu — ég get alveg skilið það, það eru ýmis rök sem hníga að því að Ísland eigi aðild að Evrópusambandinu. Það eru bara þyngri rök í mínum huga sem hníga að því að við eigum ekki að vera þar. En við eigum hins vegar að eiga góð samskipti, opin samskipti við Evrópusambandið. Evrópusambandið er einhver mikilvægasti samstarfsaðili sem við eigum. Það skiptir okkur máli að Evrópusambandinu gangi vel eins og að öllum okkar mikilvægu viðskipta- og vinaþjóðum gangi vel. En mér finnst stundum eins og menn skauti dálítið létt fram hjá því þegar forráðamenn Evrópusambandsins lýsa því yfir að það verði engar varanlegar undanþágur veittar, aðeins tímabundnar, aðeins sé um aðlögunarferli að ræða, þá samt sem áður halda menn því fram að það sé hægt að ná einhvers konar sérstökum samningum um orkumál, um landbúnaðarmál, um sjávarútvegsmál og einhver önnur þau mál sem skipta okkur miklu máli. Það gengur þvert á það sem forráðamenn Evrópusambandsins hafa sagt allt frá upphafi og verið algerlega hreinskiptnir við okkur Íslendinga í þeim efnum. Það eru aðrir sem ganga annan veg og telja að þessir forráðamenn Evrópusambandsins séu, hvað? Að segja ósatt, frú forseti? Ég held ekki.

Ég fagna því að tillaga af þessu tagi sé komin fram. Ég held að það sé gott og nauðsynlegt fyrir þingheim eins og allan almenning að vera knúinn til að ræða um hagsmuni Íslands með opnum hætti. Þeir hagsmunir eru breytilegir, því höfum við kynnst á síðustu mánuðum allhressilega eins og flestar aðrar þjóðir í heiminum, og ekkert er í heiminum óbreytanlegt og við þurfum auðvitað að endurskoða afstöðu okkar til ýmissa mála. Ég reyni að gera það þegar mér berast nýjar upplýsingar en vandi minn er þessi þegar kemur að Evrópusambandinu að rökin fyrir aðild Íslands að Evrópusambandinu í dag eru miklu veikari en þau voru þegar ríkisstjórn Samfylkingarinnar lagði upp í þessa feigðarför 2009 án umboðs frá íslensku þjóðinni — án umboðs — og hafnaði því meira að segja að þetta umboð yrði sótt, meiri hluti þingmanna hér í þessum sal hafnaði því í júlí 2009. Okkur Íslendingum vegnar betur en flestöllum þjóðum Evrópusambandsins. Við erum með lægri verðbólgu en í Evrópusambandinu. Bara í morgun komu upplýsingar um það að framleiðsluvísitala í Þýskalandi hefur hækkað um nær 50% á síðustu 12 mánuðum, 50% hækkun framleiðslukostnaðar í Þýskalandi. Við erum ekki að glíma við það. Við erum ekki að glíma við það, frú forseti. Lífskjör á Íslandi eru betri en í nær öllum öðrum löndum í Evrópu að undanskildum norrænum frændum okkar og við eigum að vera hreykin af því. Þetta hefur gerst vegna þess að við erum með opið hagkerfi. Við eigum gott samstarf og opið við Evrópusambandið á grundvelli EES-samningsins. Við erum með varnarsamning við Bandaríkin og stofnaðilar að NATO. Okkar hagsmunum er vel borgið.

Forseti minnir hv. þingmenn á að virða ræðutíma.

Frú forseti. Áður en þjóðin sker hv. þm. Sigmar Guðmundsson og okkur hin úr snörunni verður þjóðin að fá að vita hvaða markmiðum hv. þingmaður ætlar að ná með því að hefja aftur viðræðurnar, þannig að almenningur viti á hvaða grunni eigi að taka afstöðu til þess að halda áfram viðræðum þegar meira að segja Evrópusambandið, fari ég rétt með og ætla þó að hafa fyrirvara á, lítur ekki lengur á Ísland sem umsóknarríki. Ég veit ekki einu sinni hvað á að hefjast handa við. Ég ætla að fullyrða, hv. þingmaður, varðandi þá vinnu sem átti sér stað, þessir kaflar sem þó var búið að ljúka og ég veit ekkert hvernig þeim lauk í sjálfu sér, að öll þyngstu málin voru eftir og átti eftir að ræða, eins og ég vék að. Hvaða markmið eru menn að setja? Hvaða pólitísku stefnu ætla þingmenn að hafa í samningaviðræðum ef þær verða teknar upp að nýju eða sótt um að nýju? Þetta verður almenningur að fá að vita áður en hv. þingmaður kemur krjúpandi á kné til almennings og biður hann að skera sig úr snörunni.

Frú forseti. Það er algerlega fráleit spurning af hendi hv. þingmanns að spyrja mig að því hvort ég standi í þeirri trú að hér sé einhver inni sem vilji vinna íslenskum hagsmunum ógagn. Auðvitað ekki. Ég er algerlega sannfærður um að hv. þingmaður, sem er einlægur Evrópusinni, sé það á grundvelli þess að hann telur og er sannfærður um að hagsmunum Íslands sé betur borgið með því að gerast aðili að Evrópusambandinu. Það vill bara svo til að ég er því ósammála og held því fram. Ég bendi líka hv. þingmanni á það í mestu vinsemd að áður en hann biður íslensku þjóðina að skera sig úr snörunni þá verður hann að segja hvaða markmið hann ætlar að setja sér. Ég heyrði hvað hann sagði um sjávarútvegsmálin en það eru fleiri mál. Það skiptir mig t.d. alveg gríðarlega miklu máli að við Íslendingar förum sjálfir með forræði yfir því við hvaða þjóðir við gerum viðskiptasamninga. Það verður alveg örugglega tekið af okkur. Ég tek mark á því þegar forráðamenn Evrópusambandsins lýsa því yfir af fullkominni hreinskilni og líklegast drengskap að það eru ekki veittar neinar varanlegar undanþágur frá reglum Evrópusambandsins. Þetta á við um sjávarútveg, landbúnað og orku. Þetta á við um allt, hv. þingmaður. Þegar menn horfa á slíkar yfirlýsingar sem aldrei hafa verið bornar til baka, enda er því endurtekið haldið fram opinberlega á blaðamannafundum að engar varanlegar undanþágur verði veittar, þá hygg ég að það renni tvær grímur á fólk sem telur að það væri hugsanlega gagnlegt að kíkja í pakkann. Pakkinn verður aðeins aðlagaður að regluverkinu. Varanlegar undanþágur fást ekki.

Frú forseti. Með sama hætti og það kallaði á nýtt hagsmunamat okkar Íslendinga þegar Bretland tók ákvörðun um að ganga úr Evrópusambandinu þá yrðum við auðvitað að meta okkar stöðu ef vinaþjóð okkar, Norðmenn, sem er auðvitað burðarstoðin í EES-samstarfinu EFTA-megin, færi sér að voða í Evrópusambandinu vegna þess að ég held að hagsmunum Noregs væri ekki betur borgið þar. Ég held að þeim sé best borgið innan Evrópska efnahagssvæðisins eins og okkar. Þetta breytta hagsmunamat var gert í tíð þáverandi hæstv. utanríkisráðherra Guðlaugs Þórs Þórðarsonar og áttum við orðastað um þau mál.

Ein röksemd þess að taka tillöguna upp um þessar mundir hefur verið breytt ástand vegna innrásarinnar í Úkraínu. Nú er það svo að meira að segja Evrópusambandið treystir fyrst og fremst á NATO þegar kemur að öryggis- og varnarmálum. Um það verður ekki deilt og meira að segja Þjóðverjar og Frakkar og aðrar burðarþjóðir Evrópusambandsins bera ekki á móti því. En staða okkar er allt önnur en vinaþjóða okkar Dana, Svía og Norðmanna. Hvers vegna? Jú, við erum nefnilega með varnarsamning við Bandaríkin sem aðrar þjóðir hafa ekki.

Frú forseti. Ég hygg nú að NATO láti t.d. netöryggismál mjög til sín taka og ég á löng samtöl við félaga minn og hv. þm. Njál Trausta Friðbertsson um þau málefni og hann reynir að halda mér upplýstum.

Staða okkar Íslendinga er á margan hátt öfundsverð, ekki bara í efnahagslegu tilliti borið saman við önnur lönd heldur líka þegar kemur að öryggis- og varnarmálum. Fyrir utan NATO-aðildina erum við með þennan tvíhliða varnarsamning við Bandaríkin sem felur í sér gríðarlegar skuldbindingar fyrir Bandaríkjamenn og okkur. Þetta er vernd sem engin önnur þjóð hefur. Við eigum hins vegar að leggja áherslu á það, í dag og um langa framtíð, að eiga náið og gott samstarf við Evrópusambandið. Það skiptir okkur miklu máli að Evrópusambandinu vegni vel og að það búi við frið og öryggi, bæði innra og ytra.

Ein af ástæðum þess að ég er andvígur því að Ísland gangi í Evrópusambandið, sem ég hef ekki enn minnst á, er að ég tel að kostum okkar muni fækka við það. Við munum ekki eiga jafn marga kosti í samskiptum við þjóðir heims eins og við eigum í dag vegna þess að við munum missa forræði þeirra samskipta, svo sem þegar kemur að tvíhliða samningum um utanríkisviðskipti, tolla o.s.frv. Við eigum auðvitað að tryggja að þar ráði okkar hagsmunir fyrst og síðast og við náum samningum við aðrar þjóðir á grundvelli gagnkvæmra hagsmuna. Það hræðir mig ef við ætlum að fækka kostunum með Evrópusambandsaðild í stað þess að vinna sameiginlega að því að fjölga þeim.

Hæstv. forseti. Í því skyni að reyna að dýpka umræðuna og taka hana á grundvelli málefna og inntaks þá myndi ég gjarnan vilja spyrja hv. þingmann hvernig hún sér þátttöku í öryggis- og varnarsamstarfi Evrópu nýtast okkur. Þá er ég að velta fyrir mér: Á hverju er samstarf Evrópuríkjanna á grundvelli varnarmála byggt? Hverjir eru þættir þess samstarfs? Hvernig munu þeir nýtast okkur í þessu samhengi?

Ég spyr vegna þess að sú umræða hefur verið uppi alveg frá 1999 að Evrópusambandið hefur verið að reyna að marka sér stefnu í þessum efnum. Upp úr aldamótum lá fyrir að hinir eiginlegu hefðbundnu varnarþættir væru með nokkrum hætti útvistaðir til NATO og þó að töluvert sé fundað á sviði öryggis- og varnarmála innan Evrópusambandsins eru hinir eiginlegu þættir sem að þessu snúa harla rýrir.

Þess vegna vildi ég spyrja hv. þingmann, sem í fyrri hluta ræðu sinnar lagði mikið upp úr því að ástæða væri fyrir okkur að nota þá hörmulegu atburði sem eiga sér stað í Evrópu til að endurmeta stöðu okkar, um inntakið. Ef aðild að Evrópusambandinu á að færa okkur meira öryggi þá spyr ég, hvernig?

Hæstv. forseti. Það sem ég var að reyna að gera til að dýpka umræðuna var að reyna að fá fram frá hv. þingmanni hvaða þætti í samstarfi Evrópuríkjanna á grundvelli varnar- og öryggismála við værum að fá ef við gengjum inn í Evrópusambandið. Hverjir eru þættirnir sem öryggis- og varnarmálastefna Evrópusambandsins byggir á? Það er alveg ljóst að vörn gegn innrás annarra ríkja er miklu sterkari í NATO en í Evrópusambandinu. Þeir þættir sem Evrópusambandið er að ræða á grundvelli sameiginlegrar öryggis- og varnarmálastefnu eru miklu takmarkaðri. Það er samstarf á sviði friðargæsluverkefna. Það er samstarf á sviði innkaupa á varnarbúnaði og einhverju slíku. Það er mjög takmarkað þegar maður fer að skafa ofan af slagorðunum og reynir að kafa ofan í það hvaða þættir það eru sem raunverulega er verið að takast á við á þeim grundvelli. Það er ósköp eðlilegt því að flest Evrópusambandsríkin eru aðilar að NATO og auðvitað sáu allir að óskynsamlegt væri að byggja upp tvöfalt kerfi á þessu sviði. Þess vegna spyr ég enn og aftur: Hvaða þættir, hvaða aukna gildi varnarlega séð fælist í því fyrir okkur að vera aðilar að Evrópusambandinu?

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Mig langaði að spyrja út í eitt sem ég skildi ekki í ræðu hv. þingmanns varðandi auðlindaákvæði í stjórnarskrá. Ég vil meina að það gæti grundvallarmisskilnings um svokallaðar aðildarviðræður sem við höfum átt og ættum að eiga við Evrópusambandið og ég tel að það sé m.a. út af rangri þýðingu á hugtakinu „accession to EU“, með leyfi forseta. Það leikur enginn vafi á því að ESB hefur lögfesta stofnskrá og bindandi, óhagganlegan stofnsáttmála. Þessar svokölluðu viðræður ganga bara út á það hvernig við getum aðlagað okkur að þeirra óhagganlegu sáttmálum og á hve löngum tíma. Hvað varðar sjávarútvegspakkann sem ESB-sinnar vilja fá að kíkja í en tókst þó ekki að opna á öllum þessum árum sem við eyddum í aðildarviðræðurnar þá er afstaða forsvarsmanna ESB ljós, eins og hv. þm. Óli Björn Kárason hefur komið inn á. Svo ég vísi í orð fyrrum stækkunarstjóra ESB eru heimildir fyrir tilslakanir einfaldlega takmarkaðar, með leyfi forseta: „Meginreglan er að þjóð eins og Íslendingar skuli fara eftir almennum reglum.“ Því spyr ég hv. þingmann: Telur hún raunhæft markmið að hægt sé að semja við ESB að 200 mílna efnahagslögsaga okkar verði í heild sinni viðurkennd undir stjórn Íslendinga, í andstöðu við sameiginlega sjávarútvegsstefnu ESB og þrátt fyrir að slíkt eigi sér engin fordæmi? Eða vill hv. þingmaður fara í þetta vonlausa verkefni þrátt fyrir betri vitund um annað og leggja í það tíma, kostnað og okkar litlu utanríkisþjónustu? Er það kannski tengingin við auðlindaákvæði stjórnarskrárinnar eða misskildi ég hv. þingmann?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Þá skil ég hana sem svo að hún telji mikilvægt að þetta auðlindaákvæði verði lögfest sem einhvers konar vörn eða skilaboð fyrir aðildarviðræður, sem eru í raun innleiðingarviðræður við Evrópusambandið.

Hvað varðar reglu um hlutfallslegan stöðugleika og að hún leiði til þess að veiðiheimildirnar myndu að mestu falla til Íslendinga, þá byggist sú regla á samþykktum ráðherraráðs ESB hverju sinni og ekkert því til fyrirstöðu að henni verði breytt, svo því sé haldið til haga. Hv. þingmaður nefnir af hverju sjávarútvegskaflinn var aldrei opnaður. Ég held það hafi hreinlega ekki verið lagt í það út af öllum þeim ormum sem þar hefðu komið upp. En af því að þessir samningar voru nefndir þá fellur réttur aðildarríkja til að gera sjálfstæða fiskveiðisamninga niður við aðild að ESB og í því tilliti er vert að hafa í huga einmitt það sem hv. þingmaður nefnir, þ.e. hversu oft Ísland og ESB hafa tekist harkalega á í þessum efnum.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna og ég stend mig að því að koma upp í ræðupúlt trekk í trekk til að svara fyrir og ræða það sem þingmenn sögðu hér eða sögðu ekki fyrir tæpum áratug síðan, þingmenn sem flestir eru nú horfnir til annarra starfa. Ég er þeirrar skoðunar að við eigum að ræða þessi mál hér á þingi og við gerum of lítið af því, þau mál sem brenna helst á þingmönnum, og ég hef lýst því að ég hef saknað þess að við ræðum meira um utanríkismál, sérstaklega Evrópumálin. Ég varð ekki vör við svona mikinn áhuga þegar ég var aðstoðarmaður utanríkisráðherra. En mér finnst það hins vegar furðulegur málflutningur frá ESB-sinnum á þingi að það sé einhver lýðræðisbragur á því að það eigi að fara með í þjóðaratkvæðagreiðslu eitthvert mál flokka á Alþingi sem náð hafa eyrum rétt rúmlega fjórðungs kjósenda varðandi sín mál og hafa ekki frekari stuðning til þess á þinginu, slagar ekki einu sinni upp í helming þingmanna. Ég er bara ósammála því. Það er hreinlega ekki meiri hluti fyrir því á þinginu. Ég tel ekki vera meiri hluta fyrir því í samfélaginu. Ég skil ekki hvað greinir þetta mál frá öðrum málum sem við ættum þá að fara að henda út í þjóðaratkvæðagreiðslu. Þá erum við hreinlega að tala um grundvallarbreytingu á stjórnkerfinu á Íslandi. Þetta var það sem mig langaði að spyrja hv. þingmann að: Hvað greinir þetta mál frá öllum öðrum málum sem 20–30% þingmanna geta tekið sig saman um og verið sammála um að eigi að henda út í þjóðaratkvæðagreiðslu? Það er bara hans skoðun. Ég er ósammála því.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið, það er gott að fá svar við því hvað býr að baki. Það er þá mismunandi hagsmunamat og mat á því hvað eru stóru málin. Mikill meiri hluti þingmanna á Alþingi er hreinlega ósammála því að það sé stærsta viðfangsefni stjórnmálanna á Íslandi að ræða aðild að Evrópusambandinu. Ég get greint frá því að að ég hef fengið núna frá því að ég deildi því á samfélagsmiðlum að ég væri að taka þátt í þessari umræðu, furðumörg skilaboð um hvort við séum í alvörunni að ræða aðild að Evrópusambandinu. Fólki finnst það, held ég, a.m.k. í mínum bergmálshelli, mjög skrýtin forgangsröðun. En eins og ég hef sagt hér í dag, þá fagna ég þessari umræðu. Í staðinn fyrir að tala um brennivínið.Nákvæmlega, stóru málin. Fara með það í þjóðaratkvæðagreiðslu. Það er þá það sem okkur greinir á um, hvað séu stóru málin sem við ræðum hérna á Alþingi. Ég hef bent á það ítrekað hér í dag að það er mikill meiri hluti þingmanna hér sem hefur stuðning minni hluta landsmanna fyrir því að þetta sé stærsta viðfangsefni íslenskra stjórnmála. Ég er ekki með frekari spurningar til hv. þingmanns.

Virðulegur forseti. Ég ætla að segja eins og hv. þm. Diljá Mist Einarsdóttir, ég fagna því mjög að við séum að ræða þetta hér í dag. Ég hef reyndar ávallt fagnað því þegar við ræðum um alþjóðamál og finnst í rauninni allt of lítið gert af því hér í þingsal. Mig langar því bara að óska flutningsmönnum til hamingju með þessa þingsályktunartillögu og ég held að það sé mjög gott að hún komi fram strax í upphafi þings. Á síðasta kjörtímabili lagði einmitt flokkur Viðreisnar upp með þetta, annars vegar að taka upp evruna og hins vegar að ganga í Evrópusambandið, en nýttu ekki tækifærið fyrr en á síðasta ári þess kjörtímabils að koma fram með eitthvert mál þar að lútandi og skapaðist um það í rauninni allt of lítil umræða hér í þingsal, áhuginn var ekki meira en svo.

Mig langar að segja í upphafi, af því að við erum mikið að ræða hérna að vera á móti ESB, vera Evrópusinni, ESB-sinni, að ég er Evrópusinni. Ég hef ekkert á móti Evrópusambandinu, finnst það bara fínn klúbbur. Ég hef aftur á móti í minni pólitík og mínu hagsmunamati lagt það mat á stöðuna að hagsmunum Íslands og Íslendinga sé betur borgið utan Evrópusambandsins en innan þess. En á sama tíma held ég að það sé mjög mikilvægt að við eigum í góðu sambandi bæði við vini okkar Evrópusambandsþjóðirnar, en ekki síður stofnunina ESB. Ég get líka sagt að árið 2009, þegar þáverandi hæstv. forsætisráðherra, Jóhanna Sigurðardóttir, var að smala köttum og koma fram með tillögu um að ganga í Evrópusambandið, þá gat ég skilið rökin fyrir því að fólk vildi skoða þann möguleika. Ég viðurkenni það alveg að á þeim tímapunkti í þeim aðstæðum sem við vorum þá fannst mér umræðan um að Ísland ætti mögulega að ganga í Evrópusambandið hafa einhvern grunn. Ég skildi af hverju fólk var að tala fyrir þessari leið. Ég er ekki endilega viss um að ég hefði verið sammála henni en ég var alveg til í að taka samtalið og skoða rökin með og á móti þá. Ég tek undir með hv. þm. Þórunni Sveinbjarnardóttur, það voru náttúrlega gríðarleg pólitísk mistök að fara í þessa vegferð án þess að fara í þjóðaratkvæðagreiðslu. Ég held að það hljóti allir að sjá það núna. Á þessum tíma höfðum við farið í gegnum hrun. Við vorum með íslensku krónuna og rökin út frá bankahruninu, út frá skýrslum og það var alveg skiljanlegt að fólk horfði svolítið til Evrópusambandsins og segði: Af hverju kemur þetta fyrir okkur hér? Við erum lítið hagkerfi. Erum við betur komin undir einhvers konar verndarvæng Evrópusambandsins? Ef við hefðum verið þar inni, hefði Icesave ekki átt sér stað? En við fórum ekki í Evrópusambandið og Ísland náði gríðarlegum viðsnúningi á ofboðslega skömmum tíma, einmitt utan Evrópusambandsins. Það var horft til okkar og það var eitt af því sem þingmenn og ráðamenn íslensku þjóðarinnar voru spurðir um á erlendum vettvangi: Hvernig fóruð þið að þessu? Ég vil meina að það sé því að þakka að við vorum ekki innan Evrópusambandsins að þessi viðsnúningur tókst eins og hann tókst, bæði með löggjöfinni en ekki síður að við erum sveigjanlegri og þessi litli gjaldmiðill okkar, sem stundum getur verið okkur þungur, getur líka verið mikill kostur í aðstæðum sem þessum.

Það hefur oft verið notað sem rök fyrir inngöngu í Evrópusambandinu, annars vegar frá nýsköpunarfyrirtækjum og svo heyrði ég líka hér áðan að lítil og meðalstór fyrirtæki kölluðu eftir því og það var einmitt líka það sem heyrðist á þeim tíma sem þessi umræða var hvað háværust í kringum hrunið, að atvinnulífið hreinlega kallaði eftir því að hafa stöðugri gjaldmiðil. En þá er nú ágætt að horfa til þess hvað er að gerast í Evrópu núna. Fréttir frá Þýskalandi eru t.d. með þeim hætti að lítil og meðalstór fyrirtæki þar öskra hástöfum á stjórnvöld og segja: Þið verðið að gera eitthvað. Það að reka lítið eða meðalstórt fyrirtæki innan Evrópusambandsins er enginn dans á rósum, langt í frá. Þá hafa þau rök verið nefnd að við þurfum aðkomu að Brussel-bákninu fyrr í ferlinu. Við vitum það öll sem störfum í stjórnmálum og höfum haft tækifæri til að koma til Brussel og heimsækja Evrópuþingið eða Evrópuráðið og áttum okkur á þessum lagaramma að þetta er ofboðslega stórt og flókið og mikið. Þá er spurningin: Er þá betra að vera hluti af sambandinu, er það einfaldara og myndi rödd okkar heyrast hærra? Jú, við myndum hafa einhverja þingmenn á þinginu og í ráðherraráðinu. En varðandi það að koma fyrr að ferlinu, og það er nú kannski fegurðin við Evrópusambandið og lýðræðið þar, þá eru þau mjög opin fyrir því. Þegar Evrópusambandið ætlar að fara að hreyfa sig í einhverja átt þá eru þau mjög dugleg að birta sínar áætlanir, það eru faghópar úti um allt og við sem Íslendingar og aðilar að EES höfum fullan aðgang að slíkum hópum og erum með sérfræðinga á okkar snærum sem fara oft í vinnuhópa ef við teljum hagsmunum okkar betur borgið með því og við höfum þekkingu á viðkomandi málefnasviði. Það að vera innan Evrópusambandsins er ekkert skilyrði til að taka þátt í þeirri vinnu.

Virðulegur forseti. Ég er svona aðeins að reyna að fara í gegnum rökin sem ég hef heyrt og færa rök fyrir því að ég lít ekki á þau sem raunveruleg rök eða mér finnst þau ekki standast. Eitt af því sem oft hefur verið rætt varðandi Evrópusambandið er að í mörgum löndum þess hefur atvinnuleysi verið mun hærra en við höfum upplifað hér í gegnum tíðina. Ég minnist þess að Evrópusambandssinnar hér í þessum sal notuðu það einmitt sem rök hérna í Covid þegar atvinnuleysið var að fara upp á Íslandi, að nú hlytu rök okkar að vera farin út um gluggann, okkar sem ekki höfum viljað ganga í Evrópusambandið og sagt að atvinnustigið skipti íslenska þjóð mjög miklu máli. En Covid er búið, atvinnuleysið hefur snúist við á ótrúlegum hraða hér á Íslandi og núna er mikill skortur á vinnuafli. Eins og ég kom inn á í ræðu minni í gær þá held ég að núna snúi þetta miklu frekar að því að við eigum að opna okkar svæði út fyrir EES. Við þurfum að taka á móti fólki sem býr utan EES og hleypa því hingað inn með auðveldari hætti til að taka þátt á atvinnumarkaðnum og í samfélaginu okkar.

Svo er það auðvitað sífellda mantran um að vextir séu lægri, verðbólga hafi verið lítil sem engin — hún er nú hærri í dag í mörgum löndum Evrópusambandsins en á Íslandi — og bara að fólk hafi það betra. Hver kannast ekki við auglýsingarnar fyrir kosningar í gegnum tíðina, hvort sem það er hjá Samfylkingunni eða Viðreisn, um að það hljóti allt að vera betra í Evrópusambandinu, kjúklingabringur hljóti að vera miklu ódýrari, afborganir af lánum séu miklu betri og ég veit ekki hvað og hvað? Þá er líka ágætt að spyrja: Hver eru lífsgæði almennings og hvar eru þau best? Því miður er það svoleiðis, samkvæmt frétt sem ég rakst á hjá RÚV hérna um daginn, að lífsgæðum á heimsvísu hefur hrakað. Það er í fyrsta sinn í rúma þrjá áratugi sem lífsgæðum hrakar milli ára. Þá er ágætt að velta því fyrir sér hvernig þessari lífsgæðavísitölu er háttað. Í skýrslu Sameinuðu þjóðanna er Sviss á toppnum, númer eitt í lífsgæðavísitölu. Í öðru sæti Noregur, í þriðja sæti Ísland. Hvað eiga þessi lönd öll sameiginlegt? Ja, alla vega það að standa utan Evrópusambandsins.

Að þessu sögðu og örugglega ýmsu fleiru sem hægt væri að tína til þá lít ég hreinlega þannig á að hagsmunum Íslands sé betur borgið utan Evrópusambandsins. En ég tek undir það sem komið hefur fram í umræðunni áðan að EES-samningurinn er auðvitað ofboðslega mikið lífæð fyrir Ísland og íslenskt atvinnulíf og skiptir okkur ofboðslega miklu máli, alveg ofboðslega miklu, og ég vil standa vörð um hann.

Ég veit að flest þessi rök hafa verið nefnd bæði í dag og áður í umræðunni um Evrópusambandið en í þessari þingsályktunartillögu og eins og komið hefur fram í umræðunni er núna verið að tala um þetta líka út frá varnarhagsmunum vegna stríðs sem geisar í Evrópu. Hv. þm. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir kom hér áðan og sagði: Hættið með þennan hræðsluáróður, ekki ala á óttatilfinningu almennings, að það sé eitthvað hættulegt við að fara inn í Evrópusambandið, það sé einhver hætta í því fólgin, við missum stjórn á auðlindum okkar eða eitthvað slíkt. Ég verð að viðurkenna það að ég tek undir með hv. þm. Diljá Mist Einarsdóttur þegar ég spyr: Eru það rökin núna, af því að núna geisi stríð í Evrópu eigum við að ganga í Evrópusambandið?

Virðulegur forseti. Ég næ engum þræði í þeim rökum. Finnst mér að Evrópuþjóðir eigi að standa saman gagnvart ógnarvaldi Pútínstjórnarinnar? Já, klárlega. En er svo komið að varnarhagsmunum Íslands væri betur borgið innan Evrópusambandsins? Nei. Voru Svíar og Finnar að ganga í Evrópusambandið núna út af varnarhagsmunum? Nei, þeir voru að ganga í NATO, sambandið sem Ísland er stofnaðili að. Varnarhagsmunum Íslands er vel borgið eins og er í dag í NATO og með samningum okkar við Bandaríkin. Evrópusambandið og aðild að því hefur ekkert með varnarhagsmuni Íslands að gera. Það getur vel verið að hv. þingmenn telji að við höfum einhverja aðra hagsmuni en það er býsna erfitt að færa rök fyrir því að varnarhagsmunum Íslands væri betur borgið innan Evrópusambandsins.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Þau grunngildi sem hv. þingmaður nefndi hér áðan, lýðræði, mannréttindi og frelsi, eru grunngildi sem við Íslendingar höfum sameinast um, Norðurlöndin hafa sameinast um og Norðurlandasamstarfið og Evrópusambandið gerir það líka og Evrópusamvinnan. Ég tek heils hugar undir það, um það greinir okkur hv. þingmann ekki á, við erum algerlega sammála. Þess vegna held ég að það sé ofboðslega mikilvægt á tímum sem þessum að Evrópuþjóðir standi saman gegn ógnarvaldi Pútíns sem er að ráðast inn í annað ríki, er í raun að ráðast á þessi grunngildi sem eru lýðræði, mannréttindi og frelsi. Ég tel aftur á móti að Ísland þurfi ekki að vera innan Evrópusambandsins til að tala hátt og skýrt og taka afstöðu í því og styðja þar af leiðandi Úkraínumenn.

Hv. þingmaður nefndi ýmislegt. Hann nefndi m.a. sveiflur í byggingariðnaðinum sem hann sem arkitekt þekkir vel úr fyrra starfi og ég viðurkenni að ég þekki líka vel, komandi af sveitarstjórnarstiginu og hef fjallað um skipulagsmál í langan tíma. Það er í rauninni alveg sérstakt rannsóknarefni af hverju okkur hefur ekki tekist að ná meira jafnvægi á byggingarmarkaði. Vextir. Vextir geta verið hluti af því en það er mikið rannsóknarefni hvernig okkur hefur ekki tekist að teygja út línuna því að það er stöðugt flökt þegar kemur að byggingarmarkaðnum. Ég held reyndar að skýringin sé ekki sú að við gætum losnað við þetta flökt á byggingarmarkaðnum með því að ganga í Evrópusambandið. Ég held ekki. Þarna kemur inn framboðsvandi, skipulagsreglugerðir og þarna kemur líka inn ákveðinn stöðugleiki hjá fyrirtækjum sem starfa á þessum markaði. Hv. þingmaður kallaði hér fram í: Vextir. Og það er alveg rétt, við búum við hærra vaxtastig með íslensku krónunni. Það er staðreynd, það er alveg rétt hjá hv. þingmanni. Þá segja margir að það bitni á almenningi í landinu. Þá segi ég bara: Af hverju eru lífsgæði fólks á Íslandi þau þriðju bestu í heiminum á eftir Sviss og Noregi? Allt lönd sem ekki eru innan Evrópusambandsins.

Virðulegur forseti. Ég þakka aftur hv. þingmanni fyrir andsvarið. Hann segist hafa nefnt byggingariðnaðinn bara sem dæmi, það sé almennt mikil sveifla. Jú, það eru vissulega sveiflur í íslensku atvinnulífi en byggingariðnaðurinn er dæmi um iðnað á Íslandi sem fer í ótrúlega miklar sveiflur og mun meiri sveiflur en aðrar atvinnugreinar. Vextir og gengi. Það getur vel verið að vextir hafi þar áhrif, en það er eitthvað annað líka, hv. þingmaður. Þegar við horfum t.d. á þróun húsnæðisverðs og yfirleitt á þróunina hér á höfuðborgarsvæðinu þá getum við alveg séð sömu þróun í höfuðborgum t.d. hinna Norðurlandanna. Við sjáum að íbúðaverð t.d. í Kaupmannahöfn er að falla í verði. Það hefur verið mikill vöxtur og nú er verð á mikilli niðurleið. Þannig að ég held að það sé ekki svo einföld skýring. En hv. þingmaður spyr: Hvað með umræðuna í Noregi? Ég sagði áðan að ég hefði tröllatrú á EES-samningnum. Auðvitað er Noregur stór hluti af því að samningurinn er til staðar þannig að ég skal alveg viðurkenna, og ég held að við eigum alltaf að fara í kalt hagsmunamat, að ef Noregur myndi taka þá ákvörðun núna í þriðja skiptið að leggja fyrir norsku þjóðina að ganga í Evrópusambandið, því að Norðmenn hafa þegar tvisvar sinnum sagt nei við því, ef þeim myndi allt í einu snúast hugur núna og vilja gera það, þá getur vel verið að það myndi hafa áhrif á EES-samninginn. Það myndi þar af leiðandi hafa þau áhrif að við þyrftum að taka aftur upp það hagsmunamat sem hingað til hefur farið fram í mínum huga og hjá fleirum sem segja að EES-samningurinn sé okkar besta leið í utanríkisviðskiptum og utanríkissamstarfi.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Ég hef mikið verið að velta fyrir mér því sem sumir hafa stundum nefnt í umræðunni um fullveldi Íslands. Ég held að þær þjóðir sem eru innan Evrópusambandsins hafi fullt vald sem slíkar. Þær hafa afsalað sér ákveðnum hlutum en þær ákváðu það líka. Ef til vill kemur það helst inn á það sem var nefnt í ræðum áðan, til að mynda að gera alþjóðasamninga eða viðskiptasamninga við önnur ríki. Evrópusambandið er tollabandalag í þeim efnum og því er það nokkuð sem við höfum fram yfir Evrópusambandslönd, að geta gengið beint til annarra landa og gert við þau slíkt samkomulag, eins og dæmin sanna.

Umræðan um stjórnarskrána hefur verið alls konar. Hv. þingmaður spyr hvort ég styðji að breytingar verði gerðar á stjórnarskránni til að aðlaga hana að því sem EES-samningurinn gerir kröfu um, ef ég hef skilið hv. þingmann rétt. Ég styð það alveg. Ég viðurkenni að ég hef ekki sökkt mér ofan í þá þætti málsins en ég hef margoft heyrt nefnt að þörf sé á að laga einhverja ákveðna þætti. Ég hef samt engar sérstakar áhyggjur af því að sú framkvæmd sem við höfum haft hingað til sé í mikilli andstöðu við stjórnarskrána en þó hafa fræðimenn vissulega bent á að það gæti farið ágætlega á einhverri aðlögun og ég er alveg tilbúin í þá umræðu.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Ég var aðeins að velta fyrir mér hvert hann væri að fara þegar hann fór að tala um stjórnarskrána og þær mörgu tilraunir sem hafa verið gerðar til að gera einhverjar breytingar. Það gengur hvorki né rekur. Ekkert hefur farið í gegn hér í þessum sal í stóru atriðum þessa máls. Farið hefur verið í nokkrar kosningar og það eru ekki margir sem vilja ræða þetta við mig í kosningum en það getur vel verið að fleiri kjósendur vilji ræða þetta við hv. þingmann. Áhuginn er almennt lítill. Því var ég að hugsa hvort hann væri búinn að tengja sig inn í þessa þingsályktunartillögu því að þetta er ekki í fyrsta skiptið sem tillaga um viðræður við Evrópusambandið er lögð fram. Áhuginn er ekkert svakalega mikill og við erum fjögur í salnum, þó að ég þakki fyrir þá umræðu sem verið hefur og gott að þingmenn hafi tekið til máls. En það er greinilega enginn sérstakur áhugi, hvorki hér inni eða í samfélaginu, á aðildarviðræðum við Evrópusambandið. Ég endurtek það sem ég sagði áðan, það hefur verið bent á að það þurfi að laga til í stjórnarskránni. Vandamálið við það er að við virðumst vera alveg á sitthvorum endanum, annaðhvort þarf að breyta öllu eða litlu sem engu. Þar af leiðandi höfum við ekki náð utan um að breyta því sem æskilegt væri að breyta.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Hann vísaði í það í ræðu minni þegar ég sagði að það hefði verið með algjörum ólíkindum hvað Íslendingar náðu sér hratt upp úr þeirri miklu kreppu sem varð hér eftir fjármálahrunið. Það er alveg ljóst að það var horft til okkar, hvort sem það voru matsaðilar, önnur ríki, hugveitur eða annað þá veltu þau fyrir sér hvað gerðist á Íslandi og hvernig var hægt að ná upp þessum kaupmætti, hagvexti og velmegun hjá þjóðinni. Hv. þingmaður heldur því fram að kannski hefði bankahrunið aldrei orðið ef við hefðum verið innan Evrópusambandsins og ég ætla ekki að deila við hv. þingmann, ég held við gætum farið í langa og mikla umræðu um það. En það er alveg ljóst að það var svo sem fjármálahrun á fleiri stöðum, það bara hafði svo mikil áhrif hér af því að við vorum með þessa stóru banka. Hv. þingmaður taldi sig vera með svarið, það að kaupmáttur hefði verið tekinn af fólki. Ég tek undir það að í tíð vinstri stjórnarinnar var kaupmáttur tekinn af fólki. Það var jú eftir hrun. En hvað hefur gerst síðan? Kaupmáttur hefur aldrei verið meiri eða vaxið meira og kaupmáttur á Íslandi er með því mesta sem þekkist í heiminum og sömuleiðis velmegun. Ég talaði um velsældarvísitölu Sameinuðu þjóðanna hérna áðan; í fyrsta sæti er Sviss, í öðru sæti Noregur, í þriðja sæti Ísland. Allt lönd sem eru utan Evrópusambandsins.

Virðulegur forseti. Ég ætla nú að halda því fram að það skipti máli hver stjórnar og ástæðan fyrir því að okkur vegni svo vel sé einmitt vegna þess að Sjálfstæðisflokkurinn hefur verið við völd. Að þakka verkalýðshreyfingunni, það er örugglega eitthvað til í því og það er okkur öllum að þakka, íslensku þjóðinni, hversu hratt við náðum okkur eftir bankahrun. Það er vegna þess að það er ákveðinn dugur í íslensku þjóðinni, við unnum þetta áfram og við unnum þetta saman. En það er líka vegna þess að regluverkið var með þeim hætti að fólki var gefið tækifæri til þess. Það er grunnstefna okkar sjálfstæðismanna að hið opinbera haldi sig svolítið frá, búi til öflugar grunnreglur sem eru skýrar og einfaldar og leyfi svo fólkinu að búa til verðmætin og búa sér til sinn kaupmátt. Það er það sem Sjálfstæðisflokkurinn gengur út á og gengur fyrir og er helsta stefnumál hans.

Hv. þingmaður spyr: Væri ekki ástæða til að lækka verðbólgu, lækka vexti og auka stöðugleika? Jú, og hvað hefur einmitt verið að raungerast á síðustu árum? Nákvæmlega þetta. Við höfum náð gríðarlegum árangri í hagstjórninni og hér fyrir svolitlu síðan voru vextir með því lægsta sem hefur nokkurn tíma þekkst og verðbólgan. En hvað er að gerast núna? Jú, við erum að koma upp úr Covid og við erum í stríði. Þetta eru utanaðkomandi aðstæður sem íslenska ríkisstjórnin eða við hér inni getum ekki stýrt, en við erum að reyna að bregðast við og það er m.a. það sem við erum að gera í fjárlagafrumvarpinu sem við ræðum hér líka þessa dagana.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna og ég fagna því mjög að Píratar séu komnir í umræðuna með okkur um þessa þingsályktunartillögu. Það er tími til kominn. Það var alveg augljóst af ræðu hv. þingmanns og andsvari frá hv. þm. Hönnu Katrínu Friðriksson að Evrópusambandsástin er ekki jafn mikil hjá báðum aðilum og það er allt í lagi. Lýðræðisástin og trú á þjóðaratkvæðagreiðslu kom samt greinilega fram hjá hv. þingmanni. Ég ber virðingu fyrir því. Ég viðurkenni að ég var sjálf svolítið á þessum nótum og hugsaði mikið um þetta á sínum tíma, fór í gegnum háskólanám þar sem ég var að rannsaka þetta og fannst þetta mjög spennandi, hvernig við gætum einhvern veginn með upplýsingatækni og öðru dregið þjóðina eða íbúa oftar að borðinu í einhvers konar atkvæðagreiðslu. Ég er ekki á móti því en ég held engu að síður að það ætti að stíga varlega til jarðar. Það er mín afstaða. Nú sjáum við t.d. í Brexit-kosningunum að það er alveg ofboðslega mikil pólarísering sem á sér stað. Það er viss pólarísering líka í Bandaríkjunum og víðar en ég veit ekki hvort
breska þjóðin sé einhvern veginn betur sett eftir þessa þjóðaratkvæðagreiðslu. Þeir sem vildu vera áfram innan Evrópusambandsins segja bara: Nei, alls ekki því að þetta hefði auðvitað átt að fara hinsegin, á meðan hinir segja: Jú, þetta er miklu betra. En eftir stendur svolítið mikið klofin þjóð. Ég er á þeirri skoðun að við sem gefum kost á okkur í stjórnmálum eigum að taka afstöðu og hafa skoðun. Þess vegna er mín spurning til hv. þingmanns þessi: Hvar telja Píratar að hagsmunir Íslands liggi; innan eða utan Evrópusambandsins? Og hvernig myndu þingmenn Pírata og hv. þingmaður tala í aðdraganda slíkrar þjóðaratkvæðagreiðslu ef þessi þingsályktunartillaga yrði samþykkt?

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. En skil ég hv. þingmann rétt, að afstaða hans og Pírata sé sú að það ætti að segja já, að þeir myndu tala fyrir því að þjóðin segði já í þessari þjóðaratkvæðagreiðslu svo það væri hægt að klára samninginn og koma svo með hann aftur í þjóðaratkvæðagreiðslu? Það er raunverulega það sem ég er að spyrja um. Hver er afstaða þingmannsins þegar kemur að því hvort við eigum að halda áfram samningaviðræðunum? Það er spurning mín. Ég held að það sé mjög mikilvægt, eins og ég sagði áðan, að stjórnmálamenn og stjórnmálaflokkar taki afstöðu og segi kjósendum sínum hver afstaða þeirra er í ákveðnum málum. Eins og komið hefur verið inn á í umræðunni er mjög stutt síðan við fórum í kosningar. Viðreisn setti í mínum huga Evrópusambandsaðild, eða sérstaklega það að taka upp evruna, kannski ekki endilega Evrópusambandsaðild, hvernig sem það á nú að ganga upp, algerlega á oddinn. Það voru þeirra skilaboð. Samfylkingin gekk ekki jafn langt í því að tala fyrir því núna. Aðrir flokkar gefa sig út fyrir að vilja ekki taka umræðuna áfram þannig að mér fannst alveg skýrt hvað þjóðin sagði í síðustu
kosningum; það var enginn sérstakur áhugi á samtali um Evrópusambandið.

Virðulegur forseti. Ég vil byrja á að þakka fyrir þessa tillögu til þingsályktunar og það er bara gaman að fá tækifæri til að ræða þetta málefni, Evrópusambandið. Það er kannski eitt af fáu sem ég er sammála í þessari tillögu, þ.e. sú áhersla að kosið sé um það hvort eigi að halda viðræðunum áfram eða ekki, frekar en að setja þær af stað og halda þeim áfram án þjóðaratkvæðagreiðslu eins og var gert síðast. Ég held að það hafi ekki verið sniðugt að fara af stað með þetta svona umboðslítið eins og það var gert þá. En hvað um það. Ég er samt sem áður ekkert endilega fylgjandi þessu máli og af hverju er það? Ef við horfum á stöðuna í dag frá nokkrum sjónarhornum þá held ég að við séum almennt mjög vel stödd með EES-samninginn og hann veitir okkur góðan aðgang að innri markaðnum. Það má segja að við getum valið bestu molana og erum að nýta okkur það. Þó að við séum að gera það þá má eiginlega segja að vandinn við það hvernig við erum að innleiða sumar af þeim EES-gerðum sem við þurfum þó að innleiða — það gerist ekki átómatískt af því að við erum ekki í Evrópusambandinu heldur þurfum við að fara eftir samningnum um það, við höfum örlítið meira svigrúm í að innleiða þær og getum sótt um undanþágur og ýmislegt — og þau vandamál sem hafa komið upp varðandi EES-samninginn, þá held ég að það sé kannski ekki beint hægt að rekja til samningsins sjálfs heldur hvernig við höfum staðið að okkar hagsmunagæslu eða hvernig við höfum innleitt þetta eða farið með samninginn hér heima. Þannig að mikið af þeim vandamálum eða agnúum sem mest eru ræddir hér í umræðunni í okkar samfélagi, t.d. hvernig EES-samningurinn eða Evrópulöggjöf sé að þrengja að okkur eða gera okkur einhvern óleik, eins og oft er í umræðunni, þá er það oftar en ekki út af því að við óskuðum ekki eftir undanþágu eða við innleiddum þetta á strangari hátt en við hefðum þurft að gera og annað slíkt. Því vil ég bara að velta því upp að ef við tækjum þá ákvörðun að ganga alla leið inn í Evrópusambandið, þar sem innleiðingar og annað slíkt yrði meira átómatískt, þá þyrftum við að vera enn þá meira á tánum um það hvernig okkar hagsmunagæslu yrði borgið og vinna þannig. Og ef okkur hefur ekki tekist að gera það fullkomlega með EES-samninginn, hvernig verður það þá í enn þá stærra umhverfi og í enn fleiri málaflokkum? Ég held bara að íslensk stjórnsýsla og íslenskt stjórnkerfi hafi ekki bolmagn, þó að við myndum sitja við borðið, til að tryggja okkar hagsmuni. Það er löngu komið í ljós að Evrópusambandið snýst um hagsmunagæslu hvers ríkis fyrir sig og þegar eitthvað bjátar á í heimalandinu þá eru stóru löndin í Evrópusambandinu ekkert að hugsa um litla Ísland. Það er algerlega á hreinu og það hefur margoft sannað sig í hinum ýmsu uppákomum undanfarin ár. Þannig að þó að við færum inn þá myndum við alltaf þurfa að sýna klærnar og það er mun erfiðara fyrir litla landið heldur en þau stóru. Ég held að það sé alveg skýrt í þessu.

Það er alltaf talað um að þetta sé bara ekkert mál, það sé ekkert mál að halda viðræðunum áfram og sjá hvað er í pakkanum, eins og við vitum ekkert hvað sé í pakkanum. Það liggur náttúrulega algerlega skýrt fyrir. Ég tek líka undir það sem hefur verið nefnt hér fyrr í dag og áður í umræðunni, að það er algerlega galið ef ríkjandi stjórnvöld sem eru á móti inngöngu í Evrópusambandið færu að ræða um aðildarviðræðurnar og sjá hvað er í pakkanum. Svoleiðis var það kannski eða er hægt að líkja að einhverju leyti við ástandið þegar Grikkland og aðrir fóru inn, þá voru samningaviðræður en stjórnvöld þar þurftu ekki að vera búin að uppfylla öll skilyrðin heldur var bara gerður samningur og svo áttu stjórnvöld að innleiða hann eftir að ríkin voru gengin inn. En það gekk ekki eftir. Eftir það hefur Evrópusambandið verið miklu strangara á því að á meðan aðildarviðræður standa yfir þá þurfa þjóðirnar að vera búnar að uppfylla skilyrðin áður en lokið er við samning. Þetta sáum við bara skýrt í aðildarviðræðunum þegar Ísland sótti um aðild að Evrópusambandinu. Þá voru settir hér samningahópar og það byrjuðu strax að sjást merki um það í fjárlögum. Við vorum hætt að ráða algerlega fjárlögunum. Ef við ætluðum að halda aðildarviðræðum við Evrópusambandinu áfram þá þurftum við setja 1 milljarð í að búa til nýtt tollakerfi af því að við þurftum að vera tilbúin með nýtt tölvukerfi fyrir tollinn áður en samningum lyki. Við höfðum ekkert um það að segja. Bara við það eitt að draga umsóknina til baka, eins og ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks gerði, þá höfðum við 1 milljarði meira úr að spila í fjárlagagerð. Þetta er bara eitt dæmi og væri hægt að telja upp mörg dæmi. Það átti breyta ýmsu í stjórnsýslumeðferð og öðru slíku. Þannig að það að kíkja í pakkann þýðir að þá er maður búinn að aðlaga sig að Evrópusambandinu og við vitum alveg að það er ekkert gefið eftir af meginstefnunni. Við munum ekkert vera með okkar fiskveiðistjórn, það mun ekki verða þannig. Ég hef sjálfur verið staddur í framkvæmdastjórn Evrópusambandsins þegar þessi spurning kom, hvort við myndum fái að nota okkar fiskveiðiráðgjöf, Hafrannsóknastofnun og annað, til að stýra okkar fiskimiðum og mér er í fersku minni glottið á starfsmanni Evrópusambandsins sem sagði að að sjálfsögðu yrði þetta allt í hinni sameiginlegu stýringu.

Ég held að við séum bara með góða stöðu í dag. Það er ekkert í okkar efnahagsástandi eða í okkar aðstæðum á Íslandi sem kallar á að við þurfum að taka skrefið til fulls inn í Evrópusambandið. Okkur gengur vel núna. Við erum með góðan samning. Það er miklu meira en að segja það að líta í pakkann. Það hefur veruleg áhrif strax. Ég tek undir þá umræðu sem hefur verið hér í dag að það er augljóslega ekki áhugi á að fara að eyða kröftum okkar í að fara í þessa þjóðaratkvæðagreiðslu sem hér er lögð til. Málið er einfaldlega ekki á dagskrá þó að ég þakki fyrir að það sé á dagskrá þingsins, það er gaman að fá að ræða þetta. En ég held að það séu önnur og þarfari mál sem við þurfum að sinna. Að sjálfsögðu er hægt að hafa mörg mál í gangi í einu en þetta er bara svo stórt tilfinningamál sem tekur svolítið yfir umræðuna á meðan hún er, þannig að ef það yrði þjóðaratkvæðagreiðslu um þetta myndi það eflaust taka mjög stórt og mikið pláss í umræðunni sem ég held að væri ekki ráð, ég held að það væri ráð að við myndum taka umræðuna annað. Svo verðum við líka bara að velja vel. Ég er ekki á móti þjóðaratkvæðagreiðslum, ég vil tala við þjóðina en það má ekki ofnota það tæki og það þarf að gera það á réttum tíma og réttum forsendum. Ég ætla ekkert að útiloka að það verði einhvern tímann tilefni til að taka þessa umræðu en ég held að það sé ekki rétti tíminn núna, alls ekki. Það þarf þá fyrst að vera einhver gjörbreytt staða þannig að það sé eitthvað þarna sem við gætum mögulega þurft á að halda eða að eitthvað hafi breyst varðandi EES-samninginn eða annað slíkt sem þarf að koma til svo að við séum að leggja í þessa vegferð. Við eigum að vera spör á þjóðaratkvæðagreiðslur til að ofgera því ekki en við eigum ekki að hika við að fara í þær þegar það á við.

Virðulegi forseti. Ef það er niðurstaða hv. þingmanns að hagsmunum íslensks almennings sé best borgið með því að við losnum við sveifluna í íslensku krónunni þá skulum við bara taka það samtal sérstaklega. Ég held að innganga í Evrópusambandið leysi það ekki sjálfkrafa heldur þarf það svo að vera sér ákvörðun að taka þátt í myntbandalagi Evrópusambandsins, sem ekki öll Evrópusambandsríkin eru í, það er alveg sjálfstæð ákvörðun. Við þurfum líka að ræða það hvort okkur er betur borgið með evruna eða dollarann. Við eigum í viðskiptum með báða gjaldmiðlana og sveiflurnar eru misjafnar, það kemur inn í líka. En ef við berum okkur saman við önnur Evrópuríki þá sýnist mér bara með íslensku krónuna að hagur almennings á Íslandi sé ekkert síðri og jafnvel mun betri en í mörgum Evrópuríkjum, ef við horfum á tengsl gjaldmiðils og atvinnuleysis, verðbólguna. Nú er búið að vera mjög lág verðbólga og vaxtastig hefur farið lækkandi hér undanfarin ár. Þó að verðbólgan sé mjög há á þessu ári og hafi verið þessi misseri þá hefur verðbólgan undanfarin ár verið mjög lág miðað við önnur Evrópuríki meira að segja. Stöðugleiki og staða efnahagsmála er mjög góð hér og mun betri en í mörgum Evrópuríkjum. Þannig að Evrópusambandið og myntbandalag Evrópusambandsins er ekki einhver töfralausn sem ég sé að hjálpi íslenskum almenningi í að minnka atvinnuleysi frekar eða auka kaupmátt.

Virðulegur forseti. Ég vil byrja á því að benda á að flestir af þeim gestum sem koma til okkar nota ýmist pund eða dollara, ekki evru. Ég ætla ekkert að útiloka að einhverjar sveiflur gætu dregist saman ef við tengjum íslensku krónuna við annan gjaldmiðil eða tökum upp einhvern annan gjaldmiðil. Við þurfum bara að horfa á heildarhagsmunina. Gjaldmiðill er oftast bara mælikvarði á það hvernig efnahagsmálin í hverju landi fyrir sig ganga og um það eru ábyrg ríkisfjármál, hver neysla almennings er og ábyrgð og svo seðlabankinn, hvernig þetta gangi og þessar sveiflur, gjaldmiðill er mælikvarði á það. En oft er krónan visst mótvægi líka við það sem er að gerast. Hér er talað um ferðamennina. Ef það koma of mikið af ferðamönnum þá styrkist krónan vissulega og þá virkar hún kannski sem viss aðgangsstýring þannig að hingað komi ekki of margir ferðamenn. Þá er sem sagt gjaldmiðillinn að mæta því sem er að gerast í samfélagi okkar. Þetta gerist ekki ef við erum örríki undir einhverri miklu stærri mynt, þá breytist gjaldmiðillinn ekki miðað við það sem er að gerast innan lands. Ég held að það gæti orðið til þess að atvinnuleysi hér yrði meira og það gætu orðið sveiflur annars staðar, þannig að með því að taka upp aðra mynt þá er kannski hægt að draga úr sveiflum á einum stað og auka þær á öðrum.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðu sína. Ég uppveðraðist öll við þetta tal hans um lýðræði og lýðræðislega háttsemi. Og af því að hann tekur hér Bretland sem dæmi, að breska þjóðin var spurð um afstöðu sína til útgöngu úr Evrópusambandinu, þá var staðan auðvitað sú að þjóðin var spurð að þessu af því að það var meiri hluti fyrir þeirri afstöðu að leggja það í dóm kjósenda. Staðan var ekki sú að þar væru stjórnmálamenn að berjast fyrir því í hrönnum, þ.e. sem voru andvígir útgöngu úr Evrópusambandinu, að þjóðin yrði spurð að þessu. Því langaði mig til að spyrja hv. þingmann að því hvort hann væri virkilega svo forviða yfir því, a.m.k. eins og hann birtist okkur hér í ræðustól, að fá ekki stuðning fyrir því frá miklum meiri hluta þingmanna, stuðning við sína minnihlutaskoðun, að leggja af stað í einhverja ESB-vegferð á þeim grundvelli að það sé brýnasta viðfangsefni stjórnmálanna í dag. Mér þykir þetta sjálfri ekki mjög lýðræðislegt en það er gott að vita af þessum viðhorfum hv. þingmanns og væntanlega auðfenginn stuðning við mál sem hann er fyllilega ósammála.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Þessi forskrift frá þjóðinni, ég átta mig hreinlega ekki á því í hvað hv. þingmaður er að vísa. Mér vitanlega þá er forskriftin frá þjóðinni sem við höfum fengið hér á þingi sú að rétt rúmlega fjórðungur kjósenda kaus með ESB-flokkunum á þingi í síðustu kosningum. Það er umboðið sem við höfum hér. Það er forskriftin sem við vinnum eftir frá íslensku þjóðinni. Við virðumst ekki vera á sömu blaðsíðu varðandi það eftir hvaða umboði og eftir hvaða forskrift við vinnum frá íslensku þjóðinni.

Hitt sem mig langaði að nefna hérna í seinni umferð er umræðan um utanríkispólitík og breytta heimsmynd. Mér þykir það mjög villandi að ræða um varnarmál af miklum þunga í tengslum við aðild að ESB og ég er búin að fara yfir það ítrekað í máli mínu hér í dag. Við höfum sannarlega breytt verklagi og aukið varnarsamstarf í kjölfar innrásarinnar. Mig langar til að spyrja hv. þingmann að því hvort hann sé fyllilega ómeðvitaðar um þessar aðgerðir sem við ráðumst í, e.t.v. svo upptekinn af þessu fyrirhugaða, mikla varnarhlutverki ESB, sem virðast vera miklar væntingar um hjá ESB-sinnum hér á þinginu. Við höfum m.a. aukið þátttöku í NATO og umsvif okkar þar. Við höfum aukið norrænt samstarf. Við höfum aukið samstarf okkar við norðurhópinn. Við höfum sett aukinn þunga í varnarsamstarf okkar við Bandaríkin, m.a. með samtölum þar um. Við höfum gert samkomulag við Danmörku um aukið öryggis- og varnarsamstarf og þannig mætti lengi telja. Ég spyr hv. þingmann hvort hann sé fyllilega ómeðvitaður um þessar aðgerðir sem við höfum ráðist í vegna breyttrar heimsmyndar.