Þjóðaratkvæðagreiðsla um framtíð Reykjavíkurflugvallar

Herra forseti. Ég mæli hér fyrir tillögu til þingsályktunar um þjóðaratkvæðagreiðslu um framtíð Reykjavíkurflugvallar. Ásamt mér eru 24 hv. þingmenn úr sex stjórnmálaflokkum á tillögunni sem hljómar svo:

„Alþingi ályktar að efnt skuli til þjóðaratkvæðagreiðslu um hvort flugvöllur og miðstöð innanlands- og sjúkraflugs skuli vera áfram í Vatnsmýrinni í Reykjavík. Eftirfarandi spurning verði borin upp í þjóðaratkvæðagreiðslunni: „Vilt þú að flugvöllur og miðstöð innanlands-, kennslu- og sjúkraflugs verði áfram í Vatnsmýrinni í Reykjavík uns annar jafngóður eða betri kostur er tilbúinn til notkunar? Já, eða nei.““

Í greinargerð með tillögunni kemur fram að sambærilegar tillögur hafa verið fluttar á 145., 146., 148., 149. og nú síðast á 150. löggjafarþingi. Lagt er til að það fari fram þjóðaratkvæðagreiðsla um framtíð Reykjavíkurflugvallar og með því fái þjóðin tækifæri til að segja hug sinn og hafa áhrif á það hvar flugvöllurinn og miðstöð innanlands- og sjúkraflugs verði í fyrirsjáanlegri framtíð, m.a. með tilliti til þjóðhagslegra hagsmuna.

Ríkir almannahagsmunir felast í greiðum samgöngum innan lands. Staðsetning flugvallarins og miðstöð innanlandsflugs hefur afar mikla þýðingu í því samhengi. Flugvöllurinn gegnir mjög mikilvægu öryggishlutverki fyrir almenning í landinu vegna sjúkra- og neyðarflugs svo og sem varaflugvöllur. Þá gegnir flugvöllurinn mjög mikilvægu hlutverki í almannavarnakerfi landsins. Frekar má lesa um mikilvægi öryggishlutverks Reykjavíkurflugvallar í skýrslu Þorgeirs Pálssonar, fyrrverandi flugmálastjóra, sem ber heitið Hlutverk Reykjavíkurflugvallar í öryggiskerfi landsins sem Þorgeir skilaði til samgöngu- og sveitastjórnarráðherra í ágúst 2017.

Staðsetning flugvallarins hefur verið umdeild í nokkurn tíma. Í kjölfar dóms Hæstaréttar frá 9. júní 2016, í máli nr. 268/2016, var íslenska ríkinu gert skylt að loka norðaustur-suðvestur flugbraut Reykjavíkurflugvallar í samræmi við samkomulag þáverandi innanríkisráðherra og borgarstjórans í Reykjavík frá árinu 2013. Hefur umræddri flugbraut nú verið lokað. Eftir sem áður ríkir ekki einhugur um framtíðarstaðsetningu Reykjavíkurflugvallar og hlutverk hans sem samgöngumiðstöðvar til framtíðar. Í aðalskipulagi Reykjavíkur er gert ráð fyrir því að flugvöllurinn víki í áföngum eftir árið 2022, þ.e. að hann víki að fullu árið 2024. Fyrir liggur að flugvöllurinn lokast í reynd þegar norður-suður brautinni verður lokað. Reykjavíkurborg stefnir að því árið 2022. Í því sambandi þarf einnig að horfa til þess að í samgönguáætlun fyrir árin 2011–2022, sem samþykkt var með ályktun Alþingis nr. 48/140, er gert ráð fyrir því að flugvöllur verði í Reykjavík til ársins 2022 hið minnsta, þótt ekki sé með skýrum hætti kveðið á um staðsetningu hans.

Samhliða samgönguáætlun 2020–2034, sem samþykkt var á Alþingi 29. júní 2020, var fyrsta flugstefna Íslands kynnt. Markmið stefnunnar er m.a. að efla innanlandsflug sem hluta af almenningssamgangnakerfi landsins. Eitt af því sem flugstefnan felur í sér er að tryggja skilvirkt kerfi alþjóðaflugvalla hér á landi, sem er samþætt og á einni hendi, og að byggja upp innviði alþjóðaflugvalla landsins með áherslu á að þeir mæti sem best þörfum flugrekenda fyrir varaflugvelli. Hér gegna Egilsstaðaflugvöllur, Akureyrarflugvöllur og Reykjavíkurflugvöllur lykilhlutverki.

Þá má geta þess að í nefndaráliti meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar Alþingis, við afgreiðslu samgönguáætlunar 2020–2034, var lögð áhersla á að Reykjavíkurflugvelli yrði haldið við og hann byggður upp svo að hann geti sinnt því hlutverki sem hann nú gegnir á öruggan og viðunandi hátt og að öryggis- og þjónustustig vallarins verði ekki skert frekar en orðið er fyrr en nýjum flugvelli hefur verið fundinn staður og hann tilbúinn til notkunar.

Afar brýnt er að þjóðin fái tækifæri til að segja hug sinn varðandi helstu samgöngumiðstöð landsins og hafi þar með áhrif á endanlega niðurstöðu málsins sem gæti m.a. falist í tilfærslu á skipulagslegu ákvörðunarvaldi með lögum, að teknu tilliti til mikilvægra almannahagsmuna. Árétta ber að Reykjavíkurflugvöllur gegnir fjölþættu hlutverki í samgöngum landsbyggðarinnar og höfuðborgarinnar. Völlurinn er óumdeilanlega miðstöð innanlandsflugs og gegnir í því sambandi lykilhlutverki.

Árið 2018 fóru um 400.000 farþegar um Reykjavíkurflugvöll. Farþegafjöldinn dróst saman um 12,3% á árinu 2019 þegar 351.000 farþegar fóru um völlinn. Vonir standa þó til að farþegum fari aftur fjölgandi, m.a. fyrir tilstuðlan loftbrúarinnar, skosku leiðarinnar. Í fyrstu vikunni sem verkefnið hófst höfðu tæplega 800 flugleggir verið bókaðir. Gera má ráð fyrir að tilgangur hluta ferðanna sé að sækja brýna læknisþjónustu á höfuðborgarsvæðinu. Flugvöllurinn gegnir því lykilhlutverki í sjúkra- og neyðarflugi og tengist þannig brýnum öryggishagsmunum almennings. Hann er óumdeilanlega ein helsta tenging landsbyggðarinnar utan suðvesturhornsins við Landspítalann. Stjórnvöld hafa markað þá opinberu stefnu í heilbrigðismálum að hér á landi verði aðeins byggt upp og rekið eitt hátæknisjúkrahús og það við Hringbraut í Reykjavík, í næsta nágrenni við flugvöllinn. Greiðar samgöngur milli flugvallar og sjúkrahússins eru því nauðsynlegar til að tryggja aðgengi almennings af landsbyggðinni að sjúkrahúsinu.

Flugvöllurinn gegnir einnig lykilhlutverki í tengingu landsbyggðarinnar við opinbera grunnþjónustu og mikilvægar opinberar stofnanir, sem eru flestar á höfuðborgarsvæðinu, og jafnframt við almenna verslun og þjónustu. Flugvöllurinn er einnig mikilvæg miðstöð kennslu-, eftirlits- og leitar- og björgunarflugs og mikilvægur varaflugvöllur fyrir Keflavíkurflugvöll. Þá gegnir flugvöllurinn æ stærra hlutverki í tengslum við stóraukna ferðaþjónustu og tækifæri eru til að dreifa ferðamönnum betur um landið í gegnum flugvöllinn.

Öll framangreind atriði, auk almenns hagræðis sem leiðir af styrku innanlandsflugi, m.a. með tilliti til umhverfis- og öryggisþátta, eru afar mikilvæg og þess eðlis að nauðsynlegt er að flugvöllurinn verði í Vatnsmýrinni svo að hann geti með sóma sinnt hlutverki sínu þannig að landsmenn allir hafi greiðan aðgang að höfuðborginni.

Í skýrslu innanríkisráðuneytisins frá 2014, um félagshagfræðilega greiningu á framtíð innanlandsflugs, kemur fram að áætlunarflug innan lands dragist að öllum líkindum mikið saman og verði jafnvel ekki fýsilegt verði það flutt frá Reykjavík, t.d. til Keflavíkurflugvallar. Það er því forsenda fyrir virku innanlandsflugi á Íslandi að miðstöð innanlandsflugs sé í Reykjavík og einnig í nánum tengslum við þá þjónustu sem landsmenn sækja til höfuðborgarinnar. Í skýrslunni kemur einnig fram að innanlandsflugið sé þjóðhagslega arðbært og þjóðhagslegur ávinningur af því til 40 ára sé um 70 milljarðar kr., á virði ársins 2013.

Álykti Alþingi að fram skuli fara almenn og leynileg þjóðaratkvæðagreiðsla um tiltekið málefni eða lagafrumvarp er framkvæmdin samkvæmt lögum um framkvæmd þjóðaratkvæðagreiðslna, nr. 91/2010, og er niðurstaða slíkrar atkvæðagreiðslu ráðgefandi. Öll skynsamleg rök hníga í þá átt að halda vellinum og miðstöð innanlandsflugs í Vatnsmýrinni. Verði þar einhver breyting á er nauðsynlegt að öll þjóðin fái að koma að þeirri ákvörðun á beinan og lýðræðislegan hátt.

Við meðferð málsins á 149. löggjafarþingi var því vísað til umhverfis- og samgöngunefndar sem sendi það til umsagnar. Nefndinni barst 21 umsögn um málið. Yfirgnæfandi meiri hluti sveitarfélaga og þau samtök sveitarfélaga sem sendu inn umsögn studdu efni tillögunnar um að landsmenn allir fengju að hafa skoðun á framtíð Reykjavíkurflugvallar. Aðeins Reykjavíkurborg var því mótfallin. Í umsögn Félags íslenskra atvinnuflugmanna kom fram að ærið tilefni væri til að halda slíka þjóðaratkvæðagreiðslu. Reykjavíkurflugvöllur væri samgöngumannvirki sem þjónaði öllum íbúum landsins. Þá kom fram, í sameiginlegri umsögn stjórnar Íslenska flugmannafélagsins og öryggisnefndar FÍA, að þjóðaratkvæðagreiðsla um framtíð Reykjavíkurflugvallar væri þjóðþrifamál, ekki væri um einkamál Reykjavíkurborgar að ræða, sérstaklega í ljósi þess að ríkið væri eigandi meiri hluta landsins undir flugvellinum. Þá væri hann mikilvægur sem varaflugvöllur út frá hagkvæmni- og umhverfissjónarmiðum þar sem varaeldsneytisbirgðir væru töluvert minni ef notast væri við hann sem varaflugvöll. Landfræðilega væri Vatnsmýrin besta staðsetningin fyrir flugvöll á höfuðborgarsvæðinu með tilliti til opinberra stofnana og Landspítalans. Flutningsmenn, 25 þingmenn sem eru á málinu, telja því ljóst mikil þörf sé á að fram fari þjóðaratkvæðagreiðsla um þetta brýna samgöngu- og öryggismál þjóðarinnar.

Þá hef ég lokið við að fara í gegnum greinargerðina með málinu og vil nýta þær fáu mínútur sem ég á eftir til að fara í gegnum einstaka punkta. Mig langar að byrja á að ræða aðeins um sjúkraflug. Þeim hefur fjölgað mjög á síðustu 20 árum og samkvæmt nýjustu upplýsingum sem ég hef fyrir árið 2019 — þá er ég að tala um sjúkraflutninga með sjúkraflugvélum innan lands — voru á síðasta ári 848 sjúklingar fluttir í sjúkraflugi innan lands í 770 flugum. Það eru sem sagt rúmlega tveir sjúklingar á dag fluttir í sjúkrafluginu og eru reyndar með sama áframhaldi að nálgast þann þriðja að meðaltali. Tölurnar hafa verið á þessu bili í þrjú ár, 800–850 sjúklingar á ári. Um aldamótin, þegar sjúkraflugið var að byrja í þeirri mynd sem við þekkjum það í dag, voru þetta rúmlega 200 flug en eru nú um 800. Hér er kannski líka rétt að geta þess að þyrlur Landhelgisgæslunnar eru einnig í sjúkraflugi, þá helst næst borginni. Um 15% af heildinni eru flutt með þyrlum í sjúkraflugi en 85% í sjúkraflugvélum. Hægt er að benda á ýmsar greinar um þetta ef leitað er á netinu.

Ég hef nefnt á öðrum vettvangi hér í þinginu að við þurfum að ræða öryggismál í stóru samhengi, síðast með skýrslubeiðni um innviði og þjóðaröryggi sem var samþykkt fyrr í dag. Þetta er klárlega einn af þeim innviðum sem við hér á Íslandi þurfum að tryggja sem þjóðaröryggismál og hægt er að kynna sér það betur. Þá er ég að tala um öryggishagsmuni þjóðarinnar sem snúa t.d. að raforkukerfi, fjarskiptakerfum og samgönguinnviðum.

Ég er búinn að minnast á skýrslu Þorgeirs Pálssonar frá árinu 2017 sem snýr að öryggishlutverki Reykjavíkurflugvallar og hef líka bent á það hér í umræðunni hvernig nágrannaþjóðir taka á þjóðaröryggismálum sínum. Ég hef t.d. bent á löggjöf í nágrannalöndum, eins og í Svíþjóð, þar sem hugtakið „riksinteresse“ er notað um mikilvægustu innviði Svíþjóðar en t.d. eru 30 af 100 flugvöllum í Svíþjóð undir þessu hugtaki sem snýr að þjóðaröryggismálum þess lands. Svipuð lög eru í Noregi, Danmörku, Bretlandi og Hollandi. Það eru þau lönd sem ég hef helst skoðað í þessu samhengi. Í norðanverðri Evrópu hefur þessi löggjöf orðið til á síðustu 30, 40, 50 árum. Við fáum væntanlega skýrslu um þau mál í framhaldi af skýrslubeiðni sem reyndar var samþykkt í fyrra en endurtekin í dag. Kannski hafa sjónarmið að einhverju leyti breyst eftir aðventustorminn í desember, meiri skilningur á þessum öryggishagsmunavanda og hvað þurfi að styrkja og halda í.

Við höfum farið í mikið átak í þeim málum, eins og ég minntist á í störfum þingsins í gær. Varðandi raforkukerfið erum við að styrkja dreifiveiturnar, Rarik, verið er að setja meira og meira af rafstrengjum í jörðu og við erum að styrkja varaaflið í fjarskiptunum. Þannig að það er af nógu að taka.

En tímanum í þessari fyrstu ræðu er þá lokið, herra forseti, og ég óska eftir að koma í aðra ræðu á eftir.

Herra forseti. Hér er komin spurning um það sem er kannski akkúrat vandamálið, sem ég kom aðeins inn á áðan, varðandi öryggishagsmuni og þjóðaröryggismál á Íslandi. Ef við skoðum nágrannalöndin, hvort sem það er Svíþjóð, Noregur, Bretlandseyjar eða Holland, þá er einmitt passað þar upp á að vernda mikilvægustu innviði landsins.

Eigum við ekki einmitt við það að etja í dag að einstök sveitarfélög eða framkvæmdaáætlanir og kærufrestir og annað hafa seinkað öryggismálum eða komið í veg fyrir öryggi sé tryggt? Við þekkjum flutningskerfi raforku, vegi, flugvelli. Er þetta ekki akkúrat hluti af því hvers vegna við hér á Íslandi erum að karpa um grunninnviði og það að verja þá með tilliti til þjóðaröryggishagsmuna? Er eðlilegt að einstök sveitarfélög fari gegn heildaröryggishagsmunum samfélags? Á Íslandi eru 69 sveitarfélög, eða hvað þau eru akkúrat mörg á þessum tímapunkti. Er eðlilegt að þau geti farið gegn heildarhagsmunum? Mér finnst það ekki rétt. Mér finnst eðlilegt að hér á landi sé tekið tillit til stærstu einstöku þjóðaröryggishagsmuna, hvort sem þeir tengjast flutningskerfi raforku, vegum eða öðru, bættum vegsamgöngum sem fækkað getað slysum um jafnvel tugi á ári, en sem hefur bara verið lokað á áratugum saman innan einstakra sveitarfélaga. Þetta er eitt af þeim stóru atriðum sem við þurfum að taka til í hjá okkur og sem nágrannaþjóðirnar hafa verið að vinna með í 30–40 ár. Þær voru flestar
komnar með þannig löggjöf fyrir mörgum áratugum síðan. Við erum töluvert á eftir í þeim málum.

Herra forseti. Ég held ég hafi reynt að svara þessu áðan. Ég var að benda á að þetta eru hagsmunir sem varða þjóðaröryggismál sem samfélagið allt, löggjafarvaldið, verður að takast á við. Einstök sveitarfélög eiga ekki að ráða för í því sem snýr að grundvallaratriðum. Við verðum að athuga að Landspítalinn er líka almennur spítali, en síðan er sérfræðiþjónustan. Um 10% af starfsemi Landspítalans, það eru þessi erfiðustu verk. Hitt er almennur spítali. Það hefur komið fram á fundum hjá okkur í fjárlaganefnd. Landspítalinn sinnir erfiðustu málunum og því þar sem mest reynir á í læknisþjónustu; fyrirburum, hjartasjúkdómum, heilablóðföllum, höfuðáverkum og þess háttar. Þar er mesta getan til að fást við þetta.

Ég held síðan að hv. þingmaður verði að kynna sér það sem læknar hafa skrifað og talað um í þessum málum. Auðvitað skiptir þetta ferli öllu máli. Þegar alvarlegt slys verður einhvers staðar úti landi er send af stað flugvél. Hún getur verið komin á flugvöllinn á staðnum þegar viðkomandi sjúklingur kemur þangað. Það er ekki þannig að það sé bara farið á eitthvert sjúkrahús úti á landi og síðan þurfi að huga að því að senda sjúkraflug þangað. Það er ekki alveg svona einfalt.

Það sem mér finnst að hafi brugðist í þessu, og tala þess vegna fyrir þessu máli, er að eftir öll þessi ár, alla þessa áratugi skulum við vera í því ferli sem við erum í núna, að við getum ekki gætt almenningsöryggis samfélagsins og íbúa landsins. Við erum í endalausum þrætum. Og núna eftir tvö ár í aðalskipulagi Reykjavíkur, árið 2022, er gert ráð fyrir að norður/suðurbrautinni verði lokað. Það eru tvö ár. Það er allt undir og ekki komið neitt heilsteypt um hvað eigi að gera eða hvernig eigi að vinna málið. Það er þar sem íslensk stjórnsýsla er að bregðast okkur í þessu máli, hvort sem er á sveitarstjórnarstiginu eða hjá löggjafarvaldinu, framkvæmdarvaldinu.

Forseti minnir á tímamörk.

Herra forseti. Ég ætla að vísa aðeins í 3. mgr. 5. gr. samkomulagsins sem var gert í nóvember í fyrra milli samgönguráðherra og borgarstjóra Reykjavíkur:

„Reykjavíkurborg lýsir yfir vilja sínum til þess að tryggja nauðsynlegar breytingar á aðalskipulagi Reykjavíkur í samræmi við 2. mgr. 5. gr. samkomulags þessa.“

Þetta er greinin sem hv. þingmaður var að lesa upp hér rétt á undan. Hver hefur viljinn verið þetta ár til að breyta aðalskipulaginu með tilliti til þessa samkomulags? Hann hefur náttúrlega ekki verið neinn. Það hefur ekkert verið gert sem snýr að aðalskipulagi Reykjavíkur sem kemur fram í þessu samkomulagi, sem var gert í nóvember í fyrra, nákvæmlega ekki neitt. Satt að segja hafa komið svör um að það verði ekkert gert í þá veru að þetta verði sett inn í aðalskipulagið. Það er alvarleiki málsins, hv. þingmaður.

Það eru tvö ár í að ekki verði lengur gert ráð fyrir norður/suðurbraut flugvallarins í aðalskipulagi Reykjavíkur. Þá getur Reykjavíkurborg bara lokað vellinum samkvæmt aðalskipulagi — eða þeirri braut, henni verður þá sjálfkrafa lokað. Í aðalskipulagi Reykjavíkur er síðan gert ráð fyrir að árið 2024, eftir fjögur ár, verði vellinum lokað. Þess vegna hlýtur að vera algjört lykilatriði í því samkomulagi sem var gert í nóvember í fyrra á milli samgönguráðherra og borgarstjóra, eins og ég las upp úr 3. mgr. 5. gr., að borgin aðlagi sig að þessu þannig að þetta sé sett inn í þær skipulagsreglur hjá borginni sem snúa að aðalskipulagi og deiliskipulagi. Ári eftir að samkomulagið er skrifað eru engar hugmyndir um það í borgarstjórnarmeirihlutanum í Reykjavík að virða samkomulagið.

Herra forseti. Ég er búinn að benda á þetta. Það er reyndar rétt, og ég hef rætt það, að það voru mistök að setja þetta ekki inn í greinargerðina. En við höfum tækifæri til þess núna. Umhverfis- og samgöngunefnd hefur náttúrlega möguleika á að vinna með plaggið. Það er algjörlega eðlilegt, ef þetta er stóra málið. Í vinnslunni var ég með þetta einstaka plagg frá nóvember í fyrra í sigtinu. Það skiptir hins vegar engu máli því að það er ekki verið að virða samkomulagið og er enginn áhugi á því hjá meiri hlutanum í borginni, það hefur komið fram í samtölum. Ef einhver áhugi væri á því væru menn byrjaðir þá vinnu fyrir töluvert löngu, að sýna þann vilja. Það eru rúmir 14 mánuðir í árið 2022, og það er lykilatriðið, lykilsetningin, í þessu, að þetta sé sett inn í skipulag borgarinnar. Þar liggur viljinn til að fara að framkvæma hlutina samkvæmt samningnum. Það er ekki rétt hjá hv. þingmanni að þetta sé eina dæmið sem snýr að þessu. Ég hef margrætt þetta, fyrst hv. þingmaður kom inn á það hér. Ég er líka að tala um þetta hvað varðar flutningskerfi raforku og ég hef líka talað um þetta í tengslum við samgöngur, að við gætum að þjóðaröryggi í þessum málum.

Herra forseti. Ég vil byrja á að taka undir það með hv. þm. Ara Trausta Guðmundssyni, sem talaði hér á undan mér, að nauðsynlegt er að skoða þetta út frá því sem við erum að upplifa þessa dagana, með jarðskjálftavirkni og það sem verið er að fræða okkur um í fréttum og þáttum í sjónvarpi, um eldvirkni á síðustu 1000 árum og um sögu eldvirkni á flekaskilum á sunnanverðu Reykjanesi, þar sem töluverð eldvirkni var fyrir einhverjum 800 árum. Þetta er sjálfsagt eitt af því sem þarf að taka miklu betur fyrir á næstu misserum.

Ég ætlaði líka að minnast á græn orkuskipti í flugi. Það eru stórmerkilegir hlutir að gerast með töluverðum skriðþunga núna sem snúa að því. Það gæti hreinlega breytt miklu, fyrir hlutverk flugs í almenningssamgöngum á Íslandi í framtíðinni, að hafa vel staðsettan flugvöll á höfuðborgarsvæðinu. Það er farið að nýta raforku, rafmagnsflugvélar, og síðan mögulega vetni og ýmsa græna orku. Þetta er í pípunum og er verið að vinna mikið að þessum nýju orkukostum. Hv. þm. Ari Trausti Guðmundsson nefndi svokallaðar leigubílaflugvélar, ef við ættum að þýða það orð yfir á íslensku, sem eru þá kannski notaðar á styttri leiðum, og gætu kannski dugað á Snæfellsnesið, í Borgarfjörðinn og aðeins inn á Suðurlandið.

Við höfum líka verið að sjá miklar breytingar á tækninni á síðustu örfáum árum þar sem búið er að hanna kerfi, rafmagn á batteríum, í 18 til 19 sæta vélar sem gætu flogið loftlínu upp á 250–400 km í innanlandsflugi. Samkvæmt því nýjasta sem heyrist frá Noregi og Svíþjóð er reiknað með að stefnt verði að því að eftir tíu ár verði allt innanlandsflug í þessum löndum knúið grænni orku, hvort sem það yrðu þá rafmagnsflugvélar eða aðrir grænir orkukostir, vetni eða annað. 250–400 km eru einmitt vegalengdin í íslensku innanlandsflugi í dag. Loftlínan á milli Akureyrar og Reykjavíkur er 250 km og loftlínan á milli Akureyrar og Egilsstaða er tæplega 400 km, svo að dæmi séu tekin. Það eru að sjást tölur um að orkusparnaður í Svíþjóð geti orðið um 70% á sætið á floginn kílómetra. Á Íslandi yrði það meira þar sem orkan er ódýrari á Íslandi en í Svíþjóð. Það er líka að koma í ljós 50% sparnaður í viðhaldi í samanburði við þær vélar sem eru að fljúga innan lands í dag. Sparnaðurinn snýr bæði að orkunni og einnig að viðhaldi vélanna þannig að hægt væri að lækka verðlagningu í innanlandsflugi umtalsvert með þessari tækni.

Í andsvörum hér áðan náði ég aðeins að fara í gegnum þann samning sem skrifað var undir í nóvember í fyrra og var að beina athygli að því, sem mér finnst alvarlegt, að frá því að það samkomulag var gert fyrir tæpu ári er ekki að sjá neina vinnu í borgarstjórn Reykjavíkur í þá veru að festa flugvöllinn í aðalskipulagi Reykjavíkurborgar á meðan verið er að fara í gegnum alla þessa kosti sem eru í gangi. Síðan vitum við að ef einhver niðurstaða fengist um Hvassahraunið þá er það 15–20 ára ferli. Reykjavíkurflugvöllur í Vatnsmýrinni getur ekki verið í þeirri stöðu að vera utan aðalskipulags í miðri borginni í 10 til 20 ár. Það er óvissuferð sem ég hef engan áhuga á og ég efast um að margir hér í þessum sal hafi áhuga á að farið verði í slíkt óvissuferðalag, að völlurinn hafi raunverulega enga stöðu í skipulagsmálum borgarinnar meðan það ferli fer í gang. Það er það sem ég er m.a. að kalla eftir hér í umræðunni og er mikilvægt að komi fram.

Ég ætlaði síðan að reyna að koma inn á íbúakosningarnar 2001. — Herra forseti. Á ég eina ræðu inni eða eru þær bara tvær? — Það verður þá bara að gerast á öðrum vettvangi þar sem ég hélt að ég ætti fimm mínútur í það. En ég er búinn að lesa yfir fundargerðir borgarráðs frá byrjun og kosningarnar í Reykjavík eru áhugaverðar. Þær leikreglur sem voru settar upp þar voru ekki virtar og ég held að það sé nauðsynlegt að það komi fram í umræðunni í framhaldinu.

Herra forseti. Maður er á sprettinum. Hv. þingmaður kom aðeins inn á öryggismál og þau skipta einmitt miklu máli í tengslum við flugvöllinn. Við erum líka að tala um öryggismál þjóðarinnar, svona heildstætt. Það hefur einmitt verið spurt um það varðandi staðsetningu Landspítalans, og uppbyggingu á núverandi stað, hvernig eigi að tryggja þyrluflug til og frá vellinum. Flugstjórar Landhelgisgæslunnar hafa reyndar skrifað greinar, athugasemdir og umsagnir hér og þar um það sem snýr að þeim þætti málsins og eru ekki alveg sáttir við hvernig er staðið að málum. Þeir telja starfsemi flugvallarins mikilvæga í grenndinni til að þyrluflutningarnir hjá Gæslunni komist beint að.

Það var minnst á trén, þegar flogið er til lendingar yfir Öskjuhlíðina og í átt að Skerjafirðinum, sem starfsmenn flugvallarins gróðursettu þarna um 1950 eða svo. Einhver 150 tré koma núna upp í hindrunarflöt vallarins. Það hefur gengið hægt að virða samkomulag sem var gert 2013 um þessi tré og að koma upp aðflugsljósum og aðflugsbúnaði við Skerjafjörðinn til að lenda í átt að Öskjuhlíðinni, á þeirri braut. Þessu tvennu hefur ekki verið unnið að.

Það sem hefur hins vegar gerst nýlega er að flugöryggi hefur minnkað á flugvellinum. Út af þessum 150 trjám er búið að hækka aðflugslágmörkin inn á brautina. Vélar þurfa að koma brattar inn og lenda innar á brautinni. Síðan geta menn verið í alvöruumræðu um það hvort skipti meira máli þessi 150 tré eða hindrunarlágmörkin og aðflugslágmark fyrir brautina og flugöryggi þeirrar umferðar sem fer um flugvöllinn. Menn geta sett það líka í það samhengi.

Herra forseti. Stundum undrast maður umræðuna. Hver er að tala um 10 metra há tré? Þessi tré eru t.d. ekki 10 metra há. Við verðum bara að kynna okkur málin, fara efnislega í gegnum þau og hafa vara á þessu öllu. Nú er búið að hækka aðflugslágmörkin inn að brautinni út af þessu. Það skiptir máli í hinu stóra samhengi hlutanna hvort menn lagi það sem búið var að gera samkomulag um í þessu atriði. Vandamálið í þessu ferli er að aldrei er staðið við það sem samið var um. Hugsið ykkur að árið 2013 mátti ekki reisa eða stækka flugstjórnarmiðstöðina í Reykjavík nema að ná samkomulagi í þessu máli. Svona er allt þetta mál búið að vera í öll þessi ár, í einhverri þvælu. Hversu mikið mál getur það verið að taka þessi tré og laga aðflugið að vellinum svo að það standist þau aðflugslágmörk sem eru eðlileg fyrir notkun vallarins? Við komumst ekki langt áfram ef tré sem eru komin upp í hindrunarflötinn, sem eru miklu hærri en 10 metrar, svo að það sé bara sagt. Þannig að það á bara að standa við þau samkomulög sem hafa verið gerð. Þetta er eitt af því sem ég minntist á áðan, samkomulagið sem var gert í nóvember í fyrra. Það er ekki verið að vinna eftir því samkomulagi og klára þau mál sem snúa að því ferli.

Forseti biður hv. þingmann afsökunar á því að hafa neitað honum um orðið áðan, en að sjálfsögðu á hann kost á að taka þátt í þriðja sinni sem flutningsmaður tillögunnar.

Takk, herra forseti. Þá er búið að taka af mér 20 sekúndur.

Forseti mun hafa augu á því.

Fyrst hv. þingmaður kemur inn á íbúakosningarnar 2001 er ágætt að lesa upp úr fundargerðum. Það eru til nokkrar fundargerðir úr borgarráði frá fyrri hluta 2001 um þetta mál. Ég ætla rétt að hlaupa í gegnum það. Í fundargerð segir:

„Lagt fram bréf stjórnar stýrihóps vegna undirbúnings atkvæðagreiðslu um framtíð Vatnsmýrar og staðsetningar Reykjavíkurflugvallar ásamt tillögu að svohljóðandi spurningum á atkvæðaseðli: Vilt þú að flugvöllur verði í Vatnsmýri eftir árið 2016 eða vilt þú að flugvöllurinn fari úr Vatnsmýri eftir árið 2016? Svarkostir: I. Flugvöllur verði í Vatnsmýri eftir árið 2016 II. Flugvöllurinn fari úr Vatnsmýri eftir árið 2016.“

Var þetta samþykkt með fjórum atkvæðum í borgarráði Reykjavíkur.

Í næsta lið kemur fram á þessum borgarráðsfundi, í febrúar 2001:

„Borgarráð samþykkir, með tilvísun til 5. mgr. 104. gr. sveitarstjórnarlaga og 19. gr. samþykktar um stjórn Reykjavíkurborgar og fundarsköp borgarstjórnar, að niðurstaða atkvæðagreiðslu um framtíðarnýtingu Vatnsmýrar og staðsetningu Reykjavíkurflugvallar 17. mars nk. verði bindandi, ef a.m.k. 3/4 hlutar atkvæðisbærra manna taka þátt í henni. Jafnframt samþykkir borgarráð að niðurstaðan verði bindandi, ef a.m.k. 50% atkvæðisbærra manna greiða atkvæði á sama veg jafnvel þótt þátttaka í atkvæðagreiðslunni verði undir því marki sem ákveðið er í 19. gr. Greinargerð fylgir tillögunni.“

Þá segir í 39. lið þessarar fundargerðar:

„Borgarráðsfulltrúar Sjálfstæðisflokks óskuðu bókað: Í tilefni af afgreiðslu meirihluta borgarráðs vegna atkvæðagreiðslu um framtíð flugvallar í Vatnsmýri leggjum við áherslu á eftirfarandi: Bindandi ákvörðun um flugvöll í Vatnsmýrinni til 2016 hefur þegar verið tekin. Sú ákvörðun var tekin með samþykkt R-listans árið 1997 á aðalskipulagi og deiliskipulagi Reykjavíkurflugvallar árið 1999. Borgarstjóri og R-listinn bera því fulla ábyrgð á þessari bindandi ákvörðun sem gildir til næstu fimmtán ára héðan í frá. Svokölluð atkvæðagreiðsla, sem er í raun ekkert annað en viðhorfskönnun, var ákveðin skömmu eftir að borgarstjóri skrifaði undir framkvæmdaleyfi vegna endurbyggingar flugvallarins. Atkvæðagreiðslunni virðist ætlað það eitt að slá ryki í augu borgarbúa og draga athyglina frá ábyrgð R-listans á málinu. Fyrirhuguð könnun mun ekki binda hendur þeirra sem stýra borginni árið 2016. Viðhorfskönnun þessi, sem kostar skattgreiðendur í Reykjavík tæpar 30 milljónir kr., mun engu breyta um þær skipulagsákvarðanir sem liggja fyrir og þjónar aðeins þeim tilgangi að gefa R-listanum falskt yfirbragð um lýðræðisleg vinnubrögð. Vatnsmýrin er mikilvægt byggingarland fyrir Reykvíkinga og þróun borgarinnar. Ákvörðun um framtíð flugvallarins og nýtingu Vatnsmýrarinnar verður ekki tekin með óvandaðri viðhorfskönnun. Það er ljóst að allar aðstæður í byggða- og samgöngumálum munu taka miklum breytingum á næstu 15 árum. Sú þróun skiptir miklu fyrir framtíðarákvarðanir í þessum málum. Borgarstjórn á að taka ábyrga ákvörðun um framtíð flugvallarins að lokinni vandaðri undirbúningsvinnu í samvinnu við Reykvíkinga og samgönguyfirvöld, en ekki með þeim hætti sem nú er gert. Þessi viðhorfskönnun ber vott um lýðskrum, eins og að málum hefur verið staðið, og engar líkur eru á að niðurstaða hennar hafi nokkur áhrif á framtíð flugvallarins. Einstakir borgarfulltrúar R-listans láta í veðri vaka að niðurstöður þessarar könnunar muni hafa áhrif á þá endurbyggingu vallarins sem nú stendur yfir og jafnframt er því haldið fram að ef skýr vilji standi til þess að völlurinn fari þá muni það gerast á næstu árum. Það er rangt. Slíkt gerist ekki með einhliða ákvörðun borgarstjórnar. Ruglingslegur og misvísandi málflutningur R-listans hefur gert þessa fyrirhuguðu könnun að algjörum skrípaleik. Mörgum kostum hefur verið teflt fram, sem velja átti um, en nú er ákveðið að kjósa eigi um „að fara eða vera“. Vinnubrögð R-listans í þessu máli eru með eindæmum.“

Það sem ég er að segja og kemur fram í fundargerðum borgarráðs á þessum tíma er að ekki hefur verið farið eftir þeim leikreglum sem voru lagðar fram. Eftir kosninguna þá stóðust aldrei þessar tölur á bak við kosninguna. Leikreglum var breytt. Og síðan, í sögufölsuninni sem hefur verið uppi, er vitnað í þessa íbúakosningu á röngum forsendum. Það er mergur máls og það er mikilvægt að því sé haldið til haga, sérstaklega af öflum sem tala alltaf um lýðræðið, íbúalýðræði. Það átti að vera 75% þátttakenda, það var hlutfallið. Það voru 37% sem tóku þátt.

Herra forseti. Það var ekki Sjálfstæðisflokkurinn sem lagði þessar leikreglur fyrir kosninguna 2001. Það sem er aðalatriðið, hv. þingmaður, eru þær leikreglur sem koma fram fyrir kosningar um hvernig eigi að standa að viðkomandi kosningum, það er ámælisvert.

Ræðumaður í ræðustól hefur orðið.

Það er það sem ég er að benda á. Ég var í sjálfu sér að einhverju leyti að uppgötva þetta bara síðasta sólarhringinn. Ég fór í það verk, sem er ekki endilega auðvelt, það er dálítið erfitt að komast í fundargerðir borgarráðs fyrir 20 árum, á netinu, og áttaði mig á þessu þegar ég fór að rannsaka málið. Þá kemur það í ljós. Öll hin sögulega skoðun í umræðu á Íslandi er allt önnur en veruleikinn sem er á bak við kosninguna. Ég er að benda á það.

Ég vil líka benda hv. þingmanni á að þegar við félagarnir í Hjartanu í Vatnsmýri söfnuðum 70.000 undirskriftum árið 2013 um Reykjavíkurflugvöll í Vatnsmýrinni, voru yfir 20.000 Reykvíkingar sem skrifuðu undir það plagg, yfir 20.000. Við erum að tala um 20% hlutfall og annað, en það voru 28% kosningarbærra Íslendinga sem tóku þátt í þeirri undirskriftasöfnun sem stóð yfir í fjórar til fimm vikur. Engar auglýsingar að marki eða neitt, það var mjög sjálfsprottið og enginn á launum við að vinna að þessu. Ég vil halda því til haga.

Það er mergur málsins varðandi íbúakosninguna 2001, sem sífellt er vitnað til, að ekki var farið að leikreglum. Það er það sem þarf að skoða. Ég held að menn ættu aðeins að líta yfir plöggin og sjá hvernig framvinda þessa máls var og hvernig staðið var að málum fyrir að verða 20 árum síðan.

Herra forseti. Hjartað í Vatnsmýrinni og við félagarnir í þeim samtökum litum svo á þetta væri hagsmunamál þjóðarinnar. Ég vil samt benda hv. þingmanni á að ástæðan fyrir að við söfnuðum bara í fjórar, fimm vikur á sínum tíma var að það var verið að klára að skila inn athugasemdum við aðalskipulag á þessum tíma, 20. september 2013. Við afhentum 70.000 undirskriftir um aðalskipulagið þar sem hver einstaklingur var að skrifa undir athugasemd við aðalskipulagið. Þá var nú lýðræðið í Reykjavík þannig að borgarstjórinn í Reykjavík sagði að hann hefði átt von á fleirum. Borgarstjórinn sagði það í viðtali. Honum fyndist þær fáar. Þetta voru yfir 20.000 Reykvíkingar. Það er sérstakt.

Ég er bara að benda á hér í pontu Alþingis leikreglurnar í íbúakosningunni sem sífellt er vitnað til í opinberri orðræðu. Það sem meiri hluti borgarstjórnar í dag bendir alltaf á er þessi íbúakosning. Sama hvaða álit hv. þingmaður hefur á því, hann segir að borgarstjórn geti ákveðið þetta sjálf og haft þetta eins og henni sýnist, þá voru þetta leikreglurnar, það voru settar ákveðnar leikreglur um ákveðinn fjölda, bindandi kosningu, líka um helminginn af þeim fjölda. Það eru settar leikreglur um 75% kosningarbærra íbúa og svo mæta miklu færri til leiks. Það getur vel verið af því að einhverjir sáu leikreglurnar og hugsuðu: Þá bara mæti ég ekki, þá minnka ég líkurnar. Það er hægt að hugsa þannig. Þetta eru bara leikreglur þannig að maður hefur áhrif á heildarkosninguna. Af þeim sem kusu á þeim tíma, það voru 37% kosningarbærra sem kusu, voru 2,5% atkvæða ógild eða auð, 49% vildu að völlurinn færi og 48% að hann væri áfram. Það munaði 382 atkvæðum. Það skiptir alltaf höfuðmáli hverjar leikreglurnar eru á bak við kosninguna. Maður býr ekki til einhvern annan veruleika eftir á.