Heimild til samninga um gagnaver í Reykjanesbæ

Virðulegi forseti. Við tökum hér fyrir frumvarp til laga um heimild til samninga um gagnaver í Reykjanesbæ. Er það fyrsti fjárfestingarsamningur við slíkt gagnaver og má segja fyrsti sinnar tegundar við þess háttar fyrirtæki og er það vel.

Með frumvarpinu er lagt til að iðnaðarráðuneytinu og ráðherra verði heimilað að ganga til samninga fyrir hönd ríkisstjórnarinnar við Verne Holdings ehf. og Verne Real Estate ehf. vegna byggingar og reksturs gagnavers við Ásbrú í Reykjanesbæ. Áætlanir Vernes, eins og margir hér inni þekkja, ganga út á að breyta tveimur vörugeymslum af gamla varnarliðssvæðinu í gagnaver og byggja tvær byggingar til viðbótar á aðliggjandi landi. Stjórnendur Vernes áætla að eldri byggingarnar tvær verði tilbúnar til notkunar árið 2010 og að sú fjárfesting muni nema um 100 milljónum bandaríkjadala.

Samkvæmt áætlun Vernes verður fyrsta byggingin komin í fulla notkun í byrjun árs 2012 og gerir félagið ráð fyrir því að allar fjórar byggingarnar verði komnar í fullan rekstur í ársbyrjun 2016 í u.þ.b. 20 þús. fermetra tæknirými sem gæti þarfnast alls 80–140 MW af raforku til að knýja og kæla tölvubúnaðinn í gagnaverinu.

Virðulegi forseti. Reiknað er með að um 180–220 störf skapist þegar mest er vegna verkefnisins og þegar framkvæmdir eru í hámarki á uppbyggingartíma. Þar af er áætlað að um 100 störf skapist á vegum fyrirtækisins þegar rekstur er kominn á fullan skrið og á sjö ára uppbyggingartímabili er reiknað með að um 100 störf skapist í byggingariðnaði. Þarna er því um fjölbreytt störf að ræða.

Þann 23. október sl. voru drög að fjárfestingarsamningi undirrituð eða árituð af fulltrúum iðnaðarráðuneytisins ásamt fulltrúum félaga og eigenda. Í framhaldi af því er þetta frumvarp lagt fram þar sem óskað er eftir heimild Alþingis til að ganga frá undirritun fjárfestingarsamningsins. Efnislega er í drögum að fjárfestingarsamningi við Verne og í frumvarpi þessu kveðið á um tiltekin frávik frá almennum lögum, en einnig er lagt til að gildistími þessa fjárfestingarsamnings við Verne verði 20 ár frá undirritun hans með mismunandi ívilnunum eftir mismunandi tímabilum samningsins.

Þau frávik sem fram koma í frumvarpinu og afmörkuð eru við verkefnið og félögin tvö eru í stuttu máli þessi:

Í fyrsta lagi, og það má segja að þetta sé verðmerkti hlutinn, er tryggt að tekjuskattshlutfall félaganna verði ekki hærra en 15% fyrstu fimm árin af gildistíma fjárfestingarsamningsins, 18% næstu fimm ár þar á eftir og síðan er fyrirtækið varið upp að 25% síðustu tíu árin án þess að í því felist nein áform um að fara með skatta þangað.

Til samanburðar er tekjuskattshlutfallið fest í 15% í fjárfestingarsamningi við Helguvík en í fjárfestingarsamningi vegna álvers á Grundartanga og álvers á Reyðarfirði er hlutfallið fest í 18% eins og ég hef áður komið inn á í umræðum um málið. Því er hér um töluvert minni tryggingu eða ívilnun að ræða en í fyrri fjárfestingarsamningum hvað þetta varðar en fjárfestingin er líka minni en verið hefur í áðurnefndum verkefnum.

Í öðru lagi er um að ræða ákveðnar sérreglur varðandi fyrningu eigna sem að mestu eru sambærilegar fyrri fjárfestingarsamningum, einnig undanþága frá iðnaðarmálagjaldi og markaðsgjaldi. Þarna er líka um að ræða sérreglur varðandi stimpilgjald og skipulagsgjald, sérreglur varðandi útreikning fasteignaskatts sem gerður hefur verið samningur um við Reykjanesbæ, undanþága frá rafmagnsöryggisgjaldi og þá er líka um að ræða ýmis öryggisákvæði varðandi upptöku nýrra skatta. Eins og fram hefur komið í umræðum um málið eru sams konar ákvæði í þessum samningi og í öðrum fjárfestingarsamningum sem verja fyrirtæki fyrir sérsköttum.

Iðnaðarráðuneytið hefur látið reikna út þá ívilnun sem telja má að felist í framangreindum frávikum frá almennum lögum um skatta og opinber gjöld. Miðað við núvirðisútreikninga yfir 20 ára tímabil telst ívilnunin vera 5,4 milljónir bandaríkjadala en til samanburðar er áætluð heildarfjárfesting vegna gagnaversins 726 milljónir bandaríkjadala, þ.e. fyrir fullbúið gagnaver árið 2016 samkvæmt þeim uppbyggingaráætlunum sem ég lýsti hér áðan. Hin eiginlega áætlaða ríkisaðstoð sem í frumvarpinu og fjárfestingarsamningnum felst er því samtals 0,7% af heildarfjárfestingarkostnaði verkefnisins. Er það hlutfall vel innan við hámark leyfilegrar byggðaaðstoðar á svæðinu samkvæmt byggðakorti því sem ESA hefur samþykkt fyrir Ísland. Til samanburðar má geta þess að í fyrri fjárfestingarsamningum, t.d. vegna álvera á Grundartanga, á Reyðarfirði og í Helguvík, hefur þetta hlutfall verið 2–3% af fjárfestingarkostnaði en eins og áður sagði er hér um að ræða 0,7%.

Í samræmi við 61. gr. EES-samningsins verður EFTA eða Eftirlitsstofnun EFTA tilkynnt um þá ríkisaðstoð sem felst í frumvarpinu og drögum að fjárfestingarsamningi. Þeir hafa nú þegar verið látnir vita af þessu en verður tilkynnt formlega um þetta næstkomandi föstudag. Í drögum að þessum fjárfestingarsamningi er fyrirvari um samþykki ESA á þessum ríkisstyrk eða þessari ríkisaðstoð.

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að draga umræðuna langt fram á kvöld enda mörg mál sem bíða en ég hef oft og tíðum rætt um það hversu spennandi kostur það er fyrir okkur Íslendinga að byggja upp gagnaver hér á landi. Bæði höfum við til þess góðar aðstæður vegna þess að við höfum aðgengi að grænu rafmagni og einnig er náttúruleg kæling töluverð, en á því þurfa þessi gagnaver að halda.

Í atvinnulegu tilliti er það mjög spennandi fyrir okkur Íslendinga að fara í þessa uppbyggingu. Það hefur sýnt sig í löndunum í kringum okkur og þar sem þess háttar starfsemi hefur byggst upp að í kringum þau byggjast klasar af hátækni- og þjónustufyrirtækjum við starfsemina. Í því felast gríðarleg sóknarfæri fyrir okkur Íslendinga og ég veit líka að töluvert er horft til okkar hvað uppbyggingu á þessu sviði varðar til framtíðar litið. Ef eitthvað er mun þörfin fyrir gagnaver aukast í nánustu framtíð og líka til lengri framtíðar litið. Þá erum við Íslendingar vel staðsettir, á milli Bandaríkjanna og Evrópu, til þess að reka þess háttar starfsemi. Ég held því að þessi fjárfestingarsamningur sé ísbrjótur fyrir þessa nýju starfsemi hér á landi. Fjöldinn allur af fyrirtækjum hefur verið að bíða eftir því að þessari samningagerð verði lokið þannig að menn átti sig á því hvers lags umhverfi við Íslendingar bjóðum slíkum fyrirtækjum komi þau hingað. Þessum fyrirtækjum fylgja líka viðskiptavinir sem eru mjög stórir og vonandi fá þeir áhuga á Íslandi sem fjárfestingarkosti á öðrum sviðum eftir að hafa komið hingað í gegnum gagnaver.

Virðulegi forseti. Ég verð þó að segja að ég vona að við munum ekki sjá mörg frumvörp af því tagi sem ég legg hér fram koma fyrir þingið. Ég lít svo á að samningagerð við einstaka fyrirtæki sé allt of þunglamaleg til þess að geta verið framtíðarfyrirkomulag hjá okkur. Þessi samningagerð tekur langan tíma. Þetta þarf að fara í gegnum þingið í því formi sem ég er hér að kynna og þegar það hefur farið í gegnum þingið þarf það að fara til Eftirlitsstofnunar EFTA. Þetta er þunglamalegt ferli og að auki ógagnsætt vegna þess að fyrir fram vita þessir aðilar ekki hvaða umhverfi þeim býðst hér. Það er því ætlun ríkisstjórnarinnar og mín að leggja fram nýtt frumvarp á nýju ári sem býr til ramma utan um allar ívilnanir nýfjárfestinga. Þegar það frumvarp hefur verið afgreitt liggur það fyrir, þegar fyrirtæki leitar sér staðsetningar, hvers lags ívilnanir við höfum upp á að bjóða fyrirtækjum á uppbyggingarskeiði. Það liggur þá líka fyrir að það þarf ekki að taka allan þennan tíma sem ég hef hér lýst að fara í gegnum það ferli með okkur Íslendingum.

Virðulegi forseti. Ég tel þetta mun farsælli leið fyrir þess háttar aðgerðir og það gerir okkur líka samkeppnishæfari gagnvart nágrannaþjóðum okkar. Slíka rammalöggjöf er að finna í Svíþjóð, í Finnlandi, í Kanada og í öðrum þeim löndum sem við keppum við um fjárfestingar af þessu tagi. Það er því eðlilegt að við séum á pari og samkeppnishæf við þessi ríki. En þangað til sú löggjöf er komin í gagnið notum við þá aðferð sem hér er beitt, að leggja fram sérstaka fjárfestingarsamninga. Ég fagna því mjög að hingað skuli kominn aðili sem er jafnákveðinn og raun ber vitni í að byggja upp fyrsta gagnaverið hér á landi.

Að svo sögðu mælist ég til að frumvarpinu verði vísað til 2. umr. og hv. iðnaðarnefndar.

Virðulegi forseti. Varðandi Farice get ég nefnt það að hæstv. samgönguráðherra fagnar því mjög að þetta mál skuli loksins vera komið hingað inn og framtíðin hvað varðar uppbyggingu á þessu gagnaveri skuli vera orðin ljós, sem hún er með framlagningu þessa frumvarps. Við höfum lokið þessari samningagerð vegna þess að áætlanir Farice gera beinlínis ráð fyrir því þannig að þetta skiptir þar gríðarlega miklu máli.

Varðandi línulagnir og annað nefndi ég að þetta gæti orðið allt að 80–140 MW verkefni árið 2016, það fer auðvitað eftir því hvernig menn nýta gagnaverið en þegar það er fullbyggt. Nú þegar hafa þessir aðilar tryggt sér 25 MW og með það verður byrjað. Út frá 25 MW lít ég svo á að línulagnir séu í lagi en það er alveg klárt að þegar það stækkar þurfum við að skoða línulagnir. Ég hef áður sagt að suðvesturlína snúist líka að ákveðnu leyti um

afhendingaröryggi á þessu svæði þannig að hún er mun stærra mál en einstök verkefni.

Virðulegi forseti. Því er til að svara að í þessu máli er alfarið um erlenda fjárfestingu að ræða. Eins og kemur fram í frumvarpinu er horft til þess að hlutafé verði aukið í félaginu og er verið að vinna að því. Þetta er í eigu tveggja félaga eins og réttilega hefur verið bent á, Novators, sem er í minni hluta, og Teha, sem er í eigu General Catalyst, en það er bandarískur sjóður, og síðan í eigu starfsmanna og stjórnenda fyrirtækisins. Áætlað er að menn fari síðan í hlutafjáraukningu og þá mun hlutur þess fyrirtækis sem ég geri ráð fyrir að hv. þingmaður sé að vísa til sem íslensks aðila í þessu enn minnka. Þarna er því alfarið um að ræða erlenda fjárfestingu, annars hefði ESA ekki heimilað þetta eins og gert hefur verið.

Virðulegi forseti. Varðandi spurninguna um ESA er það svo að á fundi í lok sumars var tilkynnt að þetta stæði til. Síðan er formlega tilkynnt um þessa samningagerð og að þetta sé komið til þingsins. Þegar þingið hefur samþykkt málið vona ég að þetta taki ekki langan tíma í meðförum ESA í kjölfarið á því. En formlega séð fer þetta til ESA sem samþykkt frá Alþingi þegar málinu er lokið.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður hefur kannski misst af því en í sumar skrifaði ég undir lítinn fjárfestingarsamning við Becromal sem ekki þarf að koma fyrir þingið með þessum hætti sem undanskilur þá ákveðnar fjárfestingar tengdar því verkefni frá gjaldeyrishöftunum til að auðvelda fjárfestinguna og uppbygginguna hér á landi. Til mikillar ánægju fyrir okkur fór verksmiðjan af stað í ágúst sl. og vonandi liðkaði þetta eitthvað til. Einnig var kveðið á um það í fjárfestingarsamningnum sem við skrifuðum undir við Becromal að við mundum í framhaldinu fara yfir möguleika á ívilnunum á uppbyggingartímum þannig að það liggi fyrir.

Ég er alveg sammála mörgum þeim viðhorfum sem koma fram hjá hv. þingmanni, t.d. að það sé sérkennilegt að menn geri samninga við eitt og eitt fyrirtæki. Þetta verður að vera gagnsætt og það er þess vegna sem ég boðaði það í ræðu minni áðan, og hef áður boðað það í iðnaðarnefnd og víðar, að í byrjun næsta árs mun ég leggja fram frumvarp sem er rammalöggjöf utan um allar nýfjárfestingar hér á landi, erlendar fjárfestingar, þannig að fyrirtæki njóti jafnræðis og þannig að það sé líka gagnsætt hvað Ísland hefur upp á að bjóða í samkeppni við önnur ríki um nýfjárfestingar. Ég held að ég og hv. þingmaður deilum þeirri skoðun að okkur vantar líka gjaldeyri hingað til landsins.

Hvað varðar innlend fyrirtæki þá erum við með fyrir þinginu tvö mjög áhugaverð verkefni sem er endurgreiðsla vegna rannsóknar- og þróunarkostnaðar innan fyrirtækja sem eru líka ívilnanir út af fjárfestingum í t.d. nýsköpunarfyrirtækjum hér á landi. Það þarf því að fara aðrar leiðir í því og örva innlend fyrirtæki heldur en þessa erlendu fjárfestingu. Ég held að ég og hv. þingmaður getum verið ágætlega sammála um það að gagnsæi skiptir öllu máli. Þess vegna veit ég að við eigum eftir að eiga uppbyggilegar samræður um frumvarpið sem lagt verður fram eftir áramót.

Virðulegi forseti. Við erum þá augljóslega ósammála um þetta. Ég lít svo á að við eigum að vera samkeppnishæf við ríkin í kringum okkur um nýfjárfestingar. Í þeim heimi sem við lifum núna eru fyrirtæki einfaldlega orðin alþjóðleg, þau eru orðin hreyfanleg og þau setja sig niður þar sem best er að vera og þá í samhengi við skattalegt tillit, landfræðilega legu ríkjanna og annað umhverfi, pólitískan stöðugleika, stöðugleika almennt í því ríki sem er að setja sig niður í.

Ég lít svo á, virðulegi forseti, að við Íslendingar eigum að vera á pari við Svía, á pari við Finna og reyna að keppa við Kanadamenn sem eru hvað fremstir á því sviði að fá til sín hátæknifyrirtæki til að byggja upp fjölbreytt störf. Við eigum að keppa við þessi lönd um hátæknistörf, um fjölbreytt störf og fjölbreytta atvinnustarfsemi. Hv. þingmaður er greinilega ekki sammála mér og þá er það nýtt fyrir mér miðað við hvernig Sjálfstæðisflokkurinn hefur talað á undanförnum mánuðum, verið að gagnrýna ríkisstjórnina fyrir seinagang í þessum efnum.

Ég verð að segja, virðulegi forseti, að það kemur mér á óvart að talsmaður

Sjálfstæðisflokksins í þessari umræðu skuli lýsa sig andsnúinn því að við séum samkeppnishæf við ríkin í kringum okkur um nýfjárfestingar hér á landi.

Virðulegi forseti. Ég kem hingað til að gleðja hv. þingmann, vegna þess að það sem hann sér í frumvarpinu er eingöngu toppurinn á ísjakanum. Mér þykir ánægjulegt að fara yfir það í stuttu máli, eins og ég sagði í samtali við hv. þm. Pétur Blöndal áðan, að skrifað var undir fjárfestingarsamning við Becromal til að losa fyrirtækið undan gjaldeyrishöftum á uppbyggingarskeiði, enda fór það af stað hér í ágúst í Eyjafirðinum. Ég vil líka nefna það að ekki fyrir löngu síðan stofnuðu tölvuleikjaframleiðendur með sér samtök. Virðulegi forseti, ég get talið upp um 500 störf í hátækni- og sprotageiranum, sem hafa orðið til á síðustu mánuðum eða verða til á næstu mánuðum, og ég er alveg örugglega að vantelja. Ég skal fara aðeins yfir það.

Tölvuleikjaframleiðendur stofnuðu með sér samtök nýverið þar sem sá iðnaður er núna að springa út hér á landi og veltir 10 milljörðum á þessu ári, starfsmenn eru 350 og á næstu mánuðum er áætlað að ráða 200 inn í þann iðnað. Þannig að hann er að springa hér út, virðulegi forseti, og það á vakt þessarar ríkisstjórnar.

Ég vil líka nefna það að á vegum Nýsköpunarmiðstöðvar Íslands hafa verið opnuð sex ný frumkvöðlasetur frá því hrunið varð í fyrra. Þar hafa orðið til 150 ný störf. Þar af opnaði ég nýverið svokallaðan heilsutæknigarð, þar sem urðu til um 40 störf í litlum sprotafyrirtækjum á því sviði. Bara svo eitthvað sé nefnt, virðulegi forseti, vegna þess að hér hefur það algjörlega farið fram hjá mönnum að það er geiri þarna úti sem er að springa út þessa dagana og það er hátækni- og sprotageirinn og þar munu verða til hundruð og þúsundir starfa á allra næstu árum.

Virðulegi forseti. Auðvitað snýr þetta að því að þarna eru kraftmiklir einstaklingar á ferð, en það er einfaldlega þannig að þessi ríkisstjórn, minnihlutastjórnin þar á undan og ríkisstjórn Samfylkingar og Sjálfstæðisflokks lögðu mikla áherslu á stoðumhverfi þessara fyrirtækja. Það var gert af forvera mínum í iðnaðarráðuneytinu, Össuri Skarphéðinssyni. Þar var grunnurinn að þessu lagður.

Nú hefur formaður Samtaka sprotafyrirtækja sagt að hér sé að verða til eitt besta umhverfi fyrir slík fyrirtæki í heiminum. Í þeim frumvörpum sem liggja fyrir þinginu og verða vonandi kláruð nú fyrir áramót leggjum við okkur enn fram um það að búa til gott umhverfi fyrir sprota- og nýsköpunarfyrirtæki, t.d. með frumvarpi um endurgreiðslu á rannsóknar- og þróunarkostnaði og frumvarpi um ívilnanir vegna fjárfestinga í nýsköpunarfyrirtækjum.

Virðulegi forseti. Umhverfið er öflugt og stjórnvöld hafa svo sannarlega komið að því. Nýsköpunarmiðstöð Íslands hefur verið að lyfta grettistaki og hv. þingmaður má ekki gera lítið úr því starfi sem á sér þar stað og öllum þeim fyrirtækjum sem eru að verða til innan frumkvöðlasetra Nýsköpunarmiðstöðvar Íslands. Að mínu mati er þeim krónum vel varið sem settar eru t.d. í þá stofnun og það sprotaumhverfi og stoðkerfi atvinnulífsins sem við fjöllum um þessa dagana í fjárlagafrumvarpinu, og þær skila sér margfalt til baka í öflugum fyrirtækjum, eins og ég hef nefnt.

Frú forseti. Ástæða er til að taka undir með hæstv. ráðherra og fagna því að þetta frumvarp til laga um heimild til samninga um gagnaver í Reykjanesbæ sé komið fram. Það rennir stoðum undir afskaplega mikilvægt verkefni sem markar nokkur tímamót í orkunýtingu og atvinnuuppbyggingu hér innan lands, þar sem um er að ræða fyrsta stóra gagnaverið sem verður byggt hér á Íslandi og má segja að þetta sé fordyrið að nýjum og umhverfisvænum hátækniiðnaði sem vonandi á eftir að verða ansi blómlegur á næstu missirum. Þetta er fyrsta stóra gagnaverið sem kemur til með að rísa hér og verður á gagnaverssvæði við Ásbrú í Reykjanesbæ, þar sem fyrirtækið keypti í upphafi verkefnisins tvær stórar vörugeymslur af Þróunarfélagi Keflavíkurflugvallar, Kadeco. Nú standa yfir breytingar á þessu húsnæði til að hýsa þar yfir 20.000 m2 tæknirými og nota, eins og fram kom í máli ráðherrans, 80–140 MW af raforku frá Landsnetinu til að knýja og kæla tölvubúnaðinn. Er talið að á því tímabili sem uppbyggingin stendur yfir muni hún skapa yfir 100 störf og annað eins eða rúmlega það í tengdum störfum og þjónustu. Síðan muni rúmlega 100 manns hafa störf að jafnaði við gagnaverið þegar það verður komið í fulla notkun eftir nokkur ár.

Hér er um að ræða merkilegt verkefni sem markar líka það að Ísland er orðið valkostur í uppbyggingu á gagnaverum og hefur þar með í hugum væntanlegra viðskiptavina og fjárfesta yfirstigið þröskulda varðandi meinta áhættu og rekstrarumhverfi hér á landi. Á síðustu missirum hafa stjórnvöld átt í viðræðum við nokkuð marga aðila sem hafa velt Íslandi fyrir sér sem uppbyggingarkosti fyrir gagnaver. Verne Holdings var þar fremst í flokki. Greenstone hefur verið að leita eftir staðsetningu og fjármögnun fyrir nokkur gagnaver og orkuöflun á nokkrum stöðum á landinu. Nú er í kortunum hjá því félagi að byggja ein fjögur gagnaver víðs vegar um landið. Þetta er kærkomin viðbót til að breikka flóru orkunýtingar hér á landi.

Auðvitað er mjög ánægjulegt að þetta mál um gagnaver í Reykjanesbæ skuli fara í gegnum Alþingi núna, þegar atvinnuleysi er mjög mikið og alvarlegt á þessu svæði og áhrifin af brotthvarfi varnarliðsins hafa komið fram af fullum krafti eftir að eignaþenslunni miklu lauk. Sem betur fer eru mjög mörg verkefni í kortunum akkúrat á þessu svæði og nýting á gamla varnarsvæðinu leikur þar að sjálfsögðu lykilhlutverk og þar er ýmislegt mjög jákvætt að gerast eða mun gerast á næstu mánuðum, eins og við vitum. Svo eru að sjálfsögðu áform um að byggja álver í Helguvík.

Alþingi samþykkti sambærilegan fjárfestingarsamning vegna álversins í Helguvík í aprílmánuði þetta sama ár. Sá samningur var grundvöllur þess að undirbúningur framkvæmda í Helguvík og tengdum orkumannvirkjum héldi áfram eftir hrun og erfiðleika innan lands. Að sama skapi markar þessi fjárfestingarsamningur um gagnaver í Reykjanesbæ rammann utan um það að þetta gagnaver verði að veruleika. Þrátt fyrir erfiðleika, áföll, gjaldeyrishöft og fleira hafa stjórnvöld unnið mjög náið með Verne Holdings alveg frá fyrsta degi, í gegnum kreppuna alla og áganginn í fyrravetur til að þetta verkefni gæti haldið áfram. Fjárfestingarsamningurinn er nauðsynleg forsenda þess að Verne gæti ráðist í næsta áfanga verkefnisins og hefur þessu verkefni því miðað hægt og þétt áfram og er nú komið í þann búning að vera hér í formi frumvarps um fjárfestingarsamning.

Hér er um að ræða mjög mikilvæga atvinnusköpun. Eins og ég nefndi áðan er þetta fyrsta stóra gagnaverið sem kemur til með að rísa á Íslandi og þá er fróðlegt að velta fyrir sér, eins og kemur ágætlega fram í mjög umfangsmikilli greinargerð og viðhengi og fylgiskjölum með frumvarpinu, hvernig staðarvali gagnavera er háttað og hvernig Ísland er metið í því ljósi og hvort Ísland sé hér með orðið að raunverulegum valkosti þegar kemur að því að byggja gagnaver eða netþjónabú, eins og þetta er oft kallað. Svarið við þeirri spurningu er nokkuð örugglega jákvætt, af því að eftir því sem eftirspurnin eftir orku til gagnaversiðnaðar eykst er fyrirsjáanlegt, eins og gefur augaleið, að kolefnislosun, útblástur koltvísýrings skiptir miklu máli. Þetta gagnaver mun hýsa fáa og stóra aðila sem þurfa að svara síaukinni notkun og eftirspurn eftir gögnum og rafrænni þjónustu frá neytendum og fyrirtækjum. Það hefur leitt til stöðugt vaxandi iðnaðar á undanförnum áratug sem nemur núna 15–25% vexti á hverju einasta ári. Þrátt fyrir núverandi ástand efnahagsmála í heiminum er búist við að gagnaverin stækki um 10–15% á árinu 2009.

Það sem hefur verið Íslandi mjög í vil á síðustu missirum er aukinn vilji til að nota fjarlæg gagnaver, aukin útvistun, uppbygging gagnavera og starfseminnar sjálfrar, hækkandi heildarkostnaður af því að eiga og reka sitt eigið gagnaver og þar með að vista þessa þjónustu út, umtalsverð aukning í orkunotkun gagnavera og meiri kostnaður vegna hennar, aukin áhersla á nýja tækni til að auka hagkvæmni gagnavera og vaxandi áhyggjur innan iðnaðarins vegna áhrifa væntanlegrar löggjafar um losun koltvísýrings á næstu árum.

En vaxandi orkuþörf gagnavera er nefnilega mjög markverð. Hún skýtur stoðum undir það að Ísland verði að raunverulegum valkosti til að hýsa nokkuð mörg gagnaver á næstu árum og breikkar þannig flóru orkunýtingarinnar, þannig að við byggjum hér orkufrekan iðnað eða hátækniiðnað sem hvílir á orkunotkun í öðrum mæli en álver. Í fyrsta lagi býr Ísland yfir einstökum orkulindum. Hér er græn orka á mjög stöðugu verði og eins og hæstv. ráðherra nefndi áðan felst ókeypis kæling í hitastigi á landinu. En svo ég taki dæmi um vaxandi orkuþörf gagnavera þá áætlar orkumálaráðuneyti Bandaríkjanna að gagnaver þar í landi noti 60 milljónir kwst. árlega, það kemur fram hér í fylgiskjali með frumvarpinu, sem jafngildir 2% af orkuframleiðslu landsins og ráðuneytið telur að orkunotkun gagnavera verði orðin 2,5% af heildinni árið 2011, þannig að þetta er gífurleg aukning. Þessi aukna notkun ásamt hækkandi orkuverði í heiminum, hefur leitt til stóraukins kostnaðar við rekstur á gagnaverum.

Þar sem Ísland hefur upp á að bjóða græna og stöðuga orku á ágætu verði, einstakar og miklar orkulindir í þessu samhengi, er landið klárlega orðið að ákjósanlegum stað fyrir gagnaver og sívaxandi eftirspurn verður eftir slíkri starfsemi á næstu missirum. Þess vegna markar þetta fyrsta stóra gagnaver á Íslandi mikil tímamót. Við vonum að nokkur önnur fylgi í kjölfarið og að Greenstone takist t.d. að koma starfsemi sinni sem allra fyrst á legg og að þetta leiði til þess að aðrir aðilar líti til Íslands og þessa svæðis hér ekki bara sem raunhæfs, heldur ákjósanlegs valkosts fyrir frekari uppbyggingu á gagnaverum og geri okkur þar með kleift að koma á næstu missirum sem allra mestri orku í notkun í þess háttar iðnað.

Þess vegna er ástæða til að óska ráðherra til hamingju með að þessi samningur sé kominn til Alþingis og vonandi gengur hann sem allra hraðast í gegn og fer í umsögn til ESA, eins og Helguvíkursamningurinn. En þegar sá samningur kom til baka þurfti að gera á honum minni háttar breytingar sem voru ræddar hér á þinginu fyrr í haust og eru nú í vinnslu hjá Alþingi og koma væntanlega frá iðnaðarnefnd í þessari viku. Gerð fjárfestingarsamninga er grundvöllur þess að verkefni með græna orkunotkun verði að veruleika.

Það er líka ánægjulegt, eins og við ræddum hér í umræðum um Helguvíkursamninginn fyrr í haust, að ráðherra vinnur nú að gerð rammalöggjafar um fjárfestingarsamninga, þannig að fyrirtæki og fjárfestar viti nákvæmlega að hverju skal ganga og að öll gerð slíkra samninga sé gagnsæ og opin og taki mið af þeim samningum sem við höfum unnið að á síðustu árum og Ísland sé þar með orðið ákjósanlegur valkostur fyrir fjárfesta sem vilja ráðast hér í margs konar iðnaðaruppbyggingu til að nýta þá grænu stöðugu orku sem við Íslendingar búum yfir.

Frú forseti. Ég vona að hæstv. forseti og hv. ræðumaður fyrirgefi mér að ég skýt mér hér inn með andsvar til að lýsa ánægju minni með þetta mál. Ég vil líka segja eins og hv. þingmaður sem talaði hér áðan, ég er alveg sammála henni um það, að þeir á Suðurnesjum hafa staðið sig afspyrnuvel í að nýta margvísleg tækifæri til þess að skapa atvinnu á svæðinu. Þar ríkir mesta atvinnuleysi á landinu og það er mikilvægt að ríkisvaldið og aðrir og einkaframtakið geri allt sem hægt er fyrir sveitarfélögin til þess að búa í haginn fyrir ný störf. Ég átti sjálfur ákaflega ánægjulegt samstarf við bæjaryfirvöld í Reykjanesbæ þegar ég gegndi starfi iðnaðarráðherra, hvort heldur er laut að orkumálum, gagnaversmálum eða nýsköpunarmálum og ýmsu öðru. Það hefur glatt mig. Ég hef líka átt mjög gott samstarf við þá ágætu menn sem stýra bænum þegar ég var utanríkisráðherra. Ég tók t.d. þátt í því ásamt þeim að greiða götu þeirra til þess að fá hingað 150 störf sem tengdust nýju fyrirtæki á sviði flugmála. Ég dreg ekkert úr því að bæjaryfirvöld í Reykjanesbæ lögðu sig virkilega fram um að reyna að greiða götu Verne gagnaversins.

Ég vil samt sem áður nota þetta tækifæri til þess að segja að menn skulu ekki gleyma hlut Fjárfestingarstofu í þeim málum sem lúta að gagnaverum á Íslandi. Fjárfestingarstofa stóð sig afspyrnuvel fyrir hönd ríkisstjórnarinnar í því að kynna Ísland sem mögulegt land fyrir gagnaver og gaf út merka skýrslu þar sem tækifærum hér á landi var lýst. Mér finnst líka rétt í þessari umræðu að draga fram hlut þeirra sem frumherja og frumkvöðla á þessu sviði.

Frú forseti. Ekki hafði ég hugmynd um að ég væri í raun að eiga orðastað við gamlan starfsmann úr Fjárfestingarstofu, Invest in Iceland. En gott er að heyra af þeim tengslum. Ég er alveg sammála hv. þingmanni um það að margvísleg tækifæri felast í þessum frumkvöðli á sviði gagnavera hér á Íslandi. Ég tel að í kjölfar Verne muni mörg fleiri slík koma á næsta áratug. Ég er einnig algjörlega sammála hv. þingmanni um þau tækifæri sem Suðurnesjamenn eiga. Ég er viss um að á næstu árum mun þeim takast að nýta þau með þeim hætti sem hv. þingmaður óskaði og ég tek undir þær óskir. Þá mundu 1.600 manns á Suðurnesjum ekki vera án starfa.

Ég held satt að segja að Suðurnesin gætu á næstu tveimur áratugum orðið eitthvert mesta vaxtarsvæði á Íslandi. Þau búa yfir svo margvíslegum tækifærum. Í fyrsta lagi nefni ég jarðorkuna en Suðurnesjamenn eru algjörir frumkvöðlar á því sviði og búa yfir einhverjum mesta snillingi á því sviði, Albert Albertssyni, fyrrverandi hitaveitustjóra, sem er einfaldlega náma hugmynda, reynslu og þekkingar. Ég tel einnig að flugþjónusta og flugrekstur eigi gríðarlega möguleika á Suðurnesjum. Ég tel að þegar heimurinn réttir úr kútnum muni ferðamennska aftur aukast um heim allan — sem betur fer hefur hún ekki minnkað til nokkurra muna hér á Íslandi enn þá eins og jafnan fylgir þó efnahagslægðum á heimsvísu — og þá telja menn að umsvifin á Keflavíkurflugvelli muni stóraukast. Þá má heldur ekki gleyma því að í tengslum við jarðorkuna og frumkvæði Suðurnesjamanna hefur auðvitað skapast margvíslegt nýsköpunarstarf. Keilir er dæmi um það. Ég er einn af þeim sem hafa alltaf stutt Keili og vilja styðja Keili. Það er algjörlega frábært að sjá hvernig bæjarstjórinn í Reykjanesbæ og Hjálmar Árnason, fyrrverandi kollegi okkar, hafa m.a. rutt brautina fyrir margvíslegum

nýjum hugmyndum.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir ágæta ræðu og uppbyggilega. Ég fagna því líka að fram komi mál sem við getum verið nokkuð sammála um, alla vega um markmið þeirra.

Hv. þingmaður hélt hér tölu árið 2007, að það hefði nú verið margt ágætt þá, og um jómfrúrræðu sína þar sem hún hefði verið að fagna því að Alcan hefði verið að fara inn í hið almenna skattumhverfi á Íslandi. Þá er kannski best að rifja það aðeins upp hvernig sá samningur var og hvers vegna Alcan vildi það. Það var ósköp einfaldlega þannig að Alcan var þá með fjárfestingarsamning frá árinu 1966 og ætla má að hlutirnir hafi breyst töluvert til ársins 2007. Þá voru þeir með svokallað „framleiðslugjald“ í staðinn fyrir tekjuskatt sem jafngilti nærri því tæplega 40% tekjuskatti. Það skal því engan undra þó að Alcan hafi á þeim tíma viljað komast út úr þeim samningi.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður hélt áfram með þá línu sem hv. þm. Pétur H. Blöndal lagði áðan, að við ættum ekki að vera með ívilnandi kerfi fyrir nýfjárfestingar hér á landi eða erlendar fjárfestingar. Í þessu er ég algjörlega ósammála þessum tveimur talsmönnum Sjálfstæðisflokksins í þessari umræðu, að ekki þurfi að laða hingað erlenda fjárfestingu með sérstökum aðgerðum og ekki eigi að þurfa þess. Það er einfaldlega þannig að sama hversu gott tekjuskattskerfi við erum með, hversu lága tekjuskattsprósentu við erum með, hefur það ekkert að segja um þær ívilnanir sem við þurfum að bjóða fyrirtækjum meðan þau eru að byggja sig hér upp og meðan þau eru ekki enn farin að greiða tekjuskatt. Það er um það sem þetta ívilnandi kerfi snýst. Þar erum við á eftir nágrannaríkjum okkar, á eftir ríkjum sem við erum að keppa við

um nýfjárfestingar. Þetta eigum við að bjóða upp á.

Þarna er ég alfarið ósammála talsmönnum Sjálfstæðisflokksins

í þessari umræðu.

Virðulegi forseti. Það er ekki að ástæðulausu að ríki í kringum okkur, t.d. Kanada, Svíþjóð, Finnland, Skotland og Írland, eru með ákveðnar ívilnanir til þess að laða nýfjárfestingu til landsins. Það er einfaldlega vegna þess að lönd þurfa að grípa til ráðstafana í harðri samkeppni um öflug fyrirtæki sem eru að leita sér að framtíðarstaðsetningu. Við þurfum að grípa til þeirra meðala sem til þarf ef við viljum ná þeim hingað, með þeim gjaldeyri sem þeim fylgir. Hann skiptir okkur gríðarlega miklu máli og við þurfum þessar gjaldeyristekjur og við þurfum þennan gjaldeyri hingað inn í landið.

Þarna erum við líka að tala um það að fyrirtæki sem eru staðsett hér á landi eiga að njóta sömu skatta og skattprósentna og önnur fyrirtæki sem hingað koma, óháð því hvort eignarhald er erlent eða innlent. Hér er hins vegar um að ræða ívilnanir sem snúa að gjöldum á meðan fyrirtæki eru að byggja sig upp hér á landi. Um það snúast þessar ívilnanir.

Virðulegi forseti. Ég held að hv. þingmaður viti það jafn vel og ég, og þetta séu kannski ákveðnir útúrsnúningar hér, að við erum með sérstök kerfi hér innan lands fyrir ákveðin fyrirtæki. Við erum t.d. með endurgreiðslur á rannsóknar- og þróunarkostnaði í sprota- og hátæknifyrirtækjum á sama hátt og við erum með ívilnanir vegna fjárfestinga í slíkum fyrirtækjum og við erum enn þá með lága tekjuskattsprósentu.

Ég er þeirrar skoðunar, og um það erum við augljóslega ósammála, ég og hv. þingmaður, að beita eigi ívilnandi kerfi eins og nágrannaríkin gera til að ná fjárfestingunni hingað til landsins, sem ella færi annað, af því að við stöndum

ekki á pari við önnur ríki hvað það varðar.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti meiri hluta iðnaðarnefndar um frumvarp iðnaðarráðherra um heimild til samninga um gagnaver í Reykjanesbæ. Nefndin fékk á sinn fund fulltrúa frá Fjárfestingarstofu, Landsvirkjun, nefnd um erlenda fjárfestingu, Samkeppniseftirlitinu, Skiptum hf., iðnaðarráðuneyti og Siðfræðistofnun Háskóla Íslands.

Umsagnir bárust frá 20 aðilum. Flestir þeirra mæltu með því að frumvarpið yrði samþykkt en einnig kom fram gagnrýni á tiltekin atriði frumvarpsins, þar á meðal um meint óæskileg áhrif þess á samkeppnisstöðu hér innan lands, óljósa orkuöflun fyrir síðari áfanga verkefnisins auk þess sem einn umsagnaraðili gagnrýndi ýmsar forsendur sem byggt er á í greinargerð með frumvarpinu um atvinnusköpun, fjölda hátæknistarfa o.fl.

Á öld upplýsingatækninnar þegar hvers kyns gögn í stjórnsýslu og atvinnulífi eru geymd rafrænt er þjónusta gagnavera sífellt mikilvægari. Hlutverk þeirra er að hýsa tölvubúnað og fylgihluti á borð við fjarskipta- og geymslubúnað með öruggum hætti. Þessi iðnaður veltir nú hundruðum milljarða kr. á hverju ári og stækkar um 15–25% á hverju ári. Áframhaldandi vöxtur af þessari stærðargráðu er þó m.a. háður því að greinin finni viðunandi lausnir á stóraukinni orkuþörf og samsvarandi hækkun orkukostnaðar sem því fylgir. Nýir kolefnisskattar í Evrópu auka enn frekar áhyggjur manna í þessari grein. Þetta er meðal ástæðna þess að Ísland þykir vera mjög samkeppnishæfur valkostur sem land til að hýsa starfsemi gagnavera. Hér er orka í boði á samkeppnishæfu verði, hægt er að tryggja hana með langtímasamningum og nær öll raforka á Íslandi er græn, umhverfisvæn, og mun því ekki bera kolefnisskatta.

Þessu til viðbótar getur Ísland boðið upp á ókeypis kælingu í krafti lágs lofthita sem gerir kleift að byggja upp afar orkusparandi gagnaver hér á landi. Fleiri þætti mætti nefna sem styrkja stöðu okkar. Hér er góður aðgangur að hámenntuðu vinnuafli í upplýsingatækni- og rafmagnsverkfræðigreinum. Grunnkerfi landsins á sviði fjarskipta og orku eru traust og tveir nýlegir sæstrengir, Danice og Greenland Connect tryggja öflugan gagnaflutning með fjölbreyttum varaleiðum. Það er á þessum grundvelli sem ráðgjafafyrirtækið McKinsey telur Ísland vera eitt fjögurra landa í heiminum sem henta best fyrir starfsemi gagnavera í framtíðinni og reyndar fær Ísland hæstu einkunn í samanburðarathugun þess fyrirtækis. Jafnframt sýnir úttekt PricewaterhouseCoopers í Belgíu sterka samkeppnisstöðu Íslands þegar vegin eru saman áhrif kostnaðar og gæða á sviði gagnaveraþjónustu.

Gagnaver Verne Holdings ehf. stefnir í að verða fyrsta alþjóðlega gagnaverið sem rís hér á landi en samkvæmt upplýsingum Fjárfestingarstofu er staðfestur áhugi margra annarra stórra og smærri aðila að hefja rekstur gagnavera á Íslandi í kjölfarið. Þeir aðilar munu fylgjast grannt með því hvernig til tekst við að koma rekstri þessa gagnavers á legg og hvaða úrræði finnast varðandi tæknilegar lausnir á þörfum um flutningshraða og gagnaöryggi. Stundum er talað um gagnaver Verne Holdings sem ákveðinn brimbrjót sem muni ryðja veginn fyrir sambærileg fyrirtæki sem koma í kjölfarið.

Virðulegi forseti. Í þessu frumvarpi er lagt til að iðnaðarráðherra fái heimild til að gera fjárfestingarsamning við Verne Holdings ehf, Verne Real Estate ehf. og eigendur þeirra um að þau reisi og reki gagnaver í Reykjanesbæ. Helstu atriði frumvarpsins eru hin sömu og koma fram í drögum iðnaðarráðherra og fyrrnefndra félaga að fjárfestingarsamningi. Þar eru verkefnin skilgreind, kveðið á um tímalengd samnings, mælt fyrir um undanþágur frá tilgreindum ákvæðum laga, skattlagningu félaganna, um lögsögu íslenskra dómstóla o.fl.

Við meðferð frumvarpsins í nefndinni var ítarlega fjallað um lengd samningsins og gildistökuákvæði. Í síðari málslið 2. mgr. 1. gr. frumvarpsins er mælt fyrir um að í samningi milli ríkisins, eigendanna og félaganna skuli ákveðið hversu lengi ákvæði hans skuli gilda en í ákvæðinu er kveðið á um að þau skuli gilda eigi skemur en í 20 ár frá undirritun. Fram kom við meðferð málsins í nefndinni að iðnaðarráðuneyti hefði borist ábending frá Eftirlitsstofnun EFTA (ESA) um að allar líkur væru á því að stofnunin mundi ekki heimila fjárfestingarsamning til þess tíma, þ.e. til 20 ára. Efnisreglur um byggðaaðstoð eru í leiðbeinandi reglum sem framkvæmdastjórn ESB hefur gefið út og ESA tekið upp. Í gildandi reglum frá því í apríl 2006 er ekki tilgreint til hve langs tíma fjárfestingarsamningar geti verið. Hins vegar hefur framkvæmdastjórnin nú lýst því yfir að hún sé mótfallin því að gerðir séu fjárfestingarsamningar með skattalegum ívilnunum til svo langs tíma og sýna nýleg fordæmi að hún heimilar samninga á bilinu 10 til 20 ár. Í ljósi þessa taldi meiri hluti iðnaðarnefndar eðlilegt að leggja til breytingu á síðari málslið 2. mgr. 1. gr. frumvarpsins í þá veru að í stað þess að kveðið sé á um að ákvæði samningsins skuli eigi gilda skemur en í 20 ár frá undirritun hans verði kveðið á um að samningurinn skuli gilda í 10 ár. Þar vegur þungt í ákvörðun nefndarinnar sömuleiðis að nú hefur verið lagt fram nýtt frumvarp iðnaðarráðherra um ívilnanir vegna fjárfestinga í íslensku atvinnulífi og þar er miðað við að ákvæði samningsins um ívilnanir gildi í 10 ár frá því að skattskyldar tekjur myndast. Meiri hluti iðnaðarnefndar telur mikilvægt og raunar höfuðatriði að jafnræðis sé gætt svo sem kostur er varðandi ívilnanir til félaga sem hyggja á rekstur gagnavera og leggur því til að sömu forsendur um gildistíma verði lagðar til grundvallar í þessum fjárfestingarsamningi og í þeirri rammalöggjöf um ívilnanir sem er núna til meðferðar í þinginu og getur haft áhrif á rekstur gagnavera sem kunna að hefja starfsemi hér í landinu á næstu árum.

Nefndin fjallaði um áhrif ákvæða frumvarpsins á samkeppni. Nefndinni bárust athugasemdir þess efnis að yrði frumvarpið að lögum gæti það leitt til röskunar á samkeppni á tilteknum mörkuðum. Tekið er fram í athugasemdum við frumvarpið að í þeim frávikum frá lögum sem mælt er fyrir um í frumvarpinu og drögum að fjárfestingarsamningi felist ákveðin ríkisaðstoð til þeirra sem reisa og reka umrætt gagnaver. Í 2. kafla samningsins um Evrópska efnahagssvæðið eru reglur um ríkisaðstoð. Íslenskum stjórnvöldum ber að tilkynna fyrirhugaða veitingu slíkrar aðstoðar til Eftirlitsstofnunar EFTA og fá hana samþykkta áður en hún er veitt. Frumvarpið og árituð drög að samningnum ásamt öðrum samningum sem tengjast verkefninu hafa verið tilkynnt til ESA á þeim grundvelli að um réttlætanlega byggðaaðstoð sé að ræða. ESA hefur áður samþykkt svokallað byggðakort fyrir Ísland og hafa íslensk stjórnvöld heimild til að veita byggðaaðstoð í landsbyggðarkjördæmunum þremur að uppfylltum ákveðnum skilyrðum. Samkvæmt byggðakortinu getur byggðaaðstoð numið allt að 15% af heildarfjárfestingarkostnaði. Hlutfallið er þó lægra sé um mjög umfangsmikil verkefni að ræða og í því tilviki sem hér um ræðir gæti það hæst orðið 6,34%. Sú ríkisaðstoð sem hér um ræðir hefur verið áætluð 5,4 milljónir bandaríkjadala miðað við 20 ára samning en heildarfjárfestingarkostnaður er áætlaður 726 milljónir dala miðað við gagnaverið fullbúið árið 2016. Ríkisaðstoðin er því 0,74% af heildarfjárfestingarkostnaði ef við miðum við samning til 20 ára. Eins og greint var frá hér að framan hefur meiri hluti iðnaðarnefndar lagt fram breytingartillögu þess efnis að gildistíminn verði styttur um helming og fer áætluð heildarfjárhæð ríkisaðstoðarinnar þá niður í 3,4 milljónir bandaríkjadala og ríkisaðstoðarhlutfallið í 0,47%. Til samanburðar má geta þess að í fyrri fjárfestingarsamningum sem íslenska ríkið hefur gert, svo sem vegna álvera á Grundartanga, í Reyðarfirði og í Helguvík, hefur hlutfallið verið 2–3% af fjárfestingarkostnaði eða fimm til sex sinnum hærra en þær ívilnanir sem hér um ræðir. Þá er rétt að geta þess að þær ívilnanir sem kveðið er á um í frumvarpinu geta aðeins nýst til að reisa og reka viðkomandi gagnaver og er óheimilt að nýta þær til annarrar starfsemi viðkomandi félaga. Rétt er að árétta að engir fjármunir renna úr ríkissjóði til gagnaversins með þessum samningi og frávik frá gildandi skattalögum eru fá og minni háttar. Samningurinn er hins vegar afar mikilvægur fyrir fyrirtækið því að hann eyðir óvissu um framtíðarskattlagningu þess sem gæti raskað að öðrum kosti rekstraráætlunum og möguleikum fyrirtækisins á að laða til sín viðskiptavini og fjámögnunaraðila í framtíðinni.

Umsagnaraðili lagði til að bætt yrði við frumvarpið ákvæði þess efnis að óheimilt væri að nota þá ívilnun sem felst í frumvarpinu til að niðurgreiða samkeppnisstarfsemi. Meiri hlutinn telur slíka breytingu ganga gegn meginmarkmiði frumvarpsins sem er jú að styrkja uppbyggingu þessa tiltekna gagnavers. Starfsemi gagnavera er samkeppnisstarfsemi og það fæli því í sér ákveðna rökleysu að taka fram í frumvarpinu að óheimilt væri að nota þá ívilnun sem felst í því til að niðurgreiða samkeppnisstarfsemi. Eins og áður er getið er veiting ríkisaðstoðarinnar háð samþykki Eftirlitsstofnunar EFTA áður en hún er veitt og mun ESA við þá ákvörðun leggja mat á ríkisaðstoðina sem felst í frumvarpinu og fjárfestingarsamningnum, jafnt jákvæða sem neikvæða þætti hennar. Hinir neikvæðu þættir eru jú þeir að um sértæka aðstoð er að ræða sem gæti valdið röskun á samkeppni. Jákvæðu þættirnir eru hins vegar þeir að þetta verkefni mun hafa mikil áhrif á atvinnusvæðið, um 200 ný störf verða til og ríflega 300 afleidd störf á því svæði á landinu þar sem atvinnuleysi er hlutfallslega hæst og auk þess er um að ræða starfsemi sem eykur fjölbreytni í atvinnulífi landsins.

Í 11. tölulið 1. mgr. 4. gr. frumvarpsins er lagt til að félögin verði undanþegin gjöldum samkvæmt 14. gr. laga um fjarskipti enda teljist þjónustan sem félögin veita ekki til þeirrar starfsemi sem falli undir ákvæði þeirra laga. Umsagnaraðili lagði til að tekinn yrði af allur vafi í áðurnefndri grein frumvarpsins um að félögunum yrði óheimilt að starfa á fjarskiptamarkaði. Nefndin telur slíka breytingartillögu óþarfa. Verði það raunin að félögin færu að veita fjarskiptaþjónustu mundi sú starfsemi þeirra ekki njóta þeirra ívilnana sem fram koma í frumvarpinu enda eru þær, eins og áður sagði, afmarkaðar við hið skilgreinda verkefni að reisa og reka gagnaver í Reykjanesbæ. Ætluðu félögin sér á síðari stigum að veita fjarskiptaþjónustu féllu þau undir lög um fjarskipti og þar með mundi undanþágan frá þeim gjöldum sem mælt er fyrir um í frumvarpinu ekki eiga við. Nefndin ítrekar því að þær ívilnanir sem kveðið er á um hér í frumvarpinu geta aðeins nýst til að reisa og reka viðkomandi gagnaver en ekki til að nýta til annarrar starfsemi viðkomandi félaga.

Í 1. gr. frumvarpsins kemur fram að með þeim félögum sem ráðherra fær heimild til að gera fjárfestingarsamning við, verði frumvarpið að lögum, sé átt við Verne Holdings ehf. og Verne Real Estate ehf. en hið síðarnefnda er dótturfélag hins fyrrnefnda. Tveir stærstu hluthafar Verne Holdings ehf. eru Novator og Teha Investments S.A.R.L. en auk þessara tveggja félaga eiga stjórnendur nokkurn hlut í félaginu. Upplýst var við meðferð málsins í iðnaðarnefnd að góðgerðasjóðurinn Wellcome Trust yrði nýr hluthafi í Verne Holdings ehf. Mun hann samkvæmt upplýsingum nefndarinnar verða stærsti hluthafinn og koma inn með hlutafé þegar ritað hefur verið undir fjárfestingarsamninginn. Samkvæmt þessu munu hlutir áðurnefndra aðila, Novators, Teha Investments og eigenda og stjórnenda, minnka um nærfellt helming. Nefndin óskaði eftir nákvæmri sundurliðun á eignarhlutum hluthafa í félaginu en einungis Novator gaf samþykki sitt fyrir því að þeirra eignarhlutur yrði opinberaður. Aðrir hluthafar kváðust ekki geta aflétt trúnaði af þessum upplýsingum, báru við stefnu fyrirtækjanna annars vegar í Bandaríkjunum og Evrópu og vísuðu sérstaklega til þess að það gæti haft skaðleg áhrif á samkeppnisstöðu þeirra. Í erindi frá stjórn Verne Holdings ehf. kom fram að eignarhlutur Novators verður 21,8% með tilkomu hins nýja hluthafa Wellcome Trust og lækkar úr 39,7%. Jafnframt kom fram í meðförum nefndarinnar að forsvarsmenn Novators teldu að hlutur þeirra mundi rýrna enn frekar í nánustu framtíð og stefndi jafnvel í 5–7% á komandi missirum. Líkur eru á því að Novator muni ekki taka þátt í hlutafjáraukningu sem stendur fyrir dyrum síðar á þessu ári og mun þá eignarhlutur félagsins minnka sem því nemur.

Virðulegi forseti. Við lifum á afar óvenjulegum tímum í okkar íslenska samfélagi. Fjármálakerfi landsins, sem í eðli sínu er eins konar æðakerfi atvinnulífsins á hverjum tíma, riðaði til falls á haustmánuðum 2008 með afleiðingum fyrir þjóðarbú og íslenskan almenning sem allir þekkja. Afleiðingarnar eru víðtækar, hagkerfið hefur orðið fyrir áfalli, íslensk þjóð býr við mun þrengri kjör, þúsundir Íslendinga glíma nú við atvinnuleysi með öllum þeim andlegu og félagslegu afleiðingum sem því fylgir. Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis staðfestir að stjórnendur og eigendur viðskiptabankanna þriggja fóru offari í fjárfestingum, lánveitingum og skuldsetningu með þeim afleiðingum að grafið var undan þessari mikilvægu aflstöð atvinnulífs og heimila í landinu. Ábyrgð þeirra sem réðu för í bönkunum er mikil og leiða má af sterkum líkum að gjörðir margra þeirra verði tilefni til málssókna í dómskerfi okkar. Í þessu máli vegast á sjónarmið atvinnusköpunar annars vegar og siðferðilegrar ábyrgðar stjórnvalda á tímum uppgjörs og endurmats hins vegar.

Talsvert var rætt um það í nefndinni að einn þeirra aðila sem tengist verkefninu, nánar tiltekið aðaleigandi Novators, Björgólfur Thor Björgólfsson, var umsvifamikill þátttakandi í íslensku atvinnu- og viðskiptalífi í aðdraganda hruns fjármálakerfisins sem einn af aðaleigendum Landsbanka Íslands og Straums fjárfestingarbanka. Það sjónarmið var ríkjandi í nefndinni að siðferðilega ámælisvert væri ef stjórnvöld gerðu samning sem fæli í sér fjárhagslegar ívilnanir í þágu eins þeirra aðila fjármálakerfisins sem valdið hefðu þjóð sinni svo þungum búsifjum. Meiri hlutinn ákvað að rétt væri að taka mið af niðurstöðum skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis um orsakir bankahrunsins áður en frumvarpið yrði endanlega afgreitt úr iðnaðarnefnd. Það sjónarmið kom fram í nefndinni að stjórnvöld ættu fortakslaust að hafna því að ganga til samninga við Novator af þeim ástæðum sem að framan greinir og krefjast þess að sá hluthafi losaði sig við sinn hlut í fyrirtækinu. Það er sjálfsagt að það komi fram að sú leið var könnuð en reyndist ekki fær af ýmsum ástæðum. Í fyrsta lagi hefði það kippt fótunum undan nýlegum samningi við þann hluthafa sem ég nefndi áðan, hinn nýja hluthafa Wellcome Trust, breskan góðgerðasjóð, sem felur í sér að aðrir hluthafar að fyrirtækinu hverfi ekki frá því næstu 24 mánuði hið minnsta. Í öðru lagi eru allar líkur á því að slík einhliða íhlutun af hálfu stjórnvalda í innri málefnum fyrirtækisins hefði varðað við 65. gr. stjórnarskrárinnar. Ég tel á hinn bóginn að það hefði verið óverjandi af hálfu löggjafans að láta þetta frumvarp fara í gegn óbreytt og taka þar með ekkert tillit til þeirra siðferðilegu álitamála sem tengjast hlut Björgólfs Thors í þessu verkefni. Sá aðili á sinn hlut í hruni fjármálakerfisins, hann gengst við þeirri ábyrgð eins og fram kemur í yfirlýsingu sem fylgir nefndaráliti meiri hluta iðnaðarnefndar og það er réttlætanlegt og eðlilegt við þessar óvenjulegu aðstæður að taka þá ábyrgð með í reikninginn þegar við leitum lausnar á þessu viðfangsefni. Meiri hluti nefndarinnar tekur undir það sjónarmið að óheppilegt sé við núverandi aðstæður að stjórnvöld stuðli að því að einn af ábyrgðaraðilum bankahrunsins njóti persónulega fjárhagslegs ávinnings af þessum samningi.

Með hliðsjón af þessari afstöðu nefndarinnar hefur verið gert samkomulag milli stjórnvalda og aðaleiganda Novators, á grundvelli yfirlýsingar þess síðarnefnda, þess efnis að við endanlega útgáfu fjárfestingarsamningsins komi fram í sérákvæði að Novator framselji til ríkisins sinn hluta sem eins eiganda Verne af þeim fjárhagslega ávinningi sem rekja má beint til þeirrar ríkisaðstoðar sem kemur fram í samningnum. Verðmæti fjárfestingarsamningsins hefur verið áætlað, eins og áður kom fram, samtals 3,4 milljónir bandaríkjadala. Hlutdeild Novators er því 21,8% af þeirri fjárhæð eða 740 þús. bandaríkjadalir sem svara til tæplega 100 millj. ísl. kr. Samkomulagið felur í sér að Novator endurgreiði ríkinu þá upphæð að lágmarki en sú fjárhæð getur hins vegar hækkað við tilteknar aðstæður, eins og ég vík nánar að hér á eftir.

Í slíku framsali er ekki einungis vísað til mögulegs söluhagnaðar eða arðgreiðslna á tímabilinu heldur felst í samkomulaginu greiðsluskuldbinding Novators gagnvart ríkissjóði á hlutdeild fyrirtækisins í áætlaðri ríkisaðstoð á gildistímanum. Til að mæta þessari greiðsluskuldbindingu framselur Novator til ríkisins, að því marki sem nauðsynlegt er til að mæta skuldbindingunni, arðgreiðslur frá félögunum og söluverð hlutafjárins, komi til þess að Novator selji hlutafé sitt í félögunum, á þann hátt að þessar greiðslur fara beint frá félögunum eða viðkomandi kaupanda hlutafjárins til ríkisins. Skal greiðslum að fullu lokið innan tíu ára frá undirritun samningsins. Sé ríkisaðstoðin hins vegar ekki að fullu uppgreidd innan þess tímafrests skal Novator þá standa ríkissjóði skil á eftirstöðvunum, óháð arðgreiðslum úr félögunum eða söluverði hlutafjárins.

Enn fremur mun koma fram í sérákvæðinu að komi til sölu á eignarhlut Novators í félögunum, með söluhagnaði, framselji Novator til ríkisins, sem hluta af fjárhagslegum ávinningi af ríkisaðstoðinni, þann söluhagnað sem myndast af þessum hlut Novators. Með því er tryggt að Novator endurgreiði ekki einungis stofnfjárhæð ríkisaðstoðarinnar heldur einnig hluta Novators í hugsanlegri ávöxtun sem verður af henni þannig að hagnaður sem verður vegna ríkisaðstoðarinnar sitji ekki eftir hjá fyrirtækinu. Sem dæmi má nefna að ef hlutur Novators tvöfaldast í verði við sölu þá tvöfaldast að sama skapi endurgreiðsla Novators til ríkisins.

Jafnframt mun koma fram í sérákvæðinu að Novator muni ekki auka við hlutfallslegan hlut sinn í félögunum eða öðrum félögum er að verkefninu koma í framtíðinni. Samkomulag hefur verið gert við eiganda Novators um þessa tilhögun með vísan í yfirlýsingu Björgólfs Thors Björgólfssonar sem birt er sem fylgiskjal með nefndarálitinu. Þá liggur fyrir samkomulag við þann aðila um að komi til þess að fyrirtækið njóti hagnaðar af sölu hlutar í félögunum muni sá hagnaður, að því marki sem hann gangi ekki til greiðslu skulda, verða nýttur til frekari fjárfestinga í íslensku atvinnulífi.

Meiri hluti nefndarinnar leggur ekki til breytingu á texta frumvarpsins með tilliti til þessa sérákvæðis enda er það í fullu samræmi við 7. gr. frumvarpsins þar sem mælt er fyrir um framsal á réttindum félaganna og eigenda þeirra sem gera samninginn við ríkið. Það er nákvæmlega það sem hér er á ferðinni, samkomulag um framsal á tilteknum réttindum eins eiganda félaganna svo sem kveðið verður á um í fyrrnefndu sérákvæði samningsins. Ég vil leggja áherslu á að þessi tillaga að lausn um sérákvæði í fjárfestingarsamningnum er sáttaleið sem tekur tillit til þess siðferðilega vanda sem tengist einum ábyrgðaraðila verkefnisins án þess þó að gripið sé til róttækra aðgerða sem mundu grafa undan verkefninu og þar með þeirri mikilvægu atvinnusköpun sem því tengist. Ég tel að þessi lausn sé viðunandi og ég árétta að ég tel það skyldu löggjafans í ljósi þess siðrofs sem varð í kjölfar bankahrunsins að leggja sitt af mörkum til að siðferðileg ábyrgð verði þyngri á metunum í samskiptum stjórnvalda og atvinnulífs í framtíðinni.

Í því ljósi vil ég nefna að nú hefur verið lagt fyrir þingið nýtt frumvarp um ívilnanir vegna fjárfestinga í íslensku atvinnulífi, mikilvægt frumvarp sem boðar nýjar áherslur stjórnvalda og stefnubreytingu frá sérstökum fjárfestingarsamningum yfir í almennar reglur um ívilnanir sem eru gegnsæjar og standa þeim til boða sem uppfylla tiltekin skilyrði. Það er mín skoðun og ég mun leggja það til í iðnaðarnefnd að við látum skoða það sérstaklega í meðförum þess frumvarps hvort setja eigi inn skilyrði sem lúta að samfélagslegri ábyrgð og viðskiptasiðferði þeirra fyrirtækja sem óska eftir samningum við stjórnvöld um ívilnanir í framtíðinni.

Virðulegi forseti. Iðnaðarnefnd ræddi nokkuð orkuþörf gagnaversins en rétt er að árétta að ekki er um það að ræða að í frumvarpinu eða drögum að fjárfestingarsamningi verði samið um sölu á orku til gagnaversins. Félögin hafa þegar gert raforkusamning við Landsvirkjun um kaup á 25 MW af raforku sem er ætluð til nota fyrir fyrsta áfanga þess, þ.e. eina byggingu af fjórum. Í raforkusamningnum er jafnframt kveðið á um að Landsnet skuli leggja sig fram við að veita viðbótarorku komi til þess að félagið hafi þörf fyrir meiri raforku eða allt að 50 MW.

Í 8. gr. frumvarpsins er veitt heimild til að vísa ágreiningi milli aðila til gerðardóms sem leysir úr máli á grundvelli gerðardómsreglna Alþjóðaverslunarráðsins eins og þær eru í gildi á hverjum tíma. Nefndinni barst athugasemd um að lög um samningsbundna gerðardóma hefðu ekki fylgt þeirri þróun sem átt hefur sér stað erlendis á sviði úrlausnar ágreiningsmála. Meiri hlutinn telur rétt að skoða hvort styrkja þurfi þá löggjöf.

Ákvæði frumvarpsins ná aðeins til þess að heimila iðnaðarráðherra að gera samninga við tiltekna aðila um að reisa og reka gagnaver í Reykjanesbæ. Ekki er í frumvarpinu mælt sérstaklega fyrir um reglur um starfsemi gagnavera almennt. Kom til tals í nefndinni að hugsanlega þyrfti að skoða nánar reglur um persónuvernd. Um verndun persónulegra gagna og meðferð þeirra gilda lög nr. 77/2000, um persónuvernd og meðferð persónuupplýsinga. Þau eru í fullu samræmi við löggjöf Evrópusambandsins og ber íslenskum stjórnvöldum að innleiða í íslenska löggjöf gerðir sambandsins á þessu sviði þar sem þær eru hluti af hinum innri markaði og falla undir samninginn um Evrópska efnahagssvæðið. Meiri hlutinn telur mikilvægt að fylgst verði með alþjóðlegri þróun í þessum efnum, þar á meðal hvort þörf verði á að styrkja lagaumhverfið hér á landi hvað varðar starfsemi gagnavera almennt, m.a. með hliðsjón af álitamálum um persónuvernd, ábyrgð eigenda gagnaversins og öryggismálum.

Sá fjárfestingarsamningur sem hér um ræðir er sá fyrsti hér á landi sem gerður er til að styrkja uppbyggingu á gagnaveri. Fyrirmyndir eru um það erlendis að í kringum slíka starfsemi byggist klasar af hátækni- og þjónustufyrirtækjum og vissulega eru væntingar um það sama hér á landi. Gagnaver Verne Holdings ehf. á Suðurnesjum er fjárfestingarverkefni að verðmæti um 94 milljarða kr. Reiknað er með að um 180–220 störf skapist þegar framkvæmdir vegna verkefnisins eru í hámarki, þar af er áætlað að um 100 störf skapist á vegum fyrirtækisins við reksturinn og á sjö ára tímabili er áætlað að um 100 störf skapist í byggingariðnaði. Um fjölbreytt störf er að ræða, einkum fyrir sérfræðimenntað fólk í rafmagnsverkfræði, vélaverkfræði og upplýsingatækni, auk starfa í byggingariðnaði á framkvæmdatímanum. Þá hefur verið áætlað að um 330 afleidd störf geti orðið til í tengslum við þetta verkefni. Alls má því reikna með að um 500 störf geti skapast í tengslum við byggingu og rekstur gagnaversins á Suðurnesjum. Það munar sannarlega um minna á þessu atvinnusvæði þar sem 1.700 manns eru atvinnulausir og hlutfall atvinnulausra er það hæsta á landinu öllu.

Á þingskjali með meirihlutaáliti iðnaðarnefndar eru tvær breytingartillögur sem báðar tengjast gildistíma samningsins. Rétt er að geta þess að í lokafrágangi nefndarálits meiri hluta nefndar láðist að huga að nægilegri samræmingu orðalags milli gildistökuákvæða þessa frumvarps og hins nýja frumvarps um ívilnanir sem ég ræddi áðan. Ég legg því til að málinu verði vísað til iðnaðarnefndar milli 2. og 3. umr. þar sem ég mun leggja til þá breytingu á orðalagi 2. mgr. 1. gr. frumvarpsins að ákvæði samningsins skuli gilda í 10 ár frá því að skattskyldar tekjur myndast en það er til samræmis við orðalag í 2. mgr. 9. gr. hins nýja frumvarps iðnaðarráðherra um ívilnanir vegna nýfjárfestinga. Að auki leggur nefndin til breytingu til samræmis á 1. mgr. 4. gr. þar sem við leggjum til að c-liður 1. tölul. 1. mgr. falli brott.

Ég vil að lokum þakka öllum fulltrúum í iðnaðarnefnd fyrir gott samstarf við meðferð þessa máls í nefndinni. Ég tel að framlag þeirra allra hafi verið mikilvægt og bætt málið þótt skoðanir hafi eðlilega verið skiptar um einstök atriði.

Þar með hef ég lokið framsögu um nefndaráliti meiri hluta iðnaðarnefndar.

Undir álitið rita

Skúli Helgason, Jón Gunnarsson,

með fyrirvara,

Björn Valur Gíslason,

Jónína Rós Guðmundsdóttir,

Gunnar Bragi Sveinsson,

með fyrirvara,

Ólafur Þór Gunnarsson og

Sigmundur Ernir Rúnarsson.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur fyrir spurninguna, hún er mikilvæg og eðlileg. Það er mikilvægt að byggja að nýju upp traust í samfélaginu. Ég tel að lausnin sem ég kynnti í framsöguræðunni sé viðleitni til að draga ákveðna línu í sandinn í þeim efnum og marka nýja braut sem tekur tillit til þeirra siðferðilegu álitamála sem við stöndum frammi fyrir.

Það er mikilvægt að hafa í huga í þessu tiltekna verkefni að sá nýi hluthafi sem kemur inn til liðs við verkefnið, Wellcome Trust, breskur góðgerðasjóður sem nýtur mikils álits, hefur fjárfest mikið í fyrirtækjum á sviði heilbrigðisvísinda og nú í auknum mæli í upplýsingatæknigeiranum. Hann tekur að sér að fjármagna verkefnið að fullu héðan í frá. Þannig má segja að Novator, fyrirtækið sem um er rætt og átti stóran þátt í því að verkefnið eða fyrirtækið fór í gang á sínum tíma, sé fyrst og fremst inni í ljósi forsögunnar. Þeir hafa vissulega fjármagnað verkefnið fram að þessum tíma, en munu ekki taka að sér frekari fjármögnun. Með þessum gjörning er ríkið ekki að stuðla að frekari fjárfestingum Novators í þetta verkefni, þvert á móti.

Ég lít hins vegar svo á að með þessari lausn séum við að stuðla að því að aðilinn sem sannarlega hefur brugðist trausti þjóðarinnar og gengst við þeirri ábyrgð sinni, byrji að endurgreiða með þessum gjörningi skuld sína við þjóðina.

Hv. forseti. Eins og ég kom inn á í framsöguræðu minni var það eitt af markmiðum okkar í iðnaðarnefnd í þessi máli að fá fram allar upplýsingar um eignarhluti einstakra hluthafa. Við sóttumst býsna fast eftir því en Novator, íslenski hluthafinn, var sá eini sem sá sér fært að opinbera þessar upplýsingar. Ég harma það. Við fengum hins vegar með eftirgangsmunum upplýsingar og staðfestingar sem sannfærðu okkur um að það eru engin krosseignatengsl á milli Novators og annarra hluthafa í félaginu. Það er skjalfest í gögnum iðnaðarnefndar en þessir aðilar, annars vegar breski góðgerðasjóðurinn Wellcome Trust og hins vegar bandaríski hluthafinn General Catalyst sem stofnaði fyrirtækið með Novator, vísa báðir til þess að það er venja í Evrópu og Norður-Ameríku að einkaaðilar á markaði upplýsa ekki um smáatriði varðandi eignarhald sitt, nema

þeir séu að fara inn á hlutabréfamarkað.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Ragnheiður Elín Árnadóttir spyr hvort aðrar hindranir séu í veginum fyrir því að framkvæmdir geti komist á fullt skrið. Það má segja að mikilvægustu hindruninni verði rutt úr vegi ef við berum gæfu til að samþykkja frumvarpið hér í þinginu. Það er rétt að enn þá eru viðfangsefni til meðferðar í fjármálaráðuneytinu sem snúast um að greiða úr álitamálum varðandi meðferð á virðisaukaskatti. Það getur haft talsverða þýðingu fyrir möguleika Verne að ná samningum við viðskiptavini til fyrirtækisins í framtíðinni. Þarna er verið að bera umhverfið sem við á Íslandi getum boðið fyrirtækjum á þessu sviði varðandi endurgreiðslu á virðisaukaskatti, sérstaklega innflutningi á ýmiss konar tækjabúnaði sem gagnaverin þurfa að nota í sínum rekstri, saman við það sem þekkist innan Evrópusambandsins. Þessum málum hefur þokað fram, en á þessum tímapunkti er málið ekki leyst og ég veit að fulltrúar iðnaðarráðuneytisins eru í stöðugu sambandi við fjármálaráðuneytið um að greiða úr þessu. Ég bind vonir við að það gerist á allra næstu dögum eða vikum.

Þessi atriði tengjast ekki eingöngu þessu tiltekna gagnaveri, þetta mun hafa talsverð áhrif á starfsemi allra gagnavera sem vonandi koma hér í kjölfarið.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Óla Birni Kárasyni fyrir spurningar hans og fyrirspurnir. Já, ég get svarað spurningu hans játandi. Ég tel að við eigum skilyrðislaust að nýta tækifærið sem iðnaðarnefnd fær og fjalla um almenna löggjöf um ívilnanir og flétta inn í hana umræðu og ákvæðum sem lúta að siðferðilegri ábyrgð fyrirtækja. Ég held að þar sé tækifæri sem þjóðin gerir kröfu um að við nýtum á þessum tímamótum. Ég hef reyndar óskað eftir því að Siðfræðistofnun Háskóla Íslands veiti okkur liðsinni í því verkefni. Það er grundvallaratriði í málum sem þessum að við mismunum ekki einstaklingum í íslensku atvinnulífi. Við verðum að láta freista þess hvar sem við getum að hafa almennar leikreglur sem eru óháðar einstaklingum. Þessi viðleitni er því mikilvæg.

Ég játa það hins vegar og hef minnst á það hér í þingsal að löggjafarvaldið hafi fram að þessu ekki stigið nægilega ákveðin skref í þessu efni. Ég tel að við höfum misst af tækifærum til þess að senda skýr skilaboð í þessum efnum t.d. inn í bankakerfið varðandi skuldameðferð á fyrirtækjum sem þar hefur átt sér stað á undanförnum mánuðum. Sá slagur er hins vegar ekki tapaður og ég tel og vil ítreka brýningu mína til þingheims og sérstaklega viðskiptanefndarinnar, að slá hvergi af kröfunni varðandi þá mikilvægu vakt.

Á sama hátt er ég þeirrar skoðunar að þeir aðilar sem hyggja hér á rekstur gagnavera í framtíðinni, innlendir sem erlendir, eigi skilyrðislaust að njóta sömu möguleika á því að fá ívilnanir frá stjórnvöldum eins og þetta tiltekna fyrirtæki gerir.

Virðulegi forseti. Ég ítreka það, eins og kom fram í framsögu minni og svari við fyrirspurn hv. þm. Óla Björns Kárasonar, að skoðun mín er sú að við eigum að nota þetta tækifæri í tengslum við frumvarp um ívilnanir til þess að setja í gang vinnu við að skoða hvort við getum fléttað inn tilteknum ákvæðum sem lúta að siðferðilegri ábyrgð fyrirtækja. Þetta yrðu almenn ákvæði og ég gef mér ekki neina niðurstöðu fyrir fram um það með hvaða hætti þau yrðu útfærð í frumvarpinu. Í frumvarpinu, eins og það kemur frá ráðherra, eru nefnd níu skilyrði sem menn þurfa að uppfylla til þess að eiga möguleika á því að njóta ívilnunar. Þar er ekki í dag minnst á neina siðferðilega þætti. Mín skoðun er að við eigum að freista þess í meðförum nefndarinnar að bæta úr því þannig að lokaútgáfan taki tillit til þessara sjónarmiða sem eru hávær í samfélaginu og af fullkomlega réttlætanlegum ástæðum.

Virðulegi forseti. Ég vil gera nokkrar athugasemdir við fullyrðingar sem koma fram í nefndaráliti minni hluta iðnaðarnefndar. Þar er í fyrsta lagi vikið að því að áhersla hafi verið lögð á af hálfu framkvæmdarvaldsins að frumvarpið yrði afgreitt fyrir jólahlé þingsins. Þarna hlýtur að vera einhver misskilningur á ferðinni. Því fer víðs fjarri. Framkvæmdarvaldið var einmitt með yfirlýsingar um að mikilvægt væri að málið fengi vandaða málsmeðferð og hef ég eftir nefndarmönnum að málið hafi verið sent til umsagnar fyrir jól. Sjálfur var ég nú reyndar ekki á þingi, var í orlofi, en þetta staðfesta nefndarmenn sem ég hef rætt við.

Hér er rætt um Vilhjálm nokkurn Þorsteinsson fjárfesti sem er stjórnarformaður í Verne Holdings fyrirtækinu og jafnframt formaður í stýrihópi iðnaðarráðherra um orkustefnu. Af því tilefni er afar mikilvægt að það komi fram af því að hér eru miklar yfirlýsingar og dylgjur um spillingu í þingsalnum að þessi orkustefnunefnd fjallar á engan hátt um einstök orkufyrirtæki eða orkuverð. Hún fjallar almennt um orkumarkaðinn og hvernig eigi að móta heildstæða stefnu um ráðstöfun náttúruauðlinda Íslands í framtíðinni. Ég bið menn að gæta orða sinna og vera með betri málflutning en þennan ef þeir koma með ásakanir um spillingu. Ég átta mig ekki á því í hverju spillingin liggur í þessu máli. Nei?

Því er haldið fram að Björgólfur Thor geti í reynd og Novator beðið í 10 ár með að endurgreiða til ríkisins það sem ríkinu ber. Ég vék sérstaklega að því í framsöguræðu minni að fyrir þennan leka er tekið í sérákvæðinu sem verður gert við fjárfestingarsamninginn og mun útskýra það betur í seinna andsvari mínu.

Virðulegi forseti. Bara eitt orð um meinta spillingu í þessu máli. Ég tel að lykilatriðið í málinu sé að nefndur Vilhjálmur Þorsteinsson er einmitt ekki beggja vegna borðsins. Ef hann væri í einhverjum skilningi aðili að þessum samningi iðnaðarráðuneytisins við Verne gæti ég fallist á að hér væri um spillingu að ræða en hann kemur hvergi að því máli. Hann er formaður í nefnd sem fjallar um allt aðra hluti. Ég bið menn um að koma hér upp og rökstyðja með einhverjum hætti í hverju spillingin er fólgin ef maður sem er í nefnd sem fjallar um allt aðra hluti en þennan samning er síðan aðili að fyrirtækinu. Það eru alvarlegar ásakanir þegar menn koma upp og segja að um spillingu sé að ræða og það á sannarlega ekki við í þessu tilviki.

Varðandi hitt atriðið um að Novator geti ekki komið sér undan greiðslu með því að bíða í 10 ár þá vísa ég í nefndarálit meiri hlutans á bls. 4, 2. mgr. þar sem talað er um greiðsluskuldbindingu Novators. Það þýðir á mannamáli að þeir þurfa að borga það sem þeim ber til ríkisins þó að ekki verði neinar arðgreiðslur á tímabilinu og þó að þeir selji ekki sinn hlut í félaginu. Lokasetning 2. mgr., með leyfi forseta:

„Sé ríkisaðstoðin ekki að fullu uppgreidd innan nefnds tímafrests skal Novator þá standa ríkissjóði skil á eftirstöðvunum, óháð arðgreiðslum úr félögunum eða söluverði hlutafjárins.“

Ég vona að þetta sé nægilega skýrt en ég rengi ekki það sem kemur fram í nefndaráliti minni hlutans að rétt sé eftir fulltrúa ráðuneytisins haft en í kjölfarið var hins vegar lögð vinna í að setja fyrir þennan leka eins og kemur fram í meirihlutaáliti nefndarinnar.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Jóni Gunnarssyni fyrir ræðu hans hér að framan og sömuleiðis liðveislu hans við að gera málið eins skaplega úr garði og kostur er. Ég hef fullan skilning á því viðhorfi sem kom fram í ræðu hv. þingmanns. Auðvitað væri ákjósanlegasta staðan sú að við hefðum borið gæfu til þess að móta nú þegar almennar reglur um hvernig stjórnvöld ætla að haga samskiptum sínum við einstaklingana sem bera ábyrgð á bankahruninu. Ég er enn þá þeirrar skoðunar að þessi stofnun eigi að taka sér tak og móta slíkar reglur. Vandi iðnaðarnefndar í þessu máli er hins vegar sá að við höfum þetta ágæta frumvarp í fanginu og reglurnar hafa ekki verið mótaðar. Við stóðum frammi fyrir siðferðilegu spursmáli. Eigum við að leggja niður vopnin og hleypa þessu máli óbreyttu í gegn? Eða eigum við að hafna því og kasta þar með á glæ atvinnutækifærunum sem í því felast, í ljósi þess að þessi vinna hefur ekki átt sér stað? Við tókum þann kost, ófullkominn og flókinn sem hann er, að freista þess að finna ásættanlega lausn. Forsenda þess var vissulega sú að samkomulag næðist við aðilann sem um ræðir, aðaleiganda Novators. Það tókst og ég tel að þetta sé skásti leikurinn í stöðunni til þess að koma þessu máli í framkvæmd.

Eftir sem áður hvílir á okkur sú skylda að við eigum að móta þessar reglur. Það er rétt hjá þingmanninum að þessi aðili er hluti af íslensku atvinnulífi í dag. Við höfum ekki tæki í höndunum til að kasta mönnum út úr fyrirtækjum sem þeir vinna í og fjárfesta með. Ég ítreka að í frumvarpinu sem kemur til kasta iðnaðarnefndar í næstu viku, um almennar ívilnanir vegna nýfjárfestinga, fáum við tækifæri til þess að leggja mark okkar á nýja löggjöf

og flétta siðferðilega ábyrgð inn í verkefni okkar.

Virðulegi forseti. Lykilatriði málsins, eins og hv. þingmaður bendir réttilega á, er að þessi niðurstaða er fengin fram með samningi. Sá samningur er staðreynd vegna frumkvæðis aðilans sem við ræðum um, Björgólfs Thors Björgólfssonar. Við getum ekki lagt mat á það hvað fer í gegnum huga hans þegar hann leggur fram þessa tillögu, en hún kom inn á borð hjá stjórnvöldum. Rétt er að árétta það og leiðrétta, að það er ekki Alþingi sem gerir samning við Björgólf Thor og Novator um þetta atriði. Það er framkvæmdarvaldið, það er iðnaðarráðuneytið sem gerir fjárfestingarsamninginn. Samkomulagið er gert með hliðsjón af þeim gagnrýnisröddum sem komu fram hjá iðnaðarnefnd, svo að samhengi hlutanna sé ljóst í þessu máli.

Ég tel að þingið beri mikla ábyrgðarskyldu og eigi ekki að láta svona mál fara í gegn án þess að taka tillit til siðferðilegra sjónarmiða. Þau flækja vissulega málið, en setja okkur í stöðu sem ég

tel að okkur beri skylda til að takast á við með þeim hætti sem hér hefur verið gert.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þingmanni Jóni Gunnarssyni fyrir framsögu hans í dag um þetta efni. Ég get tekið undir mörg orð sem hann lét fjalla í pontu um þetta sérstaka mál. Það eru margir sem hafa goldið varhuga við aðkomu títtnefnds viðskiptamanns, Björgólfs Thors, að þessu máli. Hér er vitaskuld meiri hagsmunir að leiðarljósi en minni og þess vegna hefur iðnaðarnefnd afgreitt málið með þeim hætti, sem nú liggur fyrir Alþingi.

Mig langar að beina eftirfarandi spurningu til hv. þingmanns: Getum við tekið almennt á málum útrásarvíkinganna sem hraðast fóru fram í þenslu viðskiptalífsins? Munum við ekki alltaf þurfa að taka sértækt á þeim málum? Munu almennar reglur ná yfir þessa menn?

Frú forseti. Ég þakka svarið frá hv. þm. Jóni Gunnarssyni. Vitaskuld er þetta snúið mál, hvernig svo sem maður veltir því fyrir sér. Hvar byrjar ormahreinsunin í íslensku viðskiptalífi og hvar endar hún? Ég veit að hv. þm. Jóni Gunnarssyni er, rétt eins og mér og fleiri þingmönnum, mjög umhugað um íslenskt atvinnulíf og að það fari af stað af miklum krafti á komandi missirum. Þá veltir maður fyrir sér hvernig hv. þingmaður sér yfirleitt fyrir sér aðkomu helstu viðskiptamanna, sem komu okkur í þau vandræði sem nú blasa við íslenskri þjóð. Hvernig sér Sjálfstæðisflokkurinn og hv. þingmaður fyrir sér aðkomu alls þessa hóps að íslensku viðskiptalífi?

Frú forseti. Ég þakka fyrir umræðuna sem hér á sér stað og sérstaklega hreinskilna ræðu hv. þm. Gunnars Braga Sveinssonar. Hann lýsti því þannig að flestir ef ekki allir nefndarmenn í iðnaðarnefnd hefðu verið með óbragð í munninum við afgreiðslu þessa máls og ég held að það sé að mörgu leyti rétt lýsing. Við stóðum frammi fyrir þremur kostum þar sem tveir voru tiltölulega einfaldir. Í fyrsta lagi að samþykkja frumvarpið óbreytt og láta það ganga aftur til þings án þess að grípa til neinna þeirra úrræða sem kæmu til móts við þessar siðferðilegu spurningar sem þjóðin spyr sig og við sjálf. Í öðru lagi því að hafna málinu á grundvelli þessa siðferðilega vanda og í þriðja lagi þeirri leið sem við völdum, sem er að freista þess að finna á þessu lausn sem kemur að einhverju leyti til móts við báða fyrri kostina.

Það er rétt sem hv. þm. Þráinn Bertelsson segir, annaðhvort er maður hrein mey eða ekki. Í þessu máli er þingheimur ekki hrein mey, ég viðurkenni það fúslega. Ég er líka hugsi yfir því að hvorki Alþingi né stjórnvöld hafa leyst það verkefni að móta almennar reglur um samskipti sín við þessa útrásarvíkinga og ábyrgðaraðila hrunsins. Við vitum að bankarnir fara í gegnum skuldameðferð fyrirtækja og þessir sömu einstaklingar og þar báru mikla ábyrgð fá fyrirtækin aftur í sínar hendur. Við höfum staðið álengdar og horft á þetta gerast og ég tel að það sé ámælisvert. Ég fann í mínum beinum að mér fannst ekki boðlegt að iðnaðarnefnd freistaði þess ekki að finna lausnir sem a.m.k. kæmu til móts við þessi sjónarmið að einhverju leyti, þó ekki að fullu því ég játa að mér fannst mikill ábyrgðarhluti að hafna verkefninu eingöngu á þeim forsendum að þessi tiltekni aðili væri þarna inni. Þessi aðili

á hlut í ýmsum fyrirtækjum í samfélagi okkar, CCP, Actavis og fleirum. Ef við ætlum að vera samkvæm sjálfum okkur eigum við að skora hann á hólm alls staðar

en ekki bara í þessu verkefni.

Virðulegi forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga um heimild til samninga um gagnaver í Reykjanesbæ. Í frumvarpinu er lagt til að iðnaðarráðherra fái heimild til að gera fjárfestingarsamning við Verne Holdings ehf., Verne Real Estate ehf. og eigendur þeirra um að þau reisi og reki gagnaver í Reykjanesbæ. Í samningnum er verkefnið skilgreint. Það er kveðið á um tímalengd og mælt fyrir um undanþágur frá lagaákvæðum og skattlagningu og um lögsögu íslenskra dómstóla. Þær undanþágur sem mælt er fyrir um eru þessar:

að tekjuskattshlutfall byrji í 15% og fari síðan stighækkandi á samningstímanum;

að ákveðnar sérreglur gildi um fyrningu eigna;

að undanþága sé frá iðnaðarmálagjaldi og markaðsgjaldi;

að sérreglur gildi um stimpilgjald og skipulagsgjald;

að það gildi sérreglur um útreikning á fasteignaskatti;

að það sé ákveðin undanþága frá rafmagnsöryggisgjaldi.

Þessar ívilnanir eða undanþágur eru metnar á 3,4 millj. bandaríkjadala eða 0,47% af heildarfjárfestingarkostnaði, sem er vel innan þeirra marka sem Eftirlitsstofnun EFTA setur og talsvert lægra hlutfall en áður hefur verið veitt í svipuðum fjárfestingarsamningum. Hér er einnig um að ræða mun skemmri tíma eða einungis 10 ár.

Í frumvarpinu er einungis verið að heimila iðnaðarráðherra að semja við ákveðna aðila um að reisa og reka gagnaver í Reykjanesbæ en ekki eru settar almennar reglur um starfsemi gagnavera. Í nefndinni var rætt um að hugsanlega þyrfti að skoða reglur um persónuvernd og í því tilfelli þurfum við að fylgjast mjög vel með alþjóðlegri þróun í þessum málaflokki með hugsanlega lagasetningu um starfsemi gagnavera almennt í huga.

Þessi fjárfestingarsamningur er sá fyrsti sem gerður er um uppbyggingu gagnavers á Íslandi. Margir hafa lagt mikla vinnu í það verkefni að fá hingað aðila til að byggja og reka gagnaver og sú vinna hefur staðið yfir í mörg ár. Sveitarfélög, einkaaðilar, íslenskir og erlendir, opinberar stofnanir og ríkið hafa lagt mikla áherslu á að slík starfsemi gæti skapað mörg störf og góðar tekjur. Nú liggur þessi ísbrjótssamningur fyrir og það er gleðilegt en það fylgir böggull skammrifi. Einn af hluthöfunum í Verne Holdings er Novator og aðaleigandi þess síðarnefnda var einn af aðalleikurunum í leikritinu Íslenska viðskiptabóluundrið, m.a. einn af aðaleigendum Landsbanka Íslands. Það þarf ekki að fjölyrða um það tjón sem leikendur í fyrrgreindum farsa ollu íslensku samfélagi og íslenskum almenningi. Því var ljóst að þessi aðkoma mundi valda þessu góða verkefni tjóni. Siðferðiskennd íslenskra þegna tekur eðlilega kollhnís þegar til stendur að íslenska ríkið ívilni á einhvern hátt slíkum hrunleikara. Þó var mikil bót í máli þegar fjárfestingarsjóðurinn Wellcome Trust kom inn í verkefnið, varð stærsti hluthafinn og minnkaði þannig hlut Novators í verkefninu úr 39,7% í 21,8%. Það var til bóta en ekki nægjanlegt.

Þær staðreyndir að verkefnið er ísbrjótur í gagnaverum og tilheyrandi hátækniiðnaði á Íslandi, atvinnuleysi á Reykjanesi er skelfilegt, 200 störf mundu verða til á framkvæmdatímanum, 100 störf þegar rekstur er hafinn og 330 afleidd störf gáfu nefndinni þó ekki leyfi til þess að hætta við verkefnið og gefast upp. Siðferðileg grunnhugsun um skyldur gagnvart íslensku samfélagi sem getur ekki samþykkt að opinbert ívilnunarfé renni í vasa stórs áhættuaðila í efnahagshruninu annars vegar og skyldur okkar gagnvart uppbyggingu íslensks efnahagslífs hins vegar dansa þarna línudans. Þessi lausn er að mínu mati ásættanleg aðferð í þessum línudansi en hún er sett fram í samkomulagi við Björgólf Thor sem afsalar sér ríkisstyrk og heitir að auka ekki hlut sinn í félaginu eða leiða það á nokkurn hátt. Grunnhugsunin um að siðferðileg viðmið eigi að taka inn í allar okkar ákvarðanir komst til skila um leið og við tókum stórt skref í uppbyggingu íslensks atvinnulífs, þótt ég verði að viðurkenna að ég vona að ofurtrú á gagnaver muni ekki hefta frumkvæði og nýsköpun á nokkurn hátt.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessar vangaveltur og hlakka til að eiga við hann umræður um skilgreiningu á hreinni mey og hreinum sveini á öðrum vettvangi. Það getur stundum verið spurning um aðstæður.

Ég tel að við hv. þm. Þráinn Bertelsson séum algjörlega sammála um að við eigum að byggja siðferðilegar kröfur inn í allt okkar kerfi. Kannski erum við ákveðnir ísbrjótar í þessu samhengi hér og nú. En sama hversu erfiðar aðstæðurnar eru og hversu mikið óbragð við höfum í munninum, þá setjum við að minnsta kosti siðferðilegt mat inn í þetta mál.

Hvað varðar á hvern hátt við gerum það og hvort einhver sé þar nauðugur viljugur; auðvitað setjum við þetta inn nauðug viljug. Þarna eru kannski fleiri nauðugir viljugir. Ég held að við eigum að standa fast við allar okkar siðferðilegu kröfur. Við vitum innst inni hvað er rétt og hvað er rangt, við það eigum við að standa.

Ég lagði oft fyrir nemendur mína svokallaðar siðferðilegar klípusögur, þar sem þau áttu að æfa sig í að finna rök með og á móti. Við fengum ekki skírteini upp á það, þegar við fæddumst, hvort aðstæður sem við lentum í, væru annaðhvort hvítar eða svartar og það væri annaðhvort gott eða vont. Við þurfum alltaf að taka erfiðar ákvarðanir.

Ég tel mig vera búna að eiga mjög gott samtal við sjálfa mig og ýmsa aðra í þessu máli, og byggi ákvörðun mína á því.

Virðulegi forseti. Það er náttúrlega ekkert mál að svara svona spurningum á tveim mínútum, það rennur bara í gegn.

Mig langar að benda á það sem hv. þingmaður og formaður iðnaðarnefndar benti á, að við ræðum þetta, að minnsta kosti ívilnanirnar, í tengslum við rammalöggjöfina. Varðandi spurninguna um hvað ríkisstjórnin ætlar að gera í málaflokknum í heild sinni, þá legg ég til að við tölum ekki um ríkisstjórnina heldur um þingið. Við erum með þingmannanefnd sem skoðar rannsóknarskýrsluna. Ég bind miklar vonir við að út úr þeirri vinnu komi ákveðin niðurstaða sem við getum nýtt okkur til þess að byggja upp ný vinnubrögð. Það er ljóst að mikið er deilt á vinnubrögð Alþingis og vinnubrögð framkvæmdarvaldsins. Það þurfum við að taka allt í gegn.

Ég hefði óskað þess, eins og hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson orðaði það áðan, að Björgólfur Thor hefði séð sóma sinn, ef segja má sem svo, í að draga sig til baka. Ég verð að viðurkenna að mér finnst mjög erfitt að setja öðrum siðferðismörk, eða að aðrir geri það. Mér finnst í raun og veru að hver og einn verði að eiga samtal við samvisku sína og draga ályktanir af því. Ég get haft ákveðnar skoðanir á því hver ég vildi helst að niðurstaðan væri og ég get gjarnan komið því á framfæri.

Virðulegi forseti. Við greiðum atkvæði um vandasamt mál sem fjallar um fjárfestingarsamning vegna gagnavers á Suðurnesjum. Í aðra röndina er um að ræða kærkomna innspýtingu inn í íslenskt atvinnulíf á mjög erfiðum tímum, 94 milljarða kr. fjárfestingu inn á það landsvæði þar sem atvinnuleysi er hæst, um 200 bein störf og 330 afleidd störf á svæði þar sem 1.700 manns eru nú atvinnulausir.

Hins vegar tengist málið erfiðum siðferðilegum spurningum um samskipti stjórnvalda við einn af ábyrgðaraðilum bankahrunsins og hefur náðst samkomulag sem felur í sér að þetta verkefni verði að veruleika án þess að fyrrnefndur aðili njóti beins fjárhagslegs ávinnings af þessum samningi. Ég tel að þetta sé ásættanleg lausn sem felur í sér að viðkomandi aðili byrjar að endurgreiða skuld sína við samfélagið.

Ég vil lýsa því yfir eins og kom fram í framsöguræðu minni um frumvarpið í gær að ég óska eftir því að málinu verði vísað til iðnaðarnefndar fyrir 3. umr. þar sem við munum m.a. lagfæra orðalag breytingartillögu okkar um gildistíma fjárfestingarsamningsins þannig að fullt

samræmi verði við orðalag í nýju frumvarpi um ílvilnanir vegna nýfjárfestinga.

Virðulegur forseti. Í sjónvarpsfréttum fyrir tveimur dögum var viðtal við mann sem hefur verið atvinnulaus í heilt ár. Hann grét fyrir framan alþjóð vegna þess sem hann hefur verið að ganga í gegnum. Á Suðurnesjum eru 1.800 manns atvinnulausir. Með því að styðja þetta frumvarp tek ég afstöðu með því fólki. Ég er ekki að styðja við útrásarvíkinga eða siðlausa menn, ég er að styðja þetta fólk sem er atvinnulaust á Suðurnesjum. Ég tek afstöðu með því. Þó að manni sé illa við einn af þeim sem svamlaði í sjónum eftir slys, kastar maður samt sem áður björgunarhringnum til hans, er ekki svo? Ég tek afstöðu með fólkinu á Suðurnesjum. Í því felst afstaða mín, með þessu frumvarpi, með fólkinu.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir framhaldsnefndaráliti iðnaðarnefndar í máli nr. 320 um heimild til samninga um gagnaver í Reykjanesbæ.

Iðnaðarnefnd fjallaði um þetta frumvarp að nýju eftir 2. umr. og fékk á sinn fund Ingva Má Pálsson frá iðnaðarráðuneyti og Sigurð Tómas Magnússon, lögfræðilegan ráðgjafa sérstaks saksóknara.

Nefndin ræddi sérstaklega þau ákvæði 1. gr. frumvarpsins sem lúta að gildistíma samningsins. Það var grundvallarsjónarmið í nefndinni að mikilvægt væri að þessu leyti að gæta samræmis á milli þessa frumvarps og nýs frumvarps iðnaðarráðherra um ívilnanir vegna nýfjárfestinga með þeim rökum að mikilvægt væri að jafnræðis væri gætt milli gagnavers Verne Holdings ehf. og þeirra gagnavera sem kunna að sækjast eftir ívilnunum stjórnvalda í framtíðinni. Við nánari skoðun í nefndinni kom fram að ekki væri fullkomið samræmi milli þessara frumvarpa varðandi orðalag um gildistímann. Í frumvarpinu um ívilnanir er kveðið á um að ívilnanir miðist við 10 ár frá því er skattskyldar tekjur myndast af viðkomandi verkefni og leggur meiri hluti iðnaðarnefndar til að sama viðmiðun gildi í frumvarpinu um gagnaverið í Reykjanesbæ þannig að ívilnanir gildi í 10 ár frá því að skattskyldar tekjur myndast, þ.e. frá því að fyrirtækið er farið að skila skattskyldum hagnaði.

Rekstraráætlanir félaganna sem hyggja á rekstur gagnaversins Verne Holdings ehf. og Verne Real Estate ehf. gera ráð fyrir að verkefnið verði farið að skila hagnaði innan tveggja til þriggja ára frá undirritun samningsins. Iðnaðarnefnd vill hins vegar slá þann varnagla að sett verði þak á hámarksgildistíma samningsins þannig að hann verði aldrei lengri en 13 ár frá undirritun samnings jafnvel þó að fyrrnefndar rekstraráætlanir gangi ekki eftir. Slíkt þak er reyndar ekki í frumvarpinu um ívilnanir en ég mun beita mér fyrir því sem formaður iðnaðarnefndar að í meðförum nefndarinnar á því frumvarpi verði lögð fram sambærileg breytingartillaga um hámark gildistíma.

Við þessa breytingu, þar sem samningstíminn getur nú orðið allt að 13 ár, leggur meiri hluti nefndarinnar jafnframt til að c-liður 1. tölul. 1. mgr. í 4. gr. frumvarpsins taki aftur gildi en þar er kveðið á um hámark tekjuskattshlutfalls eftir fyrstu 10 ár samningsins. Þar er ákveðið hámark á tekjuskattshlutfallið við 25% sem mundi þá gilda frá 10. til 13. árs frá undirritun samnings.

Rétt er að árétta við þessa breytingu að gildistími samningsins lengist um allt að þrjú ár. Þá eykst jafnframt áætlað verðmæti ríkisaðstoðarinnar. Verðmæti hennar, eins og hún kemur fram í fjárfestingarsamningnum, er nú áætlað 4 milljónir bandaríkjadala, eða 0,55% af fjárfestingarkostnaði. Reiknuð hlutdeild Novators er ríflega fimmtungur af þeim hlut eða 0,12% af heildarfjárfestingarkostnaði en það leggur sig á 872.000 bandaríkjadali eða ríflega 115 millj. kr. Þetta er sú fjárhæð sem Novator mun framselja til íslenska ríkisins í samræmi við samkomulag sem náðst hefur milli stjórnvalda og Novators um að sá síðarnefndi muni ekki hafa beinan fjárhagslegan hag af þessum fjárfestingarsamningi í ljósi aðildar aðaleiganda þess, Björgólfs Thors Björgólfssonar, að þeirri atburðarás sem leiddi til bankahrunsins á Íslandi haustið 2008. Þvert á móti mun Novator greiða til ríkisins fjármuni sem er reiknuð hlutdeild fyrirtækisins sem hluthafa í ávinningnum af þessum samningi.

Þar fyrir utan felur samkomulagið í sér að ef Novator á síðari stigum selur hlut sinn í fyrirtækinu með söluhagnaði mun ríkið jafnframt fá sömu hlutdeild af þeim hagnaði eins og af eignarhlut Novators. Endurgreiðslurnar til ríkisins munu því að lágmarki nema 115 millj. kr. á núverandi gengi en sú upphæð gæti hæglega orðið mun hærri ef til þess kemur að Novator selur sinn eignarhluta með hagnaði á gildistíma samningsins.

Virðulegi forseti. Þetta mál, um heimild til ráðherra að gera fjárfestingarsamning við Verne um að reisa og reka gagnaver í Reykjanesbæ, er margslungið. Fáir mæla því mót að það er afar dýrmætt við núverandi aðstæður í efnahags- og atvinnumálum að fá inn í landið erlenda fjárfestingu að verðmæti 94 milljarða kr. sem geta skapað 200 bein störf og allt að 330 afleidd störf eða allt að 530 störf alls á Suðurnesjum, því svæði landsins þar sem hlutfall atvinnulausra er það hæsta á landinu öllu. Stjórnvöld hafa sérstökum skyldum að gegna við það fólk sem misst hefur atvinnuna í þrengingunum sem fylgdu bankahruninu og við erum sannarlega að rækja þær skyldur með því að samþykkja þetta frumvarp. Það hefur hins vegar flækt þetta mál verulega að einn af hluthöfum þessa fyrirtækis sem ber verkefnið uppi, Verne Holdings ehf., er einn aðaleigenda Landsbankans sem hrundi og þar með einn af þeim sem báru ábyrgð á aðgerðum og athöfnum sem grófu undan bankanum með þungbærum afleiðingum fyrir landsmenn.

Eðlilegt er að spurt sé: Er rétt af stjórnvöldum að gera samninga við slíka einstaklinga nú þegar staðreyndir bankahrunsins liggja ljósar fyrir eins og sjá má í vandaðri skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis? Sú spurning á fullan rétt á sér og ég hef sannarlega spurt mig hennar sjálfur. Við gerðum meira en það í nefndinni við ítarlega umfjöllun um þetta mál. Við könnuðum það m.a. til hlítar hvort stjórnvöld hefðu stöðu til að krefjast þess að Novator afsalaði sér sínum hlut með sölu eða framsali í ljósi viðkvæmrar stöðu aðaleiganda þess. Það var niðurstaða okkar að sú leið væri ófær af tveimur ástæðum. Annars vegar vegna þess að í gildi er samkomulag milli stofnhluthafa Vernes og nýs hluthafa, sem mun reyndar fjármagna þetta verkefni að stærstum hluta héðan í frá, breska góðgerðasjóðsins Wellcome Trust, en það samkomulag kveður á um að enginn af stofnhluthöfum Vernes hverfi á braut við það að Wellcome Trust komi inn með nýtt hlutafé og eignist stærstan hlut í félaginu. Hins vegar, og það vegur vitanlega þyngra, var það niðurstaða okkar að slík einhliða aðgerð af hálfu stjórnvalda mundi brjóta í bága við 65. gr. stjórnarskrárinnar um jafnræði og er sú niðurstaða m.a. studd með vísan til lögfræðiálits frá lögmannsstofunni Lex sem iðnaðarráðuneytið óskaði eftir og var dreift á fundi iðnaðarnefndar.

Með þessa vitneskju í huga má segja að þrír kostir hafi verið eftir í stöðunni. Í fyrsta lagi að samþykkja frumvarpið óbreytt, í öðru lagi að hafna því og í þriðja lagi að finna sáttaleið, eins konar samnefnara milli þeirra sjónarmiða um atvinnusköpun og siðferðilega ábyrgð sem ég lýsti hér að framan. Ég tel að fyrsti kosturinn, að samþykkja frumvarpið óbreytt, hafi verið siðferðilega óverjandi. Með því væri nefndin að líta fram hjá siðferðilega þættinum og ábyrgð eigenda og stjórnenda bankanna í aðdraganda bankahruns. Ég tel í öðru lagi að sú leið að hafna frumvarpinu sé óverjandi á þessum tímum mikils atvinnuleysis, sérstaklega á Suðurnesjum — 1.600 manns eru þar án atvinnu, 947 karlar, 643 konur, með verulega skertar ráðstöfunartekjur en það sem verra er með brotna sjálfsmynd og oft og tíðum fjölskyldulíf í uppnámi.

Þriðja leiðin, og sú sem stjórnvöld ákváðu að fara, var að leita samninga við aðaleiganda Novators og niðurstaðan varð sú að hann mundi ekki njóta neins fjárhagslegs ávinnings af þessum samningi sem slíkum með vísan í þá ábyrgð sem hann eins og aðrir stjórnendur og eigendur bankanna bera gagnvart þjóð sinni á hruni fjármálakerfisins haustið 2008. Með þessari leið erum við að styðja þá atvinnusköpun sem leiðir af verkefninu en jafnframt að senda skýr skilaboð um að við viljum að þeir sem fóru offari í fjárfestingum, lántökum og skuldsetningu sem ábyrgðaraðilar í bankakerfinu gangist við ábyrgð sinni og byrji að greiða skuld sína við samfélagið til baka. Vitanlega er þetta samkomulag engin yfirlýsing um sekt eða sýknu eða refsivert athæfi viðkomandi aðila. Það er ákæruvaldsins og dómstólanna að kveða upp úr með það. Þau mál eru í sínum farvegi sem ég tel að sé góður eins og atburðir síðustu vikna sýna.

Virðulegi forseti. Hlutverk Alþingis er að setja lög. Alþingi er ekki dómsvald og við getum ekki gengið á svig við grundvallarreglur réttarríkisins og réttindi borgaranna, þar á meðal um að hver maður skuli vera saklaus uns sekt er sönnuð. Okkur ber hins vegar skylda hér á Alþingi til að læra af biturri reynslu af bankahruninu og það er því fyllilega eðlilegt að við freistum þess í störfum okkar að leggja ákveðinn grunn að heilbrigðari viðskiptaháttum í atvinnulífinu. Það er sannfæring mín að við eigum að vinna að endurreisn pólitísks og viðskiptalegs siðferðis í landinu, siðferðis þar sem ábyrgð fylgir réttindum, þar sem einstaklingar standa reiknisskil skulda sinna, þar sem menn taka afleiðingum gjörða sinna. Hinir svokölluðu útrásarvíkingar munu mæta örlögum sínum í dómskerfinu fyrr eða síðar. Siðferðilegur vandi löggjafans og framkvæmdarvaldsins er hins vegar þessi: Hvernig á það að haga samskiptum sínum við þann hóp manna sem var áberandi í íslensku fjármálakerfi og viðskiptalífi á sínum tíma og má með sterkum rökum segja að beri sína ábyrgð á bankahruninu en hefur hins vegar ekki hlotið neinn dóm fyrir refsivert athæfi? Eiga stjórnvöld fortakslaust að hafna því að ganga til samninga við þá einstaklinga og ef svo er hvar liggja rökin milli þeirra sem eru þóknanlegir og hinna sem eru það ekki?

Ef við setjum tiltekna einstaklinga á svartan lista í verkefnum með beinni aðkomu stjórnvalda hvað á þá að gera við önnur verkefni og félög sem sömu einstaklingar tengjast í íslensku atvinnulífi? Í tilviki Björgólfs Thors Björgólfssonar eru þetta félög eins og Actavis, Nova og CCP, sem hlaut á dögunum útflutningsverðlaun forseta Íslands.

Þetta frumvarp, þessi sáttatillaga iðnaðarnefndar, er táknrænt og mikilvægt skref í rétta átt fyrir Alþingi en meira þarf að fylgja í kjölfarið. Næsta mál á dagskrá iðnaðarnefndar er frumvarp um ívilnanir vegna nýfjárfestinga og þar gefst okkur tækifæri til að setja almenn skilyrði um veitingu ívilnana sem taka mið af þeim fordæmalausu atburðum sem hafa orðið í samfélagi okkar með bankahruninu. Ábyrgð okkar er mikil og það er mín skoðun að Alþingi eigi að taka siðferðislega forustu ef við viljum raunverulega breyta hlutum í íslensku viðskiptalífi. En stóra málið í mínum huga er reyndar það að nauðsynlegt er að móta almenna stefnu um samskipti stjórnvalda og útrásarvíkinganna og þar tel ég að rétti vettvangurinn sé þingmannanefndin sem nú vinnur með hina merku skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis.

Virðulegi forseti. Gagnaver verður kærkomið innlegg í atvinnumál á Suðurnesjum og getur rutt brautina fyrir nýja umhverfisvæna atvinnustarfsemi á Íslandi. Fleiri slík fyrirtæki horfa til þess hvernig til mun takast í þessu verkefni og gætu fylgt í kjölfarið ef vel tekst til. Við eigum að taka þessari fjárfestingu fagnandi, hún er fyrsta stóra erlenda fjárfestingin í nýju verkefni eftir bankahrun og með samkomulaginu við Novator er stigið mikilvægt skref í átt til þess að auka vægi viðskiptasiðferðis í samskiptum stjórnvalda og atvinnulífs.

Undir þetta nefndarálit rita Skúli Helgason,

Björn Valur Gíslason,

Jónína Rós Guðmundsdóttir, Þuríður Backman,

Anna Margrét Guðjónsdóttir, Jón Gunnarsson, með fyrirvara, og

Tryggvi Þór Herbertsson,

með fyrirvara.

Virðulegi forseti. Ég kem hingað upp til að gera athugasemd við ummæli hv. þm. Þórs Saaris sérstaklega um það sem lýtur að stjórnarskránni. Þar er alvarlegur misskilningur á ferðinni. Hv. þingmaður lét að því liggja að umræddur hluthafi, Björgólfur Thor Björgólfsson, hefði stjórnarskrárvarinn rétt til þess að njóta ívilnana samkvæmt frumvarpinu. Því fer auðvitað víðs fjarri. Hins vegar fjallar 65. gr. stjórnarskrárinnar um jafnræði og það er niðurstaða óháðra lögmanna, sem iðnaðarráðuneytið kallaði til, að sérákvæði eða einhliða aðgerð stjórnvalda til að mismuna hluthöfum í félaginu Novator mundi fela í sér óeðlilega mismunun og væri því brot á stjórnarskránni ef ekki væri um að ræða samkomulag sem byggist reyndar á frumkvæði nefnds hluthafa í þessu félagi. Stjórnarskráin tengist því ekki ívilnunum sem slíkum heldur því hvort stjórnvöld hafi stöðu til þess að mismuna hluthöfum í einstökum félögum.

Hv. þingmaður talaði um fá störf tengd þessu verkefni. Ég hlýt einnig að mótmæla því. Þarna er, eins og ég nefndi, verið að tala um 500 störf á 25 megavött eða 20 störf á hvert megavatt og ég held að það sé leitun að verkefni sem tengist orkugeiranum þar sem jafnmörg störf skapast á hvert megavatt eins og í þessu verkefni. Ívilnanir af því tagi sem við fjöllum um hér þekkjast í öllum Evrópuríkjum nema hugsanlega í Vatíkaninu þannig að það er afar langsótt að halda því fram að hér séu menn að stíga einhver skref sem eru óeðlileg.

Virðulegi forseti. Við greiðum hér atkvæði um fjárfestingarsamning stjórnvalda og Verne Holdings ehf. um gagnaver á Suðurnesjum. Með því að samþykkja þetta frumvarp opnum við leið fyrir 94 milljarða kr. fjárfestingu inn í íslenskt atvinnulíf og allt að 530 störf á Suðurnesjum þar sem hlutfall atvinnulausra er það hæsta á landinu.

Að stórum hluta er hér um að ræða erlenda fjárfestingu sem kemur frá breskum góðgerðasjóði, Wellcome Trust, sem hefur getið sér gott orð fyrir stuðning við ýmis verkefni á sviði heilbrigðismála, líftækni og nú í seinni tíð upplýsingatækni. Með því að samþykkja frumvarpið rennum við stoðum undir nýja atvinnugrein á Íslandi, umhverfisvæna starfsemi sem notar hóflega orku, greiðir tvöfalt hærra orkuverð en stóriðjan og mengar lítið sem ekkert. Ertu þá að aðstoða …? Samkvæmt alþjóðlegri samanburðarathugun er Ísland eitt fjögurra landa í heiminum sem hentar best fyrir rekstur gagnavera. Gagnaver á Íslandi hafa ekki í för með sér losun gróðurhúsalofttegunda og eru með þeim umhverfisvænstu í heimi. Þetta er gott mál fyrir fólkið okkar á Suðurnesjum, þetta er gott mál fyrir Ísland.

Virðulegi forseti. Sá sem hér stígur í pontu galt varhuga við aðkomu Björgólfs Thors Björgólfssonar að ívilnunarþætti málsins í upphafi þegar málið kom fyrir Alþingi, enda var eðlilegt að gagnrýna það á því stigi. Síðan hefur mikið vatnið runnið til sjávar. Ég vil taka það fram að iðnaðarnefnd Alþingis hefur unnið vandað verk í þessu efni og er þinginu til sóma hvernig tekið hefur verið á því innan nefndar. Þar hafa mikil skoðanaskipti átt sér stað. Málið er komið í mun betri farveg en það var í í upphafi og er sú vinnuaðferð þinginu til sóma, svo ég endurtaki það. Hér eru meiri hagsmunir hafðir að leiðarljósi fyrir minni og spurningin er: Ef við ætlum á annað borð að ræða þetta í þaula hvar byrjar þá ormahreinsunin í íslensku samfélagi og hvar endar hún?

Virðulegi forseti. Ég vil óska ríkisstjórn og iðnaðarnefnd til hamingju með þetta frumvarp. Hér er stigið jákvætt skref í atvinnumálum þjóðarinnar, um 200 ný störf verða til við þessa framkvæmd og 330 afleidd. Verðmæti fjárfestingarsamningsins er áætlað um 550 millj. kr. Vegna þess að hér hefur orðið að umtalsefni aðkoma umdeilds viðskiptaaðila ber að geta þess að það hefur orðið að samkomulagi að Novator greiði ríkinu þá fjárhæð sem svarar til fjárhagslegs ávinnings félagsins af þeim samningi. Tekist hefur að sigla þessu máli í ásættanlegan farveg að mínu mati og koma til móts við ólík sjónarmið. Ég segi því já.

Virðulegi forseti. Að vonum hefur skapast umræða um að stjórnvöld séu að ganga til samninga við fyrirtæki tengt Björgólfi Thor Björgólfssyni í ljósi aðildar hans að bankahruninu og það er vel skiljanlegt. Segja má að við höfum staðið frammi fyrir fjórum kostum í þessu máli: Í fyrsta lagi að samþykkja frumvarpið óbreytt og líta fram hjá nærveru Björgólfs Thors og þeim siðferðilegu álitamálum sem honum tengjast. Ég tel að það hefði verið óverjandi fyrir Alþingi. Í öðru lagi að hafna verkefninu og þar með þeirri dýrmætu atvinnusköpun sem því fylgir á því svæði á landinu þar sem atvinnuleysi er mest. Sá kostur hefði verið fullkomið ábyrgðarleysi að mínu mati. Þriðja leiðin var að samþykkja frumvarpið en með því skilyrði að Björgólfur Thor segði sig frá verkefninu. Sú leið reyndist hins vegar ófær því að þar með hefðum við brotið gegn jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar. Fjórða leiðin og sú sem við völdum var að styðja málið en með samkomulagi við fyrirtæki Björgólfs Thors um að það nyti ekki fjárhagslegs ávinnings af þessum fjárfestingarsamningi heldur framseldi til ríkisins þær arðgreiðslur sem honum tengjast. Með þessari lausn skorum við á hólm atvinnuleysi sem nú leikur margar fjölskyldur grátt. Því segi ég já.