Þjóðaratkvæðagreiðsla um framhald viðræðna um aðild Íslands að Evrópusambandinu

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir framsögu hennar. Henni varð tíðrætt um leiðsögn þjóðarinnar og að þeir stjórnmálaflokkar sem fulltrúa eiga á lýðræðislega skipuðu Alþingi þyrftu leiðsögn þjóðarinnar. Ég velti því fyrir mér af því að mér fannst það ekki koma nógu skýrt fram hjá hv. þingmanni, framsögumanni málsins, hver afstaða hennar flokks eða fylkingar sé í þessu máli. Er það markmið Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs að vera í viðræðum við Evrópusambandið um aðild að því? Og jafnvel ef ekki, hvert yrði markmið Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs í slíkum aðildarviðræðum?

Ég velti því svo líka fyrir mér og það væri ágætt ef hv. framsögumaður gæti imprað á því eða útskýrt það örstutt fyrir mér hvað það sé í þessu sérstaka máli, málinu um aðildarviðræður að Evrópusambandinu, sem sé svo stórt að það þurfi leiðsagnar þjóðarinnar við, að lýðræðislega kjörnir fulltrúar á Alþingi þurfi leiðsögn þjóðarinnar til að geta tekið afstöðu í því, í samanburði við önnur mál sem eru til umfjöllunar á Alþingi sem eru stór hagsmunamál þjóðarinnar til framtíðar eins og t.d. virkjanamál, uppbyggingu nýs spítala og áfram mætti lengi telja. Ég ítreka það og árétta að ef ég skil tillöguna rétt er hún bara þingsályktunartillaga um aðildarviðræður, ekki um inngöngu heldur viðræður, en hvað er það í þessu máli sem er svo stórt að það þurfi leiðsagnar þjóðarinnar við?

Virðulegi forseti. Þingsályktunartillagan sem hér er til umfjöllunar er allsérstök að formi til. Ég vildi í upphafi máls míns víkja aðeins að því, þ.e. forminu.

Hér liggur fyrir þinginu þingsályktunartillaga um að fram fari þjóðaratkvæðagreiðsla um hvort halda skuli áfram aðildarviðræðum, eins og sagt er, halda skuli áfram. Nú liggur reyndar fyrir að íslensk stjórnvöld sendu Evrópusambandinu bréf í mars á þessu ári með þeim fyrirmælum að ekki verði lengur litið á Ísland sem umsóknarríki. Í því ljósi hvarflaði að mér að þingsályktunartillagan væri formsins vegna, vegna orðalagsins í henni, hreinlega ekki tæk til afgreiðslu á þessu þingi. Hún er einfaldlega ekki í samræmi við raunveruleikann. Halda áfram hverju? Viðræðunum er lokið og það sem meira er, íslensk stjórnvöld hafa sérstaklega áréttað að Ísland sé ekki lengur umsóknarríki. Þegar af þeirri ástæðu er tillagan allsérstök. Væntanlega kemur þetta atriði sérstaklega til umræðu í hv. utanríkismálanefnd sem fær málið til umfjöllunar.

Um hvað er þingsályktunartillagan hins vegar efnislega? Í þessu ljósi og í ljósi raunveruleikans hefði ég talið nær fyrir áhugamenn um inngöngu í Evrópusambandið að leggja fram þingsályktunartillögu t.d. um að hefja viðræður og þá með einhvers konar leiðbeiningu um samningsforsendur eða markmið. Langeðlilegast hefði hins vegar verið að þessir áhugamenn um aðild Íslands að Evrópusambandinu hefðu komið fram af heiðarleika og lagt fram þingsályktunartillögu eða lagafrumvarp, til að taka af allan stjórnskipulegan vafa um gildi afstöðu Alþingis í málinu, um að fela ríkisstjórninni að sækja um aðild að ESB að undangenginni þjóðaratkvæðagreiðslu um aðildarumsókn.

Ég bendi á að hafi mönnum í þessum sal þótt staða Íslands óljós gagnvart ESB undanfarið varpar þessi þingsályktunartillaga engu ljósi á þá stöðu nema síður sé. Af hverju koma flutningsmenn tillögunnar ekki hreint til dyranna í þeim efnum og endurflytja þingsályktunartillögu sína frá árinu 2009, með þó þeirri jákvæðu viðbót svo því skuli nú haldið til haga að fram fari þjóðaratkvæðagreiðsla um aðildarumsókn?

Það er rétt að fagna þeirri umræðu sem hefur orðið hér um þjóðaratkvæðagreiðslu í tengslum við ESB-umsókn, í öllu falli fagna ég því að menn virðast almennt vera sammála um það þvert á alla flokka að eðlilegt sé að spyrja þjóðina álits áður en sótt er um aðild eða aðildarviðræðum haldið áfram, ef menn vilja túlka það þannig. En ég er auðvitað hugsi yfir því að fólkið sem vildi alls ekki, ekki með nokkru móti, bera aðildarumsóknina árið 2009 undir þjóðina er nú komið á þessa skoðun og þessu sama fólki er mjög umhugað um að fá leiðsögn þjóðarinnar í málinu.

En af hverju skyldi það nú vera að menn hafi ekki lagt fram þingsályktunartillögu eða lagafrumvarp um umsókn að Evrópusambandinu í dag eða á þessu þingi? Mér finnst svarið blasa við. Það er vegna þess að þessir sömu flutningsmenn tillögunnar geta það ekki. Þeir geta ekki flutt tillögu sem kvæði á um ályktun um að Ísland sækti um aðild vegna þess að það eru ekki allir flutningsmenn þingsályktunartillögunnar sem hér er til umræðu þeirrar skoðunar að Ísland eigi að ganga í Evrópusambandið. Þess vegna geta þeir ekki lagt fram þingsályktunartillögu sem væri miklu meira í stíl við það sem þingsályktunartillagan felur kannski efnislega í sér, sem er umsókn um aðild að Evrópusambandinu.

Það virðist vera kominn upp hópur manna, a.m.k. hér á þingi, sem telur aðildarviðræður einhvers konar markmið í sjálfu sér. Það er orðið eitthvert pólitískt keppikefli sumra hv. þingmanna að vera í aðildarviðræðum. Þetta sama fólk hefur það ekki að markmiði að ganga í Evrópusambandið. Það vill bara vera í aðildarviðræðunum. Það er alveg nýtt. Flokkar þessa fólks hafa það jafnvel á stefnuskrá sinni að ganga ekki í Evrópusambandið en það er samt keppikefli að vera í aðildarviðræðum. Þetta er alveg nýr veruleiki, þetta þekkjum við ekki frá fyrri tíð og það verður fróðlegt að fylgjast með kosningabaráttu þessara flokka eða stjórnmálamanna af þessum toga næst. … Nei, ég hef ekki áhuga á að ganga í Evrópusambandið en ég legg á það mikla áherslu að við séum í aðildarviðræðum.

Hvaða farsaleikskáld sem er væri fullsæmt af þeirri leikfléttu og því leikriti sem er hér boðið fram fyrir þjóðina. Þetta er auðvitað ekkert annað en farsi. Maður gengur niður Laugaveg pakksaddur eða í öllu falli lystarlaus, gengur inn á veitingastað, sest þar við borð, fær matseðil, lætur dedúa og dekstra við sig, borðað kannski brauðið sem er ókeypis og drekkur vatnið úr glösunum, gengur síðan út. Nei, það var aldrei ætlunin að borða, ég er ekki svangur. Ég vildi bara kíkja á matseðilinn, vildi bara velta honum fyrir mér, átti leið um. Þetta er auðvitað farsi og þetta er ekki boðlegt. Þeir sem hafa tekið að sér það verk að vera í forustu í stórum stefnumálum þjóðarinnar, hafa á því skoðun hvert skuli halda — þetta er auðvitað ekki boðlegt. Þetta er farsi, alger farsi, leikrit sem er sett á svið fyrir þjóðina undir því yfirskini að verið sé að koma til móts við vilja hennar. Stjórnmálamenn hér, lýðræðislega kjörnir fulltrúar, ætla bara að gefa það eftir að hafa ekki lengur skoðanir á hlutunum. Það á að leita leiðsagnar þjóðarinnar í málinu og vera í aðildarviðræðum en þó ekki ganga inn og því er aldrei svarað hvernig þessu á að lykta.

Virðulegi forseti. Utanríkisráðherra sendi bréf í mars eins og ég gat um í upphafi máls míns til Evrópusambandsins. Því skal haldið til haga að bréfið var ritað í kjölfar ákvörðunar ríkisstjórnar Jóhönnu Sigurðardóttur um að stöðva viðræðurnar. Það var fyrrverandi ríkisstjórn sem stöðvaði viðræðurnar á síðasta kjörtímabili. Sú ríkisstjórn setti málið á ís og þeir sem stöðvuðu viðræðurnar á síðasta kjörtímabili koma hér fram kinnroðalaust og leggja fram þingsályktunartillögu sem á að snúa því upp á núverandi ríkisstjórn að ljúka málinu, sem þeir höfðu þó alla burði til að ljúka við ef þeir hefðu viljað það, fjögur ár. Það á að snúa því upp á núverandi ríkisstjórn.

Ég vil að lokum geta þess að ég tel að þingsályktunartillagan sé þess utan tæknilega vanbúin, hún felur í sér vanbúið verklag eins og fyrri þingsályktunartillaga og er í raun og veru vanvirðing við íslenskt stjórnskipulag. Hér á eftir að taka afstöðu til breytinga á stjórnarskrá áður en menn ætla að ræða við Evrópusambandið. Vilja menn ekki gera það fyrst? Vilja menn ekki leiða það mál til lykta að menn geti yfir höfuð gengið í Evrópusambandið áður en menn fara að fara í aðildarviðræður við Evrópusambandið upp á hundruð millj. kr. án þess að nokkur heimild sé fyrir því í stjórnarskránni að nokkru leyti?

Virðulegi forseti. Mig varðar bara ekkert um það hverja Evrópusambandið telur stöðu Íslands vera. En forseti Alþingis. Það er búið að senda Evrópusambandinu bréf, stjórnvöld Íslands hafa sent Evrópusambandinu bréf, þar sem skýrt kemur fram að Ísland sé ekki lengur umsóknarríki og það bara nægir, það er afstaða Íslands. Hvað Evrópusambandið ætlar að gera við það bréf eða hvað það gerir í sínum skjalaskáp, það varðar mig bara ekkert um og ætti ekki að varða þingið sérstaklega. Það verður þó að teljast furðulegt, svo að ekki sé meira sagt, ef Evrópusambandið heykist á því að viðurkenna bréfið með einhverjum hætti. Þetta er náttúrlega mjög undarlegt.

Ég nefndi tæknilegan ágalla á þessari þingsályktunartillögu. Ég átta mig á því að menn geta lagt fram, eins og hv. þm. Jón Þór Ólafsson nefnir það, alls kyns rugl og ég held að ég geti fullyrt að þetta mál er svo sem ekki fyrsta málið af slíkum toga og alveg örugglega ekki hið síðasta. Það breytir því hins vegar ekki að það hlýtur að koma til alvarlegrar skoðunar hjá hv. utanríkismálanefnd hvort nefndin sjálf geri ekki tillögu um að málinu verði vísað frá eða einstakir þingmenn. Það hefur hvarflað að mér að gera það. Maður er bara svo nútímalegur og víðsýnn að maður vill greiða fyrir umræðu í öllum málum og atkvæðagreiðslu. Það er kannski ágætt að þetta mál fari í atkvæðagreiðslu sem fyrst.

Virðulegi forseti. Ég sé að ég þarf að koma mér í mjúkinn hjá hv. þingmanni vegna þess að hann talar fyrir hönd þjóðarinnar, hann veit hver þjóðarviljinn er og samkvæmt honum er sá vilji bara einn. Það liggur fyrir að þjóðarviljinn telur brýnt að kjósa um áframhaldandi aðildarviðræður.

Í þessu sambandi vil ég vekja athygli á nýrri skoðanakönnun sem var kynnt í vikunni, í fyrradag. Þar er spurt hvort viðkomandi svarendur vilji að Ísland verði áfram umsóknarríki að ESB. Niðurstaða úr þeirri könnun er sú að ekki nema 41,6% vilja að Ísland séu áfram umsóknarríki að ESB. Öllu fleiri vilja að Ísland sé ekki umsóknarríki að ESB Hvaða könnun? og 15,9% tóku ekki afstöðu. Þetta er könnun sem vefritið Andríki lét gera og var framkvæmd af MMR, skoðanakönnunarfyrirtæki, fyrir þá sem er umhugað um þjóðarvilja og skoðanakannanir.

Ég ætla ekki að leggja það til hér að menn hlaupi eftir skoðanakönnunum, alls ekki, eða leggi of mikla vigt á skoðanakannanir. En mér hefur fundist hv. þm. Jón Þ. Ólafsson, í andsvari hér rétt áðan, ásamt fleiri þingmönnum, hafa talað ansi fjálglega um þjóðarviljann í þessu sambandi. Menn eru svolítið hömlulausir, ef ég mætti segja sem svo, í túlkun sinni á þjóðarviljanum.

Hvað varðar kosningaloforð Sjálfstæðisflokksins vil ég hins vegar segja að ég hef aldrei gefið upp þá afstöðu eða lofað þjóðaratkvæðagreiðslu um aðildarviðræðurnar sem slíkar og er ekki bundin af loforðum annarra manna, einstakra frambjóðenda.

Virðulegi forseti. Það sem ég nefndi um stjórnskipun Íslands var eingöngu í þeim tilgangi að benda á að það eru allir sammála um að breyta þarf stjórnarskrá Íslands hyggist menn ganga í Evrópusambandið. Það hlýtur að vera fyrsta verkefni áhugamanna um inngöngu Íslands í Evrópusambandið að ganga frá því máli. Menn hljóta að gera það. Menn hljóta að bera þá virðingu fyrir stjórnarskránni að menn skoði að hvaða leyti hún heimili aðildarumsókn að Evrópusambandinu. Það er bara það sem ég benti hér á, ef það er spurning hv. þingmanns, ég áttaði mig ekki á að hann væri að spyrja út það í sérstaklega, eða hvort þar var eitthvað annað atriði undir.

Hv. þm. Helgi Hrafn Gunnarsson var ekki með aðra spurningu konkret. Hvernig viltu skoða þjóðarviljann, spyrja þjóðina? — Já, það er alveg ótvírætt að það hlýtur að þurfa og ég held að þverpólitísk sé samstaða um — ég held að það hafi verið og sé þannig núna, þó að flutningsmenn þeirrar tillögu sem hér er til umræðu hafi staðið svona óhönduglega að verki við framlagningu hennar — að spyrja þjóðina hvort menn vilji fara í aðildarviðræður við Evrópusambandið. Það er það sem menn áttu að gera á síðasta kjörtímabili. Það var ekki gert. Og erum við þá ekki sammála, hv. þingmaður og ég, um að sú þingsályktunartillaga og sú vegferð sem farið var í á síðasta kjörtímabili var ólýðræðisleg? Getum við ekki verið sammála um að hún var ólýðræðisleg? Og ef við erum sammála um það, er þá ekki rétt að menn vindi ofan af þeirri vitleysu?

Virðulegi forseti. Ég held að hv. þm. Helgi Hrafn Gunnarsson misskilji mig illilega eða afstöðu mína í þessu máli. Við erum alveg sammála um það, hv. þingmaður og ég, að aðildarviðræðum Íslands við Evrópusambandið verður ekki hrundið af stað og ekki heldur haldið áfram, ef menn kjósa að líta svo á að þær séu enn í gangi, án þjóðaratkvæðagreiðslu um það. Það er alveg ljóst.

Þess vegna spurði ég í ræðu minni af hverju flutningsmenn þingsályktunartillögunnar hefðu ekki frekar sett fram þingsályktunartillögu um inngöngu Íslands í Evrópusambandið, um aðildarviðræður. Af hverju var það ekki lagt fyrir þingið? Ég veit svarið. Vegna þess að þá hefði það orðið þannig að sumir flutningsmenn þingsályktunartillögunnar hefðu ekki greitt henni atkvæði. Það er bara þannig.

En við erum alveg sammála um það, hv. þingmaður og ég, að það þarf að spyrja þjóðina í þessu máli. Það var ekki gert árið 2009 og það verður ekki haldið áfram á grundvelli þingsályktunartillögu sem var hrundið í framkvæmd með svo ólýðræðislegum hætti; henni verður ekki haldið áfram af þessari ríkisstjórn. Það er alveg ljóst.