Þjóðaratkvæðagreiðsla um gildi laga nr. 1/2010

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir að hafa gert grein fyrir því frumvarpi sem nú hefur verið lagt fyrir þingið eftir synjun forseta Íslands á því að staðfesta lög sem afgreidd voru frá Alþingi í lok síðasta árs. Ég hygg að ekki verði mikill ágreiningur um efnisatriði þessa máls. Það mun að sjálfsögðu ganga til nefndar í dag og fá þar sína umfjöllun, en að uppistöðu til er um að ræða umgjörð og ramma fyrir framkvæmd þjóðaratkvæðagreiðslunnar sem ég hygg að ekki þurfi að vera mikill ágreiningur um í þinginu.

Mig langar við þetta tækifæri til að rifja aðeins upp úr umræðunni frá því í vetur hvað sagt var um það hvað mundi gerast ef frumvarp ríkisstjórnarinnar yrði samþykkt óbreytt. Þannig var að 3. minni hluti fjárlaganefndar skilaði af sér nefndaráliti þann 19. nóvember og þar segir skýrum stöfum, með leyfi forseta:

„Verði frumvarpið samþykkt óbreytt sem lög frá Alþingi, eins og meiri hluti fjárlaganefndar leggur til að gert verði, telur 3. minni hluti einsýnt að forseti lýðveldisins muni, í ljósi fyrri yfirlýsingar, synja lögunum staðfestingar, með vísan til hennar og 26. gr. stjórnarskrárinnar.“

Þetta mátti mönnum vera ljóst að mundi gerast og var vakin athygli á, alveg sérstaklega af fulltrúum Sjálfstæðisflokksins í fjárlaganefnd við meðferð málsins í vetur. Það sætir því mikilli furðu að það skuli hafa komið mönnum í jafnopna skjöldu og raun ber vitni, sérstaklega ríkisstjórninni, sem gerðist síðan í kjölfarið.

Það er erfitt að ræða um þetta frumvarp þó að það fjalli fyrst og fremst um formleg atriði og það sem lýtur að framkvæmd þjóðaratkvæðagreiðslunnar án þess að setja hlutina í heildarsamhengi, ræða aðeins um samningana sjálfa sem bera á undir þjóðina, fjalla um meðferð þingsins á því, viðbrögð ríkisstjórnarinnar og það hvað við í stjórnarandstöðu höfum sagt í kjölfar synjunarinnar.

Og hvað höfum við sagt? Við höfum sagt að þetta gefi okkur nýtt tækifæri. Þetta gefur okkur tækifæri í fyrsta lagi til að koma málstað okkar skýrar á framfæri og ég verð að segja að mér finnst sem ríkisstjórnin hafi ekki nýtt tækifærið á nokkurn hátt, tækifærið til að segja skýrum orðum það sem sagði í frumvarpi ríkisstjórnarinnar sjálfrar, að við Íslendingar teljum okkur ekki hafa lagalega skuldbindingu til að undirgangast þessar kröfur. Hafa menn gert það? Ég hef ekki orðið var við það. Margsinnis. Ég hef ekki orðið var við að menn hafi nýtt tækifærið núna í þeirri miklu athygli sem landið hefur fengið til að koma þessu skýrt á framfæri. Þvert á móti hefur áherslan fyrst og fremst verið lögð á það sem gæti reynst okkur Íslendingum erfitt vegna þessarar ákvörðunar forseta Íslands.

Við í stjórnarandstöðunni höfum sagt: Þetta er líka tækifæri fyrir okkur heima fyrir til að ná víðtækari sátt um meðferð þessa máls vegna þess að málsmeðferð ríkisstjórnarinnar fram til þessa hefur verið fallin til þess að ala á sundrungu. Við sjáum líka sundrunguna í þessu máli. Allar kannanir sem gerðar hafa verið mæla að þjóðin er klofin í herðar niður um það hvernig eigi að leysa málið. Annars vegar eru þeir sem segja: Einhvern botn verður að fá í þetta mál og halda áfram með lausn annarra viðfangsefna, og hins vegar þeir sem segja: Það skiptir ekki máli með önnur viðfangsefni því að þetta eitt og sér er svo stórt að við megum ekki láta þvinga okkur til niðurstöðu í því.

Ég hef skipað mér í þann hópinn, ég hef skipað mér í hóp þeirra sem segja: Látum ekki þvinga okkur til niðurstöðu í þessu máli sem við erum ósátt við, sem skilur eftir óbragð í munninum á okkur vegna þess að lagalega staðan er okkar megin. Því hefur aldrei verið andmælt á þinginu. Við segjum þess vegna við þessar aðstæður: Náum samstöðu á þinginu sem mun skila sér í meiri sátt úti í þjóðfélaginu í þessu máli skulum við hafa eitt á hreinu, sú samstaða hlýtur að snúast um það að standa gegn þvingunum og afarkostum. Hún snýst ekki um einhverjar málamyndabreytingar á því samkomulagi sem gert hefur verið. Það er alveg skýrt. En vilji ríkisstjórnin slá á þessa útréttu hönd stjórnarandstöðunnar, fara í spunaleik, segja sem svo að þeir sem nú vilji efna til samráðs séu að hverfa frá fyrri yfirlýsingum um að betra sé að fara með málið fyrir þjóðaratkvæðagreiðslu, þá gott og vel, við skulum leggja þær hugmyndir strax til hliðar. Þá skulum við taka þá ákvörðun núna strax að ekki standi til að eiga neitt samtal. Það stendur ekki til að hafa neitt samráð. Fáum það skýrt frá ríkisstjórninni því að það sem við höfum sagt okkar megin frá hefur verið alveg skýrt, en er mjög loðið frá ríkisstjórninni. Reyndar hefur hæstv. utanríkisráðherra tjáð sig um málið og sagt sem svo: Ja, nú er það stjórnarandstaðan sem vill ekki fara í þjóðaratkvæðagreiðslu.

Það stendur aldeilis ekki á okkur að fara í þjóðaratkvæðagreiðslu með þetta mál. Þá gerum við það. [Kliður í þingsal.] Þá gerum við það, heyrist úr þingsal, gott og vel, þá gerum við það og ég get sagt hv. þingmönnum eitt: Þjóðin mun greiða atkvæði með hagsmunum sínum í þessu máli. Það eitt er víst. Og hagsmunir íslensku þjóðarinnar munu aldrei liggja í því að gefa eftir undan pólitískum þvingunum og afarkostum, að skrifa upp á skuldbindingar sem við Íslendingar höfum aldrei undirgengist og teljum sjálfir í skriflegum lagatexta að okkur beri ekki að undirgangast. Það er alveg öruggt að þannig mun það mál fara. Og ef ríkisstjórnin hefur ekki dug í sér til að koma þeim skilaboðum til annarra þjóða að við ætlum ekki að láta beygja okkur undir vilja þeirra án dóms og laga verður það einfaldlega íslensku þjóðarinnar að koma þeim skilaboðum út. Þá verður það á endanum verk íslensku þjóðarinnar og það mun örugglega ekki standa á henni að taka þann kaleik frá ríkisstjórninni hafi hún ekki vilja og dug í sér til að koma þeim skilaboðum frá sér.

En það er dapurlegt að ríkisstjórnin beygi sig undir þennan vilja, hafni samstöðunni sem hún getur fengið á þinginu og meðal þjóðarinnar til að standa gegn svona kúgun eins og birtist í framgöngu þeirra ríkja sem harðast sækja fram í málinu.

Takið eftir einu, hvað segja hinir háu herrar í útlöndum vegna viðbragða forsetans? Tala þeir um að vegna þeirrar stöðu sem upp er komin sé nauðsynlegt að fara með íslensku þjóðina fyrir dómstóla? Að stefna eigi íslenska ríkinu til að það standi við skuldbindingar sínar? Hefur verið minnst á dómstóla af þessu fólki? Ekki einu orði.

Hefur verið minnst á það að grípa til ráðstafana á vettvangi Alþjóðagjaldeyrissjóðsins? Svo sannarlega. Svo sannarlega hefur það verið gert.

Hefur verið minnst á að nú verði umsókn Íslands um aðild að Evrópusambandinu tekin og sett í frystinn? Svo sannarlega hefur það verið gert.

Hefur verið minnst á að fjármögnun erlendis frá muni reynast okkur Íslendingum erfið í kjölfarið á þessu? Hefur verið rætt um að við föllum niður í ruslflokk hjá matsfyrirtækjum? Allt hefur þetta verið nefnt.

En að fara með málið fyrir dómstóla, að láta reyna á réttarstöðuna kemur þessu fólki ekki til hugar. Hvers vegna skyldi það vera? Hvers vegna í ósköpunum skyldu menn forðast að fara með málið fyrir hlutlausa dómstóla? Er það ósanngjörn krafa af okkar hálfu? Er það þannig á þessu þingi að við ætlum að vera ósammála um jafnsjálfsagðan hlut og þann að láta reyna á réttarstöðuna? Ég segi: Í lögunum eins og þau liggja fyrir þinginu hefur verið viðleitni til að fá skorið úr um skuldbindingarnar. Það er viðleitni en hún er of veik, því miður. Úrræðin eru of veik til að nýtast okkur í framtíðinni og það gagnast okkur ekki að halda til haga okkar lagalega rétti í málinu ef við eigum enga von um að fá reynt á hann í framtíðinni. Því miður er það þannig.

Skilaboð mín á þessari stundu eru afskaplega einföld: Ég er á móti lögunum, ég er á móti þeim samningi, eins og ég hef alltaf verið og við í Sjálfstæðisflokknum, sem gerður hefur verið undir þvingunum og birtist í þeim lögum sem forsetinn hefur núna ekki samþykkt, á móti þeim samningi er ég. Þú greiddir ekki atkvæði … Ég tel skynsamlegt af ríkisstjórninni að láta reyna á upptöku samninganna, ekki til að gera einhverjar málamyndabreytingar á þeim heldur til að láta reyna á raunverulegan vilja viðsemjenda okkar til að koma fram af sanngirni í þessu máli og það er eini staðurinn þar sem enn skortir á sanngirnina, hjá viðsemjendum okkar. Sanngirnin hefur öll verið okkar megin. Við höfum boðið samninga, við höfum boðið ríkisábyrgð, við höfum gengið miklu lengra en hægt er að ætlast til af okkur og við höfum gengið lengra í þessu máli en við erum meira að segja sátt við. Enginn í þessum sal er sáttur við þá niðurstöðu sem fengist hefur. En þeir eru margir til sem segja: Við eigum enga aðra kosti.

Við höfum núna í hendi okkar tækifærið til að standa saman og þá skulum við koma auga á eitt: Hagsmunirnir sem tekist er á um í þessu máli eru annars vegar hagsmunir þeirra sem sækja fram — og þeir eru Hollendingar og Bretar — og hins vegar íslenskir hagsmunir. Látum það ekki aftur gerast á árinu 2010 sem var einkennandi fyrir árið 2009, að við getum ekki staðið saman um íslenska hagsmuni.

Leggjum niður umræðuna um það hvernig við komumst á þennan stað. Hefjum umræðuna um það hvernig við getum leyst úr þessari stöðu. Þeir brosa hér, sumir hv. þingmenn stjórnarliðsins, vegna þess að þeir skemmta sér best í umræðunni við að tala um einkavæðingu bankanna og þá vegferð sem leiddi okkur til þessarar stöðu. Ég er með mínar skoðanir á því. Ég tel að stjórnvöld hafi svo sem gert mistök en meginábyrgðin liggur að sjálfsögðu hjá þeim sem áttu og ráku íslensku bankana. Og Sjálfstæðisflokknum. Meginábyrgðin liggur hjá eigendum og stjórnendum bankanna á Íslandi sem tóku allar þær ákvarðanir sem leiddu okkur til þessarar niðurstöðu. Og Sjálfstæðisflokknum. Þar liggur meginábyrgðin. Og Sjálfstæðisflokknum.

Vilji menn nota dýrmætan tíma okkar á þinginu til að eiga umræðu um aðdraganda þessa máls en ekki leiðir til að leysa það óska ég þeim bara góðrar skemmtunar. Við munum ekki eiga orðastað við þá sem ætla að eyða dýrmætum tíma þingsins til þess. [Kliður í þingsal.] Nú er tími til að standa saman. Við höfum tækifæri núna til að efla samstöðu, bæði á þinginu og meðal þjóðarinnar, og samstaðan hlýtur að snúast aðeins um eitt: Stöndum gegn þessum þvingunum, fáum fram sanngjarna niðurstöðu í þessu máli. Það er ekkert annað sem íslenska þjóðin á skilið og það er það sem hún fer fram á.

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að taka neitt af utanríkisþjónustunni sem hún hefur gert vel í þessu máli og ég veit að menn þar leggja sig fram. Það sem ég var fyrst og fremst að vísa til var blaðamannafundurinn og fréttatilkynningin sem var gefin út strax eftir synjun forsetans. Mér fannst stjórnin glutra niður því tækifæri sem þar var gefið. En við skulum ekki eyða tímanum í að tala um það sem liðið er. Nú vil ég fara að horfa fram veginn.

Það er rétt sem hæstv. utanríkisráðherra segir, málstaður okkar nýtur vaxandi skilnings í útlöndum. Ég tel að það sé án vafa að hluta til starfskröftum utanríkisþjónustunnar að þakka. En við skulum ekki gleyma hinu að það er líka að sjálfsögðu vegna þess að fólk sér, m.a. ritstjóri Financial Times, hversu ósanngjarnar kröfurnar eru sem verið er að gera á okkur Íslendinga. Þær eru fráleitar. Þær eru algjörlega

úr öllu samhengi við allt það sem aðrar þjóðir eru að taka á sig vegna bankahrunsins.

Virðulegi forseti. Hvað vill ríkisstjórn …? [Hlátur í þingsalnum.] Mætti ég fá hljóð í salinn? Ég ætla ekki að nota mína mínútu í að bíða eftir hljóði. Hvað vill ríkisstjórnin sem segir í öðru orðinu: Við höfum engar lagalegar skuldbindingar í málinu en við ætlum að fallast á allar kröfur viðsemjenda okkar? Hvað er sú ríkisstjórn að meina?

Við skulum hafa eitt á hreinu, ég hef verið talsmaður þess að við ættum samtal við viðmælendur okkar í þessu máli, að við leituðum sátta í því. En takist ekki samningar, er þá ekki augljóst að bera eigi ágreininginn undir dómstóla? Er einhver mótsögn í þessu tvennu? Þvert á móti. Það sýnir viljann til að leita lausna, en takist engir samningar gerum við þá einföldu og sjálfsögðu kröfu að ágreiningurinn verði borinn undir dómstóla. Það er engin mótsögn í þessu. Vilji menn ekki láta reyna á neina samstöðu um að standa gegn þessum afarkostum er sjálfsagt og eðlilegt að fara með málið

fyrir þjóðina, bera það undir þjóðina í þjóðaratkvæðagreiðslu þar sem þjóðin mun senda skilaboðin sem ríkisstjórnin hefur ekki haft kraft í sér til að koma til skila.

Virðulegi forseti. Stjórnarliðar eru mættir hingað í dag til að vera í sínum spuna. Það er greinilegt. Við erum ekki á móti neinu sem við sögðum í síðustu viku. Við erum komin hingað í dag til að samþykkja lög um að framkvæma þjóðaratkvæðagreiðslu. Höfum það á hreinu. Sú þjóðaratkvæðagreiðsla mun að öllum líkindum fara fram, og sérstaklega ef það er viðhorf stjórnarliðanna að engin ástæða sé til að staldra núna við og velta fyrir sér öðrum möguleikum. Gott og vel, hvers vegna er það sem stjórnarliðar ættu annars að velta því fyrir sér? Gæti það verið vegna þess að þeir hafa sjálfir sagt að í þeirri þjóðaratkvæðagreiðslu verði líf ríkisstjórnarinnar að veði? Ætli þeim sé alveg sama um það? Liggur þeim það kannski í léttu rúmi eða vilja þeir kannski leggja líf ríkisstjórnarinnar að veði í þjóðaratkvæðagreiðslunni til að kosið verði um það en ekki um samninginn? Stjórnin samþykkti það.

Virðulegi forseti. Það verður ekki annað merkt af þessari ræðu hv. þingmanns en að hann sé ósammála ritstjóra Financial Times, hann sé þeirrar skoðunar að við Íslendingar höfum ekki verið beittir neinum órétti, að kröfur sem gerðar eru á okkur Íslendinga séu sanngjarnar og eðlilegar. Ég ætla að upplýsa hv. þingmann um eitt, Bretar eru sú þjóð sem hvað mestu hefur varið af almannafé til að leysa bankakrísuna. Hversu miklum fjármunum hafa þeir varið? 100 milljörðum punda. Almenningur í Bretlandi mun þurfa að taka á sig 100 milljarða punda vegna bankakrísunnar.

Við skulum heimfæra þetta upp á íslenskan veruleika og leiðrétta fyrir höfðatölu. Það jafngildir tveggja ára vaxtagreiðslum af Icesave fyrir okkur Íslendinga. Það er heildarkostnaður almennings í Bretlandi vegna bankakrísunnar og þar þurfa þó stjórnvöld að berjast með kjafti og klóm fyrir þeim aðgerðum og réttlæta þær fyrir skattgreiðendum. Þau hafa verið í mikilli vörn. Tveggja ára vaxtagreiðslur samsvara því sem lendir á Bretum.

En hv. þingmanni finnst ekki ósanngjarnar kröfur þeirra um að við tökum á okkur kannski tífalda þá upphæð.

Virðulegi forseti. Ég ætla að byrja á því síðasta. Íslendingar ætla að standa við skuldbindingar sínar. Við teljum að okkur beri ekki skylda til að taka fulla ábyrgð á innstæðunum, 20.000 evrum. Það eru mikilvæg skilaboð að við ætlum að standa við skuldbindingar okkar vegna þess að þá verðum við ekki sökuð um annað, og rísi ágreiningur um hvort við séum að gera það getum við borið hann undir dómstóla.

Um hvað á að takast sátt? Gerum nú ekki sömu mistökin og ríkisstjórnin gerði þegar hún skrifaði undir Icesave-samningana í júní. Förum ekki að semja við sjálf okkur fyrir fram í þessu máli.

Til hvers er verið að semja við sjálfan sig fyrir fram í þingsal um það hvaða niðurstaða á að fást? Tökum saman höndum um að skila því til Breta og Hollendinga að íslenska þjóðin ætli ekki að sætta sig við samningana vegna þess að þeir voru fengnir fram með óbilgjörnum hætti, með þvingunum og afarkostum, og því verði ekki troðið ofan í kokið á íslenskum almenningi, því miður, og leita þurfi annarra leiða. Þær geta m.a. falist í því sem margoft hefur verið í umræðunni,

að bera málið undir hlutlausa dómstóla, en ég ætla einfaldlega ekki að fara að semja við sjálfan mig eða aðra þingmenn hér. Það þarf að koma málinu í þann farveg að skynsamleg lausn fáist.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður botnar ekkert í þessum málflutningi og ég held að hún botni ekkert í stöðunni yfir höfuð. Það er eins og hún haldi að þjóðaratkvæðagreiðslan sem fram fer undir lok febrúar eða í byrjun mars sé á grundvelli 11. gr. stjórnarskrárinnar vegna þess að hv. þingmaður telur að forseti þurfi að víkja, staðfesti þjóðin lögin. Þetta er ekki þjóðaratkvæðagreiðsla á grundvelli 11. gr. heldur á grundvelli 26. gr. og það er dálítið annað mál.

Ef stjórnin og stjórnarflokkarnir skilja ekkert í því hvað stjórnarandstaðan á við þegar við tölum um að nú þurfi að reyna að efla samstöðu og standa gegn þessum afarkostum og þvingunum og koma réttum skilaboðum til útlanda er sýnt að þá fer fram þjóðaratkvæðagreiðsla.

Við skulum hafa eitt á hreinu, við ætlum ekki að standa gegn því. Við ætlum að samþykkja grundvöll þess í dag í allsherjarnefnd og á þinginu í 2. og 3. umr. Það mun ekki standa á Sjálfstæðisflokknum og ég treysti þjóðinni fullkomlega til að kjósa með sínum hagsmunum þegar að því kemur.

Virðulegi forseti. Mér er algerlega ómögulegt að koma því til skila til stjórnarliða að með því að fara í viðræður er maður ekki að samþykkja kröfur viðmælandans skilyrðislaust. Ef viðræður leiða ekki til ásættanlegrar niðurstöðu verður enginn samningur og ef ágreiningurinn heldur áfram er það einfaldlega okkar sjónarmið að bera þurfi ágreininginn undir dómstóla. Það er eins og stjórnarliðar haldi að með því að fara í viðræður séu menn búnir að lofa því að ganga að kröfum viðmælenda sinna. Hvers konar endaleysa er þetta eiginlega? Ef stjórnarliðar telja að hugmyndir um að reyna að efla þátt og samstöðu, leiða fram niðurstöðu í þessu máli sem er í betri sátt við íslensku þjóðina, sé fráleit hugmynd hjá stjórnarandstöðunni, gott og vel. Þá heyrum við það hátt og skýrt á þinginu, það er viðhorf stjórnarliðanna. Þá er það einfalt, þá förum við í þjóðaratkvæðagreiðslu og þar verður þjóðin spurð að því hvort

hún telji að ríkisstjórnin hafi staðið sig í stykkinu.

Virðulegi forseti. Það hafa staðið yfir samningaviðræður í 15 mánuði, sagði hæstv. ráðherra. Ég hef ekki tekið þátt í þeim samningaviðræðum. Það er ríkisstjórnin sem ákvað sjálf að halda stjórnarandstöðunni frá málinu frá því að hún tók við 1. febrúar og ber ein ábyrgð á niðurstöðunni.

Sú niðurstaða var fengin fram af ríkisstjórninni einni

og ég frábið mér að menn komi hingað upp og óski eftir því að ríkisstjórnin axli ábyrgð á niðurstöðu sem ríkisstjórnin hefur ein og án hjálpar frá stjórnarandstöðunni dregið fram.

Varðandi afstöðu atvinnulífsins skil ég það vel að menn óski eftir niðurstöðu í þessu máli og skýrum línum. En hver er staðreynd málsins? Ríkisstjórnin hefur verið ófær um að leysa málið. Hún er ófær um að leysa þetta mál. Ástæðan fyrir því að við erum á þeim stað sem við erum í dag er sú að ríkisstjórninni hefur algerlega mistekist að leiða fram niðurstöðu sem sátt ríkir um á þingi og meðal þjóðarinnar.

Við getum ekki kennt forsetanum um þessa stöðu og stjórnarandstöðunni verður svo sannarlega ekki kennt um þetta. Ábyrgðin er öll hjá ríkisstjórninni.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. forsætisráðherra fyrir yfirvegaða ræðu og vil staldra við nokkur atriði í málflutningi hennar, í fyrsta lagi þetta: Sjálfstæðisflokkurinn var ekki í neinum þykjustuleik þegar hann bar hér upp tillögu um þjóðaratkvæðagreiðslu. Það var full alvara á bak við það. Við höfum eitt meginmarkmið og það er að hrinda þeim samningi sem ríkisstjórnin gerði og lögfesti ríkisábyrgð á fyrir í lok ársins. Það er okkar markmið.

Getum við náð breiðri pólitískri sátt hér á þinginu um nýjar forsendur eða þarf þjóðaratkvæðagreiðslu til að ná þessu markmiði? Það verður að koma í ljós. Mér finnst ekki mikill sáttatónn í talsmönnum ríkisstjórnarinnar og eftir situr spurningin: Hefur ríkisstjórnin yfir höfuð einhvern áhuga á að láta reyna á samstöðu? Ég verð ekki var við mikil svör. Það er eins og menn haldi að ég ætli að koma hingað upp í ræðustól á Alþingi og úttala mig um þann samning sem ég sé fyrir mér að geti mögulega leyst deiluna. Hvers konar pólitík eru menn að velta fyrir sér?

Stjórnmál eru list þess mögulega og það er ekkert útilokað varðandi það hvernig við tökum á stöðunni.

Virðulegi forseti. Fulltrúar mínir og Sjálfstæðisflokksins í fjárlaganefnd skiluðu nefndaráliti hér í ágúst sl. Þar sagði m.a., með leyfi forseta:

„Að mati Sjálfstæðisflokksins hefði verið farsælast að hefja þegar viðræður við Breta og Hollendinga um þá stöðu sem uppi er á Alþingi vegna þessa máls …“

Við höfum talað fyrir því allt síðasta sumar, í haust og allan vetur að menn sætti sig ekki við þá samninga sem gerðir voru,

að viðræðurnar yrðu teknar upp. Við töluðum fyrir því fram að því að lögin voru staðfest og við erum að tala um það enn þá eftir að lögin voru staðfest. Í millitíðinni bárum við það upp sem tillögu okkar á þinginu að málið færi fyrir þjóðina vegna þess að við trúum því að þjóðin sé á móti samningnum og við viljum gefa henni tækifæri til að fella hann. Sé ríkisstjórnin þeirrar skoðunar að það komi ekkert annað til greina í þeirri stöðu sem núna er uppi en að fara með málið fyrir þjóðina, í þjóðaratkvæðagreiðslu, er það í fullu samræmi við vilja okkar, höfum það á hreinu, það er í samræmi við okkar eigin tillögu sem við greiddum atkvæði með en stjórnarliðar greiddu atkvæði á móti.

Það er enginn viðsnúningur í okkar málflutningi, ekki á nokkurn einasta hátt.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hæstv. forsætisráðherra fyrir hófstillta ræðu. Ég vona að hæstv. ráðherra komi þeim boðum til ráðherra sinna að það er skynsamlegra að nálgast málið með þessum hætti og reyndar á þjóðin það skilið.

Ég vil spyrja hæstv. forsætisráðherra um tvö atriði: Ég hlustaði á hæstv. ráðherra eins og aðrir og það er erfitt að greina hvort það sé virkilegur vilji til að setjast niður og skoða þetta, reyna að ná sátt eða ekki — ég vil fá það á hreint vegna þess að við munum ekki semja við sjálf okkur. Það ætlast enginn til þess að hv. þingmenn segi nákvæmlega til um það hvað eigi að fá út úr samningunum. Það er galið og það vita það allir. Hæstv. ráðherra flutti sem hv. þingmaður frumvarp um þjóðaratkvæði. Þar stóð að fimmtungur kosningabærra manna í landinu gæti krafist þess að þjóðaratkvæðagreiðsla fari fram um lagafrumvarp sem Alþingi hefur samþykkt og enginn fyrirvari var á því. Telur hæstv. ráðherra að það frumvarp um breytingar á stjórnarskránni hafi verið mistök?

Virðulegi forseti. Hæstv. ráðherra svaraði ekki spurningunum þannig að ég bið hana að svara í seinni umferð. Frumvarpið liggur fyrir, það er í þingskjölum. Það eru ekki neinir fyrirvarar á frumvarpi hv. þingmanns og hæstv. forsætisráðherra, Jóhönnu Sigurðardóttur, hvað varðar þjóðaratkvæði. Þetta er skýrt og ég get lesið það í ræðu minni á eftir og mun gera það. Ég bið hæstv. ráðherra að svara aftur spurningum mínum.

1. Var þetta frumvarp mistök?

2. Er raunverulegur vilji til að setjast niður og fara yfir þetta?

Ég vek athygli á því út af orðum hæstv. ráðherra að það var hæstv. ráðherra Jóhanna Sigurðardóttir sem sagði okkur í ágúst að það sem við vorum að afgreiða væri innan samkomulagsins. Hæstv. ráðherra sagði að það væri ekkert mál að fara og útskýra það fyrir viðsemjendunum. Hún bæri engan kvíðboga fyrir því þannig að það þýðir ekki að koma því yfir á stjórnarandstöðuna.

Stóra málið er þetta: Ætlum við á þessari ögurstundu að setjast niður og finna aðra lausn á þessu máli? Sú lausn sem liggur fyrir, þessi samningur sem liggur fyrir, er ekki ásættanleg fyrir þjóðina og hér er hvorki meira né minna en framtíð þjóðarinnar að veði.

Virðulegi forseti. Það frumvarp sem við ræðum hér, og er dagskrárefni þessa fundar, er tiltölulega skýrt. Það er frumvarp til laga um framkvæmd þjóðaratkvæðagreiðslu til þess að skera úr um þau lög sem forseti Íslands synjaði staðfestingar. Hins vegar hafa stjórnarliðar einhvern veginn haft á því lag að þvæla þetta mál og gera það mjög ruglingslegt þannig að það er alls ekki ljóst hvernig þeir líta á þetta mál eða um hvað eigi að kjósa. Umræðan sem hefur farið fram af hálfu stjórnarliða er sú að þetta sé ekki þjóðaratkvæðagreiðsla um þetta tiltekna frumvarp eða þessa tilteknu lagasetningu heldur sé þetta þjóðaratkvæðagreiðsla um stuðning við ríkisstjórn eða stuðning við forseta Íslands. Síðan er líka fimbulfambað um það að staða ríkisstjórnarinnar eftir ákvörðun forseta Íslands sé orðin þannig að þetta sé nánast orðin eins konar starfsstjórn. Nú vil ég spyrja hæstv. forsætisráðherra hvort hún líti ekki þannig á að sú þjóðaratkvæðagreiðsla sem nú fari fram sé eingöngu þjóðaratkvæðagreiðsla um þessa illræmdu lagasetningu eða hvort hún telji að skoða eigi þetta í öðru ljósi. Ég vil líka spyrja hæstv. forsætisráðherra að því hver sé hin raunverulega staða ríkisstjórnarinnar. Er hún eins konar starfsstjórn fram yfir þjóðaratkvæði sem á að fara fram í lok febrúar?

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hæstv. forsætisráðherra fyrir tiltölulega skýr svör við spurningum mínum. Hún lítur þá ekki þannig á að verið sé að kjósa í þessari þjóðaratkvæðagreiðslu um líf og framtíð ríkisstjórnarinnar né heldur um líf og framtíð forsetans á forsetastóli. Það liggur þá líka fyrir að ríkisstjórnin er ekki starfsstjórn eins og haldið hefur verið fram.

Það liggur þá fyrir að við erum að fara að kjósa um efni máls eins og ætti að vera hverjum manni augljóst. Það er hins vegar fullt tilefni til að spyrja þessara spurninga. Nú rétt áðan birtust fréttir af því að hæstv. viðskipta- og efnahagsráðherra hefði sagt við erlenda fjölmiðla að líf stjórnarinnar héngi á því hver niðurstaðan yrði í þessari þjóðaratkvæðagreiðslu. En það er ekki þannig að verið sé að kjósa um það hvort menn vilji þennan óbreytta Icesave-samning eða það ástand sem nú er. Það er ekki þannig að nokkur maður vilji búa við þá óvissu sem nú er en það er hins vegar ekki svo að hægt sé að fella sig við þá lagalegu niðurstöðu sem fékkst við lagasetninguna rétt fyrir áramótin

sem leggur miklar byrðar á almenning og mun rýra lífskjör.

Fólk mun taka afstöðu til þess hvort það vill

samþykkja samning sem rýrir lífskjör þess.

Frú forseti. Ég vil þakka hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra fyrir orð hennar. Þetta var fyrsta rödd Vinstri grænna hér í dag og mér fannst hún hljóma skynsöm, hófsöm og framsýn. Mér fannst hún gera sér grein fyrir því ástandi sem við stöndum frammi fyrir og ég er algjörlega sammála henni um það að verkefni dagsins er að undirbúa þjóðaratkvæðagreiðsluna. Enginn er að skorast undan því og ég vona að allir verði samhentir um það frumvarp sem hér er rætt og að sameiginleg niðurstaða náist. Ég hef enga ástæðu til að ætla annað en að sú verði niðurstaðan eftir daginn.

Ég vil hins vegar spyrja hæstv. ráðherra varðandi þann sáttartón sem ég — ég gæti náttúrlega farið hina leiðina og sagt að ég hafi skilið ræðu forsætisráðherra hér áðan sem svo að handsprengju hafi verið kastað. Ég ætla hins vegar ekki að gera það, mér fannst ég greina ákveðinn sáttartón og þá líka hjá hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra. Hvernig mundi hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra til að mynda taka í þá hugmynd að skipuð yrði nefnd sérfræðinga eins og Lees Buchheits, Evrópusambandsins eða

Stoltenbergs, hugsanlega allra, með bakhóp og bakstuðning frá forustumönnum allra stjórnmálaafla?

Telur mennta- og menningarmálaráðherra ekki mikilvægt að öll stjórnmálaöflin komi að því að reyna að sameinast um það

að styrkja stöðu Íslands gagnvart Hollendingum og Bretum?

Frú forseti. Ég vil sérstaklega fagna þessum orðum hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra. Já, samráð allra flokka á þessu stigi er mjög mikilvægt og helst þannig að við getum klárað allt málið í heild sinni sameinuð og samhent.

Við erum að undirbúa þjóðaratkvæðagreiðsluna og förum samhent í það verk. Eitt útilokar þó ekki annað og á meðan verið er að undirbúa þjóðaratkvæðagreiðsluna þurfum við að tala saman og vinna sameiginlega að því að verja hagsmuni Íslands. Við höfum hljómgrunn á erlendri grundu, nýtum okkur það. Nýtum okkur það að við erum öll, svona velflest vona ég, reiðubúin að komast upp úr skotgröfunum. Ég held að við eigum að reyna að einbeita okkur að því máli núna.

Ég tek undir með mennta- og menningarmálaráðherra um það að við eigum líka að einbeita okkur að því að hafa upplýsingamálin í lagi. Mér sýnist forseti Íslands hafa lagt gjörva hönd á plóg og hann hefur staðið sig vel á síðustu dögum varðandi það að verja hagsmuni Íslands og mér sýnist að ríkisstjórnin sé að hysja svolítið upp um sig buxurnar á þeim vettvangi og sé að gera góða hluti.

Ég treysti því að við munum öll fara sameinuð í það verk að standa vörð um hagsmuni Íslands.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra fyrir ræðuna, sem er ein sú besta ræða sem haldin hefur verið í þingsölum lengi. Íslensk þjóð þarf einmitt á því að halda að vita að í þingsölum situr fólk sem horfir á þá nýju stöðu sem komin er upp með yfirvegun, andar með nefinu og skoðar þá kosti sem í boði eru, vegna þess að við höfum ýmis tækifæri í þessari stöðu. Ég er mjög ánægð að heyra það að einn af yngri forustumönnum þessarar ríkisstjórnar sjái þetta og ég vonast til þess að við hér inni tökum öll mark á þessum orðum og förum að vinna samkvæmt þeim, vegna þess að íslenska þjóðin þarf á því að halda að við vinnum sem Íslendingar í þessu máli og förum upp úr því fari í hvaða flokki við erum.

Ég sé að hæstv. heilbrigðisráðherra fussar yfir þessu en það er akkúrat sjónarmiðið, akkúrat viðhorfið sem við verðum að láta af. Við verðum að hætta að láta svona, sama í hvaða flokki við erum. Við erum saman í þessu og ný tækifæri eru í stöðunni. Við höfum ekki efni á því að standa hér og gapa hvert framan í annað.

Ég hafna þeim vinnubrögðum og vonast til þess að við berum öll þá virðingu fyrir þingi og þjóð að horfa á nýju tækifærin og vinna saman að þessum málum. Heyr. Heyr.

Hæstv. forseti. Þetta er akkúrat stóra málið, við komum öll saman að þessu borði og reynum í þessari nýju stöðu að líta aðeins upp yfir það sem hefur gerst hingað til — við verðum einfaldlega að gera það — og leita betri lausna.

Nú má ekki skilja þau orð sem ég lét falla áðan þannig að einhverjir á þessu þingi hafi unnið gegn hagsmunum Íslands, það var ekki það sem ég sagði. En það segir svolítið um stöðuna í þinginu að fólk hefur greinilega skilið orð mín á þann veg. Það segir okkur að við erum á röngum stað og þurfum öll að stíga aðeins til baka og segja: Við berum ábyrgð á því að koma þessari þjóð áfram og upp úr þessari efnahagslægð. Við skulum anda með nefinu og skoða öll hvernig við höfum sjálf hagað okkur í þessu máli, ég ætla að gera það líka. Við berum mikla ábyrgð. Ný tækifæri eru að opnast, við klárum þetta frumvarp um þjóðaratkvæðagreiðsluna í dag, það er mál sem þarf að fara í farveg, en þar til hún fer fram höfum við nokkrar vikur. Og hvernig ætlum við að nota þær? Ætlum við að standa hér argandi hvert framan í annað eða ætlum við að vinna þjóðinni gagn með því að

koma góðum málum í gegn og vinna saman að því að

leita lausna í þessu stóra máli?

Virðulegur forseti. Líkt og aðrir sem hafa komið í andsvar ætla ég að þakka hæstv. ráðherra fyrir ræðuna. Ég tel að varaformaður Vinstri grænna og hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra hafi komið með góðan tón í þessa umræðu og á honum skulum við byggja.

Ég hjó eftir því að hæstv. ráðherra talaði um mikilvægi þess að hafa samráð á milli flokka og ég held að það að tala saman sé bara ein leið til að vinna okkur út úr þessu. Hæstv. ráðherra er varaformaður annars stjórnarflokksins og forustumaður og vegna þess að ég tel tilgangslaust að skiptast á skoðunum um hvernig samningurinn eigi að vera og annað slíkt, en tel að forustumenn verði að setjast niður og tala saman vil ég spyrja hæstv. ráðherra hvort hún sé sammála því, hvernig hæstv. ráðherra sér það fyrir sér og

hvort hún muni beita sér fyrir því að það gerist.

Virðulegi forseti. Ég hvet menn til að leggja við hlustir. Hér kom forustumaður í ríkisstjórninni, varaformaður Vinstri grænna og hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra, og talaði mjög skýrt. Ég vil bara enn og aftur þakka hæstv. ráðherra fyrir orð hennar og ég treysti því og veit að hæstv. ráðherra mun fylgja þessu eftir og það er alveg afskaplega mikilvægt. Ég tel mikilvægt að það gerist sem allra fyrst vegna þess að við þurfum líka að svara þeirri umræðu sem er í alþjóðasamfélaginu.

Ég hef ekki hrósað forseta fram til þessa en ég held að við getum verið sammála um það að hann hélt vel á málum fyrir hönd íslensku þjóðarinnar þegar hann ræddi við alþjóðlega fjölmiðla í gær, held ég að það hafi verið. Þannig þurfum við að gera þetta, við þurfum að útskýra málstað okkar og verja okkur, það verða ekki aðrir til þess. Ég tel því að einn liðurinn í þessu sé að við sameinumst um það að verja málstað Íslendinga á þessum tímum, því öll höfum við okkar tengsl í útlöndum.

Herra forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir ágæta ræðu. Mig langar til að spyrja hana hvort það hafi komið til tals í nefndinni að taka upp rafræna kosningu eða hvort tíminn þyki of stuttur til þess. Nú treysta menn bönkum og menn millifæra og gera alls konar kúnstir og telja meira að segja þar fram til skatts. Það hefði mátt nota það kerfi sem allir landsmenn eru komnir inn í. Þetta var fyrsta spurningin.

Önnur spurningin varðar það sem hv. þingmaður kom inn á með kjördæmin. Mér finnst mjög miður að menn skuli fara þá leið að hafa þetta eftir kjördæmum. Þá vita menn hvernig kjósendur í ákveðnu kjördæmi kusu en menn hefðu alveg eins getað spurt um og fengið niðurstöðuna eftir kyni, aldri, fjölskyldutekjum o.s.frv., einhverju sem kemur málinu ekkert við. Ég tel að það hefði bara átt að vera einföld spurning og einfalt svar og ekki sundurliðað eftir kjördæmum.

Síðan er það spurningin sem kom fram í Morgunblaðinu , á mbl.is, um að hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra segir að stjórnin fari frá. Hefur það verið rætt í nefndinni? Þá er verið að kjósa um eitthvað allt annað en Icesave-málið. Þá er kosið um stefnu ríkisstjórnarinnar í skattamálum eða hrifningu af vinstri stjórn og annað slíkt. Hvernig hefur nefndin hugsað sér það þegar menn eru farnir að blanda einhverju allt öðru inn í þetta, hvernig er hægt að útiloka það? Mér finnst að það eigi að útiloka það algjörlega.

Svo er kannski það sem er mest um vert: Við Íslendingar kunnum ekkert að fara í svona kosningar. Hverjir ætla að stunda kosningabaráttu og hvernig fer hún fram? Eru það þeir sem eru með eða á móti? Það geta ekki verið flokkar. Ég bara spyr: Hvernig sjá menn fyrir sér kosningabaráttu í sambandi við þetta?

Herra forseti. Ég þakka svörin sem voru ágæt. En það er einmitt þetta síðasta, hvort ríkisstjórnin, sem væntanlega er samþykk lögunum því að þetta var hennar lagafrumvarp og hennar lög, beiti öllu sínu afli, þ.e. öllu afli Stjórnarráðsins til að skekkja kosningabaráttuna, hvort þeir sem eru andstæðir og vilja að þjóðin felli þessa glötuðu samninga — sem ég segi svo af því að ég er innilega á móti þeim — verði í miklu veikari stöðu til að stunda kosningabaráttu, og hvernig menn ætli að bregðast við því að jafna þann aðstöðumun. Það eru ákveðin samtök, ég nefni Indefence, og ég ætla að nota tækifærið, herra forseti, til að þakka alveg innilega fyrir mjög góða baráttu þeirra gegn þessu samkomulagi, hvernig eiga þeir sem eru mjög fjárvana að berjast við alla stjórnsýsluna sem stendur að baki ríkisstjórninni? Það er hætt við að þetta verði dálítið ójöfn kosningabarátta. Að öðru leyti þakka ég fyrir svörin. Þetta er eitthvað sem við Íslendingar þurfum að læra, hvernig við stundum slíka kosningabaráttu, þetta er nýtt fyrir okkur. Ég tel mjög mikilvægt að við förum með opnum huga í þetta nýja form, beint lýðræði.

Svo er það með hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra sem er farinn að blanda einhverju allt, allt öðru inn í þetta mál. Hann er farinn að blanda því inn í og hótar því í rauninni að ef þessi lagasetning verði felld fari ríkisstjórnin frá. Þá er hann að segja að þjóðin sé ekki að fara að kjósa um Icesave eða þennan samning, þetta lagafrumvarp, hún sé að kjósa um eitthvað allt, allt annað. Mér finnst það mjög varasamt og ég skora á hæstv. ríkisstjórn að draga þessi ummæli til baka.

Hæstv. forseti. Ég vildi í upphafi lýsa því að miðað við þann þrönga tímaramma sem allsherjarnefnd var gefinn til þess að vinna þetta mál var farið vandlega yfir flest þau álitamál og spurningar sem þetta frumvarp vekur. Ég held að nefndarstarfið hafi verið gott miðað við þær þröngu forsendur sem fyrir lágu. Við ræðum þetta mál við þær sérstöku aðstæður að 26. grein stjórnarskrárinnar er orðin virk með þeim hætti að þingið þarf að bregðast við. Þá þurfum við að taka málið hratt á dagskrá og afgreiða það hratt þannig að ekki standi á þessum þætti. Ég held að allsherjarnefnd hafi lagt sig fram um að gera það vel miðað við aðstæður.

Ég get sagt fyrir sjálfan mig og væntanlega aðra í mínum flokki að við erum sátt við frumvarpið með þeim breytingum sem allsherjarnefnd leggur til og gerum ekki ágreining um einstök atriði í þessu. Við leggjum fyrst og fremst áherslu á að hér er um verkefni að ræða sem liggur fyrir og við þurfum að leysa. Við þurfum að leysa það hratt og breytingartillögurnar fela það í sér að verið er að snurfusa hlutina á frekar tæknilegan hátt. Breytingin sem hér hefur mest verið rætt um varðar framsetningu spurningarinnar. Það er atriði sem við ræddum töluvert í nefndinni og komu fram mismunandi sjónarmið um það.

Eins og hefur komið fram er nauðsynlegt að hafa í huga að hér er verið að greiða atkvæði á grundvelli 26. greinar. Þar er kveðið á um að leita skuli eftir afstöðu þjóðarinnar til þess hvort lögin eigi að halda framtíðargildi eða ekki og því verður ekki hjá því komist að orða spurninguna einhvern veginn þannig að það kalli fram jákvætt eða neikvætt viðhorf kjósenda til þeirrar spurningar. Það er verið að kjósa um framtíðarfyrirkomulag.

Það komu fram sjónarmið m.a. frá félagsvísindamönnum sem unnið hafa bæði að kosningarannsóknum og rannsóknum í skoðanakönnunum að það er ákveðin tilhneiging sem þeir telja að sé mælanleg eftir aðferðum félagsvísindanna, það sé ákveðin samþykkistilhneiging hjá kjósendum. Þess vegna er það ákveðinn vandi sem menn standa frammi fyrir að orða spurninguna þannig að jafnvægis sé gætt. En ég held að sú niðurstaða sem hér liggur fyrir af hálfu allsherjarnefndar með þeirri breytingartillögu sem liggur fyrir sé góð. Við erum svolítið að bögglast með þetta langa lagaheiti en í mínum huga liggur það fyrir að spurningin er skýr í þessu sambandi. Það er ekki um að ræða neinn halla nema bara þann halla sem leiðir af eðli málsins þegar fólk þarf að svara annaðhvort með jákvæðum eða neikvæðum hætti. Ég er alla vega fyrir mitt leyti sáttur við þessa niðurstöðu.

Það voru auðvitað, eins og fram hefur komið í umræðunni, fleiri atriði sem voru nefnd á fundinum. Meðal annars var kallað nokkuð eftir því að það yrði skýrt í lagatextanum eða kæmi alla vega fram með skýrum hætti að í þessari kosningu ætti reglan að vera einn maður eitt atkvæði vegna þess misskilnings sem hv. formaður vék að hér áðan, að tilvísunin til alþingiskosningalaganna leiddi til þess að sami halli yrði á atkvæðum fólks hér á suðvesturhorninu og þar kemur fram. Það er auðvitað ekki og var aldrei ætlunin. Við teljum að ákveðin orðalagsbreyting sem þarna er gerð verði enn frekar til að undirstrika þann skilning að auðvitað er ekki um að ræða neinn mismun á vægi atkvæða eftir kjördæmum þó að notast sé við kjördæmafyrirkomulagið og kjörstjórnarfyrirkomulagið sem við þekkjum úr alþingiskosningum, til þess einfaldlega, eins og formaður landskjörstjórnar lýsti á fundi okkar, að nýta það kerfi sem við höfum þannig að við séum ekki að smíða eitthvað nýtt í óðagoti nú þegar við þurfum að ganga hratt til verks.

Sama á við um aðra þætti þarna, það er vísað til alþingiskosningalaganna eftir því sem við á. Ég held að við séum komin með lagasetningu þegar við höfum gengið frá þessu frumvarpi sem dugar okkur í þessi tilviki þegar við þurfum að klára málið með svona skjótum hætti.

Auðvitað eru fleiri álitamál sem geta komið til þegar við ræðum um framtíðarlagasetningu varðandi þjóðaratkvæðagreiðslur almennt. Eins og fram hefur komið erum við með tvö slík frumvörp til meðferðar í allsherjarnefnd. Vissulega velti ég því fyrir mér hvort unnt væri að afgreiða þau með hraði til þess að búa til þann lagaramma sem nauðsynlegur var í ljósi synjunar forseta. Ég geri hins vegar engan ágreining um þá leið sem hér er valin en vil árétta að þó að við förum þessa tilteknu leið á þessum tiltekna grundvelli nú þegar við afgreiðum málið í skyndi að aðrar spurningar kunna að vakna og önnur sjónarmið kunna að koma upp þegar við ræðum um þessa lagasetningu til frambúðar á grundvelli þeirra frumvarpa sem liggja fyrir. Ég vil því ekki taka undir þau sjónarmið sem komu fram m.a. hjá hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur, að þessi löggjöf sé fordæmisgefandi. Ég vil ekki að við bindum hendur okkar varðandi framtíðarfyrirkomulag að þessu leyti endilega með þessari lagasetningu þó að auðvitað sé óhjákvæmilegt að litið verði til þessa máls og þeirrar reynslu sem hlýst af framkvæmd þjóðaratkvæðagreiðslu á þessum grundvelli. En ég áskil mér rétt til þess að hafa uppi ýmis sjónarmið í umræðum um almenn lög um þjóðaratkvæðagreiðslur þegar þar að kemur, ég vil ekki gefa það neitt frá mér þó að ég geri ekki ágreining um þau atriði sem fram koma í þessu frumvarpi.

Ég vil að lokum nefna að ég tek undir þau sjónarmið sem komu fram hjá hv. formanni allsherjarnefndar um að í þjóðaratkvæðagreiðslu væri auðvitað eðlilegt að talið væri fyrir allt landið. Mér finnst það almennt sjónarmið, það er einn maður / eitt atkvæði. Það er kannski forvitnilegt fyrir stjórnmálamenn, fjölmiðla og stjórnmálaskýrendur að fá upplýsingar um kosningaúrslit í einstökum kjördæmum en það þjónar ekkert því markmiði sem þjóðaratkvæðagreiðslunni er ætlað að koma til móts við. Um þetta atriði, eins og raunar fleiri, áskil ég mér rétt til að hafa aðra skoðun þegar við ræðum um almenn lög um þjóðaratkvæðagreiðslur til frambúðar þó að ég geri ekki ágreining um þetta atriði að sinni einmitt vegna þeirra atriða sem ég vísaði til áðan úr máli formanns landskjörstjórnar, að við ættum bara að notast við það kerfi sem við höfum. Við erum í þeirri stöðu að þurfa að ganga til þessarar þjóðaratkvæðagreiðslu innan fárra vikna og við skulum bara nota það sem við höfum að því marki sem það er hægt og reyna að hafa framkvæmdina þannig að þegar málið er komið á fulla ferð getum við deilt um efnisatriði málsins. Við þurfum ekkert að hafa áhyggjur af framkvæmdinni eða forminu, ég held að það sé mikilvægt. Þá er ágætt að notast við það fyrirkomulag sem fyrir hendi er og reynsla er af að því marki sem hægt er, eins og ég árétta.

Varðandi kosninguna sem slíka kom hér spurning upp í umræðum áðan um hvort stjórnmálamenn muni halda sig til hlés í þessari umræðu. Ég segi fyrir mig að hjá því verður auðvitað ekki komist að stjórnmálamenn, hvort sem þeir eru í embættum ráðherra eða þingmanna, taki virkan þátt í þeirri umræðu sem eiga mun sér stað á næstu vikum. Ég vona hins vegar innilega að við verðum ekki ein á þeim vettvangi heldur að það verði mikil þátttaka af hálfu almennings í þeirri umræðu og hvet til þess að sem flestir fari ofan í þetta mál og leggi sitt af mörkum í þeirri umræðu sem fram undan er. Við erum auðvitað að ganga í gegnum ákveðna — við getum kallað þetta lýðræðisæfingu með því að fara í þessa þjóðaratkvæðagreiðslu núna vegna þess að við höfum ekki reynslu af slíku fyrirkomulagi, af þessari aðferð til þess að komast að niðurstöðu með lýðræðislegum hætti. Við erum því að ganga í gegnum ákveðna æfingu að þessu leyti. Ég held að það sé mjög mikilvægt og æskilegt að sem flestir taki þátt í þeirri baráttu en ég held að ég tali fyrir munn flestra sem hér eru inni að við þingmenn, sem höfum legið yfir þessu máli núna svo mánuðum skiptir og haft miklar skoðanir á því, hljóðnum ekki. Þó að málið sé formlega komið úr okkar höndum munum við áfram sem stjórnmálamenn og sem borgarar hafa skoðanir á því og láta þær í ljósi. Ég segi alla vega fyrir mig að ég lofa því eða hóta, eftir því sem ég hef mátt til, að ég mun leggjast gegn því að þessi lög haldi frambúðargildi sínu og ætla ekkert að draga af mér í þeirri baráttu. Ég býst við að það sama eigi við um stjórnmálamenn sem sitja hérna beggja vegna borðsins, bæði ríkisstjórnarmegin og stjórnarandstöðumegin.

Ég ætla ekki að hafa þessi orð fleiri, hæstv. forseti, og legg bara til að við reynum að klára þetta mál hratt og örugglega. Ég held að í þessu lagafrumvarpi séu engir sérstakir pyttir eða hættur sem við þurfum að varast. Með samþykkt þeirra fáum við þann ramma sem við þurfum til að láta þjóðaratkvæðagreiðslu fara fram eins og nú liggur fyrir.

Herra forseti. Það frumvarp sem hér er rætt er til komið inn á þingið í kjölfar þess að forseti Íslands hefur neitað að skrifa undir lög sem Alþingi hafði samþykkt. Ég vil við þessa umræðu taka fram að ég er enn sem áður þeirrar skoðunar að ekki sé um að ræða réttan skilning á stjórnarskránni, þ.e. ég tel að það sé ekki hægt fyrir forseta Íslands að neita að skrifa undir lög frá Alþingi. Þetta hefur verið skoðun mín lengi og þær röksemdir og sú atburðarás sem hér hefur átt sér stað, og hér hafa komið fram, hafa ekki í neinu breytt þeirri afstöðu minni. Ég tel að ákvæðið eigi rót sína að rekja til þess tíma þegar einvaldskonungar Evrópu voru að tosast á við þjóðþingin um vald og þaðan komi þetta inn í okkar stjórnarskrá — að sjálfsögðu ekki með sama hætti og var þegar konungar gátu neitað að skrifa undir lög og ekkert annað gerðist, en samt sem áður tel ég einsýnt að forseti, sem samkvæmt stjórnarskránni ber ekki ábyrgð á stjórnarathöfnum, geti ekki farið með það gríðarlega vald að geta sett hvaða mál sem er í þjóðaratkvæðagreiðslu og þar með komið viðkomandi ríkisstjórn, ef honum sýnist svo, í þá stöðu að ekki er sætt fyrir hana. Ég tel að það sé galli í stjórnskipuninni og það hafi verið þegjandi samkomulag um það í stjórnmálum hér á landi að þetta ákvæði yrði ekki notað. Það var notað árið 2004 og Alþingi ákvað að bera þau lög ekki upp í þjóðaratkvæðagreiðslu. Nú hefur það aftur verið notað. Þetta vildi ég sagt hafa til að það liggi alveg fyrir að ég hef ekki breytt um afstöðu í þessu máli.

Hinu er ekki að leyna að nú er sú staða komin upp að forseti hefur neitað að skrifa undir og því er þjóðaratkvæðagreiðsla fram undan. Við sjálfstæðismenn lögðum það til hér á Alþingi að farið yrði í þjóðaratkvæðagreiðslu um þetta mál. Og hvers vegna var það, herra forseti? Það var vegna þess að við töldum að gera þyrfti allt til að koma í veg fyrir að sá samningur sem lá fyrir þinginu í frumvarpsformi, þ.e. sú ákvörðun að veita ríkisábyrgð til að styðja við þann samning sem fyrir lá á milli Breta, Hollendinga og Íslendinga, næði fram að ganga. Við töldum betra að þjóðin fengi tækifæri til að segja nei heldur en að af þessu yrði. Um leið horfðum við að sjálfsögðu til þess, kæmi til þess að hér yrði þjóðaratkvæðagreiðsla, að tími mundi vinnast til að fara aftur til Breta og Hollendinga og segja: Þessi samningur, þessar kröfur sem þið eruð að gera á hendur okkur Íslendingum, er svo þungbær að sú staða getur komið upp að ekki verði hægt að standa undir þeim byrðum sem leggja á á þjóðina.

Alþingi felldi þessa tillögu. En við erum komin í sömu stöðu hvað það varðar að þjóðaratkvæðagreiðsla er fram undan vegna þess að forseti neitaði að skrifa undir lögin. Nú skiptir mestu máli, og alveg gríðarlega miklu máli, herra forseti, að við alþingismenn og framkvæmdarvaldið notum þann tíma sem gefst fram að þjóðaratkvæðagreiðslu til að ræða við Hollendinga og Breta, við ESB, við Norðurlöndin, gera grein fyrir málstað okkar og reyna hvað við framast getum að fá betri niðurstöðu í þetta mál en þá sem blasir við og var samþykkt hér á Alþingi á dögunum. Það er lykilatriði. Ég tel að nokkuð hafi borið á misskilningi, bæði í fjölmiðlum og hér í þingsalnum, um afstöðu okkar sjálfstæðismanna hvað þetta varðar. Þær raddir hafa jafnvel heyrst að við höfum fallið frá öllum hugmyndum um þjóðaratkvæðagreiðslu. Ekkert er fjarri lagi. Við höfum sagt að það sé miklu betra að þjóðin fái að segja skoðun sína og fái tækifæri til að hafna þeim samningi og þeirri ríkisábyrgð sem liggur fyrir af hálfu ríkisstjórnarinnar. Það er eðlileg ósk. Um leið er það krafa okkar að allir ábyrgir menn sameinist nú um það að fara aftur til þessara viðsemjenda og reyna allt sem við getum gert til þess að ná betri árangri. Af því það sem fyrir framan okkur er, sú ábyrgð sem við eigum að gangast undir, getur við vissar aðstæður — ef gengið þróast með ákveðnum hætti, ef endurheimtur eigna verða minni en ætlað var, ef hagvöxtur verður minni en ætlað var — orðið óbærilegt fyrir íslenskt þjóðarbú.

Það er áhugavert að bera þetta saman við þær byrðar sem bresk stjórnvöld eru tilbúin að leggja á þegna sína vegna bankahrunsins en þá er verið að tala um u.þ.b. 100 milljarða punda. Þegar sú upphæð er yfirfærð yfir á íslenskt efnahagslíf og íslenskan mannfjölda er það það sama og vextirnir af Icesave í tvö ár. Undan þessu kveina Bretar mjög. Hér er verið að tala um sambærilegar tölur og þá er allt hitt eftir sem á okkur hefur dunið vegna bankahrunsins. Það hljóta allir sanngjarnir menn að sjá, fyrir utan það sem þó hefur gerst hér á undanförnum dögum, eftir að forseti neitaði að skrifa undir, að málstaður okkar Íslendinga hefur fengið athygli og margir hafa komið og stutt okkur í þessu.

Herra forseti. Við göngum að sjálfsögðu til þessarar atkvæðagreiðslu. Við förum í þjóðaratkvæðagreiðslu um þetta mál en við eigum áður en til þess kemur að gera allt sem í okkar valdi stendur til að fá betri samning þannig að hægt verði að taka það fyrir hér á Alþingi áður en til slíks kæmi. Ef það er ekki hægt fer þjóðaratkvæðagreiðslan fram og ég er sannfærður um að þjóðin mun segja nei við þessu, þjóðin mun segja nei við því að taka á sig þessar byrðar sem mönnum ber ekki skylda til að axla og er gert með þvílíku offorsi af hálfu erlends valds að annað eins þekkist vart í nútímasögu. Hvað gerist þá í kjölfarið? Jú, við munum þá þurfa að fara til Breta og Hollendinga í framhaldinu af þjóðaratkvæðagreiðslunni og ræða við þá um framhald málsins. Við hljótum því að hefja þessar viðræður strax. Það er lykilatriði, herra forseti.

Hvað varðar sjálft frumvarpið vil ég segja að það skiptir auðvitað miklu máli að vel sé að verki staðið, að við vöndum okkur, að við séum ekki að flýta okkur með þessa atkvæðagreiðslu og gefum okkur allan þann tíma sem þarf til að tryggja að framkvæmd hennar verði með þeim hætti að örugga megi telja. Það skiptir meginmáli. Mér sýnist hv. allsherjarnefnd hafa lagt grunn að því og frumvarpið er í öllum meginatriðum þannig að hægt er að fella sig við það. En ég legg áherslu á það að að baki sé góð samstaða allra flokka. Ég sé ekki betur en það hafi náðst í nefndinni og þá er hægt að halda áfram með málið og taka þá atkvæðagreiðslu sem fram undan er. Að sjálfsögðu er það skoðun okkar sjálfstæðismanna að slíkt eigi að gerast en á undan viljum við sjá þessa tilraun og hún verður að eiga sér stað. Annars tel ég að þvílíkir váboðar séu fram undan fyrir íslenska þjóð að það væri hörmulegt ef okkur mistækist að nýta þetta tækifæri sem við höfum.

Hæstv. forseti. Við ræðum hér um lög varðandi þjóðaratkvæðagreiðslu sem til er komin vegna mjög óvæntrar ákvörðunar forseta Íslands. Ég tel rétt að halda því til haga að hún kom flestöllum hér í þessum þingsal á óvart. Það er því ánægjulegt að hér sé algjör samstaða um það hvernig umgjörðin um þjóðaratkvæðagreiðsluna kemur til með að vera. Vissulega er það ljóst að ákvörðun forsetans hefur valdið þeim sem studdu málið ákveðnum vonbrigðum, ég tel að það sé öllum orðið ljóst. Það gladdi hins vegar þá sem undirrituðu áskorun til forseta Íslands að þetta ákvæði stjórnarskrárinnar væri notað. En það er hlutverk okkar, þingmanna þjóðarinnar, að koma saman þeirri umgjörð sem nauðsynleg er til að þessi atkvæðagreiðsla fari fram í samræmi við lýðræðishefðir og að engir hnökrar séu á þeirri framkvæmd. Þess vegna er gott til þess að vita að í allsherjarnefnd var samstaða og þar var vandað til verka í dag.

Herra forseti. Það skiptir miklu máli hvernig við sem störfum á Alþingi tölum til þjóðarinnar næstu mánuði, næstu vikur, meðan beðið er eftir því að þjóðaratkvæðagreiðslan fari fram. Það skiptir miklu máli að við tölum af yfirvegun og að við einbeitum okkur að því að halda ró okkar þannig að það komi skýrt fram að við séum áfram að vinna að öðrum verkefnum, t.d. því að efla atvinnulífið og koma því aftur almennilega á fætur.

Þetta mál er stærra en við öll hér inni. Þetta mál, sem rætt hefur verið allt þetta haustþing og eins í sumar, er það stórt að við megum ekki falla í þá gryfju að tala um það á flokkspólitískum nótum. Því miður hefur það gerst en þessi óvænta ákvörðun forseta Íslands gefur okkur ný spil í hendur. Það er engin skömm að því að stíga nokkur skref til baka, horfa yfir hið nýja svið, skoða hin nýju spil sem við höfum á hendi og spila úr þeim. Þess vegna er mikilvægt að við notum næstu vikur, meðan beðið er eftir að þjóðaratkvæðagreiðslan fari fram, til að kanna samningsstöðu okkar gagnvart viðsemjendum okkar, Bretum og Hollendingum, með það að markmiðið að ná betri niðurstöðu en þeir samningar sem hér hafa verið gerðir gefa okkur.

Vissulega er deilt um það hversu góðir þeir samningar eru en ég tel að við séum öll hér inni sammála um að þessi breytta staða gefur okkur ný spil í hendur. Það er engin skömm að því að horfast í augu við það og vinna úr því í sameiningu og ég vonast til þess að sem mest sátt verði um það, enda hefur því verið velt hér upp að skipa í þá vinnu þverpólitískan hóp. Ég vona svo sannarlega að við þingmenn þjóðarinnar berum gæfu til þess að setja þetta mál í þann farveg.

Ég hef trú á því að þingmenn á þessu þingi hafi skynsemi til að bera til að setja málið í þennan farveg. Það er hins vegar algerlega ljóst að það fara af stað já- og nei-hreyfingar í þessu máli og það er ekkert óeðlilegt við það. En við verðum hins vegar að hefja okkur upp yfir flokkadrætti að öðru leyti í þessu máli, að sú kosningabarátta sem mun fara fram verði byggð á málefnalegum sjónarmiðum, að farið verði yfir efnisatriði málsins, að kjósendur fái hlutlausa skýringu á því hverjir eru kostir og hverjir eru gallar þeirra laga sem voru samþykkt fyrir áramótin og að unnið verði að þessu af miklum heilindum. Það verður að taka fyrir þann málflutning að þessi þjóðaratkvæðagreiðsla snúist um eitthvað annað en þetta frumvarp. Það er mjög dapurlegt að ákveðnir einstaklingar skuli hafa farið með þetta mál niður á það plan. Svo er ekki. Við verðum að tala um málið eins og það er. Við erum hér í lýðræðissamfélagi þar sem forseti Íslands telur sér heimilt að beita þessu neitunarvaldi sínu og það hefur verið gert og nú er það þjóðarinnar að velja. Þjóðin þarf að gera það upp við sig hvort hún ætlar sér að styðja þessi lög eða fella þau úr gildi. Það er stóra spurningin.

Ég vona svo sannarlega, herra forseti, að við í þinginu lærum af sögunni. Við vorum hér í sumar í sameiningu að smíða fyrirvara um Icesave-málið og það fundu það allir sem hér voru að mikil heilindi voru þar að baki. Það var ákveðin hugarfarsbreyting sem fylgdi þeirri vinnu allri. Við skulum reyna að endurvekja þá hugmyndafræði eins og við getum og læra af sögunni, fara ekki með þetta mál aftur í enn einn hnútinn sem stjórnast af einhverju öðru en því hvar hagsmunum er best borgið.

Herra forseti. Ég vil þakka allsherjarnefnd fyrir góða vinnu. Ég fagna þeirri samstöðu sem þar er. Ég vonast til að þau vinnubrögð verði okkur leiðarljós á næstu vikum. Þó að við komum til með að takast á hér í þinginu áfram vona ég að það verði byggt á málefnalegum forsendum.

Herra forseti. Það mál sem við ræðum nú, frumvarp til laga um þjóðaratkvæðagreiðslu vegna Icesave-málsins sem forsetinn vísaði frá eða til þjóðarinnar, er mjög athyglisvert og það hefur orsakað mjög mikla kynningu um allan heim. Síðustu tveir dagar hafa verið einstakir að því leyti að okkur hefur tekist að kynna málstað okkar erlendis og líka hafa erlendir aðilar komið upp á yfirborðið erlendis og tekið okkar málstað. Ég nefni þar forsíðugreinar í Financial Times og öðrum virtum fréttamiðlum. Ég lít þannig á að nú þurfi Íslendingar og allir hv. þingmenn að mynda samstöðu um hvernig við mætum þessu. Eins og kom fram hjá einum aðila í útlöndum, eftir minni, eru Íslendingar einir á móti heiminum. Það er verið að kúga okkur til að taka upp ákveðna breytingu til þess að fela galla í regluverki Evrópusambandsins og það er mjög mikilvægt að Íslendingar líti á þetta sem sameiginlegt verkefni okkar allra og að menn vinni mjög vel saman.

Ég veit að þetta er afskaplega viðkvæm staða. Á Íslandi er oft litið á samningsvilja sem veikleika. T.d. var viðtal við mig í gær þar sem ég ræddi um þjóðaratkvæðagreiðslur og sagði að það væri góð leið en jafnframt að menn skyldu semja og þá var litið á það sem vingulshátt hjá mér að ég vildi fara þá leið. Þannig túlkaði fréttamaðurinn það alla vega í lokin og ég var ekkert voðalega sáttur við það. Ég held að sé mjög mikilvægt að menn líti ekki á samningsvilja sem veikleika heldur sem þátt í því að búa til innri styrkleika þjóðarinnar. Ég held að nú þegar, með því að forsetinn tekur þetta merkilega skref — menn hafa ýmsar efasemdir, í mínum flokki sérstaklega og ég jafnframt líka, um að forsetinn sé að verða pólitískur en hann tekur þetta merkilega skref í þessu máli og sýnir að Íslendingar láta ekki allt yfir sig ganga. Um leið og við gerum það minnkar vilji kúgaranna til þess að kúga. Þetta er þekkt í öllum mannlegum samskiptum.

Ég held að við ættum að reyna að ná fram samstöðu allra flokka og að menn lofi að líta eingöngu til núverandi stöðu og framtíðarinnar, hvernig við vinnum úr núverandi stöðu til framtíðar en ekki nudda hver öðrum upp úr fortíðinni. Allir eiga núna sína forsögu, líka vinstri grænir, þeirra fjármálaráðherra skrifaði jú undir samninginn 5. júní og það er nú aldeilis forsaga. Aðrir hafa einkavætt banka í fortíðinni o.s.frv. Ég held að menn ættu ekki að nudda hver öðrum upp úr þessu, í þessu máli sérstaklega, heldur standa saman að því að mæta þessari árás á Ísland erlendis frá og mynda um það samstöðu. Svo geta menn rifist um það eftir á og reynt að fara í gegnum það hver eigi sök á þessu og hinu o.s.frv., farið í söguskýringar og sögumyndun eins og svo margir eru hrifnir af.

Ég held að núna sé gullið tækifæri, alla vega þegar maður les heimspressuna. Reyndar varð ég fyrir miklu áfalli þegar fyrstu fréttirnar komu vegna þess að ég sá hvað okkur Íslendingum — þá tala ég um Íslendinga, ekki ríkisstjórnina — hefur gjörsamlega mistekist að upplýsa umheiminn um stöðuna. Það stóð upp úr hverjum fréttamanninum á fætur öðrum fyrsta daginn að Íslendingar ætluðu ekki að borga neitt, bara hverfa frá öllu saman og neita að borga sjálfsagða kröfu fátækra sparifjáreigenda í Bretlandi og Hollandi. Þeir eru reyndar ekki allir fátækir en þannig var þetta lagt út. Síðan fór að koma meiri skynsemi í þetta og það kom í ljós að Íslendingar hafa gengist undir þessar kröfur með lögunum frá því í sumar, sem mér fundust alltaf vera afskaplega sanngjörn. Lögin sem gerð voru í sumar og fyrirvararnir í þeim voru þannig að það voru mjög háir vextir, hættulega háir, en greiðslubyrðin tók mið af greiðslugetunni. Það var mjög mikilvægt.

Núna stöndum við frammi fyrir því að fara í þjóðaratkvæðagreiðslu. Ég er mjög hlynntur því að þjóðin taki ákvörðun í svona veigamiklum málum. Ég vil undirstrika það, herra forseti, að ég er mjög hlynntur því að farið sé í þjóðaratkvæðagreiðslu um stærri mál, ekki kannski kjósa einu sinni í viku en að menn noti beint lýðræði oftar. Tímasetning þjóðaratkvæðagreiðslunnar er ákveðið tímamark fyrir Breta og Hollendinga til þess að semja því þeir vita ekkert frekar en ég hvað kemur út úr þessari þjóðaratkvæðagreiðslu. Mér segir svo hugur að þeir muni, hafandi lesið skoðanakannanir á Íslandi — þeir hafa nefnilega miklu meira afl til þess að kanna alls konar upplýsingar og það er örugglega allt þýtt til þeirra, bæði það sem ég er að segja núna, herra forseti, og eins það sem kemur út úr skoðanakönnunum, bloggsíðum o.s.frv. Þetta er allt skoðað. Þeir vita að það er mikil mótstaða í landinu við að samþykkja þennan breytta samning og þar af leiðandi munu þeir sjá að það myndast mjög erfið staða fyrir þá ef þetta verður fellt í þjóðaratkvæðagreiðslu. Ég hugsa því að þeir verði tiltölulega viljugir til að semja í þessari stöðu, líka í ljósi þess að upp kom ákveðinn andi í útlöndum um að Íslendingar eigi ekkert að greiða, að það sé ekki mál verkakonunnar á Raufarhöfn að borga fyrir fjármagnseigendur í Hollandi eða Bretlandi.

Hvað getum við svo samið um, herra forseti? Sumir hafa sagt að við sjálfstæðismenn ættum að leggja á borðið að við viljum fá 3,56% vexti o.s.frv. Þeir sem hafa samið einhvern tímann vita að þegar maður fer í samninga er ekki gæfulegt að gefa upp hvað ætlunin er að semja um því þá er byrjað að semja frá þeim punkti. Menn hljóta að fara til samninga með ákveðið markmið sem þeir segja engum frá. Það eigum við Íslendingar að gera. Við getum t.d. kynnt fyrirvarana frá í sumar, að þetta séu tryggingarfyrirvarar sem tryggi þjóðina fyrir áföllum, eins og t.d. því að neyðarlögin haldi ekki, að enginn hagvöxtur verði á Íslandi, miklum brottflutningi fólks frá Íslandi eða að það verði verðhjöðnun í Bretlandi og 5,55% vextir komi út sem gífurlega háir raunvextir. Ég held að mesta áhættan sem við Íslendingar mætum sé verðhjöðnun á evrusvæðinu eða í Bretlandi þannig að þessir raunvextir verði 5,5% eða jafnvel hærri sem er óbærilegt, herra forseti. Það er eitthvað sem við höfum engin áhrif á. Ef það verður safarík verðbólga í Bretlandi förum við létt með að borga þetta, mjög létt. Við ættum því eiginlega að leggjast á bæn núna og óska Bretum þess að þar verði mikil verðbólga því það kæmi okkur vel þótt það yrði auðvitað slæmt fyrir það þjóðfélag.

Við gætum samið um nýtt frumvarp með mikið lægri vöxtum, þ.e. ekki tryggingar en mikið lægri vexti því það má segja að mjög háir vextir réttlæti tryggingarnar. Þegar fyrirvararnir falla burt getum við haft 1,5% vexti eins og Bretar eru með gagnvart sínum innlánstryggingarsjóði. Ef þeir ætla að gæta samræmis, jafnréttis og jafnræðis milli innlánstryggingarsjóða í Evrópu ættu þeir að lána íslenska innlánstryggingarsjóðnum með nákvæmlega sömu kjörum, meira að segja með hámarki eins og breski innlánstryggingarsjóðurinn nýtur líka. Mér er ekki kunnugt um hvaða vexti Hollendingar lána en ég hef jafnvel grun um að þar sé lánað vaxtalaust.

Menn gætu líka farið út í að semja um nýtt, einfalt módel, að Íslendingar borgi 100 milljarða eða eitthvað svoleiðis, eða Íslendingar borgi upphæðina sem stendur upp úr árið 2016 þegar búið er að ganga frá öllum uppgjörum. Það verði þá með lágum vöxtum og það verði vextir á milli ríkisstjórna en ekki með því að setja einkafyrirtæki inn á milli.

Hæstv. forsætisráðherra hélt hér ágæta ræðu nema hann sagði að tillaga mín á þskj. 610, breytingartillaga sem var felld naumlega 30. desember, hefði verið markleysa. Mér þótti leiðinlegt að heyra þetta frá hæstv. forsætisráðherra. Mér finnst leiðinlegt þegar sagt er að eitthvað sem ég legg fram og hef mikla trú á sé bara í plati. Ég ætlaði að gera kröfu um að hæstv. forsætisráðherra mætti til þess að hlusta á hvað mér þætti það leiðinlegt en ég ætla ekki að gera kröfu um það því ég geri ráð fyrir að hæstv. forsætisráðherra hafi nóg að gera í stöðunni. Það væri miklu betra að hann upplýsti erlenda fréttastofu um eitthvað á þessu augnabliki en hann hlustaði á hvað mér þótti þetta leiðinlegt.

Ég hef ekki skipt um skoðun varðandi þjóðaratkvæðagreiðslu, svo það komi alveg skýrt fram. Ég er hlynntur því og spurði áðan t.d. um rafrænar kosningar, hvort þær væru möguleiki því þá væri þetta miklu einfaldara, hvernig færi með kynningu og hvernig menn gerðu þetta því við erum á vissan hátt að fara þarna inn á nýland, eitthvað sem við höfum ekki gert áður. Ég hef því ekki skipt um skoðun. Ég vil að þessi þjóðaratkvæðagreiðsla fari fram og ég hlakka til að þjóðin verði spurð um þetta mál en ég vil nota tímann fram að þeim tímapunkti til þess að komast að góðum samningum við Breta og Hollendinga. Þjóðaratkvæðagreiðslan yrði væntanlega óþörf ef samningar yrðu þannig að þingmenn gætu almennt fallist á þá, t.d. ef Bretar og Hollendingar féllust á fyrirvarana frá því í sumar eftir að hafa verið kynnt í hörgul um hvað þetta fjallaði, á pólitísku stigi, ekki hjá embættismönnum heldur milli þingmanna og ráðherra. Þá gæti vel verið að þeir féllust á þetta, sérstaklega þar sem fjármálaráðherra Hollands er alveg sammála því að það eigi ekki að borga þegar það verður kerfishrun. Ég las þetta í ræðu sem hann hélt 3. mars sl. Hann ætti því að geta fallist í hvelli á þessa fyrirvara sem við gerðum í sumar.

Um hvað er í rauninni verið að kjósa, herra forseti? Menn þurfa að hafa það alveg á tæru og það hefði þurft að koma því á framfæri við fjölmiðla um allan heim. Það er verið að kjósa um lögin frá því í sumar sem voru gildandi þar til forseti neitaði að skrifa undir en þá tóku nýju lögin gildi. Þau eru því ekki lengur í gildi en ef þjóðin fellir þessi lög taka þau lög aftur gildi. Ég hef ekki vitað til þess að Bretar og Hollendingar hafi hafnað þessu formlega. Þeir sendu „non letter“ og „one shot“ og alls konar skrýtin nöfn, bréf sem eru ekki bréf og sem eru bara send einu sinni. Þeir forðuðust sem sagt að gefa til kynna að þeir hefðu hafnað þessum fyrirvörum. Ef þjóðin hafnar þessu nýja frumvarpi ganga gömlu lögin aftur í gildi og Bretar og Hollendingar geta því sent inn bréf um að þeir fallist á fyrirvarana.

Um þetta eru menn að kjósa, eða þá nýja samninginn sem er allt annars eðlis. Þá er búið að taka þessar tryggingar að mestu leyti burt, við borgum hvert einasta pund og hverja einustu evru og borgum alltaf vexti, sem er eiginlega það afdrifaríkasta ef hér verður enginn hagvöxtur. Nú eru ákveðnar líkur á að hér verði góður hagvöxtur og það eru ákveðnar líkur á að það verði ákveðin verðbólga í Bretlandi og Hollandi. Ég met líkurnar svona 50% á að við eigum nokkuð auðvelt með að borga þetta en það eru líka kannski 20% líkur á að upp komi sú staða að við getum alls ekki borgað vextina. Þá lendum við í því að ríkisábyrgð íslenska ríkisins er ekki gild og við erum þá við þjóðargjaldþrot. Við megum ekki taka svona sénsa fyrir íslenska þjóð og börnin okkar. Við mundum aldrei fara í rússneska rúllettu með barnið okkar, að það væru 5/6 líkur á að það lifði af en líka 1/6 líkur á að það dæi. Við mundum aldrei nokkurn tímann, aldrei í lífinu gera svoleiðis við barnið okkar en í rauninni taka menn svipaða áhættu í þessu dæmi. Það eru töluverðar líkur á að það gangi vel en það eru samt 10–20% líkur á því að við getum ekki staðið við þessa ríkisábyrgð. Um þetta eru menn að kjósa.

Síðan eru menn að kjósa um að ef frumvarpið frá í sumar verður fellt komi hér frostavetur, eins og ríkisstjórnin hefur sagt. Það er reyndar hlýtt úti núna, það er kominn frostavetur í Evrópu, í Bretlandi og Hollandi en ekki hérna á Íslandi. Menn hafa samt sagt að það komi alls konar áföll. SA, BSRB, ASÍ og fleiri aðilar hafa bent á að þetta sé afskaplega slæmt og við verðum að samþykkja þetta nýja frumvarp hvað sem það kostar. Þar eru í gangi skammtímasjónarmið. Menn hugsa um hvað gerist á næstu vikum, næstu mánuði og kannski næsta hálfa árið en menn hugsa ekki til langtíma hvað gerist árið 2016. Af því hef ég mestar áhyggjur, hvað gerist árið 2016 og hvað gerist þangað til, hafandi þetta vofandi yfir sér, þessa gífurlegu skuldbindingu sem bæði lánveitendur Íslands og matsfyrirtæki hljóta að taka tillit til. Þetta vofir yfir. Skuldsetning íslenska ríkisins verður of mikil. Þjóðin stendur frammi fyrir því í þessari kosningu að kjósa um skammtíma frostavetur eða eitthvað sem getur hugsanlega gerst — það hefur reyndar ekki gerst enn þá, nema þetta matsfyrirtæki Fitch sem lækkaði lánshæfismat Íslands — og hins vegar langtímahagsmuni þar sem getur farið mjög illa eftir einhvern tíma og við getum ekki staðið við ríkisábyrgðina. Mér finnst að þjóðin sé að kjósa um það. Það er ekki spurning, herra forseti, að ég hef miklu meiri áhyggjur af langtímahagsmunum og stóru áföllunum sem við getum lent í út af þessum samningi en einhverjum smágárum sem myndast á næstu vikum og mánuðum út af því að þetta verði fellt.

Síðan er spurningin: Hvernig verður kosningabaráttan? Ég ræddi það áðan. Það er svo merkilegt að ASÍ og BSRB, hvort tveggja verkalýðsfélög sem eru með allt að því skylduaðild og skyldugreiðslur — alla vega BSRB því það er lagaskylda að borga í BSRB, hvort sem menn vilja vera í stéttarfélögum eða ekki, það er afskaplega merkilegt fyrirbæri og eiginlega ætti að banna það eins og skot — en þessi samtök, ASÍ og BSRB, eru hægt og rólega, raunar tiltölulega hratt vildi ég segja, að breytast í stjórnmálaflokka. Þau eru farin að taka afstöðu aftur og aftur með ákveðnum flokkum. Það er athugunarvert hvort ástæða sé til að skylda fólk með lögum eða samningum til að borga í verkalýðsfélög sem hafa breyst í stjórnmálaflokka. Það er mjög athyglisvert.

Í þessari kosningu sem við stöndum frammi fyrir verða þessir aðilar með mikið fé, plús náttúrlega ríkisvaldið sjálft. Ég vona að ekki verði farið að kenna það í skólum og kirkjum — hæstv. kirkjumálaráðherra gæti farið að segja prestum að predika það að samþykkja samninginn. Ég ætla að vona að það gerist ekki en annað eins hafa menn upplifað. Þetta er hættan, hvort ríkisvaldið muni beita sér í þessu máli og nota stjórnsýsluna og allt kerfið. Þú færð ekki vegabréf nema þú samþykkir Icesave, eða eitthvað svoleiðis. Við stöndum því frammi fyrir því að sterk og mikil félagasamtök sem byggð eru á alls konar þvingunum til að vera félagar, BSRB, ASÍ, SA og SI, sem líka eru með skattpeninga sem félagsgjöld, iðnaðarmálagjaldið — að þessir aðilar standi með ríkisvaldinu, þar sem fé og völd standa saman gegn mjög veikburða samtökum eins og Indefence sem ekki vilja greiða þetta. Ég held menn þurfi virkilega að skoða nákvæmlega hvernig svona kosningabarátta fer fram vegna þess að við kunnum þetta ekki.

Ég lagði til í sumar að við nýttum tímann í þrjár vikur og sendum þingið út um alla Evrópu til að kynna málið og frestuðum því að greiða atkvæði um lögin á meðan. Að við færum um alla Evrópu og kynntum okkar málstað, sérstaklega fyrir Bretum og Hollendingum þannig að þeir skildu að þetta væru tryggingar til að tryggja að þjóðin greiddi á meðan hún gæti en ekki þegar hún getur ekki. Það er ekki hagur neins, hvorki Breta né Hollendinga, að Íslendingar geti ekki greitt. Þeir ættu því að sjálfsögðu að samþykkja þetta. Þetta hlaut ekki mikinn hljómgrunn í sumar enda voru þingmenn orðnir afskaplega þreyttir. Það er kannski mesta hættan við þetta mál allt saman, að þjóðin og allir verði mjög þreyttir. Við megum ekki verða þreytt.

Ég vil lýsa yfir mjög mikilli ánægju með breytingartillögur hv. allsherjarnefndar. Þær eru til bóta og svör hv. framsögumanns og formanns nefndarinnar voru mjög góð. Ég var mjög ánægður með það.