Vinna íslenskra stjórnvalda vegna innleiðingar þriðja orkupakka ESB

Forseti. Mig langar að byrja á því að fullyrða að EES-samningurinn sé undirstaða undir mikilvægasta alþjóðasamstarf sem Ísland hefur tekið þátt í. Við höfum ómælda hagsmuni af því að viðhalda samningnum með öllum kostum hans, en jafnframt að tryggja virka hagsmunagæslu okkar þar. Það er ástæða til að fagna því að Alþingi hefur samþykkt skýrslubeiðni til utanríkisráðherra um kosti og galla aðildar okkar að þessum samningi. Ég treysti því að við fáum þar faglegt og hlutlaust mat á stöðunni.

Mig langar að víkja að því sem er ástæðan fyrir því að ég bað um að fá að eiga orðastað við hæstv. ráðherra, það er hvernig fulltrúar ákveðinna flokka hafa reynt að tala samninginn um EES niður líkt og ekki sé um tvíhliða markaðssamstarf að ræða og hagsmunagæslan sé engin. Þannig samþykktu tveir stjórnarflokkar á landsfundi sínum ályktanir sem virðist gagngert beint gegn hinum svokallaða þriðja orkupakka EES-samstarfsins og fulltrúar Sjálfstæðisflokksins hafa komið þeim sjónarmiðum sínum á framfæri í fjölmiðlum, bæði hér á landi og í Noregi, að hér sé um stórvarasama löggjöf að ræða, málið snúist um yfirráð yfir auðlindunum okkar.

Nú er það svo, herra forseti, að þetta eru upplýstir þingmenn og það er hlustað þegar þeir tjá sig. Það má setja þessar samþykktir og þessar fullyrðingar í samhengi við það sem m.a. segir í nýrri skýrslu utanríkisráðherra og nýlega var rædd hér á Alþingi, með leyfi forseta:

„Samkvæmt EES-samningnum hefur Ísland margvísleg tækifæri til að hafa áhrif á mótun nýrra EES-reglna. … Til að mynda býðst íslenskum sérfræðingum þátttaka í sérfræðingahópum sem framkvæmdastjórnin hefur samráð við um mótun löggjafar.“

Þegar þetta er allt sett í samhengi þá vakna óneitanlega spurningar. Það er ljóst að tækifæri okkar til hagsmunagæslu eru til staðar og þau eru skýr. Þá er spurt: Hvaðan stafa þær áhyggjur sem upp hafa komið hvað varðar hagsmunagæslu fyrir Íslands hönd í samstarfinu?

Ég óska eftir því að fá á hreint frá hæstv. ráðherra: Hver eru helstu sjónarmið og hagsmunir Íslands varðandi þriðja orkupakka Evrópusambandsins sem felur í sér löggjöf á sviði innri orkumarkaðarins?

Auðvitað má finna svarið við þessu að hluta til a.m.k. í greinargóðu minnisblaði sem var nýlega sett saman að beiðni hæstv. ráðherra um þessi álitaefni. Þar kom fram að þeir sem höfðu lesið tilskipunina vissu að þriðji orkupakkinn haggar í engu yfirráðum íslenskra stjórnvalda yfir orkuauðlindunum okkar, að réttur Íslands til að ákveða skilyrði nýtingu orkuauðlinda eða orkugjafa okkar er óbreyttur og að forræði Íslands yfir leyfisveitingum til lagningar sæstrengs er óhaggað.

Mig langar til að fá staðfestingu ráðherra á því að áhyggjur samstarfsmanna hennar séu úr lausu lofti gripnar.

Í öðru lagi spyr ég hæstv. ráðherra: Hvaða aðkomu hafa íslensk stjórnvöld haft af fyrstu stigum vinnunnar, þ.e. við mótun löggjafarinnar? Hvernig komu þau sjónarmiðum Íslendinga á framfæri? Tengt því óska ég svara við því á hvaða vettvangi þessi vinna fór fram og hvaða gögn er að finna um þau.

Forseti. Mig langar að þakka hv. þingmanni og fyrirspyrjanda fyrir að taka þetta mál á dagskrá og sömuleiðis hæstv. ráðherra fyrir skýr og greinargóð svör. Það er einmitt mjög mikilvægt í þessari umræðu að við fáum staðreyndirnar fram því að umræðan um þetta tiltekna mál hefur byggst held ég á töluverðri vanþekkingu á málinu og í fjölmiðlum hefur verið blásið upp eitthvert meint valdaframsal á orkuauðlindum landsins án þess að nokkur innstæða sé fyrir þeim fullyrðingum.

Það er raunar sorglegt að horfa upp á rótgróna, getum við sagt, stjórnmálaflokka og stjórnarflokka sem hér hafa verið við stjórnvölinn árum og áratugum saman nánast samfleytt, eins og Framsóknarflokkinn og Sjálfstæðisflokkinn, sem eru farnir að tala kerfisbundið niður samninginn um Evrópska efnahagssvæðið án þess að hafa nokkra hugmynd um hvert eigi að stefna, án þess að hafa nokkra hugmynd um hvað endurskoðun á slíkum samningi eigi að fela í sér eða hvaða tækifæri yfir höfuð séu til endurskoðunar á þeim samningi. Þetta er mikilvægasti alþjóðasamningur sem Ísland hefur nokkru sinni gert og er undirstaða atvinnustarfsemi í landinu. Við eigum ekki að leggja hér upp í ferð án fyrirheits.

Herra forseti. Ég vil eins og hv. þm. Þorsteinn Víglundsson þakka hæstv. ráðherra fyrir yfirgripsmikið svar og vandað eins og hennar er von og vísa, það er mjög upplýsandi. Það hefur verið fylgst með þessu ferli frá upphafi. Þess vegna veltir maður því fyrir sér hvort verið sé að reyna að slá einhverja pólitískar keilur af hálfu tiltekinna þingmanna innan Sjálfstæðisflokksins. Eru þingmenn Sjálfstæðisflokksins komnir í samkeppni við Miðflokkinn í því hver er yfirlýsingaglaðastur gagnvart því að tortryggja EES-samninginn?

Ég vil hins vegar fagna þeim ákveðnu áherslum sem koma fram hjá hæstv. ferðamála- og iðnaðarráðherra, en líka þeim áherslum sem koma fram m.a. í skýrslu utanríkisráðherra um mikilvægi EES-samningsins, mikilvægasta viðskiptasamnings sem við Íslendingar höfum gert.

Það skiptir gríðarlega miklu máli að þeir þingmenn sem tjá sig um samninginn geri það af ábyrgð og þeir geri það af festu og þeir geri það með rökum. Rökin eru þau að íslensk stjórnvöld hafa augljóslega verið á vaktinni þegar kemur að þessu, þau hafa verið að gæta hagsmuna Íslendinga, orkuneytenda hér heima. Ég vil sérstaklega fagna því.

Herra forseti. Ég get ekki látið hjá líða að blanda mér í þessa umræðu. Ég held að í allri pólitískri umræðu um mikilvæg mál sé rétt að horfa til staðreynda.

Ég fagna því að í umræðu um þriðja orkupakkann er búið að draga fram staðreyndir málsins, en það leiðir jafnframt í ljós hversu auðvelt er að afvegaleiða mikilvæga umræðu með upphrópunum, fullyrðingum út í loftið sem hafa ekki við nein rök að styðjast og síðan leiðir hvað af öðru og menn sjást ekki fyrir.

Auðvitað er alltaf sjálfsagt að vera með vakandi auga á EES-samningnum og velta fyrir sér mikilvægi hans og hlutverki, en ég held að menn eigi að nálgast þá umræðu af mjög mikilli ábyrgð, vegna þess að það sem er undir er ekki bara þriðji orkupakkinn eða einhverjir afmarkaðir hlutir eins og innflutningur á kjöti og þess háttar þar sem menn vilja taka þetta niður í afmarkaða búta, heldur mjög miklir og stórir hlutir undir. Menn eiga að horfa á heildarmyndina og menn eiga einmitt ekki að vera hræddir við það.

Virðulegi forseti. Ég ætla að þakka hæstv. ráðherra fyrir greinargóð svör sem og þeim þingmönnum sem hafa tekið hér til máls og vona að þeir hafi allir áttað sig á því að tilgangur umræðunnar var nákvæmlega þessi, að fá staðreyndir upp á borðið og tala um hagsmunagæslu okkar.

Mér þykir ljóst af umræðunni að það er þörf á vitundarvakningu um mikilvægi samningsins um Evrópska efnahagssvæðið og virkri þátttöku ráðherra í að tryggja að réttar upplýsingar um Evróputilskipanir og vinnuna við þær komist að í umræðunni. Við höfum einfaldlega ekki efni á því að grafið sé undan tiltrú almennings á samstarfinu á grundvelli rangra upplýsinga. Það er jafn hættulegt og það er mikilvægt að hafa réttar upplýsingar og ræða þær og þróunina.

Það er líka ljóst samkvæmt þessu að áhyggjur stjórnarflokkanna eru úr lausu lofti gripnar. En ráðherrar ríkisstjórnarinnar þurfa að beita sér fyrir því að auka tiltrú eigin flokksmanna á þeirri hagsmunagæslu sem þeir sinna og hefur verið sinnt í þessu alþjóðasamstarfi.

Það hefur komið fram að við höfum margvísleg og skýr tækifæri til að taka virkan þátt í mótun þeirra reglna sem eru innleiddar hér á grundvelli EES-samstarfsins. Það er mikilvægt að við búum svo um hnútana, m.a. með því að hafa til reiðu sérfræðinga sem geta beitt sér í málinu og vakandi stjórnmálamenn, að við getum nýtt okkur þessi tækifæri til hins ýtrasta.

Ef vilji er til að hafa enn meiri áhrif þá liggur náttúrlega beint við að þjóðin fái að kjósa um það að uppfæra EES-samninginn, upp um deild, með inngöngu í Evrópusambandið, en það er nú efni í aðra umræðu.

Mig langar til að ljúka máli mínu með annarri spurningu til hæstv. ráðherra, hún er þessi: Verður þetta mál lagt fyrir þing nú í vor? —Takk fyrir umræðuna.