Ríkisútgjöld og skattar -- heilbrigðisþjónusta -- vinnulag á þingi -- fjárlagagerð -- styrkir ESB

Frú forseti. Ég vil gera að umræðuefni grein sem birtist fyrir stuttu í blaðinu New York Times eftir hagfræðiprófessorinn Gregory Mankiw. Var þeirrar greinar reyndar líka getið fyrir nokkrum dögum í Morgunblaðinu. Greinin er áhugaverð fyrir okkur Íslendinga, í henni eru gerð skil rannsóknum sem hafa farið fram við m.a. Harvard-háskólann og af Bacconi og innan Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og víðar þar sem kenningar um það hvort betra sé að örva hagkerfið með því að auka ríkisútgjöld eða lækka skatta verði kannaðar. Eitt af því sem kemur fram í stórri rannsókn sem gerð var á 21 ríki innan OECD og rúmlega 90 tilfellum þar sem ríkisstjórnir beittu ríkisfjármálunum til að örva hagkerfið þar sem hægt var að skipta þeim aðgerðum í tvennt, annars vegar skattalækkanir og hins vegar aukningu ríkisútgjalda, kemur í ljós að í þeim tilvikum þar sem skattar voru lækkaðir mátti búast við því að hagkerfið tæki kipp. Í þeim tilvikum þar sem ríkisútgjöldin voru hækkuð gerðist hins vegar ekkert slíkt. Þetta var stór rannsókn sem náði aftur til ársins 1971.

Nú er það svo, frú forseti, að við förum að ræða skattamál á næstu dögum. Ef ríkisstjórnin hefur sitt fram í þessu máli munum við Íslendingar fara þá leið að draga úr ríkisútgjöldum og hækka skatta við þær aðstæður þar sem samdráttur er í hagkerfinu vegna hruns á fjármálamarkaði.

Frú forseti. Ég kalla mjög eftir því að við lyftum okkur úr pólitískum hjólförum og reynum að ræða þetta mál, ekki á flokksbasa heldur reynum að finna þá lausn sem best er og þá hvet ég hv. þingmenn til að kynna sér

þær tillögur sem við sjálfstæðismenn höfum sett fram vegna þess að þær snúa að því að leysa vanda ríkissjóðs án þess að þurfa að hækka skatta. Það skiptir miklu máli.

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að ræða um skatta en tek þó undir með hv. þm. Illuga Gunnarssyni, það vita allir sem vilja vita að það er algjörlega vonlaust að skattleggja þjóðina út úr því ástandi sem ríkir. Þetta hefur ekkert að gera með þá lausn, því miður er þetta vegna þess að vinstri flokkana langar til að hækka skatta og þeir nota öll tækifæri til að koma því í framkvæmd.

Virðulegi forseti. Ég er að koma úr hv. heilbrigðisnefnd. Ég vildi upplýsa þingið og þjóðina um hvað gerðist þar. Þar fengum við í fyrsta skipti gesti til að ræða verkefnatilflutning upp á 20 milljarða kr. Gestirnir sem voru fagaðilar, fulltrúar notenda, vissu að vísu ekki af því. Gestirnir komu algjörlega af fjöllum, höfðu aldrei heyrt um þetta. Við ætlum að afgreiða þetta eftir tvo daga, 20 milljarða verkefnatilflutning sem er stærri en verkefnatilflutningurinn á grunnskólunum til sveitarfélaganna.

Hæstv. utanríkisráðherra þykir þetta fyndið.

Virðulegi forseti. Þar upplýsti okkar helsti sérfræðilæknir um öldrunarlækningar okkur um að hjúkrunarheimili eru, eins og hann orðaði það sjálfur, 95% heilbrigðismál og 5% félagslegt mál. Talsmenn eldri borgara upplýstu okkur um að þau væru ekki í neinu samráði, hefðu ekki haft neina vitneskju um þessa hluti og hefðu af þessu mjög miklar áhyggjur. Hjúkrunarfræðingar tóku undir þessar áhyggjur og enginn sem kom þarna inn mælti þessu bót.

Virðulegi forseti. Samfylkingin lítur á þetta sem einhvers konar feng sem er fenginn með undirskrift

fyrrverandi hæstv. heilbrigðisráðherra og þessu verður troðið ofan í Vinstri græna eftir nokkra daga.

Þegar það gerist mun þessi ríkisstjórn aldrei geta talað um að hún stundi fagleg vinnubrögð.

Frú forseti. Nú er verið að ræða skattbreytingar í nefndum þingsins og það eru 13 dagar til áramóta. Þá kemur hv. þm. Illugi Gunnarsson með hugleiðingu um það hvort skattlagning sé skynsamlegri leið en að skera niður ríkisútgjöld til að ná niður halla ríkissjóðs. Sú umræða hefði átt að eiga sér stað í október/nóvember, frú forseti, og hún hefði átt að koma fram á vegum ríkisstjórnarflokkanna. Þá hefðum við átt að segja: Hvernig ætlum við að skattleggja? Er skynsamlegt að skattleggja þjóðina meira? Eru fyrirtækin og heimilin sérstaklega vel undir það búin núna eftir kreppuna að standa undir miklum og auknum skattálögum?

Engin slík umræða hefur átt sér stað og menn keyra á einhverjar skattbreytingar þar sem mér sýnist að margir vinstri menn vildu gjarnan koma á margþrepaskatti í virðisaukaskatti og tekjuskatti. Alls konar draumar vinstri manna eru settir í framkvæmd og kreppan notuð til þess. Þetta er gert án nokkurrar umræðu um hvort það sé skynsamlegt eða ekki og núna, 13 dögum fyrir áramót, skella menn á gífurlega aukinni skattheimtu og ekki nóg með það, heldur gífurlegri flækingu. Flækjustig skattkerfisins er stórlega aukið og þeir sem eiga að framkvæma, þ.e. skattstofurnar — það á nú að sameina þær um leið — standa frammi fyrir því að þurfa að upplýsa landslýð um stórlega breyttar og flæktar skattareglur. Almenningur stendur frammi fyrir því 1. janúar, a.m.k. þeir sem greiða út laun fyrir fram, að fara að reikna tekjuskatt eftir aðferðum sem ekki er einu sinni búið að afgreiða en eru miklu flóknari en þær sem hafa þekkst hingað til. Þetta finnst mér

mjög ámælisvert, frú forseti.

Virðulegi forseti. Ég kveð mér hljóðs til að taka undir með hv. þm. Pétri H. Blöndal og hv. þm. Illuga Gunnarssyni. Ég er alveg sömu skoðunar og þeir, við skattleggjum okkur ekki út úr kreppunni og það er mun skynsamlegra að gera það með öðrum hætti. Ég ætla hins vegar ekki að fara að taka pólitíska umræðu um það undir þessum lið en við getum gert það svo sem þegar við ræðum um skattafrumvörp ríkisstjórnarinnar.

Ég vil hins vegar koma aðeins inn á það að núna eru til umfjöllunar í fjárlaganefnd nokkuð metnaðarfullar tillögur frá okkur sjálfstæðismönnum sem við lögðum fram við 2. umr. fjárlaga þar sem við bjóðum ríkisstjórninni upp á það að setja niður vinnuhóp í nefndinni til að auka niðurskurðinn um 8 milljarða kr. Við tökum þarna að mínu viti mjög ábyrga afstöðu við þau skilyrði sem við búum við í dag og segjum: Við skulum styðja við ríkisstjórnina og ríkisstjórnarflokkana í þessum tillögum í staðinn fyrir að gera eins og hefur verið gert mörg undanfarin ár, að leggja nánast eingöngu til útgjaldatillögur og oft og tíðum mjög margar breytingartillögur til að láta einstaka þingmenn í sumum kjördæmum fella þær og síðan geta þeir haldið áfram að djöflast á því.

Frú forseti. Ég mun sjálfur ekki persónulega leggja fram neinar breytingartillögur sem munu koma stjórn og þingmönnum í mínu kjördæmi í vanda til að fá út úr því eitthvert pólitískt flipp vegna þess að mér finnst aðstæður í þjóðfélaginu vera þannig núna að við eigum að taka ábyrga afstöðu til þeirra vandamála sem við horfum fram á. Ég vek líka athygli á því, virðulegi forseti, að það sem er búið að gerast á undanförnum mánuðum hjá hæstv. ríkisstjórn er að hún er búin að fara í mjög miklar einskiptisaðgerðir í þessum niðurskurðartillögum sínum. Hún fer í að draga vegaframkvæmdir saman um 9 milljarða og elli- og örorkulífeyrisþega um 6,6 milljarða og svo mætti lengi telja. Einnig hef ég margoft bent á það hér að ríkisstjórnin er að færa frá tekjustofnum sveitarfélaga í kringum 2,5 milljarða til að rétta af hag ríkisins og það er ekki skynsamlegt á þessum tímum. Við bendum líka á þær tillögur okkar, sem mér finnst vera augljósar, að við getum hugsanlega selt það nýja varðskip sem við fáum á næsta ári og söluandvirði þess gæti verið 5 milljarðar kr. Svona tel ég, frú forseti, að við eigum að vinna okkur út úr vandamálunum.

Frú forseti. Það er rétt sem hér hefur komið fram að það er nauðsynlegt að líta til þeirra aðstæðna sem uppi eru í hverju þjóðfélagi fyrir sig þegar menn reyna að leggja mat á hvaða áhrif einstakar aðgerðir í ríkisfjármálum muni hafa á eftirspurn í samfélaginu. Það er mjög mikilvægt.

Þær rannsóknir sem ég vitnaði til áðan sneru að því hvort skynsamlegra væri að lækka skatta eða auka ríkisútgjöld til þess að örva hagkerfið. Þar með var ég ekki að segja, eins og mér heyrist ákveðinn misskilningur vera uppi um, að lækka ætti skatta við þær aðstæður sem nú eru hér á Íslandi. Það sem ég hef verið að segja og Sjálfstæðisflokkurinn er að ekki er skynsamlegt að fara í skattahækkun við þær aðstæður sem nú eru.

Þá ber á það að líta, þegar menn t.d. bera aðstæður hér á Íslandi saman við aðstæður í Svíþjóð á tíunda áratugnum, að gengi íslensku myntarinnar hefur hrunið. Það hefur gert það að verkum að lán heimilanna hafa hækkað alveg gríðarlega þannig að lánsfjármagnskostnaður þeirra hefur hækkað gríðarlega. Verðtryggingin hefur líka valdið því að afborganir af verðtryggðum lánum hafa hækkað þannig að minni peningar eru eftir á heimilunum til að eyða í þjónustu og vörur sem aftur þýðir að atvinna minnkar og minni umsvif verða í hagkerfinu.

Þegar slík hækkun hefur átt sér stað á útgjöldum heimilanna, samdráttur orðið í vinnu og laun hafa lækkað er óskynsamlegt að fara í skattahækkanir eins og þær sem ríkisstjórnin ætlar sér að fara í. Allar rannsóknir benda til að afleiðingar þess verði þær að auki á samdráttinn, það er það sem mun gerast.

Við sjálfstæðismenn höfum bent á leiðir til að verja ríkissjóð án þess að þurfa að fara í slíkar skattahækkanir. Ég kalla eftir því, frú forseti, að við ræðum þær tillögur til þess að komast að sameiginlegri niðurstöðu því að það versta sem getur komið fyrir íslenskt þjóðfélag er að kreppan hér

breytist í kreppuna miklu eins og gerðist í Bandaríkjunum vegna þess að bandarísk stjórnvöld brugðust vitlaust við eftir að hrun varð á fjármálamarkaði þar 1929.

Hæstv. forseti. Ég vildi fyrst taka undir orð hv. þm. Þórs Saaris í sambandi við vinnubrögðin í þinginu þessa dagana. Við stöndum frammi fyrir því að á örfáum dögum er verið að afgreiða gríðarlega afdrifarík mál, annars vegar fjárlagafrumvarp og verulegar breytingar á því og hins vegar tekjuöflunarfrumvörp og skattafrumvörp ríkisstjórnarinnar.

Ég vildi nefna það í þessu sambandi að þingið stendur frammi fyrir vanda og ég vil því bera blak af hæstv. forseta. Vandinn er sá að þau frumvörp ríkisstjórnarinnar sem varða þessi mál komu alveg dæmalaust seint inn í þingið. Skattafrumvörpin voru að koma hér inn síðustu dagana í nóvember og veigamikil frumvörp, sem snerta útgjöld ríkissjóðs, eins og frumvörp hæstv. félagsmálaráðherra gera, voru að koma í kringum mánaðamótin nóvember/desember. Þessi mál eru öll þess eðlis að þau þurfa gríðarlega yfirlegu, verið er að tala um róttækari skattkerfisbreytingar en gerðar hafa verið í 20 ár fyrir utan þau áhrif sem það hefur síðan á hagkerfið að hækka skatta jafnmikið við þessar aðstæður eins og hv. þm. Illugi Gunnarsson vék að.

Ég vildi nefna það í þessu sambandi að ríkisstjórnin ber fulla ábyrgð á þessu vinnulagi. Það er heldur ekki svo, bara til að undirstrika það, að viðfangsefnið í ríkisfjármálum hafi blasað við ríkisstjórninni fyrst núna í haust. Það hefur blasað við alveg frá því að ríkisstjórnin eða hæstv. ráðherrar tóku við

1. febrúar og raunar lengur. Það hefur verið vitað allan þennan tíma að vandinn yrði mikill í ríkisfjármálunum. Það ber vott um frekar seinvirk vinnubrögð að koma með lausnirnar í byrjun desember.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Þuríði Backman fyrir hennar orð. Ég held ég geti tekið undir flest það sem þar kom fram. Ég veit að hv. þm. Þuríður Backman er heilbrigðisstarfsmaður að mennt og þekkir þessi mál vel. Og hún hefur ekki minni áhyggjur en aðrir sem hafa kynnt sér þessa hluti. Hér er um pólitísk hrossakaup að ræða og þjónkun ríkisfjölmiðlanna, alveg sérstaklega, við Samfylkinguna er slík að það er ótrúlegt að ekkert sé um það fjallað.

Af því að við erum að tala um störf þingsins vil ég geta þess að mér þótti áhugavert að heyra það sem kom fram hjá hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur og í rauninni líka það sem kom fram hjá hv. þm. Lilju Mósesdóttur, af ólíkum ástæðum þó. Við þurfum ekki einungis að horfa upp á hin ófaglegu vinnubrögð sem einkenna störf ríkisstjórnarinnar heldur glittir líka í tvennt. Annars vegar kemur það betur og betur fram að ekki á að hækka skatta vegna þess að það þurfi að hækka skatta, við höfum nefnilega aðra valkosti. Það á að hækka skatta, flækja skattkerfið, vegna þess að pólitískur vilji er til þess. Þetta er draumur þessarar Alþýðubandalagsríkisstjórnar. Ég held að 8 af 10 af pólitísku ráðherrunum séu úr gamla Alþýðubandalaginu og það sýnir sig afskaplega vel í áherslum ríkisstjórnarinnar.

Vík ég þá að því sem kom fram hjá hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur um að allur þessi málatilbúnaður, forgangsröðunin — að klára Icesave og reyna að keyra inn í Evrópusambandið — er ein samfella í þeim misskilningi Samfylkingarinnar að allt muni leysast ef við göngum í Evrópusambandið, að einhvern veginn leysist Icesave-vandinn

með því að við förum í Evrópusambandið, vandi sem við getum aldrei unnið okkur út úr miðað við þær upplýsingar sem við höfum núna.

Virðulegi forseti, þetta er firra.

Frú forseti. Ég tek undir gagnrýni þingmanna á hroðvirknisleg vinnubrögð síðustu dagana. Þetta er með ólíkindum, en ég ætla samt að halda áfram að tala um atvinnuna og skattamálin. Ég tel að mikilvægasta málið núna sé að örva atvinnu. Atvinnuleysi er niðurbrot fyrir viðkomandi einstakling, atvinnuleysi er verðmætatap í þjóðfélaginu og atvinnuleysi minnkar tekjur ríkissjóðs og eykur útgjöldin, þ.e. eykur hallann. Það er númer eitt, tvö og þrjú að skapa atvinnu.

Við leggjum skatt á sykur, og hvers vegna skyldi það vera gert? Til að minnka skattstofninn, minnka sykurneyslu. Á sama tíma leggur ríkisstjórnin á tvennan máta skatt á atvinnu, annars vegar með því að skattleggja tryggingagjaldið, hækka það umtalsvert, og hins vegar með því að ráðast á áhættufé sem er undirstaða þess að skapa störf. Ríkisstjórnin skattleggur atvinnuna, og hvað skyldi það hafa í för með sér, frú forseti, með hliðsjón af sykurskattinum? Það minnkar skattstofninn, það minnkar atvinnuna. Menn eru markvisst að vinna að því.

Sjálfstæðismenn hafa bent á aðra leið sem er skattlagning séreignarsparnaðar sem gerir það að verkum að það væri hægt að hafa alla skatta á næsta ári óbreytta og auka samt sem áður afganginn af ríkissjóði um 16–20 milljarða kr. Ég skora á hv. stjórnarþingmenn að skoða það að nota eign ríkissjóðs, og sveitarfélaganna því að þau fá líka af þessu 40 milljarða, í séreignarsparnaðinum til að brúa þetta bil árið 2010 sem verður það erfiðasta eftir hrunið. Strax árið 2011

verða fyrirtæki og einstaklingar betur í stakk búin til að taka á sig skattahækkanir.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að taka undir með hv. þm. Þór Saari og Birgi Ármannssyni um að við þurfum að vanda betur vinnubrögðin. Eins vil ég nefna að það kom fram í vegvísi frá hæstv. ríkisstjórn að þær skattbreytingar og þau skattafrumvörp sem eru lögð fram í haust, eða núna, kæmu í síðasta lagi fram 15. nóvember. Þau voru hins vegar lögð fram 7. desember sem segir kannski allt sem segja þarf um málið.

Síðan vil ég líka koma inn á það sem hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson og Þuríður Backman ræddu áðan. Staðreyndin í málinu er sú, virðulegi forseti, að núna stendur til að færa hjúkrunarheimilin frá heilbrigðisráðuneytinu yfir í félagsmálaráðuneytið. Þetta eru millifærslur milli ráðuneyta upp á 20 milljarða kr. án þess að fram hafi farið fagleg umræða í fagnefndinni sjálfri, hv. heilbrigðisnefnd. Það segir kannski nokkuð um það hvernig menn vinna þessa vinnu. Það er mjög bagalegt. Auðvitað hefði verið mun skynsamlegra að hv. heilbrigðisnefnd hefði fjallað um færslu þessa málaflokks á milli ráðuneyta. Það eru hin eðlilegu vinnubrögð í málunum vegna þess að í hv. heilbrigðisnefnd situr fólk með sérþekkingu, eins og sérstaklega hv. þm. Þuríður Backman sem stýrir nefndinni. Hún hefur mikla þekkingu á þessu sviði.

Hins vegar lögðum við sjálfstæðismenn fram breytingartillögur við 2. umr. sem við drógum til baka. Við munum að sjálfsögðu endurflytja þær um að þessi málaflokkur verð fluttur aftur til heilbrigðisráðuneytisins, eða hætt við þennan flutning, og síðan muni menn gefa sér eitt ár til að gera það að öðru leyti.

Út af ummælum hv. þm. Önnu Pálu Sverrisdóttur áðan um að sjálfstæðismenn séu að blekkja kjósendur minni ég á og bendi hv. þingmanni á að þingflokkur Sjálfstæðisflokksins lagði fram tillögur um hvernig mætti skera enn frekar niður í ríkisútgjöldum og það mundi minnka hallann á ríkissjóði um 26 milljarða kr. Við leggjum líka fram 8 milljarða kr. aukningu

í niðurskurði þannig að við erum mjög ábyrgir í þessu máli.