Viðræður við ráðherraráð Evrópusambandsins um samstarf í gjaldeyrismálum og gagnkvæmar gengisvarnir

Virðulegi forseti. Ég mæli hér með ánægju fyrir tillögu okkar í Viðreisn til þingsályktunar um viðræður við ráðherraráð Evrópusambandsins um samstarf í gjaldeyrismálum og gagnkvæmar gengisvarnir. Það vita náttúrlega allir að þetta er í tengslum og í takt við bæði þetta mál og síðan það sem ég mæli fyrir á eftir um að fela þjóðinni að ákveða um framhald viðræðna varðandi Evrópusambandið, en að vissu leyti ný nálgun. Þetta er gert í ljósi aðstæðna, og ekki síst vegna þeirra, vegna skuldastöðu ríkissjóðs, mikilvægis þess að við verðum hér með stöðugan gjaldmiðil, stöðugt gengi sem
stuðlar að því að við eygjum frekari möguleika á því að halda vöxtum lágum og verðbólgu niðri — allt eru þetta óveðursský á lofti núna. Þetta mun leiða til þess að við verðum fljótari að koma okkur út úr þeim aðstæðum sem skuldsettur ríkissjóður býður upp á. Það verður að segjast eins og er að fjármálaáætlun ríkisstjórnarinnar til næstu þriggja ára ber þess merki að það er mikil bjartsýni á að vextir verði óbreyttir, verðbólga verði lág og gengið verði stöðugt. Það eru merki um að við þurfum að fara aðrar leiðir og þetta er tillaga okkar. Tillaga okkar kemur ekki inn á leið ríkisstjórnarinnar, sem virðist vera að boða til hafta, gjaldeyrishafta, eins og við upplifðum á sínum tíma, án aðkomu löggjafans. Það er að mínu mati afar varasamt að ýja að því að sett verði hér á umsvifamikil gjaldeyrishöft. Það mun skerða samkeppnishæfni okkar Íslendinga verulega, svo ég tali nú ekki um annað mál sem er nýlega komið á dagskrá hér í þinginu varðandi lífeyrisskuldbindingar. Það er umhugsunarefni að eitt af framlögum ríkisstjórnarinnar til að taka á stöðu efnahagsmála er að koma með tillögu sem felur að einhverju leyti í sér kjaraskerðingu til lífeyrisþega, þ.e. verið er að fara úr því fyrirkomulagi að lífeyririnn sé verðlagsuppbættur mánaðarlega yfir í að það verði gert árlega. Þetta þýðir kjaraskerðingu til lífeyrisþega upp á um 70.000–80.000 á ári, en fyrir vikið verður eflaust auðveldara að herja á lífeyrissjóðina að koma að einhverju leyti, með einum eða öðrum hætti, að fjármögnun ríkissjóðs og hvernig á að greiða hana niður. Þetta eru álitamál, finnst mér, og við þurfum að vera með allar viðvörunarbjöllur uppi gagnvart því.

En í þessu máli erum við einfaldlega að leggja til að Alþingi álykti að fela ríkisstjórninni á grundvelli aðildar Íslands að Evrópska efnahagssvæðinu að óska eftir viðræðum við ráðherraráð Evrópusambandsins um samstarf í gjaldeyrismálum og gagnkvæmar gengisvarnir, í því skyni að tryggja stöðugleika á gjaldeyrismarkaði, styrkja samkeppnishæfni Íslands og efla nýsköpun.

Við vitum það í gegnum síðustu misseri og ár varðandi þetta stóra stökk sem nýsköpunin þarf á að halda til að verða fullur þátttakandi í hinum alþjóðlega heimi að hindrunin þar er á endanum gjaldmiðillinn, þ.e. að vera ekki með stöðugan gjaldmiðil. Það er sama við hvern maður talar innan nýsköpunargeirans og sprotageirans, enda sjáum við líka að stórfyrirtæki á Íslandi í sjávarútvegi, í iðnaði gera upp ekki í íslenskri krónu heldur í evrum eða dollurum.

Í frumvarpi til fjárlaga 2021 og fjármálaáætlun fyrir árin 2021–2025 er gert ráð fyrir umtalsverðri útgjaldaaukningu ríkissjóðs með tilheyrandi hallarekstri. Markmið þess er að mæta því áfalli sem hagkerfið hefur orðið fyrir vegna heimsfaraldurs Covid-19. Breið samstaða er um að nýta góða stöðu í efnahagsmálum á Íslandi til þess að grípa til aðgerða til að milda þetta áfall. Á sama tíma er ljóst að stjórnvöld þurfa að leita allra leiða til að tryggja að nýju jafnvægi í tekjum og útgjöldum hins opinbera þegar faraldrinum lýkur. Í fjármálaáætlun eru hugmyndir um hvernig því markmiði verði náð. Ljóst er að svigrúm hins opinbera til þess að ná slíku jafnvægi án harkalegra aðhalds- og tekjuöflunaraðgerða er háð hagþróun komandi ára. Því meiri hagvöxtur sem verður í kjölfar þess að faraldrinum lýkur, því minna íþyngjandi verða aðgerðir til að ná að nýju jafnvægi í rekstri hins opinbera og því meiri líkur eru fyrir okkur að við getum staðið áfram undir velferðarkerfinu okkar.

Stöðugt gengi styður hagvöxtinn að okkar mati. Meginforsenda þess að hagvöxtur aukist er að framleiðni aukist. Framleiðni má auka með ýmiss konar aðgerðum, svo sem fjárfestingu í tækni, menntun, innviðum, hvötum til nýsköpunar og ábyrgri hagstjórn sem tryggir efnahagslegan stöðugleika. Hagstjórn íslenskra stjórnvalda undanfarinn áratug hefur verið ábyrg. Skuldastaða ríkissjóðs er góð og náðst hefur að byggja upp sögulega stóran gjaldeyrisvaraforða. Við vitum að það var m.a. út af vissum einskiptisaðgerðum að þrotabúin greiddu stórar fjárhæðir til ríkissjóðs. En það eru einskiptisaðgerðir. Engu að síður horfum við upp á að krónan mun enn verða uppspretta óstöðugleika. Gengi hennar hefur verið mun sveiflukenndara en gjaldmiðlar flestra nágrannalanda. Í þeirri kreppu sem nú ríkir hefur hún gefið verulega eftir, þrátt fyrir mjög stóran gjaldeyrisvaraforða og takmarkanir á gjaldeyrisviðskiptum lífeyrissjóðanna síðastliðið sumar, eins og við upplifðum. Íslenska hagkerfið er mjög háð milliríkjaviðskiptum og því eru slíkar sveiflur hagkerfinu erfiðar og dýrkeyptar.

Gengissveiflur eru afar neikvæðar fyrir atvinnulífið og heimilin í landinu. Þær valda óvissu og ófyrirséðum sveiflum í tekjum og kostnaði. Þær torvelda alla áætlunargerð, veikja samkeppnisstöðu útflutningsatvinnuvega, leiða til verðlagssveiflna og ýta undir verðbólgu. Höfum það hugfast að Ísland er með allt að því átta sinnum hærri verðbólgu en t.d. Danmörk. Við erum í rauninni eina landið innan Evrópu þar sem verðbólga hefur farið fram úr áætlunum. Eina landið. Smæð gjaldmiðilsins og óstöðugleiki hans eru síðan ráðandi þættir í viðvarandi hærra vaxtastigi á Íslandi en í nágrannalöndum. Hátt vaxtastig eykur kostnað í rekstri og framkvæmdum og fækkar arðbærum fjárfestingum fyrirtækja og einstaklinga. — Fækkar arðbærum fjárfestingum fyrirtækja og einstaklinga. — Stöðugur gjaldmiðill er því ein af lykilforsendum stöðugleika í efnahagsmálum og bættrar samkeppnisstöðu Íslands. Til þess að við getum laðað að erlent fjármagn í nýsköpun, í sprotafyrirtækjum, í grunnatvinnuvegi okkar, er algjört lykilatriði að fá hér stöðugan gjaldmiðil sem veitir okkur fyrirsjáanleika í náinni framtíð.

Seðlabanki Íslands gaf út skýrsluna Valkostir Íslands í gjaldmiðils- og gengismálum árið 2012, þar sem lagt er mat á valkosti Íslands í gjaldeyrismálum. Þar er m.a. fjallað um upptöku evru sem valkost, en beinast liggur við að tengja gengi krónunnar við evru vegna umfangs viðskipta Íslands og Evrópuþjóðanna. Í skýrslunni eru ræddir tveir möguleikar, annars vegar einhliða upptaka og hins vegar bein þátttaka Íslands í myntsamstarfi Evrópusambandsins, ERM II. Niðurstaða skýrsluhöfunda er að einhliða upptöku fylgi verulegir gallar sem gera þann kost ófýsilegan. Þátttaka Íslands í ERM II krefjist hins vegar inngöngu í Evrópusambandið. Flutningsmenn tillögu þessarar telja enn að vænlegasti kosturinn sé að ljúka samningsferli um aðild að Evrópusambandinu, og ég vil undirstrika að það er skynsamlegasta leiðin. En við vitum líka, og ég kem að því þegar ég flyt hitt málið á eftir, að það tekur lengri tíma. Það tekur mun lengri tíma og við höfum ekki mjög mikinn tíma til að ýta af stað verðmætasköpuninni og ýta undir framleiðnina, sem þarf að vera mjög hröð núna á næstu mánuðum og misserum. Þess vegna leggjum við til þessa leið í ljósi þeirra þrenginga efnahagsmála sem við stöndum núna frammi fyrir og þeirri knýjandi þörf að fá hér stöðugan gjaldmiðil. Við gerum það m.a. með þessari leið okkar.

Vegna þess hve brýnt er að tryggja stöðugleika í gjaldeyrismálum leggjum við til þá málamiðlun sem við ræðum hér, að Ísland kanni möguleika á tvíhliða samningi við Evrópusambandið um samstarf í gjaldeyrismálum í tengslum við samninginn um Evrópska efnahagssvæðið. Málamiðlunin svarar þessari brýnu þörf en heldur opnum þeim möguleika að síðar verði skrefið til aðildar stigið að fullu.

Nokkuð hefur verið skrifað um þessa leið, m.a. af Guðmundi Magnússyni, prófessor í hagfræði, og Stefáni Má Stefánssyni, prófessor í lögfræði og helsta sérfræðingi Íslands í Evrópurétti. Þeir hafa bent á að ekkert í lögum Evrópusambandsins banni slíkt samstarf. Fyrirmynd að slíkum samningi mætti sækja í fyrirrennara ERM II, Peningakerfis Evrópu (e. European Monetary System, EMS) og Evrópska gengissamstarfsins (e. European Exchange Rate Mechanism, ERM). Það fyrirkomulag var tekið upp innan Evrópusambandsins árið 1979 og lauk þegar ERM II tók við hlutverki þess. Þessu fyrirkomulagi var ætlað að tryggja innbyrðis stöðugleika á gjaldmiðlum Evrópuþjóðanna, sem er nákvæmlega markmið þessarar tillögu.

Í nýlegri grein í Morgunblaðinu benda Stefán Már Stefánsson lagaprófessor og Daði Már Kristófersson, prófessor í hagfræði, á að slíkur tvíhliða samningur við Evrópusambandið geti sótt fordæmi í gjaldeyrisfyrirkomulagi Dana. Gengi dönsku krónunnar er haldið innan þröngs bils í gengi gagnvart evru. Stöðugleiki gengisins er tryggður með nánu samstarfi Seðlabanka Evrópu og danska Seðlabankans. Í fyrirhuguðu fyrirkomulagi Íslands og Evrópusambandsins væri krónunni einungis leyft að sveiflast á mjög þröngu bili gagnvart evru. Stöðugt gengi yrði sameiginlega varið af Seðlabanka Íslands og Seðlabanka Evrópu.

Þó svo að stöðugleiki í gengi íslensku krónunnar gagnvart evru sé mjög stórt efnahagslegt hagsmunamál fyrir Ísland eru efnahagslegir hagsmunir Evrópusambandsins af slíkum samningi ekki mjög miklir, það verður að segjast eins og er. Evrópusambandið hefur þó tekið mörg skref í gegnum tíðina til þess að auðvelda viðskipti innan Evrópu, þrátt fyrir að efnahagslega umfangið sé ekki mikið og það eru mörg dæmi þess.

Eitt skýrasta dæmið um það er samningurinn um Evrópska efnahagssvæðið (EES). Markmið EES-samningsins er einkum að tryggja fjórfrelsi og eðlilega samkeppni innan Evrópska efnahagssvæðisins. Hliðstæð rök lágu til grundvallar ERM-fyrirkomulaginu við upphaf níunda áratugarins. Ætla má að beita mætti nákvæmlega sömu rökum í samningum um samstarf Evrópusambandsins og Íslands í gjaldeyrismálum, því að við blasir að stöðugt gengi krónunnar gagnvart evru myndi auðvelda mjög viðskipti og efla innri markað Íslands og annarra Evrópuþjóða. Úrsögn Breta úr Evrópusambandinu er líkleg til að auka pólitískan áhuga Evrópusambandsins á nánara samstarfi við önnur ríki, enda myndi slíkt varpa jákvæðu ljósi á samstarf við sambandið. Trúverðugleiki Íslands sem viðsemjanda er mjög mikill og líklegur kostnaður Evrópusambandsins óverulegur. Hagstjórn á Íslandi hefur verið mun betri en margra aðildarríkja Evrópusambandsins undanfarin ár og gjaldeyrisvaraforði Íslands er hlutfallslega stór. Afar ólíklegt er því að kostnaður myndi falla á Evrópusambandið umfram ábata þess af auknum viðskiptum. Hér skiptir einmitt máli stærð gjaldeyrisvaraforðans, hvernig hann er nýttur. Og af því að hann er það stór núna er einmitt tækifæri fyrir okkur Íslendinga að fara í mjög markvissar viðræður við Evrópusambandið, pólitískar viðræður, ekki embættismannaviðræður heldur pólitískar viðræður.

Ísland þyrfti án efa að undirgangast kröfur um ábyrga hagstjórn í formi reglna um ríkisfjármál og skuldir hins opinbera. Það hafa íslensk stjórnvöld hins vegar þegar gert með lögum um opinber fjármál svo að viðbótarkostnaður íslenskra stjórnvalda af slíkum skilyrðum yrði hverfandi. Að framangreindu skoðuðu er ljóst að ávinningur íslensku þjóðarinnar af samstarfi við Evrópusambandið í gjaldeyrismálum og gagnkvæmum gengisvörnum yrði verulegur. Gengi það eftir yrði það til þess fallið að tryggja stöðugleika íslensku krónunnar gagnvart evru og örva með því gagnkvæm viðskipti á innri markaði Evrópusambandsins. Að mati flutningsmanna tillögunnar er samþykkt hennar eitt mikilvægasta skref sem ríkisstjórnin getur tekið til að stuðla að auknum hagvexti í kjölfar heimsfaraldursins, eitt allra mikilvægasta skrefið sem við getum tekið.

Þetta er okkar leið til þess að reyna að tryggja hér strax stöðugleika í gengismálum sem getur stuðlað að því að við getum haldið hér vöxtum lágum og getur leitt til þess að við getum knúið verðbólguna niður að einhverju leyti. En leið ríkisstjórnarinnar er að boða hugsanleg gjaldeyrishöft og aðrar leiðir, eins og við höfum bent á, þ.e.
að fara í úr því að boða lántökur hér innan krónuhagkerfisins, sem við í Viðreisn studdum. Þegar við studdum aðgerðir ríkisstjórnarinnar töldum við að það væri gert á grunni þess að við værum innan krónuhagkerfisins. En síðan breytti ríkisstjórnin um kúrs og ákvað að taka mikla áhættu, gengisáhættu, með erlendum lánum, sem er mjög varhugavert fyrir ríkissjóð og fyrir hag heimilanna, fyrirtækjanna, því að við Íslendingar höfum aldrei upplifað tímabil í íslenskri hagsögu sem verið hefur án gríðarlegra sveiflna, með vondum og erfiðum afleiðingum fyrir heimilin og fyrirtækin í landinu. Þetta er okkar tillaga inn í það ástand sem nú er og ég vona auðvitað að henni verði vel tekið.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni kærlega fyrir innleggið og að Samfylkingin stígi með þessum hætti inn í umræðuna, enda er hv. þingmaður í rauninni sá sem hefur verið hvað harðastur í að tala fyrir aðild að Evrópusambandinu. Það er alveg rétt og við tökum það sérstaklega fram í greinargerðinni með tillögunni að ákjósanlegast væri að sækja strax um aðild og tryggja þannig upptöku evru með beinni aðild að Evrópusambandinu. Í ljósi þess að við erum samt ekki komin lengra með Evrópusambandsaðild, eins sárt og það er, tel ég að við verðum bara að viðurkenna það og segja: Við þurfum að taka meiri umræðu um Evrópumálin. Við sem erum hér inni þurfum að stuðla að því, og út á það gengur m.a. næsta tillaga, að það verði meiri upplýst umræða, að við förum í það að kynna fyrir þjóðinni kosti og galla á því að fara í áframhaldandi viðræður við Evrópusambandið. Út á það gengur sú tillaga.

Ég vil hins vegar segja að aðstæður — og ég þakka fyrir upprifjunina frá 2008 — eru bara allt aðrar í dag en þær voru 2008. Ég efast ekki um að ef einhver hefði sagt við þennan sama hóp: Bíðið við, Bretar verða komnir út úr Evrópusambandinu eftir tíu ár. Þá hefðu allir sagt: Nei. Og það er svolítið stór breyta fyrir okkur sem erum hlynnt því að halda áfram viðræðum við Evrópusambandið. Við verðum að draga fram að Evrópusambandið þarf líka að taka svolítið til heima hjá sér. Ég held að það muni hjálpa okkur að sýna ákveðinn sveigjanleika og átta okkur á því að það er stærri mynd sem þarf að huga að, pólitískari mynd sem þarf að huga að nú heldur en fyrir 14 árum. Með fullri virðingu fyrir þeirri nefnd sem fór út á sínum tíma voru það ekki síst háttsettir embættismenn sem rætt var við. Ég tel að með fullum þunga verði hægt að ná árangri í þessum viðræðum. Maður vinnur ekki í lottóinu nema með því að spila með. Við verðum að reyna þessa leið því að hún er skjótvirkari en sú leið sem við þurfum að vanda okkur afar vel með og það er að halda áfram með aðildarviðræður að Evrópusambandinu.

Þannig að ég segi: Sú leið sem við bendum á er að reyna að gera allt sem í okkar valdi stendur til að fá hér stöðugan gjaldmiðil með fyrirsjáanleika fyrir heimili og fyrirtæki.

Virðulegur forseti. Ég vil taka heils hugar undir með hv. þingmanni. Ég hef spurt mig: Hvert fór íslenskt atvinnulíf í tíu ár þegar þetta var eitt brýnasta hagsmunamál þeirra og íslensks almennings með verkalýðshreyfinguna í fylgdinni? Hv. þingmaður ber hér fram brýnar spurningar. Auðvitað finnur maður að innan atvinnulífsins eru skiptar skoðanir. En við finnum líka að þeir sem hafa hátt og vilja hafa hátt um krónuna, þ.e. vilja skipta um gjaldmiðil, fá stöðugan gjaldmiðil, eru svolítið kveðnir í kútinn innan atvinnulífsins. Ég vil hvetja atvinnulífið og iðnaðinn með nýsköpunina, öll fyrirtækin, sprotafyrirtækin o.fl Ég vil hvetja verkalýðshreyfinguna sem kallar m.a. á að verðtryggingin verði afnumin. Það gerist með stöðugum gjaldmiðli. Það gerist með upptöku annars gjaldmiðils. Og þangað erum við auðvitað að beina sjónum okkar.

Þetta er innlegg til að rífa umræðuna svolítið upp úr þeirri stöðnun sem hún hefur verið í. Það er búið að vera pottlok ofan á umræðunni um Evrópumál og gjaldmiðilsmál og það er eins og enginn þori að tala um nákvæmlega þessi mál. Þetta er einmitt, eins og hv. þingmaður sagði hér áðan, eitt stærsta hagsmunamál íslenskra heimila og íslenskra fyrirtækja en ekki síst unga fólksins okkar. Eru íslensk ungmenni eitthvað öðruvísi en t.d. bresk? 70% breskra ungmenna, 25 ára og yngri, höfnuðu því að Bretar myndu yfirgefa Evrópusambandið. Það eru er mjög skýr skilaboð frá ungu fólki. Ungt fólk sér heiminn sem opinn, ekki lokaðan eins og stór hópur innan ríkisstjórnarflokkanna vill hafa það. Það á bara að setja hér allt í lok, lok og læs. Ég er á móti því. Við í Viðreisn erum að reyna að halda þessari umræðu vakandi. Við erum að setja brýnustu hagsmunamál þjóðarinnar á dagskrá.

Virðulegi forseti. Krónan okkar er minnsti sjálfstæði gjaldmiðill í heiminum. Lítill gjaldmiðill eins og krónan okkar er eðli málsins samkvæmt viðkvæmari fyrir sveiflum en hinir. Stundum er sagt, henni til hróss, hve sveiflukennd hún er en það þykir alla jafna ekki endilega atriði til að hrósa fólki fyrir, að það sé mjög sveiflukennt og sveiflugjarnt. Geta hennar til sveiflu er fyrst og fremst í því fólgin að hana er hægt að fella og hún fellur yfirleitt og alla jafna á kostnað almennings. Sú staða dregur úr fyrirsjáanleika og ýtir undir háa vexti. Þær sveiflur sem okkar litla króna rammar inn eru erfiður veruleiki og neikvæður fyrir atvinnulíf hérlendis og heimilin öll í landinu og fólkið. Þess vegna tel ég brýnt að meiri þungi fari í þessa umræðu sem er algert grundvallarlífskjaramál og að við drögum að borðinu og inn í þetta samtal ungt fólk, ungu kynslóðina, sem virðist, ef marka má stefnu stjórnvalda, eiga að búa áfram við þann veruleika sem íslenski gjaldmiðillinn er. Stöðugur gjaldmiðill er grunnforsenda stöðugleika í efnahagsmálum og betri samkeppnisstöðu Íslands. Betri samkeppnisstaða Íslands er auðvitað og ætti að vera markmið og framtíðarmúsík fyrir okkur öll en hefur auðvitað ekki síst grundvallarþýðingu fyrir yngri kynslóðirnar sem koma.

Staða íslensku krónunnar hefur orðið sérstaklega áberandi í þeirri kreppu sem við erum að glíma við, kreppu sem á rót sína að rekja til heimsfaraldursins og sóttvarnaaðgerða vegna hans. Krónan hefur, eins og við sjáum öll, gefið verulega eftir þrátt fyrir mjög stóran gjaldeyrisvaraforða og þrátt fyrir takmarkanir á gjaldeyrisviðskiptum lífeyrissjóðanna. Þrátt fyrir þessar aðgerðir henni til varnar gefur hún eftir.

Vegna þess hversu mikilvægt það er að tryggja stöðugleika í gjaldeyrismálum leggjum við til núna að Ísland kanni möguleika á tvíhliða samningi við Evrópusambandið um samstarf í gjaldeyrismálum, í tengslum við EES-samninginn. Það myndi svara strax brýnni og aðkallandi þörf og halda opnum þeim möguleika að síðar verði skrefið stigið til fulls hvað aðild varðar. Það held ég að sé reyndar líka samtal sem unga fólkið, börnin, yngri kynslóðir, verðskulda að sé sett á dagskrá, samtalið um aðildina, umræða um Ísland í samfélagi þjóðanna, framtíðarsýnin um Ísland fyrir ungt fólk.

Tvíhliða samningur við Evrópusambandið núna um samstarf í gjaldeyrismálum gæti sótt fordæmi í gjaldeyrisfyrirkomulagið sem við þekkjum hjá Dönum, þar sem gengi dönsku krónunnar er haldið innan ákveðins ramma, þröngs bils gagnvart evrunni. Þannig er stöðugleiki gengisins tryggður með nánu samstarfi Seðlabanka Evrópu og Seðlabanka Danmerkur. Í fyrirhuguðu fyrirkomulagi Íslands og Evrópusambandsins væri krónunni gefið ákveðið svigrúm til að sveiflast á mjög þröngu bili gagnvart evrunni og stöðugt gengi yrði þannig sameiginlega varið af Seðlabanka Íslands og Seðlabanka Evrópu. Afleiðingin yrði hinn eftirsóknarverði stöðugleiki sem okkur vantar svo sárlega. Ísland þyrfti í því sambandi sennilega, eða nánast án vafa, að undirgangast ákveðnar kröfur um ábyrga hagstjórn, hvað varðar reglur um ríkisfjármál og skuldir hins opinbera. Það hafa íslensk stjórnvöld eins og við vitum nú þegar gert með lögum um opinber fjármál þannig að viðbótarkostnaður af þessum skilyrðum ætti í sjálfu sér að vera hverfandi. Í því sambandi finnst mér líka mega nefna þær kröfur sem af þessu leiðir um ábyrga hagstjórn. Sú hugmyndafræði er auðvitað almennt hagsmunamál í sjálfu sér. Ábyrg hagstjórn, sem yrði krafa í þessu sambandi, er vitaskuld aldrei annað en eftirsóknarvert markmið, þ.e. eitthvað sem á ekki að óttast heldur að sækjast eftir.

Virðulegi forseti. Ávinningur íslensku þjóðarinnar, ávinningur íslensks almennings af samstarfi við Evrópusambandið að þessu leyti, í gjaldeyrismálum og gagnkvæmum gengisvörnum, yrði, vil ég leyfa mér að segja, gríðarlegur. Ávinningurinn yrði til þess fallinn að tryggja stöðugleika íslensku krónunnar, sem við erum eilíflega að ræða vegna þess að stöðugleiki er einfaldlega ekki hluti af veruleika okkar. Þetta yrði til þess fallið að tryggja stöðugleika íslensku krónunnar gagnvart evru og örva gagnkvæm viðskipti á innri markaði Evrópusambandsins. Í tillögunni er rakið að samþykkt hennar sé eitt mikilvægasta skref sem ríkisstjórnin gæti stigið til að stuðla að auknum hagvexti í kjölfar þeirra þrenginga sem heimsfaraldurinn hefur leitt til.

Virðulegi forseti. Í mínum huga er svarið við spurningunni hver ávinningurinn yrði einfaldlega það að þetta er eitt stærsta lífskjaramál fyrir allan almenning á landinu. Afleiðingin yrði lægri vextir og lægri kostnaður fyrir heimilin í landinu. Aftur myndi ég vilja nefna veruleika ungs fólks að þessu leyti. Afleiðingin yrði sú að það yrði ódýrara að eignast fasteign á Íslandi. Við þekkjum þá stöðu og þann veruleika að Íslendingar greiða fasteignir sínar dýru verði vegna gjaldmiðilsins. Afleiðingin yrði hagstæðari skilyrði til atvinnuuppbyggingar og útflutnings en við þurfum sárlega á atvinnuuppbyggingu að halda nú, en einnig til lengri tíma litið. Afleiðingin yrði sterkari staða Íslands á alþjóðamarkaði. Afleiðingin yrði meiri fjölbreytileiki í atvinnulífinu. Það er jafnframt atriði sem hér hefur verið töluvert til umfjöllunar og umræðu í þeirri stöðu sem er uppi að það verði og hljóti að vera framtíðarmúsík að verja atvinnulífið með því að vera ekki með öll eggin í sömu körfunni. Afleiðingin af þessari leið myndi um leið styðja við nýsköpun.

Virðulegi forseti. Við erum hér að leggja á borð og leggja til umræðu ákveðna grundvallarspurningu, mál sem er alveg ljóst í mínum huga að er hagsmunamál fyrir allan almenning í landinu og þetta mál þarf að ræða. Það þarf líka að rökstyðja það að ætla að skila auðu í þessu samtali í ljósi þeirra hagsmuna sem eru undir, að neita að ræða svona stórt viðfangsefni, sem er nú viðkvæði sumra inni í þessum sal, að leita allra leiða til að forðast samtalið, því að það þarf líka að rökstyðja það hvers vegna á ekki að fara þessa leið. Í mínum huga er það reyndar alveg ljóst að sönnunarbyrðin er á þeim sem vilja halda óbreyttu plani. Ávinningurinn er í mínum huga nefnilega alveg augljós og almenningur verðskuldar að þetta mál fái tilhlýðilega umfjöllun og sé rætt og sé á dagskrá. Röksemdirnar hníga allar í eina átt að mínu mati og ég hlakka til þeirrar umræðu sem fram undan er.

Virðulegi forseti. Fram hafa komið, m.a. í Peningamálum Seðlabankans, vísbendingar um að krónan sé sveifluaukandi en ekki sveiflujafnandi og umframgengissveiflur íslensku krónunnar séu meiri en að jafnaði hjá öðrum OECD-ríkjum og því geti sveifluaukandi áhrif gengis krónunnar verið meiri að jafnaði en hjá öðrum þróuðum ríkjum. Það þýðir bara auknar álögur á heimilin. Vextir hafa lækkað, blessunarlega, en samt er erum við með þrisvar til fimm sinnum hærri vexti hér á Íslandi en annars staðar. Við erum með miklu meiri verðbólgu en nokkurs staðar annars staðar í kjölfarið á veirufaraldrinum.

Síðan veltir maður fyrir sér skilaboðunum sem seðlabankastjóri sendi versluninni. Þau voru að mínu mati nokkuð skýr, hann sagði: Lækkið vöruverð, kæra verslun, eða Seðlabankinn hækkar vextina. Það voru nokkurn veginn grunnskilaboðin sem komu frá seðlabankastjóra um daginn. Ég segi: Ef við værum með stöndugan gjaldmiðil þyrfti Seðlabankinn ekki að beita sér með þessum hætti gagnvart einni atvinnugrein umfram aðrar því að þá væru vextir lágir og vöruverð væri sjálfkrafa líka lágt.

Ég vil spyrja hv. þingmann: Af hverju er verðbólga hærri hér, átta sinnum hærri en í Danmörku á veirutímum?

Ein af helstu röksemdafærslum m.a. Sjálfstæðisflokksins fyrir því að við höfum íslenska krónu hefur alltaf verið sú að þá verjumst við því að upp gjósi atvinnuleysi. Ég geri mér grein fyrir því að veiran bitnar mest á ferðaþjónustunni en samt erum við að upplifa mesta atvinnuleysi í sögu þjóðarinnar og langtímaatvinnuleysi er að aukast þrátt fyrir krónuna.

Ég vil einnig spyrja hv. þingmann: Af hverju gera stórfyrirtæki, að mig minnir sex af tíu stærstu fyrirtækjunum í sjávarútvegi, upp í erlendri mynt? Af hverju gera stærstu fyrirtækin í iðnaði upp í erlendri mynt? Af hverju þarf almenningur að sitja uppi með íslensku krónuna meðan íslensk stórfyrirtæki geta gert upp í erlendri mynt?

Virðulegi forseti. Við höfum haft krónuna og sagt í gegnum tíðina: Við erum með lágt atvinnuleysi. Þangað til núna. Krónan dugir okkur ekki í þessari kreppu, á þessum krepputímum. En á móti höfum við sagt: Já, við höfum lítið atvinnuleysi, það er bara takturinn í okkar samfélagi, en á móti þá skuluð þið, kæri almenningur, sætta ykkur við dýrari matarkörfu og dýrara húsnæði.

Tökum dæmi af 40 millj. kr. íbúð sem keypt er hér og 40 millj. kr. íbúð sem keypt er í Danmörku á sama tíma. Danir greiða þegar upp er staðið 49 milljónir fyrir íbúðina en Íslendingar 84 milljónir. Þarna munar 35 milljónum á því að greiða upp eina íbúð. Ég held að það sé svolítið mikill peningur, ekki síst fyrir ungt fólk sem er að koma sér upp húsnæði: Þetta er stóra myndin sem við viljum draga fram.

Ég vil ítreka spurningu mína: Af hverju kjósa íslensk stórfyrirtæki að gera upp í evrum og fá heimild til þess, eða dollurum eins og iðnfyrirtæki sum hver, meðan almenningur situr uppi með áhættuna af sjálfri krónunni? Af hverju er það svo? Þetta er það sem við erum að draga fram. Við munum halda áfram að draga það fram og spyrja af hverju það sé þannig að þrátt fyrir að vaxtastig sé núna lágt sé samt verið að vara við greiðslubyrði í framtíðinni. Seðlabankastjóri dregur það m.a. fram að fólk verði að hafa í huga, þegar það kaupir húsnæði og tekur lán sem það þarf að greiða af næstu áratugina, að greiðslubyrði lánanna sé núna lág en verði það ekki í framtíðinni. Verið er að setja gríðarlega áhættu á heimilin en líka verið að draga ríkissjóð inn í þetta og taka gríðarlega gengisáhættu með töku erlendra lána. Það er breyting á stefnu ríkisstjórnarinnar frá upphafi faraldursins, þegar ríkisstjórnin ákvað fyrst að fara í það að fjármagna skuldsettan ríkissjóð með krónunni og við studdum það. En svo kúventi ríkisstjórnin og fór yfir í erlenda lántöku og það er stórhættulegt.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þm. Ólafi Ísleifssyni fyrir innleggið. Aðeins til að vekja athygli á og rifja upp tenginguna við Þjóðverja og Frakka. Ég vil benda hv. þingmanni á, sem hann veit náttúrlega mun betur en ég, að Danir eru tengdir við evru. Síðan eru Færeyingar vinir okkar sem eru að uppistöðu til með atvinnulíf sem er ekkert ósvipað okkar. Þar er grunnurinn fiskeldi, sjávarútvegur, landbúnaður og síðan er ferðaþjónusta. Þetta hefur komið alveg ágætlega út í Færeyjum. Þeir eru til að mynda ekki, sem ég hefði kannski haldið að hv. þingmaður myndi vekja athygli á, að glíma við verðtrygginguna sem hefur verið að margra mati mikill bölvaldur fyrir íslenskt atvinnulíf. Meira að segja miklir forkólfar innan verkalýðshreyfingarinnar hafa einmitt talað fyrir því að afnema verðtrygginguna meðan ég tel á hinn bóginn leiðina vera að tengja okkur við evruna og framtíðarmúsíkin er náttúrlega að ganga í Evrópusambandið og taka upp evru. En allt er þetta sett fram til að reyna að tryggja aukinn stöðugleika, fyrirsjáanleika.

Ríkisstjórnin hefur valið það m.a. að hætta við að fjármagna skuldsettan ríkissjóð með lántökum í krónuhagkerfinu. Hún er byrjuð að taka erlend lán. Fyrsta lánið var upp á eina 116 milljarða með allri þeirri gengisáhættu sem því fylgir fyrir ríkissjóð og heimilin. Ríkisstjórnin hefur líka farið í að gefa út merki um að hér verði verulegt haftaumhverfi þegar það er í rauninni bara korter síðan allur vinnumarkaðurinn fagnaði því að við værum komin út úr haftaumhverfinu. Við vitum það alveg að höft og vísbendingar um að það verði sett höft á efnahagsumhverfi okkar hefur verulega slæmar afleiðingar fyrir samkeppnishæfni íslensks atvinnulífs og ég tala nú ekki um að laða að erlent fjármagn.

Virðulegi forseti. Ég var einfaldlega að benda hv. þingmanni á að þetta er einfaldasta, þægilegasta og skynsamlegasta leiðin fyrir okkur til að losna við verðtrygginguna, sem ég veit að hv. þingmaður er mjög á móti. Hv. þingmaður spyr ítrekað um það hvar áhrifin komi niður og ég vil endurtaka svar mitt við því: Af hverju ættu það að vera einhvern veginn frábrugðið fyrir okkur Íslendinga miðað við Færeyinga, miðað við Dani? Af hverju ættu efnahagsáföllin að vera einhvern veginn öðruvísi hér? Það er miklu frekar að við tryggjum stöðugleika, fyrirsjáanleika, sem eru alveg ótrúleg verðmæti fólgin í, með því að tengja okkur við stöðugan gjaldmiðil. Færeyingar eru með mun minna kerfi en þeim hefur farnast vel einmitt með því að tengja sig óbeint við evruna.

Varðandi vinnumarkaðinn og það sem við þurfum að taka upp þar, algerlega óháð upptöku nýs gjaldmiðils eða tengingu, er að mínu mati að fara í svipaðan farveg og er með norræna vinnumarkaðsmódelið. Við þurfum að hafa merkin á vinnumarkaði þannig að miðað sé við hvernig útflutningsatvinnuvegunum gengur varðandi launahækkanir. Það er eitthvað sem við verðum að fara að taka á. Ég veit að þetta er eitur í beinum sumra en ég tel mikilvægt að aðilar vinnumarkaðarins haldi áfram að vinna að því að koma upp stöðugu vinnumarkaðsmódeli, ekki ósvipuðu því og hefur viðgengist á Norðurlöndunum með góðum árangri fyrir heimilin og fyrirtækin í þeim löndum. Ég geri ráð fyrir því að við megum hafa Norðurlöndin sem viðmið.