Staðan að lokinni þjóðaratkvæðagreiðslu, munnleg skýrsla forsætisráðherra
Ríkisstjórn
Stjórnarandstaða
Tímalína umræðunnar
Samkomulag er um tilhögun umræðunnar. Í fyrri umferð hefur forsætisráðherra átta mínútur til framsögu og talsmenn annarra flokka fimm mínútur hver. Í síðari umferð hefur hver þingflokkur þrjár mínútur og forsætisráðherra þrjár mínútur í lokin. Þingmaður utan flokka hefur þrjár mínútur.
Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þetta tækifæri til þess að ræða stöðuna að lokinni þjóðaratkvæðagreiðslu um viðaukann við Icesave-lögin frá fyrrahausti. Þjóðaratkvæðagreiðslan markaði tímamót að því leyti að hún ryður brautina fyrir beint lýðræði í landinu og það er mjög jákvætt. Við þurfum í þinginu að leggja allt kapp á að afgreiða það frumvarp sem ég hef lagt fram um stjórnlagaþing, það verði kvatt saman hið fyrsta til þess að bæta stjórnskipan landsins og festa þann möguleika í…
Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þetta tækifæri til þess að ræða stöðuna að lokinni þjóðaratkvæðagreiðslu um viðaukann við Icesave-lögin frá fyrrahausti. Þjóðaratkvæðagreiðslan markaði tímamót að því leyti að hún ryður brautina fyrir beint lýðræði í landinu og það er mjög jákvætt. Við þurfum í þinginu að leggja allt kapp á að afgreiða það frumvarp sem ég hef lagt fram um stjórnlagaþing, það verði kvatt saman hið fyrsta til þess að bæta stjórnskipan landsins og festa þann möguleika í lögbókina að tiltekinn hluti þjóðarinnar geti knúið fram þjóðaratkvæðagreiðslur.
Ríkisstjórnin fylgdi í einu og öllu gildandi stjórnskipan við undirbúning þjóðaratkvæðagreiðslunnar. Hún greiddi umsvifalaust fyrir því að málskot forseta til þjóðarinnar næði fram að ganga með samþykkt sérstakra laga um þjóðaratkvæðagreiðsluna og með hnökralausri framkvæmd hennar. Úrslitin á laugardaginn voru skýr um kosningaefnið sjálft en þau ljúka hvorki málinu né leysa vandann. Lögum nr. 1/2010 var hafnað með yfirgnæfandi meiri hluta eins og við mátti búast enda mælti enginn með öðru þar sem lögunum hafði í raun þegar verið ýtt til hliðar í nýrri samningalotu.
Þrátt fyrir skýr úrslit þjóðaratkvæðagreiðslunnar er enn ósamið í Icesave-deilunni. Strax og forseti Íslands hafði nýtt sér málskotsrétt sinn í byrjun árs hafði ríkisstjórnin forgöngu um skipan nýrrar samninganefndar þar sem allir stjórnmálaflokkar á Alþingi áttu aðkomu. Í þeirri samninganefnd hefur verið góð samstaða og nýjar viðræður við bresk og hollensk stjórnvöld um lausn málsins hafa staðið um hríð.
Ríkisstjórnin hefur lagt höfuðáherslu á að sá þráður slitnaði ekki hvað sem þjóðaratkvæðagreiðslunni liði og samstaða héldist í íslensku samninganefndinni og samráðinu milli stjórnmálaflokka. Sú viðleitni hefur skilað þeim árangri að Bretar og Hollendingar hafa fallist á að halda viðræðunum áfram.
Á undanförnum vikum hefur umtalsvert þokast í samkomulagsátt og hafa Bretar og Hollendingar m.a. lagt fram tilboð sem felur í sér betri kjör en fyrri samningur. Í viðræðunum hefur íslenska samninganefndin einnig lagt fram tilboð sem felur í sér og ítrekar að Ísland muni greiða lágmarkstryggingar vegna Icesave-reikninganna upp á 20.887 evrur. Þetta hefur verið forsenda íslenskra stjórnvalda frá bankahruninu og þetta er forsenda íslensku samninganefndarinnar nú.
Íslensk stjórnvöld munu áfram vinna að farsælli lausn Icesave-málsins á þessum nýja grunni og með samninganefndinni sem hefur skilað góðu verki. Ég tel það ákaflega mikilvægt að í umræðum að lokinni þjóðaratkvæðagreiðslu hafi forustumenn stjórnarandstöðuflokkanna lagt áherslu á að haldið verði áfram að vinna að lausn málsins á þessum sameiginlega grunni.
Þingleg eining virðist því ríkja um að halda samningaumleitunum áfram með það fyrir augum að knýja fram samninga sem endurspegla sanngjarna skiptingu þjóðanna þriggja á búsifjum vegna Icesave-glæfra Landsbankans. Þjóðirnar hafa sammælst um að halda viðræðum áfram. Ríkisstjórnin hefur þegar lagt drög að því að haldinn verði sem fyrst fundur formanna flokka og samninganefndar til að ræða næstu skref. Ég treysti því að áfram verði full samstaða og gott samráð milli stjórnar og stjórnarandstöðu um að leiða málið til lykta.
Engum blöðum er um það að fletta að tafirnar á lausn Icesave-málsins kosta okkur milljarðatugi. Eðlileg og nauðsynleg fjármálaviðskipti milli Íslands og annarra landa hafa ekki komist á vegna Icesave-deilunnar. Horfurnar í efnahagsmálum hafa versnað og dráttur á efnahagsbata og hagvexti mun magna upp öll okkar vandamál í ríkisfjármálum og efnahagsmálum í stað þess að horfur voru á því að rofa tæki til síðar á árinu. Stórar fjárfestingar eru í hættu vegna tregðu alþjóðlegra lánastofnana til fjárútvegunar á arðbærum kjörum.
Alþýðusambandið telur að vegna tafanna verði landsframleiðsla 2,4% minni en ella og að atvinnulausum gæti fjölgað um 2.000–3.500 manns. Efnahagsleg endurreisn atvinnulífsins hefur þegar tafist um hálft ár. Komi til frekari lækkunar á lánshæfismati ríkisins gæti það enn aukið á erfiðleika vegna endurfjármögnunar á skuldum fyrirtækja á næstu missirum. Aldrei verður hægt að reikna þetta tap út nákvæmlega í krónum og aurum en enginn getur horft fram hjá því.
Við höfum lagt mikla áherslu á það hvarvetna í viðræðum við stjórnvöld annarra landa og erlenda fjölmiðla að ósanngjarnt sé að deilum okkar við Breta og Hollendinga sé blandað saman við önnur alþjóðleg samskipti Íslendinga, slík samblöndun geti einnig dregið úr getu Íslendinga til þess að standa við skuldbindingar og sé því í mótsögn við tilætlanir alþjóðsamfélagsins.
Strauss-Kahn, forstjóri Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, segir að Icesave-deilan sé einkamál Íslendinga, Breta og Hollendinga. Ég spyr: Er ekki löngu orðið tímabært að aðildarlönd AGS hætti að ræða einkamál á vettvangi sjóðsins? Ég vil taka það fram að ríkisstjórnin hyggst ótrauð halda áfram að fást við þau miklu vandamál sem henni var falið að glíma við. Mörg stór verkefni bíða þings og stjórnar sem snúast um heimilin, atvinnuna, bankana, skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis og svo mætti lengi telja.
Þrátt fyrir stór orð í garð ríkisstjórnarinnar hef ég hvorki heyrt frá stjórnarandstöðunni kröfu um að ríkisstjórnin fari frá tafarlaust né að ætlunin sé að bera fram vantraust á hana. Það verður ekki skýrt öðruvísi en að stjórnarandstaðan treysti sér ekki að svo komnu máli til þess að taka á sig ábyrgð af stjórn landsins. Mér hefur að undanförnu fundist bera talsvert á því að stjórnarandstaðan vilji stjórna með fyrirmælum úr aftursætinu án þess að axla ábyrgð.
Vitaskuld er út í hött að túlka niðurstöðu þjóðaratkvæðagreiðslunnar á þann hátt að hún feli sér sérstakt vantraust á ríkisstjórnina. Nú? Málið sem greitt var atkvæði um var komið til hliðar og í nýjan farveg. Þúsundir stuðningsmanna ríkisstjórnarinnar sögðu nei í kosningunni við munaðarlausum lögum sem þorri manna var sammála um að ekki kæmu lengur til álita. Það er fráleitt að túlka afstöðu þessa fólks sem vantraust á ríkisstjórnina enda málið allt afmarkaður fortíðarvandi.
Við sem störfum í ríkisstjórn höfum fengið hvatningu til að styrkja og þétta raðir okkar. Icesave-deilan ein og sér á ekki að ráða örlögum ríkisstjórnarinnar, en henni er mikil nauðsyn á því að geta átt vísan traustan meiri hluta fyrir mörgum öðrum stórmálum sem stjórnarsáttmálinn gerir ráð fyrir að við náum fram. Samkvæmt úrslitum síðustu kosninga hefur ríkisstjórnin þingstyrk til að koma málum fram og ekkert bendir til annars en að hún njóti hans.
Virðulegi forseti. Ég hlusta ætíð með athygli á það þegar hvatt er til samstöðu á þingi um helstu mál. Við munum að sjálfsögðu leita eftir henni. Það getur þó aldrei verið þannig að sá sem lengst vill ganga eða sá sem hægast vill fara ráði ferðinni. Vilji til samkomulags og málamiðlunar þarf að vera fyrir hendi, annað er sjónarspil.
Þeir tímar koma í lífi þjóðar og stjórnmálamanna að þurfa að hefja sig yfir dægurþras og flokkahagsmuni og ná samkomulagi um að bjarga þjóðinni, sem þeir eru fulltrúar fyrir, úr bráðum háska. Slíkir tímar eru nú á Íslandi. Við skulum minnast þess á næstu vikum og láta verkin tala.
Virðulegi forseti. Niðurstaðan í þjóðaratkvæðagreiðslunni er ánægjuefni, þátttakan var góð og skilaboðin skýr. Þjóðin sagði nei við þeim samningum sem ríkisstjórnin barðist fyrir og kláraði hér undir lok síðasta árs. Þessi skýra niðurstaða er stór áfangi fyrir íslensku þjóðina í Icesave-deilunni. Hún styrkir málstað og samningsstöðu Íslands því að á laugardaginn var sýnd órofasamstaða um að standa gegn hvers konar pólitískum afarkostum og þvingunum. Ríkisstjórnin hafði ekki burði eða afl í…
Virðulegi forseti. Niðurstaðan í þjóðaratkvæðagreiðslunni er ánægjuefni, þátttakan var góð og skilaboðin skýr. Þjóðin sagði nei við þeim samningum sem ríkisstjórnin barðist fyrir og kláraði hér undir lok síðasta árs. Þessi skýra niðurstaða er stór áfangi fyrir íslensku þjóðina í Icesave-deilunni. Hún styrkir málstað og samningsstöðu Íslands því að á laugardaginn var sýnd órofasamstaða um að standa gegn hvers konar pólitískum afarkostum og þvingunum. Ríkisstjórnin hafði ekki burði eða afl í sér til þess að standa gegn hótunum og ýmsum þvingunum sem við höfum orðið vitni að allt frá haustinu 2008. Því kom það á endanum í hlut íslensku þjóðarinnar að stíga fram og segja nei og það gerði hún hressilega á laugardaginn.
Forustumenn ríkisstjórnar Íslands hafa oft og ítrekað sagt úr þessum ræðustól að þeir vildu og ætluðu að bera ábyrgð á Icesave-lögunum, með leyfi forseta:
„Það er ég sem tek á mig ábyrgðina, pólitíska ábyrgð af því að hafa farið með þetta verk.“
Svona komst Steingrímur J. Sigfússon, hæstv. fjármálaráðherra, að orði í ræðu um málið á síðasta ári. Þær ábyrgðaryfirlýsingar sem forustumenn ríkisstjórnarinnar hafa ítrekað gefið hljóta enn að vera í gildi og nú er spurningin þessi: Hvernig ætlar íslenska ríkisstjórnin að axla þá ábyrgð sem hún svo mjög óskaði eftir að fá að axla allt fram undir lok síðasta árs?
Virðulegi forseti. Ríkisstjórnin hefur misst allt traust. Hún hefur brugðist fólkinu í landinu. Hún hefur brugðist gagnvart atvinnulífinu og hún hefur brugðist gagnvart heimilunum. Þróunin í endurnýjuðum viðræðum sýnir að hún brást einnig hrapallega í hagsmunagæslu í Icesave-málinu. Ríkisstjórnin stendur þess vegna á algjörum brauðfótum og ég öfunda ekki ríkisstjórn sem þarf að horfast í augu við þá falleinkunn sem 93% þjóðarinnar hafa gefið henni.
Það var hvorki ég né stjórnarandstaðan sem batt líf þessarar ríkisstjórnar við niðurstöðuna í atkvæðagreiðslunni, það voru stjórnarliðar sem gerðu það, það voru einstakir ráðherrar sem gerðu það. Jafnvel þótt ég hafi verið þeirrar skoðunar að líf ríkisstjórnarinnar væri ekki undir í þjóðaratkvæðagreiðslunni heldur fyrst og fremst framtíðargildi þeirra laga sem þar var tekist á um hlýtur engu að síður framtíðarlíf ríkisstjórnarinnar að velta á því trausti sem íslenska þjóðin ber til hennar. Ríkisstjórn í þessari stöðu nýtur ekki trausts þjóðarinnar, hún hefur brugðist í hagsmunagæslunni og hlýtur að þurfa að hugsa sinn gang.
Hér velti forsætisráðherra upp þeirri spurningu hvort við í stjórnarandstöðu værum tilbúin til að axla okkar ábyrgð. Ég skal taka af allan vafa um það. Sjálfstæðisflokkurinn er tilbúinn í kosningar hvenær sem forsætisráðherra vill boða til þeirra. Strax eftir sveitarstjórnarkosningar skulum við fara í kosningar og raða upp spilunum á ný. Ekki skal standa á mér að ganga til kosninga þegar forsætisráðherra vill. Betur færi á því að það gerðist fyrr en síðar. Það er hins vegar ómaklegt þegar því er haldið fram að stjórnarandstaðan hafi brugðist í samstöðu um að leysa Icesave-málið. Við höfum staðið þétt að baki samninganefndinni en það skiptir máli hvar við erum stödd í viðræðunum. Hverjar eru kröfur viðmælenda okkar í Icesave-deilunni? Hér kom fram hjá hæstv. forsætisráðherra að það þyrfti að leiða málið til lykta þannig að sanngjörn skipting þjóðanna fengist. Þá skulum við hafa þetta í huga: Bretar vilja fá höfuðstólinn greiddan, Bretar vilja fá fjármagnskostnað sinn greiddan, Bretar ætla enga áhættu að taka af framtíðarvirði eigna Landsbankans, Bretar vilja ekki taka áhættu af gildi neyðarlaganna, Bretar hafa viljað semja sig frá Ragnars Halls-ákvæðinu. Þetta er staðan jafnvel þótt Bretar hafi nú fallist á að innheimta ekki vaxtahagnað af lánunum til Íslands.
Menn þurfa að athuga að nýtt tilboð Breta, sem svo er nefnt, felur fyrst og fremst í sér að þeir hafa fallið frá því að hafa hagnað af vaxtaálagi á lán til Íslendinga. Er það þetta sem hæstv. forsætisráðherra er að tala um þegar hún minnist á sanngjarna niðurstöðu í málinu? Ég er þeirrar skoðunar að umboð íslenskra stjórnvalda hafi verið þrengt eftir þjóðaratkvæðagreiðsluna. Það er skylda okkar á þinginu að hlusta eftir þeim skilaboðum sem þjóðin er að senda okkur. Við hljótum að taka þau skilaboð mjög alvarlega. Við hljótum að standa saman og verja íslenska hagsmuni gegn yfirgangi erlendra þjóða.
Ég tek undir með hæstv. forsætisráðherra, það er kominn tími til þess
að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hætti að taka innanríkismál á Íslandi upp á dagskrá og afgreiði lánsbeiðnina. Það eru engin rök, engin lög, ekkert réttlæti að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn gangi ekki frá lánsbeiðninni og að Norðurlöndin standi ekki með okkur í málinu.
Frú forseti. Það er alveg hárrétt hjá formanni Sjálfstæðisflokksins, hv. þm. Bjarna Benediktssyni, að ég hef beðið um að fá að bera pólitíska ábyrgð á gerðum mínum. Ég hef gert það gjarnan í samhengi við það að þar á hún að hvíla en ekki á embættismönnum eða starfsmönnum okkar sem starfa í umboði og á ábyrgð stjórnvalda sem eiga að bera hina pólitísku ábyrgð. Ég bið menn að hafa það í huga og sérstaklega e.t.v. í framhaldinu hvernig þeir haga orðum sínum í þeim efnum. Það er ekkert vandamál…
Frú forseti. Það er alveg hárrétt hjá formanni Sjálfstæðisflokksins, hv. þm. Bjarna Benediktssyni, að ég hef beðið um að fá að bera pólitíska ábyrgð á gerðum mínum. Ég hef gert það gjarnan í samhengi við það að þar á hún að hvíla en ekki á embættismönnum eða starfsmönnum okkar sem starfa í umboði og á ábyrgð stjórnvalda sem eiga að bera hina pólitísku ábyrgð. Ég bið menn að hafa það í huga og sérstaklega e.t.v. í framhaldinu hvernig þeir haga orðum sínum í þeim efnum. Það er ekkert vandamál að takast á við hina pólitísku ábyrgð, það eru ýmsar leiðir til þess að kalla hana fram, fleiri en þær sem hv. þingmaður nefndi, að ganga til kosninga.
Þjóðaratkvæðagreiðslan er að baki og desemberlögin eru þar með fallin úr gildi og viðaukasamningarnir frá í október sem voru andlag þeirra. Tæknilega gilda þá ágústlögin og samningarnir frá 5. júní. Og málið er óleyst. Og ríkisstjórnin … Viðfangsefnið er sem sagt áfram að vinna að því að leysa þetta mál þannig að það og fjölmörg önnur mál sem því tengjast beint eða óbeint geti síðan haft sinn framgang. Ég vona, og vil fyrir mitt leyti leggja mitt af mörkum til þess, að sú samstaða sem tekist hefur á undanförnum vikum um að reyna að vinna að þessu máli geti haldist. Ég tel sjálfgefið að við reynum að halda áfram þar sem frá var horfið, á grundvelli þeirrar samstöðu og með þá sömu samninganefnd sem skipuð var í góðu samkomulagi flokkanna og hefur að mínu mati unnið ákaflega gott starf.
Það er svo sjálfstætt mál að við þurfum að velta ýmsu fyrir okkur, m.a. í framhaldi af þessari fyrstu þjóðaratkvæðagreiðslu eftir að lýðveldið var stofnað með einni slíkri. Þar held ég alveg sérstaklega að Alþingi sem stofnun og við sem stuðningsmenn þingbundinna ríkisstjórna eigum að spyrja okkur ýmissa spurninga. Löggjafarvaldið er hér samkvæmt stjórnskipun okkar sem og fjárstjórnarvaldið og framkvæmdarvaldið hefur verið í höndum þingbundinnar ríkisstjórnar, oftast meirihlutaríkisstjórnar með sárafáum undantekningum minnihlutastjórna og einnar utanþingsstjórnar. Það sem meira er þó um vert er að ábyrgðin er hér og hvergi annars staðar. Enginn annar en Alþingi hefur hana á sínum herðum, og framkvæmdarvaldið eins og fer um það samkvæmt lögum.
Aðalatriðið er nú verkefnin fram undan því að það sem er liðið er liðið, þar á meðal þessi þjóðaratkvæðagreiðsla með skýrri niðurstöðu. Ég hef í dag rætt við bæði formann samninganefndarinnar og fjármálaráðherra Hollands um það hvernig við komum málunum aftur á hreyfingu. Hann hafði þá áður talað við starfsbróður sinn í Bretlandi og er staðfest að það er fullur vilji til staðar hjá viðsemjendum okkar, eða gagnaðilum, til að reyna áfram að vinna að lausn málsins að nauðsynlegri undirbúningsvinnu undangenginni sem ætti ekki að taka langan tíma. Ég geri mér vonir um að innan ekki mjög margra daga verði raunhæft að alvörusamingaviðræður geti hafist á nýjan leik.
Það er okkur mjög mikilvægt, og þarf ekkert að fara um það mörgum orðum, að komast áfram og sinna samhliða úrlausn Icesave-málsins öllum þeim brýnu verkefnum sem hér er við að fást. Ísland á enn í erfiðleikum, hér eru enn erfiðar aðstæður og það stóð svo sem aldrei beinlínis til að þetta yrði mjög auðvelt, eða hvað, sem við værum að glíma við frá og með haustinu 2008. Höfum það öll í huga og það varðar okkur öll, a.m.k. flestöll.
Það er mikilvægt að við getum eftir því sem í boði er haft hér meira andrúmsloft samstarfs og samstöðu. Það á ekki síst við um þessa stofnun. Ég held að hún þurfi á því að halda sjálf. Ég held að Alþingi ætti að velta því fyrir sér hvernig Alþingi sem stofnun er á vegi statt gagnvart trúnaði og trausti umbjóðanda síns, þjóðarinnar. Við þurfum og við eigum að vanda okkur við að vinna saman öll þau verkefni sem við getum og greina þá heiðarlega á um hin sem við erum ekki sammála um. Það er til þess ætlast og þjóðin á skilið að hún hafi þannig þjóðþing og þannig stjórnvöld þegar erfiðir tímar ganga yfir. Það eru brekkur eftir, ekki bara ein há eins og segir í kvæðinu, heldur margar og langar.
Frú forseti. Það er ástæða til að óska þjóðinni til hamingju með fyrstu þjóðaratkvæðagreiðslu lýðveldistímans og einnig niðurstöðu þeirrar atkvæðagreiðslu. Líkt og í síðustu þjóðaratkvæðagreiðslu sýndi hún eindreginn vilja þjóðarinnar. Nú getur enginn lengur velkst í vafa um það að Íslendingar vilja standa á rétti sínum og þeir ætlast til þess að stjórnvöld geri það fyrir þá. Því hefur verið haldið fram að þrátt fyrir þetta hafi verið óljóst um hvað þessi atkvæðagreiðsla snerist. Ekkert gæti…
Frú forseti. Það er ástæða til að óska þjóðinni til hamingju með fyrstu þjóðaratkvæðagreiðslu lýðveldistímans og einnig niðurstöðu þeirrar atkvæðagreiðslu. Líkt og í síðustu þjóðaratkvæðagreiðslu sýndi hún eindreginn vilja þjóðarinnar. Nú getur enginn lengur velkst í vafa um það að Íslendingar vilja standa á rétti sínum og þeir ætlast til þess að stjórnvöld geri það fyrir þá.
Því hefur verið haldið fram að þrátt fyrir þetta hafi verið óljóst um hvað þessi atkvæðagreiðsla snerist. Ekkert gæti verið fjær sanni. Hún snerist um það að þjóðin felldi úr gildi lög sem Alþingi hafði sett og voru í gildi þar til þessi ákvörðun var tekin og eftir því sem forusta ríkisstjórnarinnar segir sjálf sparaði með því sjálfri sér a.m.k. tugi milljarða króna. Þrátt fyrir þetta leyfa menn sér áfram að reka þetta mál og umræðuna um það með endalausum útúrsnúningum og spuna, þeim spuna sem hefur einkennt líklega þessa ríkisstjórn frekar en nokkra aðra og þó sérstaklega í þessu máli.
Nú erum við farin að heyra aftur og aftur fullyrðingar út í loftið þess efnis að kostnaðurinn við biðina af þessu máli sé slíkur að hugsanlega jafnist það á við sparnaðinn. Það eru engin rök færð fyrir þessu enda er ekki með nokkru móti hægt að reikna sig nokkuð nálægt þeirri niðurstöðu. Raunar er mjög undarlegt hvernig menn geta leyft sér að halda því fram að það að borga ekki 40 milljarða kr. í vexti á ári til útlanda í erlendri mynt feli í sér kostnað. Það er tínt eitthvað til að hagvöxtur væri hugsanlega miklu meiri og atvinnuástandið væri hugsanlega betra ef búið væri að ganga frá Icesave.
Hvað sýna staðreyndirnar? Hvað sýna t.d. staðreyndirnar um meginröksemdafærslu ríkisstjórnarinnar, gengi krónunnar, sem mest áhersla var lögð á í fyrrasumar þegar Icesave var undirritað? Eftir undirritun Icesave-samningsins hins fyrsta hélt gengi krónunnar áfram að lækka verulega. En hvað hefur gerst með gengi krónunnar frá því að forsetinn synjaði lögunum staðfestingar? Það hefur styrkst jafnt og þétt og að sjálfsögðu hefur það gert það vegna þess að gengi krónunnar hangir meira en nokkuð annað saman við skuldir ríkisins, ég tala nú ekki um í erlendri mynt. Í þessu máli eins og öðrum ættum við því að láta af því að slá ryki í augu fólks, láta af því að ætla að kaupa okkur frá vandræðum til skemmri tíma litið, kaupa ímynd og halda að þannig megi leysa vandann, skoða plúsana og mínusana, raunverulegar staðreyndir. Staðreynd málsins er sú að það sparar Íslendingum ekki peninga að bæta gífurlegum upphæðum við skuldir ríkisins. Það styrkir ekki gengi krónunnar og það lagar að sjálfsögðu ekki skuldatryggingarálag ríkisins eins og við höfum séð frá því að forsetinn tók ákvörðun sína.
Hvað hefur svo Alistair Darling, fjármálaráðherra Bretlands, sagt núna? Hann hefur bent á það sem ég og stjórnarandstaðan höfum reynt að benda á hér mánuðum saman, að auðvitað þjóni það ekki hagsmunum Bretlands að leggja íslenskt efnahagslíf í rúst eða skaða það á nokkurn hátt, það séu sameiginlegir hagsmunir Breta og Íslendinga að Íslendingum farnist efnahagslega sem best. Hann segir að auðvitað verði Bretar að gefa eitthvað eftir, auðvitað verði menn að gefa Íslendingum tíma til að leysa úr þessu, auðvitað þurfi að slaka á vaxtakröfum o.s.frv.
Hvað segir forstjóri Alþjóðagjaldeyrissjóðsins? Hann segir: Það á ekki að taka þessi mál inn til Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, þau eiga ekki að hafa áhrif á afgreiðslu mála hér. Engu að síður kemur enn þá forusta ríkisstjórnarinnar fram hér og heldur því fram að við verðum að klára málið strax til að fá fyrirgreiðslu frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum. Er því þá haldið fram hér að forstjóri hans fari með rangt mál? Ef ríkisstjórnin er þeirrar skoðunar, þarf þá ekki að taka það upp innan sjóðsins?
Að lokum nokkur orð um stöðu ríkisstjórnarinnar að þessu máli loknu, þjóðaratkvæðagreiðslunni. Meðan málið var til umræðu í þinginu margítrekuðum við að ef menn sæju að sér og mynduðu meiri hluta um hagsmuni þjóðarinnar í Icesave ætti það ekki að verða til þess að fella ríkisstjórnina. Hins vegar er algjörlega óásættanlegt að ráðherrar í ríkisstjórn skuli tala gegn þjóðaratkvæðagreiðslu, gegn fyrstu þjóðaratkvæðagreiðslu lýðveldissögunnar, og hvetja með aðgerðum sínum fólk til að sniðganga hana. Það er óásættanlegt og það er líka óásættanlegt hvernig þessi ríkisstjórn hefur haldið á hagsmunagæslu þjóðarinnar, ekki bara í Icesave-málinu heldur í öllum öðrum málum. Nú er svo komið að ríkisstjórn Íslands hefur birst út á við með þeim hætti að það stórskaðar trúverðugleika landsins. Þar liggur hin raunverulega efnahagslega áhætta Íslands,
ekki í Icesave-málinu.
Virðulegur forseti. Við ræðum Icesave í kjölfar þjóðaratkvæðagreiðslu um málið. Það hefur heyrst á máli manna að það er stigið aðeins varlegar til jarðar en oft áður. Er það gott. 1,8% sögðu já við helsta baráttumáli hæstv. fjármálaráðherra Steingríms J. Sigfússonar og hæstv. forsætisráðherra Jóhönnu Sigurðardóttur, þessu baráttumáli þar sem allt hefur verið undir síðan 5. júní. Það er afgerandi niðurstaða þjóðarinnar hvert hún vill að málið stefni og það er engu að síður athyglisvert að…
Virðulegur forseti. Við ræðum Icesave í kjölfar þjóðaratkvæðagreiðslu um málið. Það hefur heyrst á máli manna að það er stigið aðeins varlegar til jarðar en oft áður. Er það gott.
1,8% sögðu já við helsta baráttumáli hæstv. fjármálaráðherra Steingríms J. Sigfússonar og hæstv. forsætisráðherra Jóhönnu Sigurðardóttur, þessu baráttumáli þar sem allt hefur verið undir síðan 5. júní. Það er afgerandi niðurstaða þjóðarinnar hvert hún vill að málið stefni og það er engu að síður athyglisvert að heyra í dag að þeir sem sögðust ætla að axla pólitíska ábyrgð á þessu máli sjálfir, persónulega, eru að skjóta sér undan henni.
Þetta hefur valdið þingi og þjóð meiri áhyggjum og meiri vandræðum en tali tekur og sú ákvörðun hæstv. fjármálaráðherra að koma aftur með málið inn í þingið í haust eftir þverpólitíska samstöðu um það í allt sumar gerði illt miklu verra. Ég tel sjálfur sjálfsagt að þeir sem beri slíka pólitíska ábyrgð axli hana með viðeigandi hætti. Hér þurfa að verða breyttir starfshættir og breytt vinnubrögð. Ég upplifði það sjálfur í gær í umræðunni sem ég heyrði að þrír stærstu flokkarnir á Alþingi eru enn þá fastir í gömlu hjólfarapólitíkinni sem mun að sjálfsögðu að óbreyttu aftur keyra okkur fram af brúninni. Hafa menn ekkert lært? Er ekki hægt að gera hlutina öðruvísi? Þetta eru gamlar aðferðir, frú forseti, þetta eru úreltar aðferðir og þetta eru sömu aðferðirnar og munu aftur leiða til hruns. Þetta snýst ekki um flokkshagsmuni og stjórnmálaflokka. Þetta snýst um ný stjórnmál. Það þarf að vinna hlutina öðruvísi á Alþingi Íslendinga.
Að mínu viti þarf kynslóðaskipti í ríkisstjórninni. Það þarf ekki endilega nýja ríkisstjórn, en það þarf kynslóðaskipti. Það þarf nýja forustu í stjórnarflokkana og ég tel að það eigi t.d. einfaldlega að leyfa varaformönnum þeirra flokka að taka við keflinu. Það þarf að koma á einhvers konar starfsstjórn ef menn eru að tala um að vilja pólitískan stöðugleika og enginn hefur talað um annað en að menn vilji helst ekki kosningar. Ef á að koma á einhvers konar pólitískum stöðugleika þarf að koma á einhvers konar verkefnastjórn sem gengur þvert á alla flokka. Sú verkefnastjórn ætti að taka sér kannski tvö ár í að reyna að koma efnahagslífinu af stað aftur og boða svo til kosninga. Það er eini raunhæfi möguleikinn á pólitískum stöðugleika ef það er það sem menn sækjast. eftir. Ef menn vilja kosningar á kosningar ofan halda menn áfram sömu gömlu vinnubrögðunum. Það er einfaldlega þannig. Það er ekki æskilegt, en það er það sem mun gerast.
Ég leyfi mér að velta upp eftirfarandi: Hvað í stefnuskrám flokkanna sem eru á þingi getur sameinað þá? Það er nefnilega þó nokkuð ef menn leita eftir því og ef menn eru viljugri til samstarfs en hefur verið hingað til. Núverandi flokkapólitík og þau hjólför sem sú pólitík er föst í koma hins vegar í veg fyrir meiri samvinnu á þinginu. Það er ekki endilega mikill málefnalegur ágreiningur um helstu mál en flokkapólitíkin stendur í veginum.
Frú forseti. Ef tekst að breyta þessu skapast sá vinnufriður sem þarf til að þingið vinni í þágu þjóðarinnar. Öðruvísi skapast sá vinnufriður ekki. Við munum þá áfram eyða tíma þingsins í karp um það hvort eigi að vera kvöldfundur um óvinsæl mál eða ekki í staðinn fyrir að taka einfaldlega þau mál af dagskrá og afgreiða brýnustu málin. Það er þörf á breyttu vinnulagi, frú forseti, og það er okkar, þessa þings sem situr hér, þessara 63 þingmanna og ráðherra, að sjá til þess að vinnubrögðunum verði breytt. Við höfum 60 og eitthvað ára gamla reynslu af þessum gömlu vinnubrögðum og þau leiddu ekki til góðs þegar upp var staðið. Þjóðin á það einfaldlega skilið að þingmenn hennar sinni almannahag fyrst og fremst en láti ekki flokkshagsmuni eða aðra sérhagsmuni ofar þjóðarhag. Ég beini því til þingsins í dag að lokinni þessari atkvæðagreiðslu að við reynum að setjast yfir þau mál sem liggja í nefndum þingsins og komast að samkomulagi um þau með þarfir og hagsmuni almennings í huga. Þess vegna erum við á þinginu, ekki út af neinu öðru.
Frú forseti. Ég er svolítið undrandi á þessari umræðu sem við eigum í í dag. Stjórnarandstaðan hefur á umliðnum vikum lagt mjög margt gott til málanna að því er varðar Icesave. Hún hefur komið af jákvæðni að málinu og hún hefur komið með hugmyndir sem hafa í reynd breytt nálgun okkar að málinu. Ég vil líka segja fyrir mína parta sem hef staðið nokkuð nálægt þessum samningaviðræðum að ég tel að stjórnarandstaðan hafi unnið af heilindum og málefnalega. Ég tel sem sagt að eitt það mikilvægasta…
Frú forseti. Ég er svolítið undrandi á þessari umræðu sem við eigum í í dag. Stjórnarandstaðan hefur á umliðnum vikum lagt mjög margt gott til málanna að því er varðar Icesave. Hún hefur komið af jákvæðni að málinu og hún hefur komið með hugmyndir sem hafa í reynd breytt nálgun okkar að málinu. Ég vil líka segja fyrir mína parta sem hef staðið nokkuð nálægt þessum samningaviðræðum að ég tel að stjórnarandstaðan hafi unnið af heilindum og málefnalega. Ég tel sem sagt að eitt það mikilvægasta sem hefur gerst í íslenskum stjórnmálum á síðustu vikum í kjölfar synjunar forseta á Icesave-lögunum sé einmitt sú ríka samstaða sem hefur náðst með þingheimi gagnvart nálgun málsins. Það er einmitt þess vegna sem ég er svolítið undrandi í dag.
Sú samstaða varð til í kjölfar synjunarinnar með því að forustumenn stjórnarandstöðunnar réttu höndina yfir gólf þingsins og sögðu: Eigum við ekki að vinna saman? Ríkisstjórnin tók í þessa hönd og við höfum síðan unnið saman. Þess vegna veldur það mér vonbrigðum og töluverðri undran að þegar forustumenn stjórnarandstöðunnar koma hingað í dag lýsa þeir að sjálfsögðu yfir ánægju sinni með úrslitin og segja að í þeim séu skýr skilaboð bæði til stjórnvalda og líka til þeirra sem við erum að semja við. Þeir segja sömuleiðis að þetta styrki samningsstöðuna. En bjóðast þeir til þess að halda áfram samstöðunni? Það sem mér fannst skorta á í máli þeirra tveggja hv. leiðtoga stjórnarandstöðuflokkanna sem hér töluðu áðan var staðfesting á því að þeir vildu vinna áfram að því að leysa þetta mál en við erum öll sammála um að brýn þjóðarheill kallar á það.
Hv. þingmenn tala um stjórn í krafti einstakra verkefna. Hvað höfum við verið að gera síðustu 5–6 vikur? Við höfum tekist saman á við verkefnið Icesave. Hvernig höfum við gert það? Við höfum hlustað á stjórnarandstöðuna. Samninganefndin var leidd af úrvals erlendum sérfræðingi. Hvaðan kom hugmyndin að því? Frá stjórnarandstöðunni. Hverjir eiga sæti í samninganefndinni? Þar er t.d. mjög öflugur íslenskur lögfræðingur fulltrúi stjórnarandstöðunnar sem ég ber fullt traust til og hefur staðið sig ákaflega vel. Um hvað snerust samningaviðræðurnar í kjölfar synjunarinnar? Um upplegg sem var m.a. búið til að frumkvæði stjórnarandstöðunnar. Hvað er þá að þeim vinnubrögðum sem hafa leitt okkur í þessa stöðu þar sem hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar segja að bresk og hollensk stjórnvöld skilji nú hlutina miklu betur og við vitum öll að eru nú þegar búin að leggja fram tilboð sem er miklu betra en sá samningur sem var felldur í fyrradag? Við vitum að það er meira í þessari stöðu. Það sem staðan kallar á er að við höldum áfram
að vinna saman vegna þess að það er það sem gerir það að verkum að lokum að við munum ná ásættanlegum samningi.
Frú forseti. Hún var nokkuð merkileg, þessi helgi. Í fyrsta sinn í sögu lýðveldisins fékk fólkið tækifæri til að tjá hug sinn og afstöðu til málsins sem við köllum Icesave og hefur haft verulega þýðingu fyrir nútímann, en ekki síst fyrir framtíðina. Það var brotið blað í sögunni varðandi uppbyggingu lýðræðis og eflingu þess og ég spái því að þetta verði ekki síðasta þjóðaratkvæðagreiðslan á næstu árum. Ég vona að við hér inni berum gæfu til að setja almenna löggjöf um þjóðaratkvæðagreiðslur.…
Frú forseti. Hún var nokkuð merkileg, þessi helgi. Í fyrsta sinn í sögu lýðveldisins fékk fólkið tækifæri til að tjá hug sinn og afstöðu til málsins sem við köllum Icesave og hefur haft verulega þýðingu fyrir nútímann, en ekki síst fyrir framtíðina. Það var brotið blað í sögunni varðandi uppbyggingu lýðræðis og eflingu þess og ég spái því að þetta verði ekki síðasta þjóðaratkvæðagreiðslan á næstu árum. Ég vona að við hér inni berum gæfu til að setja almenna löggjöf um þjóðaratkvæðagreiðslur. Kjörsóknin var góð og niðurstaðan er eins skýr og hægt er að hugsa sér. Þjóðin hafnaði afgerandi þeim hörmungarsamningum sem hæstv. fjármálaráðherra ber alla ábyrgð á en virtist gera þá ábyrgð áðan nokkuð skilyrta. Ég undirstrika líka að það verður formlega að ógilda eða afturkalla þá samninga og þau lög sem voru samþykkt í ágúst sl.
Mér fannst hins vegar verra að fylgjast með ömurlegum yfirlýsingum forsætisráðherra í síðustu viku þar sem hún beinlínis talaði niður þetta sögulega tækifæri. Upp á framtíðina að gera eru þetta vond skilaboð. Þetta eru vond skilaboð frá forustumönnum ríkisstjórnarflokka sem fram til þessa, a.m.k. fyrir alþingiskosningar, hafa talið sig mjög lýðræðislega elskandi. Við Íslendingar höfum verið stolt yfir mikilli þátttöku í kosningum og þegar ekki er ólíklegt að þjóðaratkvæðagreiðslum fjölgi í framtíðinni má ekki tala þær niður. Það má ekki gera það.
Í dag er 8. mars. Það er baráttudagur kvenna. Ég óska okkur öllum til hamingju með daginn. Í Fréttablaðinu í dag segir Steinunn Gyðu- og Guðjónsdóttir, framkvæmdastýra UNIFEM á Íslandi, undir fyrirsögninni „Takk fyrir mig“, með leyfi forseta:
„Í dag langar mig að þakka fyrir það að ég hef kosningarrétt. […]. Ég vil þakka konunum sem á undan komu fyrir alla þeirra vinnu sem hefur skilað árangri fyrir mig og kynsystur mínar. […] Takk fyrir frelsið til að velja.“
Síðan kemur forsætisráðherra Íslands í síðustu viku og talar niður þetta sögulega tækifæri, fyrsta konan sem er forsætisráðherra. Ég held að baráttukonur fyrri alda fyrir auknum lýðréttindum hafi snúið sér í gröfinni yfir þessu framferði.
En hvað nú? Hvað skal gert að niðurstöðunni fenginni? Við verðum auðvitað að hlusta eftir samstöðu á forsendum þjóðarinnar og þá verður líka ríkisstjórnin að hlusta. Hún verður að skilja þessa sögulegu helgi. Fólkið kallar eftir samstöðu. Já, við viljum öll samstöðu en alls ekki fyrir hvað sem er. Við sjálfstæðismenn höfum ávallt sagt: Þetta mál snýst ekki um ríkisstjórnina. Það eru aðrir sem hafa sagt það. Gylfi Magnússon, Össur Skarphéðinsson, Nei. Aldrei … Þórunn Sveinbjarnardóttir, Sigmundur Ernir Rúnarsson, allir þessir hv. þingmenn hafa talað um að þetta mál muni hugsanlega kosta ríkisstjórnina, ekki við. Því ætlum við að halda áfram.
Auðvitað styrktist samningsstaða okkar Íslendinga um helgina og við verðum að segja það skýrt og skorinort en ekki
fela það. Á næstu dögum, frú forseti, mun ráðast hvort ríkisstjórnin hafi raunverulega vilja til að nálgast Icesave-málið á forsendum þjóðarinnar en ekki ríkisstjórnarinnar. Því miður hefur það ekki alltaf farið saman. Að því hljótum við
að vinna. Við hljótum öll að vinna að samstöðu.
Hæstv. forseti. Það er kannski ástæða til að spyrja: Hvort erum við að tala um Icesave eða ríkisstjórnina? Ég er einn af þeim sem fögnuðu nýafstaðinni þjóðaratkvæðagreiðslu. Þátttakan var mikil, afstaðan var afdráttarlaus. Þetta var tilefni til að kynna málstað Íslands erlendis. Á því þurfum við að halda, ekki bara vegna Icesave-samningsins heldur til að styrkja okkur í þeim skrefum sem við komum til með að stíga inn í framtíðina. Ef við höldum hópinn og gerum það sem við höfum gert á…
Hæstv. forseti. Það er kannski ástæða til að spyrja: Hvort erum við að tala um Icesave eða ríkisstjórnina? Ég er einn af þeim sem fögnuðu nýafstaðinni þjóðaratkvæðagreiðslu. Þátttakan var mikil, afstaðan var afdráttarlaus. Þetta var tilefni til að kynna málstað Íslands erlendis. Á því þurfum við að halda, ekki bara vegna Icesave-samningsins heldur til að styrkja okkur í þeim skrefum sem við komum til með að stíga inn í framtíðina. Ef við höldum hópinn og gerum það sem við höfum gert á undanförnum vikum mun okkur áfram miða áleiðis. Við höfum bætt stöðu okkar umtalsvert sem nemur tugum milljarða. Vextirnir af Icesave í fyrra og á þessu ári eru ígildi niðurskurðar ríkisútgjalda á tveimur árum. Þetta er stórkostlegur árangur sem samstaðan hefur skilað okkur og núna þegar ég heyri fulltrúa stjórnarandstöðunnar segja að endurskoða þurfi samningsmarkmiðin legg ég við hlustir. Gott og vel. Endurskoðum öll okkar markmið, en hlustum grannt eftir.
Er samningsmarkmiðið e.t.v. orðið að koma ríkisstjórninni frá? Ég heyri ekki betur og þá vil ég að eitt sé alveg kristalklárt, ekki verð ég með í þeirri vegferð. Nú? Það vissum við. Kannski ríkisstjórnin ….
Það er stundum um það rætt
í úfnum sjó að menn þurfi að leggjast saman á árarnar. Forsenda þess að slíkt takist er að menn séu á sama bátnum. Það höfum við Íslendingar ekki verið á undanförnum árum og kannski áratugum vegna þeirrar misréttisstefnu sem innleidd hefur verið í landinu. Þegar hv. formaður Sjálfstæðisflokksins talar um traust sem stjórnmálaflokkar njóti, Alþingi eða ríkisstjórnir spyr ég: Hvaða flokkar eru best til þess fallnir að koma Íslendingum á sama bátinn Ég held að þetta sé … með réttlátri stefnu í efnahagsmálum og í þjóðmálum almennt? Ég tel það vera þá flokka sem skipa
núverandi ríkisstjórn. Ríkisstjórnin þarf hins vegar að líta í eigin barm og endurmeta stöðu sína í ýmsum málum til að hún fái góða fótfestu inn í framtíðina.
Frú forseti. Það er ástæða til að óska íslenskri þjóð innilega til hamingju með glæsilega þjóðaratkvæðagreiðslu sem átti sér stað á laugardaginn. Í raun og veru var íslenska þjóðin sigurvegari kosninganna, kosninga sem hæstv. forsætisráðherra neitaði að taka þátt í og sem hv. fjármálaráðherra neitaði að taka þátt í. Þannig reyndu þau óbeint að hvetja fólk til að sneiða hjá þátttöku sem var glæsileg. Nú tekur það við að leysa þetta erfiða mál, nokkuð sem við hefðum átt að vera að búin að…
Frú forseti. Það er ástæða til að óska íslenskri þjóð innilega til hamingju með glæsilega þjóðaratkvæðagreiðslu sem átti sér stað á laugardaginn. Í raun og veru var íslenska þjóðin sigurvegari kosninganna, kosninga sem hæstv. forsætisráðherra neitaði að taka þátt í og sem hv. fjármálaráðherra neitaði að taka þátt í. Þannig reyndu þau óbeint að hvetja fólk til að sneiða hjá þátttöku sem var glæsileg.
Nú tekur það við að leysa þetta erfiða mál, nokkuð sem við hefðum átt að vera að búin að gera fyrir löngu. Nú tökum við þetta mál þvert á flokka líkt og við framsóknarmenn höfum lagt til í á annað ár, að við vinnum saman að þessu máli. Ég tók eftir því að hæstv. utanríkisráðherra nefndi það sérstaklega áðan, sem er rétt, að stjórnarandstaðan hefði átt frumkvæði að samvinnu í þessu stóra máli. Við skulum halda áfram í þeirri vegferð. Á sama tíma heldur hæstv. forsætisráðherra öðru fram og talar um að stjórnarandstaðan vilji enga samvinnu. Jú, stjórnarandstaðan ætlar að koma fram af ábyrgð í þessu máli eins og við höfum talað fyrir í á annað ár, en ríkisstjórnin hefur því miður þverskallast við og dýrmætur tími farið í súginn þess vegna.
Ég vil líka úr ræðupúlti Alþingis þakka forseta lýðveldisins fyrir sköruglega framgöngu í málinu. Hann hefur verið sameiningartákn þjóðarinnar í þessu máli og staðið sig að mörgu leyti mun betur í málflutningi fyrir hönd þjóðarinnar en sjálfur forsætisráðherra landsins. Á hann þakkir skildar fyrir það.
Við stöndum á krossgötum í dag. Nú þurfum við að endurmeta stöðuna. Við framsóknarmenn höfum talað fyrir breyttum vinnubrögðum á vettvangi þingsins. Við studdum minnihlutastjórn Vinstri grænna og Samfylkingar án þess að óska eftir því að koma inn í þá stjórn. Við höfum talað fyrir samvinnu og samstöðu allt frá þeim tíma. Ég ber þá von í brjósti að þeir tímar séu að ganga í garð.
Fram undan er jafnvel erfiðasta fjárlagagerð í sögu lýðveldisins fyrir árin 2011 og 2012. Ef einhvern tímann hefur verið ástæða til að allir taki höndum saman við þá erfiðu tíma sem fram undan eru er það nú. Ég vona að það sé ekki holur hljómur í ræðu hæstv. fjármálaráðherra eða hæstv. forsætisráðherra þegar þau tala um aukna samvinnu og samstöðu á vettvangi þingsins. En við skulum hafa í huga að þessir ágætu ráðamenn ráða vinnubrögðum á vettvangi þingsins og ég tek undir með hv. þm. Ögmundi Jónassyni, ríkisstjórnin verður að fara að endurskoða það verklag sem hún hefur viðhaft á þingi á undangengnum vikum og mánuðum. Nú er tími samstöðu.
Nú eru nýir tímar vonandi runnir upp. Við framsóknarmenn erum tilbúnir í þá vegferð að vinna að erfiðum úrlausnarverkefnum með ríkisstjórninni. Við höfum boðist til þess í langan tíma og gerum það áfram.
Frú forseti. Við ræðum hér stöðuna að lokinni þjóðaratkvæðagreiðslu, þeirri fyrstu í lýðveldissögunni, og henni ber að fagna því að með henni er mikið unnið. Við stöndum á tímamótum. Nú eru sérstakir tímar og þeir krefjast sérstakra lausna. Nú er ekki rétti tíminn fyrir pólitíska sandkassaleiki. Þingheimur og stjórnvöld þurfa að sýna siðferðislega forustu og að verkefnin séu okkur ekki ofviða. Við getum ekki boðið þjóðinni upp á það að ráðamenn þjóðarinnar og hv. þingmenn rífist linnulaust um…
Frú forseti. Við ræðum hér stöðuna að lokinni þjóðaratkvæðagreiðslu, þeirri fyrstu í lýðveldissögunni, og henni ber að fagna því að með henni er mikið unnið. Við stöndum á tímamótum. Nú eru sérstakir tímar og þeir krefjast sérstakra lausna. Nú er ekki rétti tíminn fyrir pólitíska sandkassaleiki. Þingheimur og stjórnvöld þurfa að sýna siðferðislega forustu og að verkefnin séu okkur ekki ofviða. Við getum ekki boðið þjóðinni upp á það að ráðamenn þjóðarinnar og hv. þingmenn rífist linnulaust um það sem þeir eru ósammála um. Við þurfum að finna sameiginlega snertifleti og sjá það sem við erum sammála um. Við verðum að gefa fólki von og forgangsraða á nýjan leik.
Samstöðu er þörf. Samstaða virkar. Síðustu vikur hafa forsvarsmenn allra flokka tekið höndum saman og náð að mjaka þessu erfiða máli í farsæla átt. Því starfi þarf að halda áfram á forsendum sem við getum öll sameinast um.
Samkvæmt Þjóðarpúlsi Capacents Gallups segjast aðeins 13% Íslendinga bera mikið traust til Alþingis. Hvers vegna ætli það sé? Hver er ábyrgð okkar þingmanna? Og hvað ætlum við að gera til þess að auka tiltrú fólks og kveikja hjá því von um réttlátara samfélag?
Uppbygging Íslands er mikilvægari en einstakar persónur, hæstvirtar og háttvirtar sem óbreyttar, mikilvægari en stjórnmálaflokkarnir eða einstakir hagsmunahópar. Hagsmunir íslensks almennings verða að vega þyngra en hagur forneskjulegs flokkakerfis með þeim skotgrafahernaði sem honum hefur fylgt. Heyr, heyr. Samstöðu er þörf og það hefur sýnt sig að hún hefur virkað. Stærstu mistökin í upphafi þessa máls voru þau að bjóða ekki öllum að borðinu, gera alla samábyrga fyrir lausn Icesave-málsins. Nú er að horfast í augu við þau mistök, læra af þeim og halda áfram.
Frú forseti. Eftir hrunið kom fram sterk krafa um ný stjórnmál. Sú krafa á enn rétt á sér og hún er forsenda fyrir því að við komum okkur út úr þessum pólitíska botnlanga. Vilji er allt sem þarf til þess.
Virðulegi forseti. Það sem er athyglisvert við þá umræðu sem hér hefur farið fram er að mínu viti það að þótt ekki hafi allir í stjórnarandstöðunni talað fyrir því að flokkarnir ættu áfram að vinna saman að lausn þessa máls tók ég eftir að enginn talaði gegn því að við ættum að halda samstöðunni áfram og reyna að leysa þetta mál. Ég lít því svo á að allir flokkarnir vilji halda áfram að vinna að lausn málsins. Ég hef fulla trú á því að við getum náð lengra í því en við þegar höfum náð.…
Virðulegi forseti. Það sem er athyglisvert við þá umræðu sem hér hefur farið fram er að mínu viti það að þótt ekki hafi allir í stjórnarandstöðunni talað fyrir því að flokkarnir ættu áfram að vinna saman að lausn þessa máls tók ég eftir að enginn talaði gegn því að við ættum að halda samstöðunni áfram og reyna að leysa þetta mál. Ég lít því svo á að allir flokkarnir vilji halda áfram að vinna að lausn málsins. Ég hef fulla trú á því að við getum náð lengra í því en við þegar höfum náð. Ávinningurinn af þessu samstarfi er um 70 milljarðar kr. og ég hef fulla trú á að við getum náð lengra.
Þegar verið er að gagnrýna þá sem hér stendur eins og hv. varaformaður Sjálfstæðisflokksins gerði verður hún líka að taka með í reikninginn að 40% kjósenda völdu sama kost og sú sem hér stendur, þ.e. að taka ekki þátt í kosningum. Það er einn valkostur sem fólk hefur
til viðbótar þegar kosningar eru.
Það er ágætt líka að rifja upp að mjög margir töldu þessa kosningu nokkuð sérkennilega, m.a. einn fréttamaður hjá BBC sem sagði að allir hér á landi viðurkenndu að samningarnir sem ætti að fara að greiða atkvæði um hefðu í rauninni verið settir til hliðar því að betri samningar væru á borðinu.
Ég held að það sé alveg nauðsynlegt að halda því til haga líka.
Hv. formaður Sjálfstæðisflokksins spyr: Hvernig ætlar ríkisstjórnin að axla ábyrgð í þessu máli? Ég segi við formann Sjálfstæðisflokksins: Það er ekkert einkamál þessarar ríkisstjórnar hvernig á að leysa þetta mál eða hvort á að leysa það. Ég minni í því sambandi á að hrunið byrjaði ekki í tíð þessarar ríkisstjórnar, það byrjaði undir forustu íhaldsins, fyrrverandi forsætisráðherra.
Ábyrgðin
er þannig alveg eins mikið íhaldsins og sjálfstæðismanna um hvernig eigi
að leysa þetta mál. Raunar má segja að þetta hrun hafi byrjað við einkavæðingu bankanna ef því er að skipta. [Háreysti í þingsal.] Það er alveg ljóst að það er á ábyrgð allra flokka að leysa þetta mál og koma því farsællega í höfn. Það er ekki hægt að finna annað að þeirri umræðu sem hér er … já, það er mikill óróleiki í salnum þegar talað er um að aðrir flokkar beri einhverja ábyrgð á þessu máli og því hruni sem við erum að ganga í gegnum og afleiðingum þess. Menn verða að horfast í augu við sannleika þessa máls,
það er hann sem er …
Ég ítreka að ég er ánægð með það að enginn flokka hér inni talaði gegn því að vinna ætti saman að lausn þessa máls. Bendir hver á annan. … á annað ár.