Þjóðaratkvæðagreiðsla um framtíð Reykjavíkurflugvallar

Herra forseti. Ég mæli hér fyrir tillögu til þingsályktunar um þjóðaratkvæðagreiðslu um framtíð Reykjavíkurflugvallar. Ásamt mér eru 15 hv. þingmenn á tillögunni, sem hljómar þannig:

„Alþingi ályktar að efnt skuli til þjóðaratkvæðagreiðslu um hvort flugvöllur og miðstöð innanlands- og sjúkraflugs skuli áfram vera í Vatnsmýrinni í Reykjavík. Eftirfarandi spurning verði borin upp í þjóðaratkvæðagreiðslunni: „Vilt þú að flugvöllur og miðstöð innanlands-, kennslu- og sjúkraflugs verði áfram í Vatnsmýrinni í Reykjavík uns annar jafngóður eða betri kostur er tilbúinn til notkunar?““ — Þessari spurningu svara menn með jái eða neii.

Í greinargerð með tillögunni kemur fram að sambærilegar tillögur voru fluttar á 145., 146. og 148. löggjafarþingi. Tillagan gerir ráð fyrir því að fram fari þjóðaratkvæðagreiðsla um framtíð Reykjavíkurflugvallar. Markmið hennar er að þjóðin fái tækifæri til að segja hug sinn um málið og hafa áhrif á það hvar flugvöllurinn og miðstöð innanlandsflugs og sjúkraflugs verða í fyrirsjáanlegri framtíð, m.a. með tilliti til þjóðhagslegra hagsmuna. Ljóst er að ríkir almannahagsmunir felast í greiðum samgöngum innan lands og staðsetning flugvallarins og miðstöðvar innanlandsflugs hefur afar mikla þýðingu í því samhengi. Flugvöllurinn gegnir mjög mikilvægu öryggishlutverki fyrir almenning í landinu vegna sjúkra- og neyðarflugs, svo og sem varaflugvöllur. Þá gegnir flugvöllurinn mjög mikilvægu hlutverki í almannavarnakerfi landsins. Frekar má lesa um mikilvægi öryggishlutverks Reykjavíkurflugvallar í skýrslu sem Þorgeir Pálsson, fyrrverandi flugmálastjóri, skrifaði fyrir samgönguráðuneytið á síðasta ári, Hlutverk Reykjavíkurflugvallar í öryggiskerfi landsins.

Staðsetning flugvallarins hefur verið umdeild í nokkurn tíma. Í kjölfar dóms Hæstaréttar frá 9. júní 2016 í máli nr. 268/2016 var íslenska ríkinu gert skylt að loka norðaustur/suðvestur-flugbraut Reykjavíkurflugvallar í samræmi við samkomulag þáverandi innanríkisráðherra og borgarstjórans í Reykjavík frá árinu 2013. Hefur umræddri flugbraut nú verið lokað.

Eftir sem áður ríkir ekki einhugur um framtíðarstaðsetningu Reykjavíkurflugvallar og hlutverk hans sem samgöngumiðstöðvar til framtíðar. Aðalskipulag Reykjavíkur gerir ráð fyrir því að flugvöllurinn víki í áföngum eftir árið 2022. Fyrir liggur að flugvöllurinn lokast í reynd þegar norður/suður-brautinni verður lokað sem Reykjavíkurborg stefnir að árið 2022, þ.e. eftir þrjú ár. Í því sambandi þarf einnig að horfa til þess að í samgönguáætlun fyrir árin 2011–2022, sem samþykkt var með ályktun Alþingis nr. 48/140, er gert ráð fyrir því að flugvöllur verði í Reykjavík til ársins 2022 hið minnsta þótt ekki sé með skýrum hætti kveðið á um staðsetningu hans.

Þetta kemur fram í greinargerð með tillögunni. Reyndar samþykktum við samgönguáætlun í þinginu fyrir um mánuði síðan og í meirihlutaáliti umhverfis- og samgöngunefndar kemur fram mjög skýr vilji varðandi Reykjavíkurflugvöll. Ég kem væntanlega að því síðar í ræðunni.

Árétta ber að Reykjavíkurflugvöllur gegnir mikilvægu og fjölþættu hlutverki í samgöngum landsbyggðarinnar og höfuðborgarinnar. Völlurinn er óumdeilanlega miðstöð innanlandsflugs og gegnir í því sambandi lykilhlutverki. Um flugvöllinn fara að jafnaði um 400.000 farþegar á ári og hefur þeim farið fjölgandi. Tilgangur hluta ferðanna er að sækja brýna læknisþjónustu á höfuðborgarsvæðinu. Flugvöllurinn gegnir lykilhlutverki í sjúkra- og neyðarflugi og tengist þannig brýnum öryggishagsmunum almennings. Hann er óumdeilanlega ein helsta tenging landsbyggðarinnar, utan suðvesturhornsins, við Landspítala.

Árið 2017 voru farin 799 sjúkraflug á vegum Mýflugs innan lands með 849 sjúklinga en auk þess var nokkur fjöldi fluttur í sjúkraflugi með þyrlum Landhelgisgæslunnar. Á sl. ári voru fluttir 733 sjúklingar í sjúkraflugi um Reykjavíkurflugvöll með flugvélum Mýflugs, frá Reykjavík 219 og til Reykjavíkur 514 sjúklingar. Við þessar tölur bætast síðan sjúkraflutningar á þyrlum Gæslunnar. Á síðasta ári voru fluttir 138 einstaklingar í sjúkraflugi til Reykjavíkur með þyrlum Landhelgisgæslunnar. Það má reikna með að 85% af sjúkraflutningunum í lofti séu með sjúkraflugvélum og um 15% með þyrluflugi.

Stjórnvöld hafa markað þá opinberu stefnu í heilbrigðismálum að hér á landi verði aðeins byggt upp og rekið eitt hátæknisjúkrahús og það við Hringbraut í Reykjavík, í næsta nágrenni við flugvöllinn. Greiðar samgöngur milli flugvallar og sjúkrahússins eru því afar mikilvægar.

Flugvöllurinn gegnir einnig lykilhlutverki í tengingu landsbyggðarinnar við opinbera grunnþjónustu og mikilvægar opinberar stofnanir, sem eru flestar staðsettar á höfuðborgarsvæðinu, og jafnframt við almenna verslun og þjónustu. Flugvöllurinn er einnig mikilvæg miðstöð kennsluflugs, eftirlits og leitar- og björgunarflugs og mikilvægur varaflugvöllur fyrir Keflavíkurflugvöll. Þá gegnir flugvöllurinn æ stærra hlutverki í tengslum við stóraukna ferðaþjónustu og tækifæri eru til að dreifa ferðamönnum betur um landið í gegnum flugvöllinn.

Öll framangreind atriði, auk almenns hagræðis sem leiðir af styrku innanlandsflugi, m.a. með tilliti til umhverfis- og öryggisþátta, eru afar mikilvæg og þess eðlis að nauðsynlegt er að flugvöllurinn verði í Vatnsmýrinni svo að hann geti með sóma sinnt hlutverki sínu þannig að landsmenn allir hafi greiðan aðgang að höfuðborginni.

Í skýrslu innanríkisráðuneytisins um félagshagfræðilega greiningu á framtíð innanlandsflugs frá 2014 kemur fram að áætlunarflug innan lands dragist að öllum líkindum mikið saman og verði jafnvel ekki fýsilegt ef það verður flutt frá Reykjavík, t.d. til Keflavíkurflugvallar. Það er því forsenda fyrir virku innanlandsflugi á Íslandi að miðstöð innanlandsflugs sé í Reykjavík og þannig í nánum tengslum við þá þjónustu sem landsmenn sækja til höfuðborgarinnar. Í skýrslunni kemur einnig fram að innanlandsflugið sé þjóðhagslega arðbært og að þjóðhagslegur ávinningur af því til 40 ára sé um 70 milljarðar kr. á virði ársins 2013.

Álykti Alþingi að fram skuli fara almenn og leynileg þjóðaratkvæðagreiðsla um tiltekið málefni eða lagafrumvarp fer um framkvæmdina samkvæmt lögum um framkvæmd þjóðaratkvæðagreiðslna, nr. 91/2010, og er niðurstaða slíkrar atkvæðagreiðslu ráðgefandi. Öll skynsamleg rök hníga í þá átt að halda flugvellinum og miðstöð innanlandsflugs í Vatnsmýrinni en verði þar einhver breyting á er nauðsynlegt að öll þjóðin fái að koma að þeirri ákvörðun á beinan og lýðræðislegan hátt.

Ég ætla svo sem ekkert að lengja þetta meira núna en vonast bara til þess að fá góða og efnislega umræðu um málið í framhaldinu. Auðvitað væri hægt að tala lengi og vel um þetta málefni enda af mörgu að taka en ég ætla að láta þetta duga að sinni.

Herra forseti. Ég þakka andsvarið. Málið snýst m.a. um að verja þá stöðu sem nú er uppi varðandi málefni Reykjavíkurflugvallar. Það er ekki langt síðan einni af þremur flugbrautum var lokað. Það var ekki gert með neina öryggishagsmuni í huga, eins og fram kom í svari borgarstjóra í viðtali við Morgunblaðið í desember sl. þar sem hann lýsti því yfir að öryggissjónarmið hefði ekki verið það sem menn voru að hugsa um þegar þriðju brautinni var lokað. Það er akkúrat það, vegna þess að það er grunnöryggisþáttur í þessu landi, t.d. að komast á Landspítalann. Sjúkraþyrlur. — Já, það þarf lengri umræðu ef menn ætla í alvöru árið 2019 að fara að tala um sjúkraflug með sjúkraþyrlum og halda að það sé lausn allra mála. Þá eigum við býsna langt eftir í þessari umræðu til að dýpka hana hér í sal Alþingis.

Herra forseti. Þetta er málið. Við erum greinilega ekki á sama stað, við erum með mannvirki sem eru til staðar í dag sem menn tala um að loka og hafa lokað að hluta til nú þegar. Við erum ekki að tala um nýbyggingar eða annað. Og ef menn ætla að vera með svona málflutning, að tala um þetta á sambærilegum nótum, eins og hv. þingmaður lýsti, held ég að við þurfum að fara í miklu dýpri efnislega umræðu um þau mál sem snúa að þessu. Ertu að draga tillöguna til baka?Nei, ég er að tala um að reyna að fá dýpri umræðu í þinginu um málefni sem tengjast þessum hlutum.

Því er þannig háttað að Landspítalinn – háskólasjúkrahús sér um allar erfiðustu aðgerðir sem framkvæmdir eru í þessu landi, hvort sem þær snúa að fyrirburum, hjartaaðgerðum eða tauga- og heilaskurðlækningum, öllum erfiðustu áverkum sem verða vítt og breitt um landið. Þá snýst það um að koma fólkinu hingað. Þannig að mér finnst ekki góður málflutningur að bera þetta saman, eins og þau dæmi sem hv. þingmaður tók rétt áðan.

Herra forseti. Kannski getur hv. þingmaður útskýrt betur fyrir mér hvað hún á við. Ég átta mig ekki á hvernig þessi tvö mál tengjast sem er annars vegar flugvöllurinn á höfuðborgarsvæðinu eða í Reykjavík og síðan sjúkraflug í landinu. Ástæðan fyrir sjúkraflug … Já, miðstöðin snýst um að koma fólkinu til Reykjavíkur. Ég er ekki að tala um það í þessari greinargerð að flytja sjúkraflugið til Reykjavíkur.

Ástæðan fyrir því að miðstöðin er á Akureyri er landfræðileg, það er talið að almennt séu menn sneggstir að komast vítt og breitt um landið út frá þeirri staðsetningu. Það er valið á því þannig að það sé á hreinu. Það er ekki verið að tengja það neitt saman sérstaklega.

Ástæðan fyrir spurningunni, að það sé ekki bara spurt hvort völlurinn eigi að vera í Reykjavík eða ekki, er að það er verið að reyna að ná einhverju samkomulagi, víðara samkomulagi, menn gætu hugsað sér að þar til jafn góður eða betri kostur er kominn sé vellinum haldið í Reykjavík. Það er ástæðan fyrir orðalaginu.

Herra forseti. Einhvern tímann hefði ég kallað þetta sparðatíning. Ef þetta snýst efnislega um þetta … Ég er búinn að svara því. Tillagan snýst ekki um það að flytja miðstöð sjúkraflugsins sem er á Akureyri … Spurningin er þannig. Já, þá er bara hægt að túlka það með þessum hætti. En það er ekki ætlunin. Ég er að segja það … Spurningin er … orðuð þannig. Er þetta aðalatriðið í málinu efnislega? Nei, spurningin er þannig. Ég … Ég er búinn að segja það núna í annað skipti …

Forseti óskar eftir að þingmenn séu ekki í samræðum.

Hv. þingmaður. Það er ekki nein sérstök hugsun um að flytja sjúkraflugið til Reykjavíkur. Ég kom líka að því í fyrra svari þannig að þá er það a.m.k. algjörlega á hreinu núna hvernig liggur í því, vonandi, í þeirri efnislegu umræðu.

Herra forseti. Takk fyrir andsvarið. Mögulega gæti ástæðan verið sú, hv. þingmaður, að ekki hefur verið treystandi á ýmislegt samkomulag sem gert hefur verið á undanförnum árum sem snýr að þessu, samanber þegar menn sömdu um að friður væri um málefni Reykjavíkurflugvallar meðan Rögnunefndin starfaði. Það var aldrei þannig. Auglýst var nýtt deiliskipulag í Reykjavík fyrir Vatnsmýrina sex eða átta vikum eftir að samkomulagið var gert. Getur verið að það ríki ákveðið vantraust gagnvart því hvernig menn hafa farið með málið á síðustu árum, einmitt í Reykjavík?

Ýmislegt hefur komið fram, t.d. eins og ég benti á í umræðunni áðan, að
flugöryggismál og önnur öryggismál þjóðarinnar hafa ekki verið höfð inni í vinnu Reykjavíkurborgar á undanförnum árum, eins og fram kom í viðtali við borgarstjóra í Morgunblaðinu í desember.

Herra forseti. Ég hef rætt það áður á Alþingi að full ástæða sé til þess að skoða það að við förum að taka upp lög
og reglugerðir á Íslandi, gera það með svipuðum hætti og í Evrópu, samanber „riksintressen“ í Svíþjóð, þar sem stjórnvöld fara með öryggishagsmuni samfélaganna, heildarhagsmuni vegna öryggis samfélaganna. Þannig er það með „riksintressen“ í Svíþjóð, eins og það er kallað þar, þar sem fara helstu virkjanir, brýr, járnbrautarteinar, flutningur á raforku og slíkir þættir, mikilvægir flugvellir og annað undir skipulagsvald ríkisins. Þetta er gert úti um alla Evrópu og ég held að það sé full ástæða — nákvæmlega eins og hv. þingmaður bendir á í þessu máli með Reykjavíkurflugvöll, með Teigsskóg, með flutningskerfi raforku vítt og breitt um landið, sérstaklega á Norðurlandi, við erum búnir að vera í ákveðinni stöðu með þau mál mjög lengi — til að ræða það hér á Alþingi og taka upp umræðu um þessi mál, um helstu öryggishagsmuni samfélagsins. Þetta er eitt af þeim málum sem ættu að falla undir það.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir hans framsögu og að standa fyrir þessu mikilvæga máli. Umræðan hér fer svolítið mikið út í skipulagsmálin og hvort verið sé að taka skipulagsvaldið af sveitarfélögum, sem ég tek undir að er mjög viðkvæmt mál og þarf að fara varlega í. Þess vegna vildi ég spyrja hv. þingmann hvort hann hafi eitthvað í gegnum þetta langa ferli sitt í þessu máli komið inn á hlutverk höfuðborgarinnar sem höfuðborgar og hvort það breyti einhverju í stöðunni í skipulagsmálunum. Hér er stjórnsýslan og höfuðborgin hefur einhverjum skyldum að gegna sem höfuðborg. Getur það verið hluti af þeim skyldum að taka mark á þörfum landsbyggðarinnar sem þarf að sækja hingað þjónustu, til höfuðborgar landsbyggðarinnar? Svo náttúrlega tengjast loftslagsmálin inn í þetta líka og kannski getur hann komið inn á það.

Herra forseti. Ég þakka andsvarið. Höfuðborgarskyldan er einmitt góð umræða og maður getur ekki gagnspurt þá sem spyrja mann hér úr pontu. Ég held að það sé mjög góð umræða sem við hv. þingmenn ættum að taka hér. Hverjar eru skyldur höfuðborgarinnar með allt sem hún fær með því að vera höfuðborg fyrir allt landið? Það er bara fín umræða sem er hins vegar mjög erfitt að taka og ég hef tekið eftir því að undanfarin mörg ár hefur ekki verið neinn sérstakur vilji hjá borgaryfirvöldum til þess að ræða þau mál. En það á fullan rétt á sér að slík umræða sé tekin. Ég er sammála því sem hv. þingmaður er að ýja að varðandi það. Við náum kannski eitthvað lengra með það að sú umræða verði tekin á næstunni.

Virðulegi forseti. Að allt öðru. Oft þegar rætt er um Reykjavíkurflugvöll er rætt um hvort það eigi ekki bara að flytja allt innanlandsflug til Keflavíkur þar sem flugumferðin er og allt annað. Ég vil ekki nálgast þessa umræðu út frá því heldur segja að það er mikilvægt, eins og er rakið í þingsályktunartillögunni, að hafa miðstöð innanlandsflugs á Reykjavíkurflugvelli og svo er það mikilvægt út af varaflugvelli og öðru slíku. En myndi það samt ekki bara styrkja hvort annað ef innanlandsflug yrði byggt upp samt sem áður á Keflavíkurflugvelli þar sem er stærsta gáttin inn í landið? Það eru yfir 80 „höbbar“ sem ferðamannastaðir úti á landi gætu markaðssett sig út frá ef það væri t.d. innanlandsflug beint frá Keflavík á helstu ferðamannastaði úti um landið til þess að dreifa ferðamönnunum. Þeir ferðamenn munu mögulega taka flugið svo til höfuðborgarinnar og skoða hana og nýta almenningssamgöngur til þess að fara til Keflavíkur og fljúga út aftur.

Herra forseti. Það er bara hið besta mál að flogið sé bæði frá Keflavík og Reykjavíkurflugvelli um landið. Það hafa verið gerðar tilraunir á síðustu árum til að fljúga einmitt frá Keflavíkurflugvelli beint til Akureyrar tengt millilandafluginu. Það hefur bara ekki gengið allt of vel. Í skýrslunni sem við í starfshópnum skiluðum af okkur í byrjun desember um uppbyggingu flugvalla og innanlandsflugsins er ein tillagan þar einmitt um að tollyfirvöld og Isavia nái saman um það hvernig væri hægt að sinna þessu betur. Það gæti verið einhver akkillesarhæll en almennt hefur þetta flug gengið mjög erfiðlega.

Það kemur fram í þeim skýrslum sem hafa verið gerðar um Reykjavíkurflugvöll á síðustu árum að menn telja að ef t.d. flugið yrði flutt frá Reykjavík til Keflavíkur myndi draga úr því um 30–40% og í rauninni myndu allar forsendur fyrir því eins og við þekkjum það í dag detta upp fyrir.

Ég ætla rétt að nefna, hef nokkrar sekúndur, að á vegum samgönguráðuneytisins er verið að skoða nýjan flugvöll í Hvassahrauni, svo ég svari spurningu síðan áðan. Sú vinna er í gangi, menn hafa verið að skoða fleiri kosti, svo það sé sagt.

Herra forseti. Jú, jú, maður er kominn aftur í bæjarstjórn Akureyrar. Þetta hljómar allt kunnuglega, ég hef heyrt það í mörg ár, í mörgum ræðum, að umræða um Reykjavíkurflugvöll snúist um þéttingu byggðar og fátt annað. Ég er bara að tala um að tengja saman landið í heild sinni. Þessi tillaga og sá málflutningur sem maður hefur haft í mörg ár í þessu efni snýst um að tryggja stöðu vallarins. Það er nú aldeilis sáttartónn sem kemur fram þegar talað er um þangað til jafn góður eða betri kostur sé kominn, þ.e. að tryggja þessa stöðu a.m.k. þangað til, þannig að ekki fari með þeim hætti sem gert hefur verið á undanförnum árum þar sem stöðugt er verið að höggva í, samanber þriðju brautina, neyðarbrautina svokölluðu, 11 hektarana við Skerjafjörðinn og allt sem því fylgdi, allt sem búið er að gera án þess að halda öryggishagsmuni samfélagsins í heiðri. Það er
gríðarlega mikilvægt í þessu ferli.

Þess vegna erum við hv. þingmaður greinilega ekki á sama stað í umræðunni í þessu máli. Ég er að tala um að verja stöðu vallarins þangað til jafn góður eða betri kostur er kominn, í staðinn fyrir að tala um þéttingu byggðar eða aðra slíka hluti í sömu andrá, eins og hv. þingmaður er að gera. Þar er
himinn og haf á milli.

Verið er að skoða ákveðna kosti í dag, kosti sem virðast vera miklu dýrari en maður hefur heyrt áður og nýjustu tölur sem maður hefur heyrt, eins og varðandi Hvassahraunið. Allt í góðu.

Ég er fyrir ferðaþjónustuna. Í dag er innanlandsflugið þannig að um 15–20% af þeim sem það nota eru erlendir ferðamenn. Eigum við þá að hætta að fljúga bara fyrir 10–15% af erlendum ferðamönnum og slá niður þá Íslendinga sem þurfa að nýta sér flugið frá degi til dags?

Loftslagsmálin hafa verið rædd. Það eru minni áhrif á loftslagið með því að hafa núverandi flug eins og það er en að senda fólk t.d. með bíl. Það hefur komið fram í umræðunni, það kom fram í umræðu um samgönguáætlun og margoft áður í þessari umræðu. Þar erum við á réttri leið, þ.e. að halda núverandi stöðu vallarins, ef þetta á að snúast um loftslagsmálin.

Herra forseti. Við erum þá að komast að hinu sögulega samhengi. Hv. þingmaður er sammála mér um að verja núverandi stöðu Reykjavíkurflugvallar, eins og hann er, þangað til jafn góður eða betri kostur er kominn. Það er það sem tillagan snýst um. Það er ótækt að menn geti haldið áfram eins og gert hefur verið á síðustu árum í þessu máli. Ég get ekki séð annað en að hv. þingmaður sé kominn á sama stað og ég í þessu máli, að verja stöðu vallarins þangað til jafn góður eða betri kostur er kominn.

Ég er ágætur af þunglyndinu, hv. þingmaður minntist á það áðan, ég hef svo sem ekki orðið var við það sérstaklega í gegnum tíðina. Ég veit ekki hvað hann er að fara með því að kalla annan þingmann þunglyndan eða segja að hann eigi við þunglyndi að stríða, ég skil ekki alveg hvað hann er að fara.

Virðulegi forseti. Af því að hv. þm. Logi Einarsson notaði orðalagið hér áðan, ef ég man rétt, spurninguna um að krukka í skipulagsvald sveitarfélaga, getum við ekki verið sammála um það, hv. þingmaður, að til séu þeir hagsmunir, aðrir og ríkari en þeir sem felast í skipulagsvaldi sveitarfélaga, ég tala nú ekki um ef framkvæmdin á því skipulagsvaldi felst í því t.d. að telja að það sé til sérstakrar nauðsynjar vegna þéttingar byggðar eða ámóta sjónarmiða, að þá þurfi akkúrat að byggja á þeim stað sem flugvöllurinn, að sumu leyti þjóðarflugvöllurinn, er staddur á? Við höfum nefnilega tekið þær ákvarðanir hér að það er alls konar þjónustu að sækja til Reykjavíkur, til höfuðborgarinnar, sem ekki er að finna annars staðar, til að mynda háþróuðustu heilbrigðisþjónustuna. Við höfum hér öll ráðuneytin. Við höfum alls konar stjórnarstofnanir sem landsbyggðarfólk þarf að sækja, umfram það sem höfuðborgarbúar þurfa að sækja út á landsbyggðina.

Getum við ekki fallist á að það séu einmitt þeir hagsmunir sem geta verið yfirsterkari og ríkari þeim hagsmunum sem felast í því sem hv. þingmaður kallaði skipulagsvald sveitarfélaga?

Virðulegi forseti. Ég held því nefnilega fram að það gegni talsvert öðru máli um það sem snýr að samgöngumálum hér og flugvellinum í Reykjavík en t.d. veginum um Teigsskóg eða hugsanlega styttingu á leiðinni fram hjá Blönduósi og það sem annað var til nefnt. Við höfum nefnilega kosið á landsmálaplani, ef ég má orða það þannig, að hafa alla þá þjónustu sem ég taldi upp áðan bara í Reykjavík. Þangað skulu menn sækja þá þjónustu, hvort sem þeir vilja eða vilja það ekki, því að hana er ekki að fá annars staðar. Það gildir ekki um Teigsskóg og gildir ekki um Blönduós.

Þess vegna held ég því fram að það gildi önnur sjónarmið um skipulagsvald Reykjavíkur og áhrif annarra landsmanna á það, sérstaklega hvað varðar samgöngur til og frá borginni, en t.d. um Blönduós eða Teigsskóg. Getum við ekki fallist á það, hv. þingmaður?

Frú forseti. Varðandi atkvæðagreiðsluna 2001 er rétt að hafa í huga að þar var ekki farið að leikreglum eins og upprunalega var lagt af stað með. Færri tóku þátt í þeirri atkvæðagreiðslu en gert var ráð fyrir svo hún yrði bindandi eða ráðgefandi. Menn breyttu leikreglum eftir á. Atkvæði féllu nánast á jöfnu. Ég held að 200–300 atkvæði hafi borið á milli. En fyrst og fremst þetta: Það var ekki farið eftir þeim leikreglum sem menn fóru af stað með í byrjun.

Það er kannski erfitt að koma því að í örstuttu andsvari hvernig þau mál standa.

Grundvallarforsenda í málinu er að í aðalskipulagi Reykjavíkur er gert ráð fyrir því að árið 2022, eftir þrjú ár, verði norður/suður-brautinni lokað. Saga málsins er með þeim hætti, því að við höfum verið að fást við þetta mál í töluverðan tíma: Er hægt að treysta því að Reykjavíkurborg haldi í þetta? Eins og margir hv. þingmenn hafa talað um er eins og það sé einhver sátt um að hann fái að vera þarna en í aðalskipulagi Reykjavíkurborgar — og því hefur ekki verið breytt, það eru þrjú ár í þetta — er gert ráð fyrir því að norður/suður-brautin fari.

Dómurinn er frá 2016 og brautinni var lokað, neyðarbrautinni. Það er búið að gera. Það hefur verið framkvæmt. Unnið er eftir niðurstöðu Rögnunefndarinnar. Það er rangt hjá hv. þingmanni að segja að ekki sé verið að gera það. Verið er að skoða Hvassahraun og möguleikana
þar.

Er hv. þingmaður til í að skoða það á þingi að við förum svipaða leið og aðrar Evrópuþjóðir gera varðandi sín öryggismál, að leggja helstu og mikilvægustu öryggishagsmuni samfélags undir skipulagsvald ríkisins þannig að einstök sveitarfélög geti ekki farið fram gegn helstu öryggishagsmunum?

Þetta er reynsla sem hefur verið að byggjast upp. Sá punktur var framkvæmdur mjög víða í Evrópu fyrir 20–30 árum. Við erum allt annars staðar en aðrar Evrópuþjóðir, sérstaklega í Norður-Evrópu, varðandi þá öryggishagsmuni. Það er stór og mikill punktur sem við verðum að fara að takast á við.

Frú forseti. Árið 2013 söfnuðust 70.000 undirskriftir á fjórum, fimm vikum við aðalskipulag Reykjavíkur sem sneri að Reykjavíkurflugvelli, að því að verja flugvöllinn. Þá var gert ráð fyrir því í framlagðri aðalskipulagstillögu að norður/suður-brautin yrði lögð af árið 2016. Það hefði þá gerst fyrir þremur árum. Samkomulagið sem gert var þá var að lengja líftíma norður/suður-brautarinnar um sex ár, til ársins 2022. Nú eru þrjú ár í þá tímasetningu.

Þetta er sáttatillaga um það að völlurinn fái að halda sér í núverandi stöðu þangað til jafn góður eða betri kostur finnst. Unnið er í því að skoða fleiri kosti. Svo að Reykjavíkurborg kæmi með eitthvert útspil, væri þá ekki hægt að endurskoða aðalskipulagið þannig að borgaryfirvöld myndu taka út þessa dagsetningu, árið 2022, gera aðalskipulagsbreytingu þannig að hjá borginni kæmi fram vilji til að leysa málið? Við vitum öll sem sitjum í þessum þingsal að það verður ekki kominn nýr flugvöllur, tilbúinn, lagður, fullbyggður, eftir þrjú ár. Það er miklu lengra ferli. En vegna sögulegs samhengis hlutanna í málinu, vegna þess hvernig hlutir hafa þróast undanfarin ár og hvernig höggnir hafa verið hlutar af vellinum og stöðugt verið farið fram gegn honum, væri það ekki yfirlýsing um sáttarvilja frá borginni að skoða a.m.k. þann möguleika að framlengja í aðalskipulagi tilveru Reykjavíkurflugvallar í Vatnsmýrinni, norður/suður-brautarinnar og vallarins alls? Í dag er miðað við að norður/suður-brautin fari árið 2022 og völlurinn allur 2024.

Þetta er staða málsins í dag. Þessi tillaga snýst um að finna lausnina, verja stöðuna þannig að þetta endi ekki með ósköpum.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Það er töluvert stærilæti í henni, eins og kemur oft fram í máli hv. þingmanns, en ég ætla þá bara að spyrja spurningarinnar: Hvernig á að bregðast við, hver er framtíðarlausnin, fyrst hv. þingmaður virðist vera með lausnir allra lausna, eins og stundum áður? Hvernig á að bregðast við þessum hagsmunum? Hvað er með öryggishagsmunina? Er ekkert að marka það sem fram kemur í samgönguáætlun frá öryggisnefnd FÍA, flugfélögunum? Er ekkert að marka það sem kemur fram um sjúkraflugið og mikilvægi þess fyrir alvarlega veikt fólk og slasað að komast að sjúkrahúsinu, 400–500 manns á ári? Í því eru F1-flutningar og F2-flutningar. Er hægt að treysta borgaryfirvöldum eitthvað frekar í dag fyrir aðalskipulagi Reykjavíkur?

Gert er ráð fyrir að norður/suður-brautin verði farin 2022, sem eru nákvæmlega sömu tímamörk
og voru árið 2013 þegar undirskriftasöfnunin var. Þá átti norður/suður-brautin að fara 2016. Getur hv. þingmaður verið sammála mér um að það sýndi samningsvilja Reykjavíkurborgar að taka upp aðalskipulagið og lengja þá fresti sem eru í dag með norður/suður-brautina 2022 og flugvöllinn allan 2024 meðan leitað er leiða sem verið er að skoða núna, eins og Hvassahraunið, og samhengi hlutanna? Hvassahraunið er í skoðun, en það verður ekki kominn nýr flugvöllur í Hvassahrauni ef sá staður verður valinn eftir þrjú ár. Sagan er svolítið þannig að iðulega hefur ekki verið hægt að treysta Reykjavíkurborg í þessu ferli síðustu 10–20 árin.

Frú forseti. Hv. þingmanni finnst málið kómískt. Ég get fullvissað hv. þingmann um að það er fjöldi fólks í þessu landi sem finnst ekkert kómískt við þetta mál. Það er bara mjög gott og áhugavert að sú skoðun komi fram hjá hv. þm. Þorsteini Víglundssyni, þingmanni Viðreisnar, í þessu máli, að málið sé kómískt. Þingmálið. Þingsályktunartillagan. Hv. þm. Þorsteini Víglundssyni finnst þá þingsályktunartillagan kómísk. Ókei, en ég held að ekki séu allir á sama stað og það er bara fínt að það sé komið fram hér.

Varðandi háleitar hugmyndir um hraðlest, eins og umræðan fer svo oft út í, hef ég oft skoðað og kynnt mér býsna vel Gardermoen-lestina milli Gardermoen og Óslóar, sem var afskrifuð að fullu fyrir nokkrum árum. Tekjurnar duga rétt fyrir rekstrarkostnaði frá degi til dags, sama vegalengd, sama lengd jarðganga, þetta er 50 km leið, 12–14 km af jarðgöngum. Ákveðinni kostnaðaráætlun hefur verið haldið á lofti á Íslandi, sem er upp á rúma 100 milljarða. Lestin í Ósló kostar sjálfsagt í kringum 300–350 milljarða. Það var raunverulega talan þannig að mér finnst menn oft kasta hlutum út í loftið, út í umræðuna og afvegaleiða hana með svona hlutum.

Tenging millilandaflugs og innanlandsflugs er bara hið besta mál. En að sama skapi, ef það gerist, eins og kom fram í dag og ég benti á, ef við förum til Keflavíkur, ef það verður áframhaldið af þessu, ef það verður ekki í Hvassahraun eða öðrum kostum nær borginni, hefur það verið metið þannig að farþegum í innanlandsfluginu fækki um 30–40%. Í dag eru erlendir farþegar 15–20% af innanlandsfluginu. Þetta hefur verið margreynt, er verið að reyna að gera milli Akureyrar og Reykjavíkur og hefur ekki gengið sérstaklega vel.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Það var mjög gott sem kom fram í máli hv. þingmanns: Neyðarbrautinni var lokað í framhaldi af dómi Hæstaréttar 2016. Í samningnum frá því í október 2013 eru þessar tímasetningar: Norður/suður-brautin — í staðinn fyrir að loka henni 2016, eins og farið var fram á í undirskriftasöfnuninni, var framlengt um sex ár, til 2022, og síðan að allur völlurinn væri farinn 2024.

Dómafordæmi er þá komið um þetta. Þá var það bara þessi samningur sem var gerður, sem ég var sem íbúi í þessu landi aldrei sáttur við, svo að það sé algerlega kristaltært. Eðli dómsins er komið fram, hvað hann markar. Neyðarbrautinni var lokað á sínum tíma. Tímasetningin árið 2016 var framlengd til 2022. Þá á norður/suður-brautin að fara og allur völlurinn 2024. Þetta er hinn kristaltæri skilningur á málinu í heild sinni. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að minna á það atriði.

Maður lenti í svolitlum vandræðum því að þetta er gríðarlega flókið mál. Ég áttaði mig bara á því seint í gærkvöldi, rétt fyrir miðnætti, að málið ætti að vera á dagskrá í dag. Það gafst því enginn tími til að undirbúa sig og til að fara í gegnum þetta gríðarlega flókna og efnismikla mál yfir svona langan tíma. Þessi saga spannar ár og áratugi. En þetta er lykillinn. Ég spyr hvort hv. þingmaður sé sammála mér í þessu atriði, með dómafordæmið sem er komið með neyðarbrautina — norður/suður-brautin 2022 og völlurinn allur 2024.

Herra forseti. 17 ár um þetta mál, þetta eru að verða þrír áratugir hjá mér. Ég hef fylgst vel með því sem hefur gerst í málinu og sögu þess. Það er gríðarlega mikilvægt í þessu máli að átta sig á því sem héraðsdómur og Hæstiréttur fjölluðu um í dómsniðurstöðum á sínum tíma, að skoða t.d. niðurstöður hjá héraðsdómi þar sem dómarinn bendir á hvaða leiðir eigi að fara í málinu er snúa að öryggismálum. Stóra vandamálið við þessa dóma er að þeir snerust bara um samningana, að samningar skyldu standa. Málið fyrir dómi, héraðsdómi og Hæstarétti, sneri aldrei að flugöryggi eða öryggishagsmunum samfélagsins. Málið var heldur aldrei borið þannig fram á þeim tíma, heldur bara þetta atriði, efnislega, um að samningurinn skyldi standa. Það þarf að koma skýrt fram og er mjög alvarlegt í samhengi hlutanna.

Þá ítreka ég það sem ég hef sagt hér áður í dag um viðbrögð borgarstjóra Reykjavíkur við viðtali við mig í Morgunblaðinu í byrjun desember. Borgarstjóri segir að mögulega hefði átt að skoða öryggismálin betur í öllu þessu máli. Það hefur ekki verið neinn forgangur hjá borginni að skoða öryggishagsmuni tengda öllu þessu máli. Það hefur verið stefna núverandi borgaryfirvalda mjög lengi að koma flugvellinum frá. Það hefur verið undirliggjandi mjög lengi. Menn hafa aldrei náð því hvernig lenda eigi málinu í stóru myndinni þannig að menn geti komist sáttir frá málinu í heildarsamhenginu.

Virðulegur forseti. Ég ætla ekki að lengja umræðuna mikið, ég ætlaði að sitja á mér og taka ekki til máls, en það eru þó nokkur atriði sem mig langar að koma á framfæri.

Ég held að það hafi komið fram í ræðu áðan að eingöngu þingmenn landsbyggðarinnar væru að leggja þetta frumvarp fram, en ég sé alla vega einn þingmann annars Reykjavíkurkjördæmisins og tvo þingmenn Suðvesturkjördæmis, svo því sé til haga haldið.

Ég er þingmaður Suðvesturkjördæmis og er ekki á þingsályktunartillögunni. Ég hef samt fullan skilning á því að tillagan sé fram komin. Ef ég væri spurð hvort ég vildi að flugvöllur og miðstöð innanlandsflugs yrði áfram í Vatnsmýrinni í Reykjavík uns annar jafn góður eða betri kostur væri tilbúinn til notkunar myndi ég hiklaust svara því játandi.

Ég myndi gera það sama ef rætt væri um miðstöð sjúkraflugs, en ég verð reyndar að viðurkenna að ég set smáspurningarmerki við miðstöð kennsluflugs.

Að því sögðu er það oft þannig í skipulagsmálum að ef maður væri með autt blað myndi maður gera hlutina öðruvísi. Ég hygg að staðsetning Reykjavíkurflugvallar í Vatnsmýrinni sé mjög góð að mörgu leyti, ef ekki væri búið að skipuleggja allt í kringum hann og ef Reykjavíkurborg hefði í gegnum tíðina ekki gert ráð fyrir að flugvöllurinn færi.

Mig langar þó að segja að það að fara í þjóðaratkvæðagreiðslu um atriði er varðar skipulagsvald sveitarfélaga er í mínum huga ákveðin árás á sjálfsákvörðunarrétt sveitarfélaga og skipulagsvald þeirra. En að því sögðu verð ég líka að segja: Við erum trekk í trekk að lenda í ákveðnum vandamálum hvað varðar mismunandi sýn og skoðanir á skipulagsmálum. Við erum að lenda í vandræðum með að tengja rafmagn við rafmagnsnotendur, þ.e. hvað varðar lagningu lína og annað. Við erum að lenda í vandræðum með vegasamgöngur og Reykjavíkurflugvallarmálið hefur verið mál sem við höfum rifist um, ég held að hægt væri að segja svo áratugum skiptir.

Því langar mig að varpa því fram, sem ég hef gert áður, hvort ekki sé tímabært að landsskipulag, sem afgreitt er frá þinginu, taki mið af ákveðnum grunninnviðum eins og til að mynda hringvegi, lagningu rafmagns og mikilvægi veitna, og þá jafnframt út frá mikilvægum innviðum eins og höfnum og flugvöllum.

Með því væri að einhverju leyti hægt að segja að verið væri að takmarka skipulagsvald sveitarfélaga en þá væri ekki verið að taka einstök verkefni út heldur væri verið að taka svona einhverja heildarsýn, setja hana niður í einhvers konar samkomulag, sem ég efast ekki um að yrði örugglega mikið deilt um og allir yrðu aldrei fullkomlega sáttir um. Skipulagsvald sveitarfélaga myndi svo virka í kringum það allt.

Þetta er eitthvað sem mig langaði að varpa hérna fram í umræðuna, sem annars hefur verið mjög fjörug og skemmtileg um mál sem þjóðin hefur rifist um í áratugi og er löngu orðið tímabært að finna á því einhverja lausn.

Ég treysti því að lausnin sé sú að flugvöllurinn hverfi ekki úr Vatnsmýrinni fyrr en annar jafn góður eða betri kostur komi til.