Endurupptaka viðræðna um aðild að Evrópusambandinu

Virðulegi forseti. Ég flyt tillögu til þingsályktunar um endurupptöku viðræðna um aðild að Evrópusambandinu. Tillagan hljóðar svo, með leyfi forseta:

„Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að hefja undirbúning að endurupptöku viðræðna um aðild að Evrópusambandinu, sbr. þingsályktun um aðildarumsókn að Evrópusambandinu, nr. 1/137, sem samþykkt var 16. júlí 2009.

Forsætisráðherra skipi þriggja manna nefnd, að höfðu samráði við þingflokka, til að stýra undirbúningsvinnunni í samstarfi við einstök ráðuneyti. Hlutverk nefndarinnar verði að meta hvernig og hvenær hefja skuli formlegar aðildarviðræður að nýju og undirbúa tillögu til þingsályktunar þar að lútandi, sem að fengnu samþykki Alþingis yrði borin undir þjóðaratkvæði til endanlegrar staðfestingar.

Þjóðaratkvæðagreiðsla um endurupptöku viðræðna fari fram eigi síðar en í janúar 2022.“

Ef að líkum lætur og vonir mínar rætast erum við með þessu í fyrsta lagi að stuðla að aukinni umræðu og upplýsingum um Evrópusambandið en mér heyrðist á fyrri ræðum hér áðan að ekki veitti af. Í öðru lagi erum við að tryggja ekki síst ungu kynslóðinni í landinu tvöfalda þjóðaratkvæðagreiðslu, annars vegar að halda þjóðaratkvæðagreiðslu, eftir samstarf þvert á flokka, eftir umræðu í samfélaginu, um það hvort við eigum að taka það litla en mikilvæga skref að halda áfram viðræðum við Evrópusambandið, ekki bara að það sé einhver skúffupappír eftir geðþótta í utanríkisráðuneytinu, hver sem utanríkisráðherra er hverju sinni. Í þriðja lagi, ef slík tillaga yrði síðan samþykkt, fengi þjóðin tækifæri til að segja álit sitt varðandi samning sem myndi þá liggja á borðinu. Með þessu erum við að tryggja að þjóðin fái mjög skýra aðkomu að ferlinu.

Markmiðið með tillögunni er að uppfylla vilja Alþingis sem lýst var með þingsályktuninni frá 16. júlí 2009, sem ég nefndi áðan, en Alþingi hefur ekki ályktað á neinn annan veg síðan. Til viðbótar ályktun þeirri verði forsætisráðherra falið að skipa nefnd þá sem ég gat um og reyna að tryggja, þvert á flokka, samstarf bæði inn í ráðuneytið en líka milli þeirra til að stuðla að upplýsingum og samtali hjá þjóðinni um mikilvægi þess að taka það skref að halda viðræðum áfram.

Í ljósi nýrra og breyttra aðstæðna og til þess að styrkja efnislegan undirbúning málsins er jafnframt rétt að nefndin hefji störf með því að kalla til sérfræðinga og skili í kjölfarið skýrslu um mat á þýðingu fjölþjóðasamvinnu fyrir Ísland á komandi árum. Ég held að mjög mikilvægt sé að við látum fara fram mat á því af því að það eru ríkar raddir hér uppi og sterkar innan ríkisstjórnarinnar. Það verður eflaust hluti af kosningabaráttunni að velja milli flokka sem vilja bara tvíhliða samstarf og þeirra sem vilja fjölþjóða samvinnu. Þess vegna tel ég líka mikilvægt að skýrslu um mat á þýðingu fjölþjóðasamvinnu verði skilað. Tilgangurinn er auðvitað að styrkja fullveldi landsins, efla stjórnmálaleg tengsl, treysta varnir, örva viðskipti, bæta efnahag og tryggja framgang markmiða Íslands í loftslagsmálum.

Ísland hefur nú í rúman aldarfjórðung verið aðili að innri markaði Evrópusambandsins með aðildinni að samningnum um Evrópska efnahagssvæðið. Innri markaðurinn er kjarninn í starfi Evrópusambandsins. Aðild EFTA-þjóðanna að honum felur því í raun í sér aukaaðild að sambandinu.

Evrópsk löggjöf mótar réttarreglur á flestum sviðum í búskap þjóðarinnar. Viðbótarskrefið til fullrar aðildar yrði því minna en það sem stigið var á fyrri hluta tíunda áratugar síðustu aldar. Eigi að síður yrði verulegur pólitískur, lýðræðislegur og efnahagslegur ávinningur af því að njóta fullra réttinda og sitja við borðið með þeim ríkjum sem næst okkur standa, eins og Ísland gerir í Atlantshafsbandalaginu. Af hverju á eitthvað annað að gilda um efnahagssamvinnu þessara sömu landa en um varnarsamvinnuna sem hefur verið farsæl fyrir okkur?

Afleiðingar kórónuveirufaraldursins hafa gjörbreytt efnahagslegum aðstæðum. Ísland þarf af þeim sökum að nýta öll möguleg tækifæri sem örvað geta nýsköpun, eflt viðskipti og styrkt hagvöxt. Aukin alþjóðleg samvinna er óhjákvæmileg í þeim tilgangi. Loftslagsmálin kalla einnig á að ný skref verði stigin á þessu sviði. Og ég byði ekki í það hvar ríkisstjórnin væri hefði hún ekki verið í samfloti við Evrópusambandið þegar kemur að loftslagsmálum. Markmið og stefna Evrópusambandsins í loftlagsmálum hefur verið eins og svipa á ríkisstjórnina allt kjörtímabilið. Lokaskrefið til fullrar aðildar að Evrópusambandinu er að mínu mati nærtækasti og áhrifaríkasti kosturinn í þessu efni.

Ljóst er að undirbúningur málsins og viðræðurnar sjálfar munu taka talsverðan tíma. Af þeim sökum er enn ríkari ástæða til að hefjast strax handa. Efnahagsleg rök standa til þess að hraða ákvörðunum svo sem kostur er. Um leið er mikilvægt að þær séu undirbúnar af mikilli kostgæfni. Þjóðaratkvæðagreiðsla getur fyrst farið fram að lokinni almennri og vel upplýstri umræðu. Og ég trúi ekki að neinn sé á móti því.

Breytingar í gjaldmiðilsmálum eru að sjálfsögðu brýnasta verkefnið eins og málum er komið. Flutningsmenn hafa því samhliða þessari tillögu, og við gerðum það áðan, lagt fram tillögu til þingsályktunar og ræða þar um mikilvægi þess að fara í viðræður við Evrópusambandið um samstarf í gjaldeyrismálum og gagnkvæmar gengisvarnir. Náist skjótur árangur í gjaldmiðilssamstarfinu skapast að sjálfsögðu svigrúm til þess að undirbúa vandlega ákvarðanir um lokaskref til fullrar aðildar að Evrópusambandinu. Og að sjálfsögðu verður það aldrei gert án þjóðarinnar, hvert skref verður tekið með þjóðinni.

Eins og ég gat um samþykkti Alþingi 16. júlí 2009 að fela ríkisstjórninni að leggja inn umsókn um aðild að Evrópusambandinu. Tæpu ári eftir ríkisstjórnarskipti 2013 lagði þáverandi utanríkisráðherra fram tillögu til þingsályktunar um að draga umsóknina til baka. Hana dagaði uppi á Alþingi og hlaut ekki afgreiðslu. Alþingi hefur því ekki ályktað á annan veg síðan. Tillaga utanríkisráðherra frá 2014 mætti harðri andstöðu í þjóðfélaginu. Alls skrifuðu 53.555 Íslendingar undir áskorun þar sem þess var krafist að fram færi þjóðaratkvæðagreiðsla um það hvort halda ætti áfram viðræðum.

Vorið 2015 skrifaði utanríkisráðherra bréf til formanns ráðherraráðs Evrópusambandsins. Þar sagði að ríkisstjórnin hefði ekki áform um að hefja aðildarviðræður að nýju og ekki bæri af þeim sökum að líta á Ísland sem umsóknarríki.

Við myndun ríkisstjórnar 2016 var kveðið á um það í stjórnarsáttmála að Alþingi gæti fyrir lok þess kjörtímabils samþykkt að efna til leiðbeinandi þjóðaratkvæðis um framhald aðildarviðræðna. Í þeim ríkisstjórnarsáttmála sem Sjálfstæðisflokkurinn leiddi var það tryggt að fram færi umræða og atkvæðagreiðsla um framhald málsins.

Sú ríka krafa, sem fram kom með undirskriftasöfnuninni 2014, að þjóðin fengi að greiða atkvæði um framhald aðildarviðræðna við Evrópusambandið, verður ekki virt að vettugi.

Í ljósi þess hversu langur tími er liðinn frá samþykkt þingsályktunarinnar 2009 leggja flutningsmenn til þá málsmeðferð að Alþingi samþykki, að loknum nauðsynlegum undirbúningi, nýja tillögu um framhald aðildarviðræðna. Gildi hennar verði eigi að síður háð samþykki þjóðarinnar í allsherjaratkvæðagreiðslu. Þar yrði um að ræða bindandi þjóðaratkvæði. Ég hef ekki horfið frá þessari skoðun síðan ég tók þátt í atkvæðagreiðslunni 16. júlí 2009. Ég lagði til, ásamt núverandi formanni Sjálfstæðisflokksins, að haldin yrði þjóðaratkvæðagreiðsla um upphaf viðræðna. Ég er enn þeirrar skoðunar að við eigum að leita til þjóðarinnar í svona stóru og mikilvægu máli og ekki vera smeyk við það.

Gildistaka endanlegs aðildarsamnings, ef þessi þingsályktunartillaga yrði samþykkt, yrði síðan á ný háð samþykki Alþingis og þjóðarinnar í allsherjaratkvæðagreiðslu.

Frá lokum síðari heimsstyrjaldar hefur Ísland verið þátttakandi í margvíslegu fjölþjóðlegu samstarfi. Tilgangurinn hefur verið sá að styrkja stöðu landsins í samfélagi þjóðanna í menningarlegum efnum, stjórnmálalegu tilliti, að því er varðar varnir og öryggi og svo að því er tekur til efnahags og viðskipta. Óumdeilt er að þetta fjölþætta samstarf hefur styrkt fullveldi landsins og bætt efnahag þess.

Árið 1944 gerðist Ísland aðili að Bretton Woods-samkomulaginu um fjölþjóðlegt gjaldmiðlasamstarf. Aðild að Sameinuðu þjóðunum kom í kjölfarið. Síðan gerðist Ísland eitt af stofnríkjum Atlantshafsbandalagsins og tók þátt í stofnun Norðurlandaráðs. Ísland fullgilti mannréttindasáttmála Evrópu árið 1953 og var stofnaðili að Mannréttindadómstól Evrópu sex árum síðar, blessunarlega. Ísland tók einnig þátt í Almenna samkomulaginu um tolla og viðskipti, GATT, í lok sjöunda áratugar síðustu aldar og er aðili að Alþjóðaviðskiptastofnunni, WTO. Í byrjun áttunda áratugarins kom aðild að Fríverslunarsamtökum Evrópu og síðan aðild að innri markaði Evrópusambandsins með samningnum um Evrópska efnahagssvæðið í byrjun tíunda áratugarins. Í framhaldi af því kom þátttaka í Schengen-samstarfi Evrópusambandsins árið 2001. Öll þessi skref voru á sinn hátt svar við breyttum aðstæðum. Þau sýna að við aðstæður þess tíma var talið skynsamlegast að leita skjóls og tryggja hagsmuni landsins í fjölþjóðlegu, alþjóðlegu samstarfi af ýmsu tagi. Allt þetta samstarf hefur þróast og breyst í tímans rás. Pólitískt og efnahagslegt vægi aðildar að einstökum samtökum hefur í sumum tilvikum aukist en minnkað í öðrum.

Vegna stærðar sinnar verða áhrif Íslands á alþjóðavettvangi alltaf takmörkuð. Aðildin að Atlantshafsbandalaginu, Fríverslunarsamtökum Evrópu og Norðurlandaráði hefur á hinn bóginn sýnt að áhrif Íslands eru meiri þegar það á sæti við borðið.

Með aðildinni að innri markaði Evrópusambandsins hefur verið tekin upp evrópsk löggjöf sem er ráðandi á öllum sviðum þjóðarbúskaparins. Flutningsmenn telja að það myndi styrkja stöðu landsins í Evrópu og auka áhrif þess að taka einnig sæti við borðið í Evrópusambandinu.

Að auki má annars vegar benda á þá staðreynd að loftslagsmálin eru nú eitt helsta hagsmunamál Íslands hvort heldur litið er til efnahags eða öryggis. Ólíklegt má telja að árangur náist í loftslagsmálum án fjölþjóðlegs samstarfs og mikilvægt að leita svara við því hvernig Ísland getur tekist á við loftslagsmálin í fjölþjóðlegu samstarfi.

Hins vegar er staðreyndin sú að í heimi alþjóðavæðingar hafa fjölþjóðafyrirtæki vaxið svo hratt að ítök þeirra og áhrif ógna á marga lund fullveldi þjóða, stórra sem smárra. Evrópusambandið hefur náð lengra en önnur fjölþjóðasamtök til þess að rétta hlut þjóðríkjanna gagnvart fyrirtækjasamsteypum á heimsvísu. Dettur nokkrum manni það í hug að við Íslendingar hefðum til að mynda náð öllum þessum reikisamningum ein og óstudd? Dettur einhverjum það í hug? Nei, að sjálfsögðu ekki. Við vorum í farsælu samfloti Evrópuríkja hvað það varðar.

Ótvírætt er að hraðar breytingar á heimsmyndinni og ný viðfangsefni kalla á að Ísland stígi ný skref fram á við í alþjóðlegu samstarfi eftir kyrrstöðu í rúman aldarfjórðung. Frá lokum síðari heimsstyrjaldar hefur aldrei liðið svo langur tími á milli mikilvægra nýrra skrefa í samvinnu Íslands við aðrar þjóðir.

Tvær meginleiðir eru færar fyrir Ísland á þessum krossgötum. Önnur er að mestu byggð á tvíhliða samstarfi og samningum. Hin er framhald á því fjölþjóðasamstafi sem við eigum nú í Evrópusambandinu, Atlantshafsbandalaginu og Norðurlandaráði.

Fyrri kosturinn myndi væntanlega leiða til þess að tekið yrði upp þéttara samband við Bretland og Bandaríkin og þeim fylgt eftir í gerð tvíhliða fríverslunarsamninga, líkt og mér finnst hæstv. utanríkisráðherra vilja. Þeir eru jafnan mun grynnri og umfangsminni en löggjöfin sem mótar innri markað Evrópu. Ef kosið yrði að fara þá leið með því að yfirgefa innri markaðinn eins og Bretar væri það gífurlega stórt skref, sem myndi hafa grundvallarbreytingar í för með sér.

Reynslan hefur ótvírætt sýnt að smáríki eru veikari í tvíhliða samstarfi en fjölþjóðasamstarfi. Icesave-deilan er einmitt til marks um það. Án regluverks Evrópusambandsins og EFTA-dómstólsins hefðu Bretar og Hollendingar staðið betur að vígi gagnvart Íslandi hefði Ísland verið eitt og ekki með EFTA-dómstólinn og Evrópulöggjöfina.

Seinni kosturinn er að stíga skref áfram á grundvelli þeirrar aukaaðildar að Evrópusambandinu sem segja má að innri markaðurinn og aðildin að Schengen feli í sér, að fullri aðild með sæti við borðið og þeim áhrifum sem það veitir. Það yrði minna skref en stigið var með aðildinni árið 1994 að innri markaðnum með samningnum um Evrópska efnahagssvæðið.

Við teljum engan vafa leika á því að seinni kosturinn sé vænlegri til þess að verja og treysta íslenska hagsmuni.

Fyrst og síðast ætlum við að stuðla að því að hér verði upplýst umræða, að þjóðin fái að taka ákvörðunina um næstu skref, ekki stjórnmálamenn í ráðuneytinu einhliða heldur að þjóðin taki ákvörðun um það hvort hún vilji halda áfram viðræðunum við Evrópusambandið. Og ef þjóðin segir já fái hún á endanum líka að taka afstöðu um samning í viðræðum við Evrópusambandið. Við það — og ég ítreka: Við það á enginn að vera hræddur.

Virðulegi forseti. Sagan sýnir það, síðast bara þegar við tókum upp 80% af innri markaði Evrópusambandsins, að það styrkti okkur sem fullvalda þjóð og það styrkti ekki síst atvinnulífið, viðskiptalífið, fyrirtækin í landinu. Ég veit að hæstv. utanríkisráðherra veit af þeim könnunum sem hafa átt sér stað innan atvinnulífsins. Atvinnulífið allt styður aðild okkar að Evrópska efnahagssvæðinu, tvímælalaust. Ég man þá tíð þegar flokkur hæstv. ráðherra sagði: Við þurfum ekkert að fara í Evrópusambandið til að afnema tolla, við gerum það bara sjálf. Við gerum það bara sjálf. Það hefur ekki gerst nema í mjög takmörkuðum mæli. Hvernig er það? Höfum við nýtt það frelsi nægilega vel sem við höfum þó núna? Nei, ég vil ítreka að þau tækifæri sem við höfum fengið í gegnum viðskipti, efnahagssambönd, í gegnum Evrópusambandið, hafa styrkt okkur á alla lund. Þar fyrir utan horfi ég á stóru myndina, ekki eingöngu út frá efnahagslegu tilliti heldur ekki síður út frá menningarlegu, félagslegu en ekki síst út frá loftslagslegu tilliti þar sem loftslagsmálin tengjast beint efnahagslegum hagsmunum sem öðrum hagsmunum. Þar sé ég mörg og mikil tækifæri.

Ég vil segja á móti: Af hverju er þessi stóri gamli flokkur, enn þá stærstur, 20% eða rétt yfir það, svona hræddur við að treysta þjóðinni til að stíga þetta skref? Af hverju? Ég man ekki betur en að ég ásamt hæstv. ráðherra og fleirum segðum já við því að þjóðin fengi að segja sitt álit um viðræðurnar. Hvað hefur breyst? Hverjir eru það sem eru að toga í spottana?

Virðulegi forseti. Hvaða dómadagskjaftæði er þetta hér? Eru menn komnir í svo mikinn prófkjörsspreng að þeir fara með helber ósannindi? Sagan hefur sýnt okkur að alltaf þegar við tökum fullan þátt í alþjóðasamstarfi er hag Íslands betur borgið og það sama gildir um efnahagslegt tollfrelsi eða hvað það er. Er hæstv. utanríkisráðherra að segja það hér — með þessum málflutningi er hann í rauninni að opinbera sig með það sem hann hefur átt mjög í erfiðleikum með — og lýsa yfir miklum efasemdum gagnvart EES-samningnum? Er hann að gera það? Afsöluðum við okkur viðskiptafrelsi með því að vera aðilar að EES? Nei, við gerðum það ekki. Nei, við höfum sæti við borðið og það hefur sýnt sig. Er hæstv. ráðherra að segja að ríki eins og Danmörk, Svíþjóð, litla ríkið Malta, Lúxemborg, séu bara ekki með neitt viðskiptafrelsi af því að þau eru innan sambandsins? Hvaða vitleysa er þetta? Þeirra hag er betur borgið í samfloti stórra aðila og í samfloti fleiri aðila og það hefur sýnt sig líka, sýndi sig m.a. þegar við áttum í útistöðum við Breta og Hollendinga út af Icesave, að samstarf okkar og samflot við aðrar þjóðir skilaði meira öryggi fyrir íslenska borgara.

Virðulegi forseti. Hvert skref sem við höfum tekið í alþjóðasamstarfi hefur verið til að styrkja fullveldið. Við höfum beitt fullveldinu okkar þannig. Við ákváðum að beita okkar fullveldi 1949 með því að verða aðilar að NATO. Við ákváðum að beita okkar fullveldi til þess að styrkja okkur út frá efnahagslegum, félagslegum og menningarlegum forsendum með því að vera aðilar að EFTA og síðan EES-samningnum og Norðurlandasamstarfinu, eins og ég hef sagt. Alþjóðasamskipti hafa verið Íslandi farsæl. Ég man það í fyrra, eða var það í hittiðfyrra, þegar við vorum að ræða þriðja orkupakkann að þá varð mönnum tíðrætt um það, sérstaklega af hálfu Miðflokks og einhverjir í Sjálfstæðisflokknum líka, að þriðji orkupakkinn væri ógnun við fullveldið. Nú er þriðji orkupakkinn búinn að vera í gildi í einhvern tíma og ég veit ekki til þess að fullveldið sé farið. Ekki rekur mig minni til þess.

Sú tillaga sem við ræðum hér er mjög hófsöm. Það kemur mér reyndar ekkert mjög á óvart þessi ofsi sem er t.d. hjá hæstv. utanríkisráðherra að ræða ekki tillöguna sem slíka, hvað við erum að gera þar. Við erum að tala um að þverpólitísk nefnd verði skipuð til þess að afla upplýsinga, gefa skýrslu þannig að þjóðin geti tekið ákvörðun um það hvort halda eigi viðræðum áfram. Það eru sumir miklir Evrópusinnar sem eru alveg brjálaðir út í okkur yfir því að við skulum vera að leggja það til. Þetta er varfærið skref til þess að tryggja þátttöku þjóðarinnar. Þetta er varfærið skref til þess að treysta þjóðinni. Það er mér algjörlega á huldu af hverju þeir sem oftast tala um fullveldið, oftast tala um sjálfstæði þjóðarinnar, treysta síðan ekki þjóðinni sjálfri til að taka næsta skref.

Virðulegur forseti. Örstutt af því að hv. þingmaður krefur mig enn og aftur svara. Ég ítreka að ein helsta röksemdin fyrir krónunni var að krónan dempaði eða kæmi í veg fyrir atvinnuleysi. Það var það sem hv. þingmaður sagði áðan. Núna erum við hins vegar bæði með verðbólgu, hærri en nokkurs staðar annars staðar út af veirunni og við erum líka með mesta atvinnuleysi í sögu þjóðarinnar. Gott og vel. Við skiljum alveg að það er fyrst og fremst út af ferðaþjónustunni en þetta er hlutfallslega miklu meira atvinnuleysi en aðrar þjóðir hafa tekið á sig vegna veirunnar, eitt og sér. Þannig að hér fer ekki saman hljóð og mynd. Sá mikli ventill sem íslenska krónan átti að vera til að varna því að ekki kæmi upp atvinnuleysi í þessum mikla mæli er ekki til staðar. Hvort sem mönnum líkar það betur eða verr þá var það alþjóðasamstarf, m.a. í gegnum EFTA-dómstólinn og aðild okkar þar, sem leiddi til þess að Icesave-skuldbindingarnar urðu okkur í hag. Það var á grundvelli alþjóðasamstarfs. Það er gott dæmi um að það er betra fyrir okkur að vera í samfloti þjóða en að vera ein á móti t.d. stórþjóðum eins og Bretar og Hollendingar eru.

Virðulegur forseti. Það er svolítið umhugsunarefni hvernig þingmenn Miðflokksins og Sjálfstæðisflokksins nálgast þessa tillögu þegar hún felur nákvæmlega í sér það — af því að hv. þm. Sigríður Á. Andersen talar um að ekki sé minnst á sjávarútveginn á nægilega skýran hátt og ekki sé verið að gera hitt og gera — en það er nákvæmlega það sem tillagan felur í sér, að forsætisráðherra skipi nefnd, að höfðu samráði við þingflokka, sem fari einmitt í það að stýra undirbúningsvinnu í samstarfi við einstök ráðuneyti. Það má alveg segja að með tillögunni sé það að gerast að við verðum að horfast í augu við það að meiri umræðu og meiri fræðslu vantar. Var því ekki sinnt nægilega vel á sínum tíma? Það má alveg tala og deila um hvort það hafi verið gert. Við erum í rauninni að taka hænuskref í þessu máli, ýta málinu áfram til að þjóðin geti á endanum haft áhrif og ákvörðunarrétt um það hvort hún vilji, á grunni undirbúningsvinnunnar sem allir flokkar hafa komið að, sem öll ráðuneyti, fagráðuneytin sem og önnur hafa komið að, og geti á þeim forsendum ákveðið hvort rétt sé að fara áfram með aðildarviðræðurnar við Evrópusambandið. Ég hef ekki enn fengið svör við því hvað er svona hættulegt við það.

Ég tek hins vegar eftir því að sjávarútveginum er oft beitt þegar á að hræða fólk til hlýðni og andstöðu við Evrópusambandið. Það var oft sagt: Ja, allir vondu útlendingarnir koma og veiða í okkar lögsögu. Það er bara ekkert sem lítur út fyrir að svo verði. Samkvæmt reglum Evrópusambandsins um hlutfallslegan stöðugleika þá er það ekki inni í myndinni af því að engin erlend skip hafa verið hér á Íslandsmiðum svo áratugum skiptir og það er það sem skiptir máli.

Ég velti fyrir mér: Af hverju er alltaf verið að reyna að koma einhverjum ranghugmyndum inn í huga fólks um að þetta verði með einhverjum öðrum hætti? Af hverju er það? Ég kem síðan að seinna svarinu á eftir.

Virðulegi forseti. Aðeins að Icesave. Það er náttúrlega alveg ljóst út frá hvaða reglum EFTA-dómstóllinn dæmdi og hvaða reglur voru þar til viðmiðunar, það voru Evrópureglur. Þær voru forsendur fyrir því að málið féll Íslandi í hag. Svo einfalt er það. Já, en við unnum málið á grundvelli þeirra reglna. Við unnum málið á grundvelli reglnanna, alþjóðlegra reglna. Þannig er það.

Aðeins varðandi sjávarútveginn. Mín skoðun er sú, og ég tel það mjög raunhæft, að við getum haft sjávarútveginn eins og hann er í dag. Það er líka ákjósanlegt fyrir Evrópusambandið að líta til Íslands varðandi stjórn fiskveiða. Það eru því mjög miklar líkur á því að Ísland geti viðhaldið sínu sjávarútvegskerfi. Við vitum alveg hvað þarf að laga þar. Það er umræða um annað mál, eins og auðlindagjöldin og tímabundna samninga, en í grunninn er íslenska sjávarútvegskerfið þannig að ég bind miklar vonir við það og er bjartsýn í þá veru að við getum fengið mjög góða og ákjósanlega lausn sem sinni nákvæmlega hagsmunum Íslendinga þegar kemur að sjávarútvegi.

Síðan er landbúnaðurinn eftir og þar eru fólgin risatækifæri fyrir íslenska bændur og íslenska neytendur. Það getur verið að milliliðirnir verði ekki eins glaðir en fyrir íslenska bændur, neytendur og loftslagsmál eru risatækifæri fólgin í því að fara í aðildarviðræður við Evrópusambandið.

Virðulegi forseti. Aðeins út af sameiginlegu sjávarútvegsstefnunni. Við skulum hafa það hugfast að hvert ríki innan ESB sem hefur aðgang að sjó og hefur einhverja sögu varðandi fiskveiðar er með sína eigin fiskveiðilöggjöf. Af hverju nefnir ráðherrann það ekki? Af því að það hentar ekki leikjafræðinni fyrir prófkjör. Sameiginlega sjávarútvegsstefnan, út á hvað gengur hún? Fyrst og fremst sjálfbærni. Auðvitað er sjálfbærni ekki það sem er efst í huga utanríkisráðherra Sjálfstæðisflokksins, að sjálfsögðu ekki. Hvert ríki hefur sína fiskveiðilöggjöf. Og ef við skoðum það sem við sjáum, söguna, tölurnar, bendir allt til þess að við munum fá afar hagstæðan samning. Út á það gengur þessi tillaga.

Spurning mín til hæstv. utanríkisráðherra er þessi: Hvað er það sem hann hræðist við að stíga þetta skref, það varfærna skref að stuðla að upplýstri umræðu í samfélaginu, fræða hvert annað, eiga rökræður úti í samfélaginu og leyfa síðan þjóðinni, á þeim forsendum og að þeim undirbúningi loknum, að taka ákvörðun um hvort halda eigi áfram? Eða vill ráðherra sjálfur draga blaðið héðan og setja niður í skúffu og segja: Ég ætla að ákveða þetta. Ég ætla að ákveða þetta fyrir þjóðina af því að ég einn veit. Ég ætla ekki að treysta ykkur. Ég einn veit.

Ég er bara tala um þetta skref. Treystir ráðherra þjóðinni til að taka ákvörðun um hvort halda eigi áfram með aðildarviðræðurnar? Það er fyrsta spurning.

Önnur spurning. Ég hlýt að spyrja hæstv. ráðherra að því, miðað við hvernig hann talar um Evrópusambandið: Var hann t.d. á móti því að fara í samflot með Evrópusambandinu þegar kom að bólusetningum og öflun bóluefna? Er hæstv. ráðherra algjörlega á móti því? Miðað framsetningu hans hér er ekki hægt að álykta annað en að hann hafi alls ekki viljað vera í samfloti með Evrópusambandinu varðandi bólusetningar.

Virðulegi forseti. Af því að hæstv. ráðherra talar um tollasamninga, fríverslunarsamninga o.fl. þá gerir t.d. EFTA líka fríverslunarsamninga, eins og hæstv. ráðherra veit, m.a. með aðild Íslands. Það sama gerir ESB fyrir aðildarríki sín. ESB gerir fríverslunarsamninga við önnur ríki, bara þannig að það sé sagt. Það er alveg ljóst, eða mér finnst það frekar ljóst og þá verður hæstv. ráðherra bara að leiðrétta mig, að myndin sem hæstv. ráðherra dregur upp er frekar eins og þægilegra væri að fara leið Breta. Við erum smáríki miðað við Breta. Ekki nema að hæstv. ráðherra vilji að við verðum kjölturakki hjá Bretum, eins og hann talar stundum. Það er alveg ljóst að smáríkjum farnast betur og þeirra hagsmunum er betur borgið í samfloti ríkja. Ég nefndi í minni ræðu til að mynda reikisamninga og hvernig við hefðum staðið okkur varðandi stóru fyrirtækin, símafyrirtækin og hvernig hagsmunum neytenda hefði verið borgið fyrir utan innri markað Evrópusambandsins. Það er dæmi um hvernig Ísland græðir á því að vera í tengslum við Evrópusambandið. Það er á mörgum sviðum með þeim hætti.

Virðulegur forseti. Ég ætla að fagna því — hæstv. utanríkisráðherra verður þá bara að leiðrétta mig en ég ætla að leyfa mér að skilja hann þannig að hann sé ekki á móti tillögunni, að leyfa þjóðinni að ákveða næsta skref. Ég ætla að taka það með úr þessari umræðu og skilja eftir alla leikjafræðina og taktíkina. En ég skil hæstv. ráðherra þannig, og þá verður hann bara að leiðrétta mig, að hann treysti þjóðinni til að taka þetta skref og fá tækifæri til að taka þetta skref og þá á eigin forsendum að meta hvort rétt sé að halda áfram viðræðum við Evrópusambandið.

Virðulegi forseti. Ég verð að leyfa mér að viðurkenna að fannst dálítið sætt að heyra hv. þingmann kvarta yfir því að tillagan væri fyrst að koma fram núna, nánast sorgmæddri röddu, en fylgja því síðan eftir með klassískri ræðu Sjálfstæðismanna um að rétti tíminn fyrir framtíðarmúsík og framtíðarsýn sé aldrei. Í tillögunni er rakið að hluti þeirrar ástæðu að málið er fram komið núna sé einmitt heimsfaraldurinn sjálfur því að sú staða sem við erum í, t.d. varðandi efnahagsmálin okkar, kalli á að við nýtum öll tækifæri til að sækja fram á veginn. Ég er þeirrar skoðunar og lít þannig á að heimsfaraldurinn hafi sýnt okkur fram á að ein af dýrmætustu lexíunum, hvort sem er á landsvísu eða heimsvísu, sé að saman séum við sterkari. Frasinn hér innan lands hefur verið að við séum öll saman í þessu og að árangurinn hafi byggst á samstöðu. Á hverju hefur árangurinn hér heima hvað varðar bólusetningar byggst? Samfloti við Evrópusambandið.

Mig langaði til að spyrja hv. þingmann að því, í tengslum við orðræðu hans um að rétti tíminn sé ekki núna og raunar aldrei: Er hann þeirrar skoðunar að við værum betur sett með bólusetningu landsmanna ef við hefðum verið þar ein okkar liðs en ekki í samfloti með Evrópu?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svörin sem eru þá í andstöðu við raddir ráðherra ríkisstjórnarinnar í þessum efnum sem hafa verið einhuga um að samflotið við Evrópu hafi verið eina raunhæfa leiðin í þeim efnum. Staða Íslands er nú þannig í tölulegu samhengi, ef við skoðum Norðurlöndin, ef við skoðum Evrópuríki, og Bretland og Bandaríkin, sem hafa farið sínar eigin leiðir, að árangurinn er þannig að eftir honum er tekið vegna þessa samstarfs. Ég myndi þá vilja fylgja því eftir með þessari spurningu til hv. þingmanns: Með hvaða hætti telur hann að Ísland hefði náð betri árangri í þessum efnum en við gerum núna?

Hv. þingmaður varði orðum sínum í stöðu húsnæðismála hér á landi. Mig langar að benda honum á að það er nú einfaldlega þannig að tölulegar staðreyndir og tölulegur veruleiki Íslands og ungra Íslendinga er sá að það kostar okkur meira að eignast fasteign en gerist annars staðar vegna vaxtaumhverfisins sem við höfum búið við, sem er bein afleiðing af gjaldmiðlinum okkar. Stimpilgjöldin eru ekki stóra svarið þar.

Frú forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Guðmundi Andra Thorssyni kærlega fyrir ágæta ræðu. Það voru svo sem ýmis atriði sem mætti velta fyrir sér í kringum umræðuna um stöðu Íslands í Evrópu, mögulega aðild Íslands að Evrópusambandinu og síðan þá þingsályktunartillögu sem hér er til umræðu um að undirbúa að hefja viðræðurnar að nýju. Ég hef alltaf undrast það í þessari umræðu, og mig langar til að spyrja hv. þingmann út í það, hversu ofsafengin viðbrögð, liggur mér við að segja, verða víða við hugmyndum af þessu tagi. Ég velti því fyrir mér hvað það er sem veldur þessum viðbrögðum. Er það að einhverju leyti ótti við eitthvað sem menn telja að sé óþekkt? Er það hræðsla meðal ýmiss konar hagsmunaafla um að þau kunni að missa spón úr aski sínum ef af þessu yrði, að þeir sem hafa stóra hagsmuni telji sig einhvern veginn geta ráðið ferðinni betur ef þeir hafa íslensk stjórnvöld ein til að ráðskast með eða ráðgast við? Kann að vera að það sé bara hrein og klár grímulaus hagsmunagæsla sem veldur þessu?

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Ég held að mjög margt sé til í þessu. Þess vegna langar mig eiginlega, í framhaldi af þessu ágæta svari, að velta því upp við hv. þingmann hvernig standi á því að það sé svona ríkt í umræðunni að gera lítið úr því að Evrópusambandið er einmitt samband, samvinnuverkefni fullvalda sjálfstæðra þjóða. Yfirleitt er gripið mjög til þess orðfæris, þegar þessi mál ber á góma, að menn séu að afsala sér fullveldinu, að menn séu að gefa sig undir hið erlenda vald sem menn reyna að, það er varla hægt að segja persónugera, og þó, sem einhverja andlitslausa skriffinna í Brussel. Auðvitað gengur þetta, a.m.k. að mínu mati, þvert á heilbrigða skynsemi. Hvernig í ósköpunum dettur mönnum í hug að halda því fram að þau 27 ríki sem nú mynda Evrópusambandið séu ekki sjálfstæð og að þau séu ekki fullvalda, að þau séu einhvers konar leiksoppur embættismanna í Brussel? Er ekki svo fjarstæðukennt einhvern veginn að ímynda sér það, svo að maður byrji nú bara á löndum eins og Þýskalandi og Frakklandi, að þau telji sig undirseld slíku valdi? Hvernig stendur þá á því að smáþjóðirnar í Evrópu hafa leitað til þessa samstarfs og taka þátt í því og eru ánægðar með það? Ég skil ekki hvernig þetta kemur heim og saman í hugum þeirra sem ræða málin á þessum forsendum.

Virðulegi forseti. Það mál sem við erum með til umræðu í dag lýtur einfaldlega að því að forsætisráðherra verði falið það verkefni að skipa þriggja manna nefnd í samráði við þingflokka til að stýra undirbúningsvinnu um að hefja aftur aðildarviðræður. Nefndin fái það hlutverk að meta hvenær og hvernig eigi að hefja viðræðurnar aftur. Málið lýtur sem sagt, eins og rakið er í þingsályktunartillögunni, einfaldlega að því að hefja undirbúning að endurupptöku viðræðna um aðild að ESB og að þjóðaratkvæðagreiðslan fari fram ekki seinna en í janúar 2022; að þjóðin fái
að taka ákvörðun og sú ákvörðun verði tekin að lokinni almennri umræðu. Slík umræða er alltaf af hinu góða og í sjálfu sér dálítið sérstakt að hér þurfi að ræða það hvort ræða eigi þetta mál. Þessi ákvörðun er svo veigamikil, hún er svo stór og hún hefur svo mikla þýðingu að umræðan verður að fá að eiga sér stað. Það er vissulega stór og veigamikil ákvörðun að segja já, en það er svo sannarlega stór ákvörðun að segja nei og það er bæði stór og vond ákvörðun, vil ég leyfa mér að segja, að taka þennan ákvörðunarrétt af fólki, að það fái ekki að taka afstöðu til þessa máls.

Evrópusambandið er eitt mikilvægasta friðarbandalag sögunnar, styður frelsi, öryggi og réttindi almennings þvert á landamæri og það er, að mínu mati, óskaplega falleg hugsjón sem hefur reynst Evrópu allri dýrmæt. Íslendingar eru sjálfstæð þjóð og það eru vitaskuld þær þjóðir sem tilheyra Evrópusambandinu einnig. Þetta eru sjálfstæðar og fullvalda þjóðir. Þar eru þjóðir sem telja og vita að í samstarfi vegnar þeim einfaldlega betur, að ríkin eru sterkari í samvinnu en ein síns liðs eða jafnvel einangruð. Við viljum eiga sæti við borðið í samfélagi þjóðanna eins og aðrar sjálfstæðar og fullvalda þjóðir. Það er ástæða þess að Ísland hefur sem fullvalda þjóð valið að vera hluti af Sameinuðu þjóðunum, valið að vera hluti af NATO og valið að vera hluti af öðru því alþjóðasamstarfi sem við tökum þátt í, Norðurlandaráði, Schengen, EES, Mannréttindadómstóli Evrópu og þannig mætti lengi telja. Það er ástæða þess að við höfum valið að standa ekki fyrir utan mikilvægt samstarf heldur frekar að taka þátt í því og geta þannig haft áhrif á hagsmuni okkar og framtíð.

Segja má að tilgangur þessarar tillögu sé beint og óbeint sá að styrkja fullveldi landsins en um leið að efla stjórnmálaleg tengsl, að treysta varnir, að örva viðskipti og styrkja þannig efnahag okkar. Tilgangurinn er að tryggja framgang markmiða Íslands í loftslagsmálum. Tilgangurinn er að vera með í stað þess að standa fyrir utan. Af þeirri ástæðu teljum við að við ættum að fara í aðildarviðræður við ESB og kanna hver niðurstaðan verður í kjölfarið. Við þekkjum það öll að við erum nú þegar komin með annan fótinn inn með samstarfinu um Evrópska efnahagssvæðið. Í mínum huga er það þannig að það sem eftir stendur, það sem upp á vantar, eru kannski helst lýðræðislegu áhrifin sem við fengjum með inngöngu.

Andstæðingar sambandsins hafa löngum talað niður áhrif smárra þjóða þar og reyndar bara í alþjóðasamstarfi almennt séð. Því hefur margsinnis verið svarað. Smáar þjóðir hafa í mörgum tilvikum og oftast nær aukið vægi sem þátttakendur í fjölþjóðasamstarfi. Rödd þeirra verður sterkari innan samstarfs en fyrir utan það. Evrópusambandið hefur gengið lengra þar, held ég að segja megi með allri sanngirni, og stendur framar öðrum í því að tryggja áhrif allra, t.d. hafa allar þjóðir nákvæmlega einn fulltrúa í hverju ráði ráðherraráðs sem er þýðingarmikið atriði.

Mig langaði aðeins til að koma inn á þá staðreynd að löggjöf okkar er nú þegar töluvert mótuð af evrópskri löggjöf sem mótar réttarreglur á flestum sviðum þjóðlífsins. Það skref sem felst í aðild er að þessu leyti mun minna en það sem þegar hefur verið stigið, og var stigið á fyrri hluta tíunda áratugar síðustu aldar eins og við þekkjum. Ávinningurinn er í mínum huga pólitískur og lýðræðislegur, með auknum áhrifum, og hann verður efnahagslegur.

Mér finnst skipta máli í þessu samhengi að horfa til þess að kynslóðirnar sjá þetta mál stundum ólíkum augum. Ég nefni í því sambandi Brexit-kosningarnar, þ.e. að ungt fólk kaus þar með öðrum hætti en það eldra. Unga fólkið vildi og valdi alla þá góðu kosti sem þessu samstarfi fylgja. Við sjáum það líka, og það held ég að spegli ákveðna sýn á samstarf þjóða, að unga fólkið óttast ekki samstarfið, óttast ekki ávinninginn af því að eiga í samstarfi við aðrar þjóðir. Í Brexit-kosningunum var það áberandi að unga fólkið vildi halda samstarfinu áfram.

Virðulegi forseti. Í ræðum hér hefur mátt skilja þingmenn Sjálfstæðisflokksins sem svo að samstarf á alþjóðavettvangi beri nánast að forðast og að slíkt samstarf felist í engu öðru en viðskiptum, í fríverslunarsamningum. En hvað hefur þátttakan í innri markaði Evrópusambandsins fært okkur? Hún hefur fært okkur fjórfrelsið, frjálst flæði fólks, vöru, þjónustu og fjármagns. Þess vegna getum við t.d. lært og starfað hvar sem er í Evrópu ef okkur hugnast og það gagnast ekki síst unga fólkinu sem fer út í nám, vill stofna fyrirtæki og sér fyrir sér framtíð á Íslandi og í Evrópu. Alþjóðlegt samstarf hefur nefnilega svo margar jákvæðar afleiðingar eins og við þekkjum og sást svo vel í afstöðu unga fólksins til Brexit. Mér fannst þess vegna sérstakt að hlusta á hæstv. utanríkisráðherra íslensku þjóðarinnar sem stóð hér í þingsal og talaði eins og samstarf þjóðanna og Evrópusamstarf snúist í reynd um lítið annað en viðskipti. Viðskipti eru vitaskuld veigamikill þáttur og grundvallarþáttur en hér talaði rödd Íslands í utanríkismálum, rödd Íslands í þróunarmálum, rödd Íslands í alþjóðlegum mannréttindamálum; mér fannst þessi nálgun hans augljóslega mjög þröng en um leið dálítið dapurleg, hvernig hæstv. utanríkisráðherra þjóðarinnar sér Ísland í samstarfi við aðrar þjóðir.

Ég sé að ég er að renna út á tíma. Ég fæ þá kannski bara að ljúka máli mínu á því að segja að ég tel mikilvægt að þessi umræða fái að eiga sér stað, eins og ég nefndi í byrjun; hvað þetta þýðir, hverjir séu kostir þessa og gallar. Ég sé að vísu engan kost við það að ætla að fara að draga viðræðurnar en ég heyri að það eru einhverjir sem draga það í efa. En hverjir eru það sem munu hagnast á inngöngu? Í mínum huga er það skýrt að ungt fólk mun hagnast á þeim tækifærum sem fylgja, að heimili landsins munu hagnast á gengisstöðugleika og vaxtalækkun sem fylgir upptöku evrunnar, að fyrirtækin öll í landinu ættu að sjá hag sínum betur borgið í viðskiptaumhverfi sem einkennist af fyrirsjáanleika sem fylgir auknum stöðugleika. Bændur munu hagnast á styrkjakerfi og þjóðin öll mun hagnast á auknum lýðræðislegum áhrifum okkar á þá löggjöf sem við innleiðum.

Virðulegi forseti. Frá lokum síðustu heimsstyrjaldar hefur Ísland verið þátttakandi í margvíslegu fjölþjóðlegu samstarfi. Tilgangurinn og markmiðið og ávinningurinn hefur alltaf verið hinn sami: Sterkari staða landsins í samfélagi þjóðanna. Við erum sterkari í stjórnmálalegu tilliti og sterkari í menningarlegum efnum. Við erum sterkari hvað varðar öryggi og varnir og við erum vitaskuld sterkari að því er varðar efnahags- og viðskiptamál. Samstarfið í öllum þessum tilvikum hefur styrkt fullveldi landsins. Þessi samvinna hefur styrkt rödd Íslands á alþjóðavettvangi og gert okkur sterkari og ríkari og um það snýst málið.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Brynjari Níelssyni fyrir ágætisræðu, það var mjög margt gott í henni. Fyrsta spurningin er sú, af því að ég þóttist merkja að hann fagnaði í umræðunni og ég er sammála því að umræðan sé góð, hvort hann styðji þá ekki framgang tillögunnar. Hv. þingmaður nefndi líka að íslenska þjóðin væri svolítið skrýtin og væri að einhverju leyti óútreiknanleg. Er þá ekki við hæfi að leyfa þeirri skrýtnu þjóð að taka þessa ákvörðun sjálf? Nú vitum við að fyrir síðustu kosningar voru uppi loforð, m.a. af hálfu forystumanna í Sjálfstæðisflokknum, um að að sjálfsögðu fengi þjóðin að ráða framhaldinu. Það hefur ekki bólað á því þannig að ég kýs að túlka orð hv. þingmanns á þann veg að hann styðji þetta mál. Þá væri kannski líka hægt að beina sjónum að því sem fram kom í máli hv. þingmanns þegar hann talar um að Evrópa sé stöðnuð og atvinnulífið sé þar drepið í dróma.

Nú vill þannig til að íslenskt atvinnulíf er bundið af öllum sömu reglum og evrópskt atvinnulíf þar sem við höfum gengist undir það að taka þátt í þessu samstarfi. Þá hlýtur maður að álykta sem svo að íslenskt atvinnulíf sé sömuleiðis drepið í dróma og þá er spurningin hvort hv. þingmaður sé orðinn þeirrar skoðunar að rétt sé að losna úr þessum viðjum og undan þeim evrópsku reglum sem hafa slíkar afleiðingar og hætta EES-samstarfinu.

Frú forseti. Enn þakka ég hv. þingmanni fyrir svarið. Já, þetta er býsna flókið mál. Ég átta mig samt ekki alveg á því hvað hv. þingmaður er að fara í því að það séu alls konar aðrar reglur sem gildi um atvinnulífið í Evrópu en hér heima. Hann hlýtur þá að vera að vísa í einhverjar reglur sem einstök þjóðríki setja sjálf því að við erum undir nákvæmlega sama ramma og atvinnulífið í Evrópu með EES-reglunum sem varða innri markaðinn. Það hlýtur þá að vera eitthvað annað sem liggur einmitt í því að þjóðirnar þarna ráða sér sjálfar. Varðandi Bretland og Brexit: Þó að ég geti alveg fallist á að fullsnemmt sé að dæma um það þá lofa fyrstu skref Breta utan Evrópusambandsins ekki allt of góðu um það hvernig þeim muni reiða af.

Síðan er það alltaf spurningin um það hvenær eigi að ræða þessi mál. Ég tók eftir því að hv. þingmaður sagði: Það kann að vera að einhvern tímann í framtíðinni þurfum við að ræða þetta, að þá verði aðstæður orðnar öðruvísi. Einhvern veginn finnst mér að þeim sem eru á móti þessari umræðu og þessari aðild — ég vil ekki gera hv. þingmanni upp orð, hann er ekki á móti umræðunni — finnist aldrei rétti tíminn fyrir umræðuna. Það er ekki rétti tíminn þegar það gengur illa, það er ekki rétti tíminn þegar það gengur vel og það er yfirleitt aldrei rétti tíminn. Það væri kannski forvitnilegt að vita hvenær þessi rétti tími gæti verið, hverjar aðstæður þurfi að vera til að réttlætanlegt sé að ræða þessi mál að mati hv. þingmanns.

Virðulegi forseti. Eftir að hafa hlustað á þessa ræðu hv. þm. Þorsteins Sæmundssonar þá held ég að sú ræða hafi einmitt dregið fram mikilvægi þessarar tillögu. Ég mun koma að því á eftir í lokaræðu að það er svolítið sérstakt, ég held að ég sé búin að fylgjast með 90% af ræðunum, að heyra þingmenn, sérstaklega Miðflokks og suma hverja hjá Sjálfstæðisflokknum, ræða það sem þeir halda að standi í tillögunni. Það sem nákvæmlega stendur í tillögunni er nefnilega mjög hófsamt. Ég hef sagt það hér að kannski megi gagnrýna okkur fyrir það að fara þessa leið, en tillagan er einmitt til að fræða og upplýsa fólk, eiga samtal hér og m.a. greina kosti Íslands, hvort hag Íslands sé betur borgið með tvíhliða samningum eða í fjölþjóðasamstarfi. Slíka könnun á náttúrlega enginn að óttast. Það er hluti af því sem við erum að tala um, að tryggja það að þjóðin fái ekki bara einu sinni, ef guð lofar, heldur tvisvar að segja álit sitt á Evrópusambandinu og hvort það eigi að halda áfram í fyrsta lagi og síðan, ef sagt er já, að greiða atkvæði um samninginn. Við það á enginn að vera hræddur, síst af öllu þeir sem treystu þjóðinni eins og við gerðum í gegnum Icesave.

Þessi ræða hv. þingmanns dró fram að það þarf að fræða og upplýsa almenning en líka þingmenn. Hér heldur þingmaðurinn því fram og fer með þvílíkt fleipur að þingmenn í Evrópusambandinu, fulltrúar okkar Íslendinga, verði tveir þegar lágmarkið er allt að þrisvar sinnum hærra eða sex og jafnvel fleiri. Þannig að strax eru þær staðreyndir sem þingmaðurinn slengir fram ekki staðreyndir heldur bara fleipur. Það undirstrikar mikilvægi þess að við eigum samtal við þjóðina og upplýsum og fræðum þjóðina um kosti og líka galla þess að vera í fjölþjóðasamstarfi.

Forseti biður hv. þingmenn um að virða uppsett tímamörk.

Virðulegi forseti. Ég fagna þeim orðum hv. þingmanns að það sé mikilvægt að við hér ræðum þessi mál og þess vegna hefur Viðreisn sett málið á dagskrá en lætur ekki aðra segja sér fyrir verkum hvað má setja á dagskrá. Þessi ríkisstjórn sem við sitjum núna uppi með setur ekki mál á dagskrá sem henta ekki hennar bakhjörlum og hagsmunahópum sem þar eru. Það má ekki afgreiða hér mál sem Viðreisn hefur lagt fram um gegnsæi í eignarhaldi í sjávarútvegi. Það má ekki ræða hér mál sem Viðreisn hefur lagt fram og sett á dagskrá eins og um jafnt vægi atkvæða. Það má ekki ræða og afgreiða mál sem draga fram aukið gegnsæi, m.a. í verðmati á afla sem kemur á land sem hefur gríðarlega mikla þýðingu á endanum um það hvert verður hið raunverulega auðlindagjald annars vegar og hins vegar verðmæti aflans til þess að útgerðir geti borgað sjómönnunum rétt laun. Allt eru þetta mál sem við höfum sett á dagskrá en fáum ekki afgreidd. Við fengum samþykkt, og ég veit að hv. þingmaður greiddi atkvæði með frumvarpi okkar sem varð að lögum, mál um að niðurgreiða kostnað fólks sem þarf að leita sér stuðnings vegna andlegrar líðanar, vegna þess að við sögðum: Andleg líðan á að vera jafngild líkamlegri. Þingið samþykkti þetta mál allt saman en ríkisstjórnin setur það síðan ekki á dagskrá. Það er líka umhugsunarefni. Við setjum mál á dagskrá en annaðhvort fást þau ekki afgreidd eða framkvæmdarvaldið stoppar þau.

Það sem ég vil spyrja hv. þingmann vegna þessa máls er hvort hann geti ekki verið sammála mér í því að treysta þjóðinni að taka þetta skref, þetta varfærna skref, eftir að við erum búin að kortleggja t.d. hvort hag landsins sé betur borgið í tvíhliða samningum eða í fjölþjóðasamstarfi, hvort sem það er á sviði NATO eða Evrópusambandsins eða á öðrum sviðum. Er nokkuð að hræðast?

Herra forseti. Hv. þm. Þorsteinn Sæmundsson fór um víðan völl í ræðu sinni og það leyndi sér ekki hvaða skoðanir hann hefur á Evrópusambandinu og erindi okkar þangað. Það er svo sem ágætt að menn tali skýrt í þeim efnum. Það þarf þá ekkert að velkjast í vafa um það þó að ég hafi svo sem ekki gert það áður. Mér þótti það hins vegar talsverður ljóður á máli hv. þingmanns að grípa til þess, sem formaður þess ágæta flokks sem hann er þingmaður fyrir, að fara út í merkimiðapólitík. Hann setti einn lítinn merkimiða á Viðreisn og kallaði Viðreisn einsmálsflokk. Nú veit ég að hv. þingmaður er gjarnan hér í þinginu og fylgist ágætlega vel með þingstörfum og ég bið hann bara af allri sanngirni að fara yfir þingmálaskrá Viðreisnar, fara yfir ræður okkar þingmanna og vita hvort hann getur fundið þessum orðum sínum einhvern einasta stað. Þetta er því miður sá farvegur sem menn vilja gjarnan leiða þessi mál í, forðast efnisumræðuna, draga upp merkimiðana og smella því sisvona á heilan stjórnmálaflokk að hann sé einsmálsflokkur. Það er í hæsta máta ósmekklegt og í hæsta máta ósanngjarnt og það sem verst er: Það er ekki í neinu samræmi við sannleikann.

Herra forseti. Ég verð nú að segja að þetta er með því aumara sem ég hef heyrt hér í andsvörum í þinginu. Hér var spurt einfaldrar spurningar og farið mjög vandlega yfir það að fullyrðingar hv. þingmanns væru rangar en hv. þingmaður gerði ekki nokkra einustu tilraun til að renna nokkrum einustu stoðum undir fullyrðingar sínar heldur fór að tala um glerhús og steina. Ég veit eiginlega ekki hvað maður á að segja við svona en þetta sýnir manni kannski að menn sjást ekki fyrir þegar þeir sveipa sig þeim hjúpi að þeir vilji gjarnan ræða málin, þeir fagni umræðunni því að nú sé loksins hægt að tala um málin. En hvað gera menn þá? Menn tala bara ekkert um málin. Menn fara í einhverja undarlega vegferð. Mér þætti vænt um að hv. þingmaður gerði að umtalsefni hvaða álit formaður hans flokks hefur á því sem hann kallar merkimiðapólitík og hvort hann telji að hans málflutningur hér í garð Viðreisnar sé merkimiðapólitík eða ekki og hvort þetta sé þá merkimiðapólitík sem sé Miðflokknum þóknanleg, hvort þetta sé pólitík Miðflokksins. Það er nú þannig að þegar menn predika mikið um það hvernig aðrir eigi að haga sér þá er mjög gott að reyna að sýna gott fordæmi. Þar mistókst hv. þm. Þorsteini Sæmundssyni hrapallega hér í ræðustól.

Herra forseti. Við fjöllum hér um þingsályktunartillögu Viðreisnar um að halda áfram viðræðum við Evrópusambandið með tilteknum aðdraganda. Ástæðan fyrir því að við teljum rétt að gera það er einfaldlega sú að við teljum að staða Íslands í Evrópu og staða Íslands gagnvart Evrópusambandinu sé mjög mikilvæg fyrir gríðarlega margra hluta sakir. Það má segja að aðildin sjálf sé nokkurs konar hattur á margvíslegum og mjög fjölbreyttum markmiðum sem myndu nást eða færast til betri vegar með aðild Íslands að Evrópusambandinu.

Sjálfur hef ég haft djúpa sannfæringu fyrir því, um margra ára skeið, að Ísland eigi að hafa metnað og dug til að ganga í Evrópusambandið og taka þátt í því stóra og mikla verkefni sem það fæst við. Og þegar ég segi „sem Evrópusambandið fæst við“ þá er ég auðvitað að tala um þær 27 fullvalda sjálfstæðu þjóðir sem hafa bundist þessum samtökum til þess að ná betri árangri saman.

Allar götur frá því 1989 hef ég fylgst mjög grannt með þeirri þróun sem orðið hefur í Evrópu og þeirri vegferð sem Evrópusambandið hefur verið á og þeirri vegferð sem Ísland hefur verið á í tengslum sínum við þessa auknu Evrópusamvinnu. Ég man að mín fyrsta blaðagrein, ég held ég fari rétt með, birtist á aðfangadag 1989. Það hefur sjálfsagt ekki verið mikið efni sem átti að fara í Morgunblaðið á þeim tíma af því að ég fékk heila opnu í blaðinu til að fjalla um EFTA-samstarfið og það sem hugsanlega væri fram undan í samstarfi Evrópuþjóða.

Viðfangsefni dagsins og framtíðarinnar eru með þeim hætti að það er ekkert eitt ríki sem getur ráðið við þau verkefni. Ríkin verða að koma saman til að takast á við verkefnin. Það er það sem Evrópusambandið hefur gert, aðildarríki þess. Þau vilja takast saman á við margvísleg verkefni til að bæta eigin hagsæld, hjálpast að við að ná betri velferð fyrir þegna sína, takast á við stór málefni. Sem dæmi má nefna vísindi, menntun, samkeppnismál, persónuverndarmál og síðast en ekki síst umhverfismál.

Umheimurinn er með þeim hætti að þar fara völd stórfyrirtækja sífellt vaxandi. Má segja að þau séu oft og tíðum orðin ríki í ríkinu. Eini aðilinn sem getur tekist á við það er samstarfsvettvangur þjóða. Evrópusambandið hefur t.d. beitt sér mjög og leggur enn ríkari áherslu en áður á það að takast á við hina alltumlykjandi tæknirisa sem umlykja líf okkar allt. Þar megum við okkar lítils en að sjálfsögðu njótum við ávaxtanna af því starfi og við njótum ávaxtanna af svo mörgu sem Evrópusambandið fæst við. Það er auðvitað gott að njóta ávaxtanna en það er að mínu mati ekki nóg. Við eigum að vera í ávaxtagarðinum og við eigum að hlúa að ávöxtunum okkur sjálfum til hagsbóta. Við eigum að taka á okkur skyldur og við eigum að öðlast réttindi. Það er það eina rétta fyrir okkur Íslendinga að gera.

Við eigum ekki að horfa til Evrópusamvinnunnar í gegnum excel-skjal þar sem krónur og aurar ráða ríkjum og eru alfa og omega alls. Við eigum að líta til Evrópusambandsins sem samstarfsvettvangs fullvalda þjóða og þar eigum við að taka okkur sæti. Við erum um margt gæfusöm þjóð. Hér ríkir velmegun. Við eigum fært fólk á mjög mörgum sviðum og við eigum erindi. Við eigum að ganga hnarrreist inn í slíkt samstarf okkur sjálfum til hagsbóta og til hagsbóta fyrir aðildarríkin öll. Mér finnst það ekki sæmandi fyrir íslenska þjóð að líta eingöngu á sig út frá efnahagslegum mælikvörðum. Friður í Evrópu er ekki sjálfsagt mál. Samheldni í Evrópu er ekki heldur sjálfsagt mál og á köflum sér maður að lítið má út af bregða. Hér eigum við Íslendingar að sjálfsögðu að vera virkir þátttakendur til að tryggja að svo verði áfram. Við getum ekki falið það öðrum, að það sé annarra þjóða vandamál að halda friðinn, að við séum svo lítil, að við séum herlaus og að við skiptum ekki máli í því samhengi. Það er ekki hugarfar sem mér hugnast. Ég vil þess vegna nálgast þetta mál út frá hugsjónum um samstarf og samvinnu okkur öllum til hagsbóta.

Á endanum verður almenningur þessa lands að taka þessar ákvarðanir og það á ekki að koma í veg fyrir að hann fái það tækifæri. Á sínum tíma rituðu 55.000 Íslendingar undir áskorun um að halda ætti samningaviðræðum áfram — hér voru haldnir u.þ.b. tveir tugir mótmælafunda hvern einasta laugardag þar sem það ákall var ítrekað til þingsins og ríkisstjórnarinnar sem þá var — og það er sorglegt að sá vilji skyldi algerlega hafa verið hunsaður. Það er okkur til vansa. Við eigum auðvitað að treysta þjóðinni, treysta almenningi, í stóru máli af þessu tagi. Það er rangt af okkur að kynna málið ekki vel og leggja það síðan fyrir þjóðina til ákvörðunar.

Það er gjarnan talað um að Evrópumálin séu ekki á dagskrá, það sé enginn áhugi fyrir þeim og menn vísa gjarnan til skoðanakannana. Þrátt fyrir allt eru það nú yfir 30% þjóðarinnar, sem aðspurð um það hvort þau vilji ganga í Evrópusambandið eða ekki, svara því játandi, 30% þjóðarinnar. Það er mjög stór hluti og við eigum að leyfa því fólki að taka ákvarðanir, og að sjálfsögðu líka þeim sem eru þeirrar skoðunar að við eigum ekki að ganga í Evrópusambandið. Þá fáum við það endanlega í ljós hver þjóðarviljinn er. Við eigum ekki að standa í vegi fyrir þjóðarviljanum í þessu stóra máli.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið og spurningarnar. Það er vissulega rétt hjá hv. þingmanni að eitt af þeim stóru atriðum sem varð til þess að Viðreisn varð til var það að mjög mörgu fólki ofbauð að við fengjum ekki að leiða þessi mál til lykta. Ég veit að hv. þingmaður veit það mætavel að gefin voru loforð fyrir alþingiskosningar um að þessi mál yrðu til lykta leidd. Þau voru spiluð hér í hátölurunum á Austurvelli trekk í trekk, orð forystumanna Sjálfstæðisflokksins þess efnis. En það var svikið. Það var mjög mörgum sem ofbauð að við fengjum ekki að klára þetta. Ég get alveg fallist á að það var stór kveikja að því að Viðreisn varð til. Það er ekki nokkur einasti vafi. Hv. þingmaður veit það líka að Viðreisn stendur fyrir mjög margt annað en að ganga í Evrópusambandið en aðild að því hefur svo marga hluti í þörf með sér að það er mikil smættun og einföldun á hlutunum að segja að einhverjir séu nánast einsmálsflokkar af því að Evrópusambandsmálin eru ofarlega á dagskrá hjá viðkomandi flokki. Aðild að Evrópusambandinu felur svo margt í sér að það myndi fylla heila stefnuskrá bara eitt og sér þannig að það er í hæsta máta ósanngjarnt að segja að menn séu fixeraðir á eitt mál.

Varðandi hina spurninguna: Er mikill áhugi hjá Viðreisnarfólki? Já, hann er mikill. Nýjustu kannanir benda til þess að það séu, ég held að ég muni þetta rétt, rétt um 70% stuðningsmanna Viðreisnar sem vilja aðild að Evrópusambandinu.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni spurningarnar og hugleiðingarnar. Ég verð nú að hryggja hv. þingmann með því að ég tel að það hafi verið mikil gæfa að Viðreisn varð til og sem betur fer þá er Viðreisn algerlega sjálfstæður flokkur sem hefur sína eigin dýnamík og sína eigin stefnu sem er í mörgum atriðum gjörólík stefnu Sjálfstæðisflokksins þó að vissulega séu samhljómur þar, eins og er reyndar við flestalla aðra flokka. Ef að er gáð þá eru nú strengir sem liggja á milli allra flokka. En það er auðvitað mjög viðtekin venja að lýsa því sem svo að Viðreisn sé einhvers konar flís úr Sjálfstæðisflokknum. Þannig er það auðvitað ekki þrátt fyrir að það sé auðvitað fólk sem var í Sjálfstæðisflokknum sem er í Viðreisn, en það er líka fólk úr fjöldamörgum öðrum flokkum.

Varðandi áhugann á Evrópusambandsaðild þá held ég að vandinn við alla þessa umræðu sé svolítið sá sem ég lýsti áðan. Umræðan snýst alltaf um aðildarspurninguna og við náum aldrei að víkka umræðuna út í það hvað þetta þýðir. Við erum mjög gjörn á að fara beint í krónur og aura. Ég er a.m.k. eindregið þeirrar skoðunar að þetta snúist ekkert um krónur og aura. Þetta snýst um allt annað sem ég fór mjög vandlega yfir í ræðu minni. Ég hef djúpa sannfæringu fyrir því að Ísland eigi að taka fullan þátt í samstarfi af þessu tagi, annað sé okkur sem fullvalda og sjálfstæðri þjóð ekki sæmandi. Við eigum að taka þátt í því og taka ábyrgð á því hvernig þessari álfu farnast.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Hann fór um víðan völl í ræðu sinni um þetta góða þingmannamál okkar í Viðreisn. Ég verð að segja að ég hef heyrt hv. þingmann flytja þessa ræðu býsna oft, sem er kannski sérstakt í ljósi þess að þetta tiltekna mál hefur ekki verið á dagskrá áður. Ég verð eiginlega líka að segja að hún batnar ekki með tímanum. Það er af ýmsu að taka í þeim fullyrðingaflaumi sem hv. þingmaður lét flakka í ræðu sinni. En mig langar til að beina sjónum mínum sérstaklega að því sem hann sagði um fiskveiðistjórnarlöggjöf Evrópusambandsins vegna þess að við erum jú mikið, ekki síst síðustu daga, að ræða mál sem varðar sjávarútveginn okkar og þar kemur ýmislegt til, hlutir sem við erum ekki sammála um, t.d. mikilvægi þess að hér sé tímabinding á aflaheimildum til hagsbóta fyrir þjóðina o.s.frv. Ég veit að það er ekki málið hér en ég vil bara draga það fram af hverju þetta er mikið mál.

Hv. þingmaður fór sem sagt með rangfærslur um fiskveiðistjórnarlöggjöf Evrópusambandsins þegar hann hélt því fram að yfirráð yfir auðlindinni okkar myndu færast yfir til Brussel þegar við göngum í Evrópusambandið. Það er áhyggjuefni að þetta skuli sífellt vera mantra þeirra sem eru einna helst andstæðingar þessa vegna þess að staðreyndin er sú að það eru grunnskyldur um fiskveiðistjórn og eftirlit í Evrópusambandinu sem eru að miklu leyti það sama og við búum við hér. Það er líka þannig um veiðileyfi að þar gilda lög hverrar þjóðar fyrir sig. Vísindalegt mat hverrar þjóðar á hafsvæðum sínum ræður heildarafla af nytjastofni og það gildir þar regla sem snýst um það að hlutfall ríkja í heildarafla haldist stöðugt og byggi á veiðireynslu. Þetta er einfaldlega ekki flóknara en svo þannig að ég óska eftir nánari útskýringum á fullyrðingu um það að yfirráðin færist yfir til Brussel. Hún er röng.

Forseti hvetur þingmenn enn og aftur til þess að halda tímamörkin.

Herra forseti. Ég þakka kærlega andsvarið. Ég missti töluna þegar hv. þingmaður var búinn að segja „það er alveg ljóst“ átta sinnum í þessu andsvari og átta sinnum segi ég: Það er rangt, þetta er alls ekki ljóst. En ég skil hins vegar vel hv. þingmann og skoðanasystkini hans sem óttast samningaviðræður. Ég skil núna af hverju sá ótti stafar, auðvitað af því að andstaðan byggir á því að eitthvað óskilgreint sé ljóst og samstaða um þá andstöðu geti rofnað ef íslenskri þjóð verður veitt heimild til þess að fara í viðræður og kanna málið vegna þess að þetta snýst jú um samningaviðræður.

Og talandi um samningaviðræður þá langar mig til að nota það sem eftir er tímans til að ræða aðeins um muninn á framsali og afsali. Hv. þingmanni verður tíðrætt um það að við inngönguna, þegar af verður, muni Ísland afsalar sér hinum og þessum réttindum. Staðreyndin er sú að í samfélagi þjóða, hvort sem það er á vettvangi Evrópusambandsins, NATO, Sameinuðu þjóðanna, Norðurlandasamstarfs, hvar sem er, þegar saman kemur hópur frjálsra fullvalda þjóða sem hafa sameiginlegt markmið og vilja til að ná því saman, þá framselja menn hlutina. Það er enginn að afsala sér neinu. Menn eru að styrkja sig með því að framselja einhverjar heimildir til sameiginlegs samningsaðila sem er sterkari en við erum hvert í sínu lagi.

Mig langar að spyrja, einfaldlega svo að ég skilji, af því að mér finnst mikilvægt að skilja hvaðan hv. þingmaður kemur hér: Gerir hann engan greinarmun á framsali og afsali í þessu samhengi?

Herra forseti. Þegar rennur á kvöldið á degi tvö í umræðu um þetta fína þingmál okkar í Viðreisn vill maður mögulega tína til nýja punkta eða hnykkja á einhverjum punktum. En áður en ég geri tilraun til þess vil ég segja að það sem slær mig kannski mest eftir þessa umræðu, sem hefur verið mjög áhugaverð, er þessi nær einróma gleði og hamingja sem allir þeir sem hafa tekið hér til máls, nær allir, lýsa yfir vegna þess að málið skuli vera komið á dagskrá. Það eitt og sér er náttúrlega mikið gleðiefni og megum við bara ræða þetta mál af sem mestri dýpt af því að það verður að segjast eins og er að við erum kannski að fara svolítið á breiddina í þessu. Það stendur vonandi til bóta.

Mig langar svolítið að taka snúning á því hverjir það eru sem hagnast mest á inngöngu Íslands. Okkur hefur verið mjög tamt í umræðunni að tala um hagnaðinn, hinn hreina efnahagslega hagnað, og þá í gegnum fríverslunarsamningana. Nú ætla ég sannarlega ekki að gera lítið úr fríverslunarsamningum. Velsæld okkar byggir að stórum hluta á því að við höfum náð góðum árangri þar, ekki síst í gegnum samstarf okkar við Evrópusambandið, í gegnum samninga um Evrópska efnahagssvæðið. En þetta er náttúrlega bara eitt púsl í hinni stóru mynd af farsæld og hagnaði íslenskrar þjóðar. Við erum sjálfstæð þjóð og við hljótum að vilja að staða okkar á alþjóðavettvangi endurspegli það og að við höfum sæti við borðið í þessu samfélagi þjóða. Það er ástæðan fyrir því að við erum stoltir aðilar að Sameinuðu þjóðunum, að NATO, að Norðurlandaráði, að Alþjóðaviðskiptastofnuninni, að Schengen, að Evrópska efnahagssvæðinu og Mannréttindadómstóli Evrópu. Við stöndum ekki utan við þessi samtök sem við þó hæglega gætum. Það gæti verið ein ákvörðunin en við höfum tekið hina ákvörðunina Það er ekki svo að við séum óvart þar og séum núna, þegar við erum að ræða Evrópusambandið, að ræða kosti og galla alþjóðlegs samstarfs. Við höfum farið í gegnum þessa hluti, metið kosti og galla út frá stóru myndinni um hagsæld og hagnað íslensks samfélags, ekki eingöngu út frá viðskiptasamningum. Við viljum vera aðilar, þátttakendur, gildir þátttakendur á vettvangi þessa samstarfs og bræðralags sem hefur mikil áhrif á hagsmuni okkar og framtíð, ekki bara okkar sem eylands heldur á framtíð okkar og hagsmuni íslenskrar þjóðar í samfélagi þjóða. Af sömu ástæðu ættum við að vera hluti af Evrópusambandinu, standa þar jafnfætis þeim sjálfstæðu og fullvalda þjóðum sem kjósa það bandalag, sem sjá sjálfstæði sínu og fullveldi, hagsæld, já og hagnaði, best borgið í samfélagi slíkra þjóða.

Við erum þegar komin með annan fótinn inn. Við erum í samstarfi um Evrópska efnahagssvæðið og það sem eftir stendur, þegar upp er staðið, eru raunverulega fyrst og fremst þau lýðræðislegu áhrif sem við myndum njóta með inngöngunni. Andstæðingar Evrópusambandsins hafa reynt að tala niður kostina af inngöngu okkar með því að tala um lítil eða engin áhrif smærri þjóða í alþjóðasamstarfi. Mér finnst með miklum ólíkindum að akkúrat þeir sem tala áhrifin niður skuli vera fulltrúar Íslendinga, þessarar örþjóðar sem hefur unnið kraftaverk aftur og aftur með áhrifum sínum á akkúrat þessum sama alþjóðavettvangi, innan um akkúrat þessar þjóðir og með akkúrat þessum þjóðum. Ég sem mikill aðildarsinni gæti tínt til önnur rök en þessi gegn aðild, þau væru skárri. Mér finnst þetta alveg stórmerkilegt. Evrópusambandið stendur nefnilega flestum þessum alþjóðasamtökum eða stofnunum og samböndum framar í því að vanda sig við að reyna að tryggja áhrif þessara litlu þjóða. Sem dæmi má nefna að allar þjóðir hafa nákvæmlega einn fulltrúa í hverju ráði ráðherraráðs Evrópusambandsins og ég hef ekki stórkostlegar áhyggjur af því að fulltrúar okkar muni ekki láta til sín taka þar.

Andstæðingar hafa líka haldið því fram hér að við munum ekki hafa nægilegt vægi eða vald í Evrópuþinginu til að inngangan borgi sig. Það er rangt af mörgum ástæðum. Ein þeirra er t.d. sú að þar eru samstarfsflokkar líkra flokka. Við í Viðreisn erum t.d. í samstarfi við frjálslynda flokka. Sósíaldemókratar eins og Samfylkingin hafa sitt flokkabandalag, íhaldsflokkar eins og Sjálfstæðisflokkurinn sitt og þannig mætti lengi telja. Við eigum því samstarfsaðila þvert á Evrópusambandið, líkt og við eigum samstarfsaðila hér innan lands. Með inngöngu hefðum við kjörna fulltrúa í þessum samsteypum. Við myndum hafa talsmenn í þeim hreyfingum í Evrópu sem hafa hvað mest áhrif á það hvernig hagur okkar í viðskiptum og mannréttindum innan álfunnar þróast. Í ákveðnum málum hafa þjóðir líka skipað sér í fylkingar innan Evrópusambandsins. Norðurlöndin hafa staðið saman, við værum ekki ein, við værum þjóð á meðal þjóða. Við hefðum loksins völd til að hafa áhrif á þá löggjöf sem við erum að innleiða nú þegar, allt frá upphafsstigum. Það skiptir máli.

Þátttaka í innri markaði Evrópusambandsins hefur fært okkur fjórfrelsið, frjálst flæði fólks, vöru, þjónustu og fjármagns. Það þýðir að við getum lært og starfað hvar sem er í Evrópu ef okkur hugnast. Þetta gagnast ekki síst unga fólkinu okkar sem fer út í nám, sem vill stofna fyrirtæki og auka útflutningstekjur þjóðarinnar. Þetta gagnast líka okkar litla samfélagi hér vegna þess að ef við höldum vel á spöðunum þá fáum við fólkið okkar heim aftur. Það er það sem við þurfum á að halda. Við þurfum á því að halda að unga fólkið okkar bindi á sig sauðskinnsskóna, haldi út í heim, læri og nemi, kynnist nýjum háttum, nái sér í menntun, þekkingu og færni, auki víðsýni sína og komi svo heim með þann boðskap. Það er það sem við þurfum. Við þurfum að opna dyrnar fyrir unga fólkið okkar út í heim og hafa þær enn opnari til að það snúi heim aftur. Það er það sem ég trúi að aðild okkar að Evrópusambandinu muni hafa í för með sér.

Mig langar líka að nefna hlut sem stendur mér nærri og okkur í Viðreisn og það eru loftslagsmálin. Staðan er sú að Evrópusambandið hefur tekið algera forystu í þeim málum með, og nú ætla ég að leyfa mér að nota enska heitið, „Green Deal“-tillögum sínum. Þær hafa það t.d. umfram það sem verið er að gera hér á vettvangi stjórnvalda að einkaframtakið og einkageirinn er tekinn inn í þær tillögur. Hér hefur ríkisstjórnin lagt megináherslu á aðgerðir hins opinbera í þessum efnum, barið sér á brjóst fyrir mikil fjárútlát þar, sem er gott og blessað og jákvætt. En við þurfum að sjá hvað kemur út úr því vegna þess að það er ekki nóg eitt og sér að setja peninga í hlutina og hið opinbera mun ekki eitt og sér ná tilætluðum árangri. Við verðum að fá sameiginlegt átak allra. Við þurfum einkageirann með í þetta, við þurfum menntageirann með í þetta. Þetta hefur Evrópusambandið séð. Þetta nærsamfélag tuga þjóða sem eru mismunandi staddar, ekki síst í nálgun á umhverfismálum, hefur náð samstöðu um stefnu sem er framsýnni og framsæknari en okkar stefna, því miður. Þar getum við margt lært. Evrópusambandið hefur t.d. áttað sig á því að mikilvægt er að hafa fyrirtækin og atvinnulífið með í för allt frá upphafi. Þau hafa líka áttað sig á því að það er ekki gott fyrir hið frjálsa markaðshagkerfi, og þar með hagsæld þjóða, ef stórfyrirtækin skilja lítil og meðalstór fyrirtæki eftir í reyknum af því að stórfyrirtækin ein hafa burði til að takast á við auknar kvaðir sem munu hljótast af því að við erum að takast á við loftslagsvandann. Nei, það er verið að leggja til stuðning. Það er verið að leggja til margvíslegan beinan stuðning til að tryggja að litlu fyrirtækin séu með í för og að þetta skekki ekki markaðsaðstæður þeirra. Þar mættum við læra.

Herra forseti. Svarið við spurningunni um hver hagnist mest á inngöngu Íslands í Evrópusambandið er augljóst. Það er Ísland sem hagnast mest. Unga fólkið hagnast á þeim tækifærum sem felast í inngöngunni. Heimili landsins hagnast á gengisstöðugleikanum og vaxtalækkun sem fylgir upptöku evrunnar. Fyrirtækin hagnast á fyrirsjáanleikanum sem fylgir auknum stöðugleika. Bændur hagnast mest á styrkjakerfinu sem tekur sérstaklega til landbúnaðar á norðurslóðum. Þjóðin hagnast mest á auknum lýðræðislegum áhrifum okkar á löggjöf Evrópusambandsins.

Forseti. Þetta hefur verið áhugaverð umræða um tillögu okkar í Viðreisn um endurupptöku viðræðna um aðild að Evrópusambandinu. Ég tel umræðuna um þessa tillögu einmitt sýna, ekki síst þegar maður hlustar á málflutning þeirra sem eru algerlega á móti Evrópusambandinu, sama hvað tautar og raular, hversu nauðsynleg þessi tillaga er. Menn hafa hér markvisst, af ásetningi eða bara af þekkingarleysi, farið með fleipur, trekk í trekk, allt frá því að tala um að við fáum bara einn eða tvo þingmenn yfir í að fara að tala um það dellumakerí að erlend fiskiskip verði hér um alla lögsögu. Það er algjörlega rangt. Þeir sem þekkja til reglna Evrópusambandsins, m.a. um hlutfallslegan stöðugleika sem byggist á veiðireynslu þjóða, sjá allir, nema þeir sem eru í einhverri hatursorðræðu, liggur mér við að segja, út í Evrópusambandið, að við Íslendingar munum halda áfram að stjórna og veiða í lögsögu okkar en ekki aðrir. Þetta er dæmi um það sem sýnir nákvæmlega fram á tilgang þessarar ályktunar. Hún snýst fyrst og fremst um það að við förum af stað við að undirbúa einstök ráðuneyti, undirbúa upplýsingar, kortleggja hvar hagsmunum Íslands er best borgið, hvort það sé með tvíhliða samstarfi, sem er orðin mantran hjá utanríkisráðherra, eða með því að fara í gegnum fjölþjóðasamstarf sem hefur sýnt sig í sögu þjóðarinnar, í gegnum NATO og Sameinuðu þjóðirnar, Norðurlandasamstarfið, svo ég tali nú ekki um EFTA og EES-samninginn, að hefur alltaf verið farsælt skref fyrir íslenska þjóð. Það hefur alltaf sýnt sig að það hefur verið farsælt fyrir íslenska þjóð að taka þátt í staðinn fyrir að vera hliðsett. Út frá efnahagslegum stöðugleika, félagslegum stöðugleika, menningarlegum áhrifum, æskilegum áhrifum. Sagan sýnir að þetta yrði farsælt skref en það þarf, og við viðurkennum það, að auka umræðu um aðildina í samfélaginu, kosti hennar og galla. Það á enginn að vera hræddur við það, ekki við í Viðreisn, aðrir flokkar sem eru hlynntir þessari leið eða þeir sem eru algjörlega á móti Evrópusambandinu. Það er ekki þannig í íslensku samfélagi að það séu einstaklingar, hvort sem þeir heita Guðni Ágústsson, Davíð Oddsson, Hannes Hólmsteinn, Vigdís Hauksdóttir eða Hallur Hallsson, sem ráða því hvað við setjum á dagskrá. Það kemur ekki til greina.

Ég undrast það mjög, og þó kannski ekki, að utanríkisráðherra sagði það alveg skýrt í 1. umr. um málið að hann væri bara á móti þjóðaratkvæðagreiðslu um þetta mál. Við erum ekki að tala um samninginn, við erum að tala um þjóðaratkvæðagreiðslu um það hvort spyrja eigi þjóðina að því hvort halda eigi viðræðum áfram. Það var einu sinni þannig árið 2009 að flokkur utanríkisráðherra greiddi atkvæði með þjóðaratkvæðagreiðslu, við upphaf málsins, sem ég tel að hefði verið mjög skynsamlegt skref — ég greiddi atkvæði með því á sínum tíma, af því að ég treysti þjóðinni; eins og ég treysti þjóðinni í Icesave þá treysti ég henni í því. Ég ætla ekki að vera sú sem ákveður hvað þjóðin má ekki tala um eða greiða atkvæði um eða ekki, sérstaklega ekki þegar kemur að slíku risahagsmunamáli fyrir okkur Íslendinga sem tengist einmitt opnu, frjálsu og markaðsdrifnu félagslegu kerfi, efnahagslegum stöðugleika. Þetta hefur aðild okkar að Evrópska efnahagssvæðinu margsýnt og ég efast ekki um að við fengjum þetta líka í gegnum Evrópusambandið.

Umræðan hefur því dregið fram marga áhugaverða fleti, mjög kunnuglegar ræður hafa verið fluttar, ræður sem maður hefði kannski getað sagt sér að yrðu fluttar hér. En það er alveg makalaust að það var enginn sem þorði að tjá sig um innihaldið. Af hverju ekki að spyrja þjóðina? Ég hef fengið spurningu um það frá mjög hörðum Evrópusambandssinnum af hverju við værum að fara þessa leið. Það er af því að ég trúi því, eins og ég trúði 2009, að það sé betra í svona mikilli vegferð að hafa þjóðina með, hafa umboð frá þjóðinni, að það muni styrkja ferlið. Þessi tillaga gengur út á það að ef sú þjóðaratkvæðagreiðsla verður samþykkt fái þjóðin a.m.k. tvær þjóðaratkvæðagreiðslur, þessa og síðan aðra ef og þegar samningar nást við Evrópusambandið. Það er það tækifæri, það svigrúm, sem við í Viðreisn viljum veita þjóðinni en ekki láta einhverja einstaklinga sem tilheyra íhaldsflokkum innan húss eða utan ráða því hvað við setjum á dagskrá stjórnmálanna.

Svo eru menn að leika sér að tölum til að ýta undir falsfréttir, til að vekja hjá þjóðinni einhver tilfinningaviðbrögð. Við missum allt viðskiptafrelsi — það kemur ekki á óvart. Evrópusambandið er að því leyti til tollabandalag, það á ekki að vera ný frétt fyrir fólk. En hvað felst í viðskiptafrelsi? Viðskiptafrelsi felst í miklu meiru en því einu að gera viðskiptasamninga, fríverslunarsamninga. Við horfum á Dani, þessa miklu hönnunarþjóð. Það skiptir Dani máli að semja við þjóðir. Búa Danir við skert viðskiptafrelsi? Þjóðverjar, með alla sína bílaframleiðslu og iðnaðarframleiðslu — er viðskiptafrelsi Þjóðverja skert? Þar skiptir máli hvernig þjóðir beita sínu frelsi. Það er áhugavert, talandi um tölur, að sjá að við Íslendingar höfum gert 32 samninga. Þar af höfum við gert 27 samninga, fríverslunarsamninga, í gegnum EFTA eða EES-samninginn. Íslendingar hafa sjálfir gert Hoyvíkur-samninginn og samninginn við Grænlendinga. Utanríkisráðuneytið hefur sem sagt treyst sér til að gera tvo til fimm samninga og það heitir að nýta hið mikla sjálfstæði og fullveldi. Ég spyr bara: Treystir utanríkisráðherra sér ekki til að semja? Kann hann ekki að nýta svigrúmið? Hvar er síðan þetta hefta viðskiptafrelsi innan Evrópusambandsins? Hvar er það? Evrópusambandið hefur gert 55 samninga. Við erum með 32, þar af 27 þar sem við erum að halda í, að teika, ef við slettum, EFTA og EES. Við þorum að semja sjálf við fimm aðila. Getur verið, eins og ég segi, að utanríkisráðherra kunni ekki eða vilji ekki semja, þori ekki að semja, eða erum við kannski ekki efst á lista allra þessara þjóða í samningagerð? Getur verið að hagsmunum Íslands sé betur borgið með fleirum í stað þess að vera einir? Getur verið að það sé málið? Það er það sem við í Viðreisn viljum m.a. vinna að og stuðla að, þ.e. að þjóðin verði upplýst um, að það verði kortlagt, hvort hagsmunum okkar Íslendinga sé betur borgið í fjölþjóðasamstarfi eða í tvíhliða fríverslunarsamstarfi. Ekki virðist ríkisstjórnin vilja nýta sér það svigrúm sem hún hefur eða þá að hún kann það ekki. Það sem við leggjum áherslu á er að varðveita svigrúmið, halda opnuninni í staðinn fyrir að loka eins og stjórnarflokkarnir vilja og aðrir flokkar sem eru á móti Evrópusambandinu.

Við segjum: Við treystum þjóðinni til að stíga þetta skref. Ef hún segir já einu sinni getur hún aftur ákveðið hvort samningurinn sem næst sé henni hagfelldur eða ekki. Norðmenn hafa fengið tækifæri tvisvar, þeir hafa tvisvar fellt með 20 ára millibili, en ríkisstjórnir Norðmanna hafa treyst þjóðinni til að taka afstöðu. Alvarlegra er það nú ekki. Hins vegar er alvarlegt að upplifa vantraust og vantrú íhaldsafla hér á þingi sem utan hvað það varðar að veita þjóðinni á endanum þetta vald. Við treystum þjóðinni. Við teljum þetta mál vera mikilvægt til skemmri og lengri tíma fyrir íslenska þjóð, unga sem aldna: Núna fyrir Ísland.

Forseti. Ég þakka þessa spurningu. Ég vil undirstrika það og draga fram, eins og ég kom inn á áðan, að árið 2009 var það skoðun mín og er enn að við hefðum átt að spyrja þjóðina að því hvort hefja ætti ferlið. Það var ekki gert og ég held að það hafi verið mikil mistök. Við erum svolítið að leiðrétta það. Við sem erum þessu fylgjandi verðum líka að horfast í augu við það að ferlið hefur ekki verið afgreitt þannig að það gæti stutt við málið, þ.e. stutt við það að við gætum dregið fram sem flestar og mestar upplýsingar fyrir þjóðina. Ég held einmitt að umræðan um þetta mál okkar Viðreisnarfólks dragi fram hversu mikilvægt það er að afla upplýsinga, afla skilnings, kortleggja kostina og gallana áður en við leggjum af stað. Ég ætla ekki að láta fleipur og falsfréttir ráða því hvernig verður kosið um aðild.

Ég vil að þjóðin fái tækifæri, alveg eins og ég sagði á sínum tíma, til að segja sitt í upphafi og ef hún segir já, að hún eigi líka lokasvarið. Ég held að það sé mjög farsælt ferli. Það er mjög gegnsætt ferli. Það þýðir að treysta þjóðinni til að taka ákvörðun um sína framtíð, um sína hagsmuni. Þannig að: Já, ég tel tvímælalaust að þetta sé rétta leiðin til að gera þetta. Ég vil minna á að enginn einn utanríkisráðherra getur dregið upp úr skúffu sinni plagg og sagt í þágu síns stjórnmálaflokks eða til heimabrúks: Heyrðu, nú ætlum við ekki að fylgja eftir þeirri þingsályktun sem var samþykkt á sínum tíma. Þingið þarf að koma að því. Þingið hefur aldrei dregið þessa þingsályktun til baka og við erum líka að vinna út frá því.

Virðulegi forseti. Enn og aftur tölur, ekki alveg á hreinu. Það eru 30% sem eru fylgjandi því að við sækjum um Evrópusambandið, 40% eru á móti, óákveðnir eru 30%. Enn og aftur sýnir þessi umræða að það er verið að leika sér hér að tölum í þágu málstaðar. Gott og vel, það er svo sem ekki nýtt af nálinni. En bara svo að því sé haldið til haga þá eru 30% með, 40% á móti og 30% eru óákveðin.

Ég vil líka minna á það sem gerðist hér þegar ríkisstjórn Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks ætlaði sér,
til ákveðins heimabrúks eins og ég talaði um hér áðan, að draga umsóknina til baka. Þá þorðu menn ekki að fara með það í gegnum þingið. Það voru mótmæli hér úti. Það voru 57.000 sem skrifuðu undir þá yfirlýsingu að það ætti að halda áfram. Það sem við erum að reyna að segja, og ég vil hvetja fólk hér til að skoða, er hvort þetta geti ekki verið leiðin til að klippa okkur aðeins út úr þessari sjálfheldu sem við erum í, leyfa þjóðinni að kjósa um framhaldið. Það er í anda þess sem flokkur utanríkisráðherra lagði til á sínum tíma. Það er ekkert fjarri hugsjónum margra, sem eru þó andsnúnir Evrópusambandinu, að fara þá leið, leyfa þjóðinni að ákveða þetta. Þegar við lítum til Brexit held ég að þetta eigi að vera mjög mikið hagsmunamál fyrir ungt fólk, að dyrum sé ekki lokað eins og íhaldsflokkarnir vilja af því að þeir vilja loka dyrum. Það eru miklir hagsmunir fólgnir í því fyrir ungt fólk að halda þessu opnu. Við sáum það í Brexit að 70% þeirra sem voru 25 ára og yngri greiddu atkvæði á móti því að Bretland yfirgæfi fjölþjóðasamstarfið innan ESB, 70% af ungu fólki. Ég tel því mikilvægt að við sem erum komin á miðjan aldur og jafnvel vel það höldum tækifærum opnum fyrir unga fólkið en lokum þeim ekki.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður, sem er þingreyndur maður, spyr: Af hverju rann þetta út í sandinn? Stutta svarið er: Ég held að kattasmölun þáverandi forsætisráðherra hafi bara einfaldlega tekið mjög mikinn tíma. Við sáum að forystuflokkurinn sem nú er í ríkisstjórn hélt sig ekki við það sem samkomulag var um. Ég held að það hafi verið afar erfitt ástand og það eru aðrir hér í húsinu sem þekkja þá sögu betur. En ég held að það sé engin tilviljun að við erum að ræða þetta núna. Það er kannski einn þráðurinn hjá ríkisstjórninni sem við höfum, ríkisstjórn ákveðinna íhaldsflokka, að ekki megi hrófla við neinu. Það má ekki halda áfram með málið. Ég er hins vegar þeirrar skoðunar að ef við hefðum farið í þjóðaratkvæðagreiðsluna sem við töluðum fyrir, ég var flutningsmaður þeirrar tillögu að fara í þjóðaratkvæðagreiðslu strax 2009, hefðum við ekki upplifað það öngstræti sem málið var komið í á milli þáverandi stjórnarflokka og hefur verið í síðan þá. Ég viðurkenni það alveg heiðarlega að þess vegna erum við m.a. að fara þá leið til að reyna að taka málið út úr þessari klemmu, út úr þessu öngstræti, hvort sem það var vinstri stjórnin á sínum tíma sem skóp það öngþveiti og síðan til viðbótar stjórn Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks, til að reyna að klippa það út úr þessu öngstræti. Ég vil minna hv. þingmann á að í stjórnarsáttmála hinnar skammlífu ríkisstjórnar 2017, sem við studdum bæði, var einmitt ákvæði um Evrópumálin. Þá hefði þinginu alla vega hlotnast sú reisn að tala um málið og greiða atkvæði um málið. Það felur í sér ákveðna viðurkenningu á því að losa þurfti um þá klemmu sem málið var komið í.

Virðulegi forseti. Þessu máli hefur verið haldið jafnt og þétt á lofti alveg frá því að því var vísvitandi strandað. Það hefur alltaf verið mikill stuðningur við málið meðal þjóðarinnar, a.m.k. að klára aðildarferlið, að þjóðin fái tækifæri til að skoða málið. Ég skil það ekki enn þann dag í dag af hverju ágætir menn og konur eru á móti því að þjóðin fái tækifæri til að sjá samninginn, meta hagsmuni sína. Af hverju er íslenska þjóðin verr til þess fallin en norska þjóðin sem hefur fengið að gera það í tvígang? Af hverju eru menn svona hræddir við það? Ég verð líka að segja að ríkisstjórnir og þingmenn utan Sjálfstæðisflokksins hafa unnið að því að koma málinu aftur á dagskrá, aftur og aftur, en alltaf í mjög harðri andstöðu ákveðinna hópa og að mínu mati eru hagsmunir þjóðarinnar settir skör lægra en pólitískir hagsmunir flokkanna.

Menn rísa upp á afturlappirnar við það eitt að við setjum þetta mál á dagskrá á svona hógværan hátt, aðeins að spyrja þjóðina og svo fáum við kannski aftur tækifæri til að spyrja. Þá rísa allir upp á afturlappirnar einhverra hluta vegna. Ég verð að segja að í þessu samhengi koma orð Ásgeirs Jónssonar seðlabankastjóra mér í hug, um að sérhagsmunahópar hafi hér mikil völd. Ég held að hægt sé að tengja það beint við þetta mál.