Stjórnsýslubreytingar vegna mögulegrar aðildar að Evrópusambandinu

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að koma með þessa fyrirspurn. Hann hefur áður sýnt að hann er verðugur arftaki þeirra fulltrúa Framsóknarflokksins sem hafa beitt sér fyrir málefnalegri umræðu um Evrópusambandið og hugsanlega aðild okkar að því. Ég þakka það og hlýt auðvitað að þakka það að Framsóknarflokkurinn hefur verið í forgöngu umræðna hér á landi á síðasta áratug.

Við erum rétt að hefja þessa vegferð og eins og kom fram fyrr í dag er þetta kannski sögulegur dagur að því leyti til að framkvæmdastjórnin hefur í dag beint því til leiðtogaráðsins að samþykkja upphaf samningaviðræðna við Ísland.

Það er alveg rétt sem hv. þingmaður segir, gera þarf töluvert miklar breytingar á því sem hann kallar stjórnkerfi og skipulagsheildir til að við getum talist tæk inn í Evrópusambandið. Ýmsar þær þjóðir sem hafa farið í gegnum þetta ferli hafa þurft að gera alveg gríðarlega viðamiklar breytingar. Okkar breytingar verða miklu minni vegna þess að við erum aðilar að Schengen, við erum aðilar að EES og fyrir vikið eru það bara afmarkaðir málaflokkar sem við munum þurfa að gera þessar breytingar á. Það er, eins og kom fram hjá hv. þingmanni áðan, fyrst og fremst á sviði byggðamála og landbúnaðar sem það þarf.

Það er alveg rétt hjá hv. þingmanni að þau mál eru ekki komin það langt í þessu ferli að hægt sé að svara nákvæmlega þeim spurningum sem hann varpar fram um kostnaðartölur og fjölda ársverka. Þetta er til umræðu og til stefnumótunar í samningahópum viðkomandi málaflokka og þegar hv. þingmaður kemur hingað, vonandi sem fyrst, verður því máli undið lengra fram og þá get ég kannski gefið honum ítarlegri upplýsingar um tölurnar. Ég get hins vegar reifað þau meginatriði sem koma til skoðunar og sem liggja undir í þessari umræðu.

Þau eru rétt að byrja.

Eins og ég sagði áðan, frú forseti, er alveg ljóst að endurskoða þarf þann strúktúr sem við höfum á sviði landbúnaðarmála. Það þarf að vera til staðar stofnun sem fer með þá fjármuni sem ESB mun ráðstafa til Íslands. Það þarf líka að vera fyrir hendi stjórnar- og eftirlitsnefnd sem er ætlað að tryggja rétta framkvæmd byggðastefnunnar og sömuleiðis dreifbýlisþróunarstefnu, þetta tvennt sem, með leyfi forseta, heitir á ensku „Regional Policy and Rural Development Policy“. Af okkar hálfu er alveg klárt að það mun koma til skoðunar hvort þessi störf geti verið unnin innan einnar og sömu stofnunar, jafnvel stofnunar sem er þegar fyrir hendi. Og við munum að sjálfsögðu líta sérstaklega til þess hvernig slík stofnun geti sem best þjónað hagsmunum bænda og hvernig þessi starfsemi geti tengst núverandi stofnunum. Það er eitt þeirra verkefna sem hljóta að vera undir í þessu máli.

Að því er byggðamálin sjálf varðar þarf annaðhvort að koma á fót stofnun í þessu sama skyni eða tilnefna einhverja stofnun sem er fyrir til að sinna þessum hlutverkum. Við munum vitaskuld við útfærslu á þessu leita ráða hjá ýmsum góðum félögum og samtökum sem þekkja þetta í okkar góðu nágrannalöndum.

Hv. þingmaður spyr um áætlaðan kostnað við þessa framkvæmd. Eins og ég sagði get ég ekki farið út á þá braut að svo stöddu vegna þess að ekki liggur nákvæmlega fyrir með hvaða hætti við munum haga skipan þessara mála. Hins vegar vil ég ekki draga nokkra dul á það að slík uppstokkun verður umtalsvert kostnaðarsamari en núverandi kerfi. Við vitum auðvitað öll sem höfum með einhverjum hætti komið að þessum málum að við Íslendingar greiðum að sönnu hlutfallslega hærri landbúnaðarstyrki en ESB en styrkjakerfi okkar er einhæfara og þar af leiðandi einfaldara í framkvæmd. Landbúnaðar- og dreifbýlisstyrkir ESB ná til fleiri búgreina og verkefnaflokka sem augljóslega gerir kröfu um enn meira eftirlit með því að framkvæmdin sé rétt og öll meðferð fjármuna reglum samkvæmt. Að sama skapi hljóta auðvitað skilaboð frá okkur til þeirra sem að þessu vinna að vera að það sé nauðsynlegt að sýna sem allra mesta ráðdeild á þessu sviði við skipulag og stefnumótun innan málaflokksins. Ég tel sjálfur að það sé einsýnt að horfa í þessu samhengi til skipulags núverandi stofnana til að tryggja sem mest hagræði og skilvirkni til hagsbóta bæði fyrir viðtakendur fjármunanna og líka fyrir ríkissjóð.

Síðast spyr hv. þingmaður hvað þetta kalli á mörg viðbótarársverk í stjórnkerfinu. Ég hef þegar sagt að hvað varðar ársverkin og fjölda þeirra er of skammt komið vinnunni til að hægt sé að kveða upp úr um það. Miðað við reynslu annarra þjóða verður það umfang nokkru meira en það sem nú er.

Virðulegi forseti. Við skulum hafa eitt í huga, þingmenn sem tala, hér er verið að fara að þingvilja. Það virðist æðioft gleymast að hér er verið að fara að þingvilja. Meirihlutaviljinn getur verið hundfúll á tíðum, það getur vel verið svo. En það er verið að fara að þingvilja sem var kosið um fyrir allnokkrum vikum, Með þumalskrúfum. með engum þumalskrúfum, menn tóku bara einfalda ákvörðun um það hvert þeir vildu fara. Það er trúa mín að hér þurfi að hafa það eitt í huga að það fer betur á því á næstu vikum og mánuðum að tengjast með opnum huga því alþjóðaumhverfi sem er í kringum okkur. Við þurfum á samvinnu við aðrar þjóðir að halda sem aldrei fyrr, nú þegar við erum að reisa okkur upp úr öskustó íslensks efnahagslífs. Eða viljum við fremur loka okkur af og halda áfram feluleiknum þar sem gæðunum er skipt úr krepptum hnefa þeirrar útvöldu? Hver er að tala um það? Þið.

Frú forseti. Það er alveg rétt að dagurinn í dag markar nokkur þáttaskil í stjórnmálasögu okkar. Nú hefjast aðildarviðræðurnar formlega og þá loksins verður leitt til lykta það innihaldslitla þras sem staðið hefur árum saman um hugsanlega kosti og mögulega galla við aðild. Langstærsta einstaka hagsmunamál íslensku þjóðarinnar er það hvort og með hvaða hætti við gerumst aðilar að Evrópusambandinu. Um það mun þjóðin kjósa í þjóðaratkvæðagreiðslu þegar samningsferli lýkur. Það verður lýðræðisleg ákvörðun meiri hluta þjóðarinnar.

Það hvernig hagsmunum byggða og bænda verður fyrir komið í nýjum samningi skiptir mestu máli. Ávinningurinn er augljóslega sameiginlegt myntsvæði og sameiginlegur Seðlabanki Evrópu en það sem mestu skiptir að ná út úr samningunum er sterkari staða byggða og bænda og atkvæði margra munu ráða, mitt þar á meðal, hvernig fyrir byggðunum verður komið þegar til aðildar að Evrópusambandinu kemur. … landbúnaðarhéraði. Sjá hvað verður í boði, eða hvað?

Frú forseti. Staðan í því máli sem hér er spurt um er alveg skýr í dag. Við vitum hvað Alþingi Íslendinga setti háar upphæðir í aðildarumsóknina á yfirstandandi fjárhagsári. Það er í hendi Alþingis Íslendinga að útdeila þeim fjármunum til næstu ára eftir því sem þurfa þykir. Við erum í ferli þar sem væntanlega verða formlegar umræður innan einhverra vikna. Ferlið snýst um það að semja um skilyrði aðildar Íslands að Evrópusambandinu. Við höfum ekki séð fyrir endann á því ferli. Við vitum ekki hvernig sá samningur lítur út og það verður ekki fyrr en hann liggur á borðinu og hefur verið kynntur rækilega allri íslensku þjóðinni sem þingmenn geta komið upp með eintómum upphrópunum, hvort sem þær eru já eða nei, og talið sig vita

um hvað málið snýst.

Virðulegi forseti. Ég fagna því að

Framsóknarflokkurinn tekur upp umræðu um Evrópusambandið.

Það er hátíðisdagur í dag. Framkvæmdastjórnin samþykkir að leggja til við ráðherra að við verðum teknir inn sem aðildarumsóknarsinnar og þökk sé Framsóknarflokknum fyrir að við skulum vera komin í þessa vegferð. Heyr, heyr. Þrír framsóknarmenn studdu þessa tillögu, hv. þm. Birkir Jón Jónsson, Guðmundur Steingrímsson og Siv Friðleifsdóttir eins og hér hefur komið fram. Hafið kærar þakkir fyrir þetta.

Þrír af sjö framsóknarmönnum sögðu já. Þrír af níu. Níu? Eru ekki bara sjö framsóknarmenn á þingi?

Já, ég veit það, virðulegi forseti, ég verð að játa að þetta er svolítill galgopaháttur. Mér finnst bara svo gaman að heyra framsóknarmenn segja að þeir hafi einu sinni verið sjö og séu bara níu.

Svo studdu þetta líka sjálfstæðismenn, hv. þm. Unnur Brá Konráðsdóttir ætti að átta sig á því, þar á meðal varaformaður Sjálfstæðisflokksins sem sat hjá og eftirlét öðrum að taka ákvörðunina. Sú sem situr í forsetastóli núna sagði já þannig að þetta er allt hið besta mál.

Nú fara viðræður vonandi í gang

og út úr því kemur samningur, virðulegi forseti, sem verður borinn undir þjóðina til samþykktar

eða synjunar. Þetta er þess vegna hinn besti dagur og ég þakka hv. framsóknarþingmanni fyrir að taka þetta mál upp á Alþingi.

Virðulegur forseti. Ástæða er til að binda vonir við þann áfanga sem náðist í dag, að hann megi verða okkur til gæfu og að þessi leiðangur megi takast sem best. Gott er að fá fjölmargar ábendingar um það sem betur má fara í íslenskri löggjöf vegna þess að þær ábendingar eru auðvitað settar fram með hag almennings að leiðarljósi og auðvitað má víða í löggjöf okkar og á mörgum sviðum í íslensku samfélagi taka til hendinni og bæta úr.

Ég tek undir með hv. þm. Siv Friðleifsdóttur að hér kemur ekkert nýtt fram. Þessar upplýsingar um kostnað máttu vera mönnum ljósar strax í sumar og 1.000 millj. eru sannarlega ákaflega lág fjárhæð Lág? þegar horft er til þess ávinnings sem við höfum haft af samstarfinu við Evrópu, ávinningsins af Evrópska efnahagssvæðinu. Ég hygg að á aðeins nokkrum dögum nemi sá ávinningur einum milljarði og kostnaðurinn við reksturinn á íslensku krónunni er margfaldur þessi á hverju einasta ári þannig að í ljósi þeirra gríðarlegu efnahagslegu hagsmuna sem hér eru undir þá eru þessar fjárhæðir sannarlega viðunandi.

Frú forseti. Ég tek undir síðustu orð hv. þingmanns. Það sem hann er í reynd að leggja til með málflutningi sínum er að við lútum í gras fyrir fram og gefum okkur að það sem Evrópusambandið leggur á borðið verði hin endanlega niðurstaða. Við erum að fara í samningaviðræður.

Ástæðan fyrir því að ekki er hægt að slá nákvæmlega á það hver kostnaðurinn við þessar tilteknu stofnanir verður er sú að við eigum eftir að semja okkur til niðurstöðu um það. Það þýðir ekkert að benda á Svíþjóð og ekki einu sinni Króatíu varðandi það vegna þess að við höfum algera sérstöðu vegna smæðar okkar. Við þurfum í fyrsta lagi að ná samstöðu um það meðal þeirra sem munu móta þessa afstöðu fyrir okkur. Við þurfum síðan í öðru lagi að fara með þá afstöðu og semja okkur til niðurstöðu. Þá er hægt að slá á þetta.

Frú forseti. Ég þarf greinilega að undirstrika það fyrir þeim hv. þingmönnum sem hér eru að mér var falið ákveðið hlutverk af meiri hluta Alþingis. Það hlutverk var að ná sem víðtækastri sátt um öll þau atriði sem aðildina varða. Þetta er eitt af því sem tengist hvað umdeildasta málaflokknum. Ég ætla mér sannarlega að reyna það og ég ætla ekki að gefa fyrirskipanir um það með hvaða hætti við eigum að haga breytingum á stofnanastrúktúr okkar fyrir fram. Það ætla ég ekki að gera. Ég ætla að hlusta á þann hv. þingmann sem hóf þessa umræðu sem hefur verið skemmtilegur sprettur á köflum, ég ætla að hlusta á bændur, ég ætla að hlusta á ólík viðhorf og ég ætla síðan með aðstoð þeirra sem í samninganefndinni eru að reyna að semja fyrir hönd Íslands um þá niðurstöðu sem er hagfelldust fyrir Ísland. Ég vísa því algerlega á bug að þetta sé óútfylltur víxill sem við erum að samþykkja. Herra minn trúr. Það verður ekkert samþykkt, engum lögum breytt nema Alþingi samþykki það. En kostnaðurinn? Og það verður ekkert samþykkt nema þjóðin samþykki það að lokum.