Breytingar á fiskveiðistjórnarkerfi samhliða aðildarviðræðum við Evrópusambandið

138. löggjafarþing Mál nr. 240 24. mars 2010 Sjá á Alþingi.is ↗
7 ræður
5 þingmenn
2.348 orð
3 flokkar
Samfylkingin Sjálfstæðisflokkur Vinstrihreyfingin - grænt framboð

Ríkisstjórn

Össur Skarphéðinsson
Samfylkingin
2 ræður 1.000 orð
Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir
Sjálfstæðisflokkur
2 ræður 841 orð
Einar K. Guðfinnsson
Sjálfstæðisflokkur
1 ræða 168 orð
Pétur H. Blöndal
Sjálfstæðisflokkur
1 ræða 155 orð

Stjórnarandstaða

Árni Þór Sigurðsson
Vinstrihreyfingin - grænt framboð
1 ræða 184 orð

Tímalína umræðunnar

24. mars 2010
Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir Sjálfstæðisflokkur ræða
486 orð
Frú forseti. Ég spyr hæstv. utanríkisráðherra eftirfarandi spurningar: Telur ráðherra heppilegt að ráðast í breytingar á íslenska fiskveiðistjórnarkerfinu meðan aðildarviðræður við Evrópusambandið fara fram? Ég held að þetta sé mjög tímabær spurning ekki síst í ljósi umræðu síðustu daga. Þegar við erum að sjá hvernig umræðan um Evrópusambandið er að breytast undirstrikar það það sem við sjálfstæðismenn höfum alltaf sagt, þetta er mjög viðkvæmt deilumál. Það eru skiptar skoðanir þvert á…

Frú forseti. Ég spyr hæstv. utanríkisráðherra eftirfarandi spurningar:

Telur ráðherra heppilegt að ráðast í breytingar á íslenska fiskveiðistjórnarkerfinu meðan aðildarviðræður við Evrópusambandið fara fram?

Ég held að þetta sé mjög tímabær spurning ekki síst í ljósi umræðu síðustu daga. Þegar við erum að sjá hvernig umræðan um Evrópusambandið er að breytast undirstrikar það það sem við sjálfstæðismenn höfum alltaf sagt, þetta er mjög viðkvæmt deilumál. Það eru skiptar skoðanir þvert á alla flokka, þó að mesti samhljómurinn sé kannski í stefnunni hjá Samfylkingunni. Málið var viðkvæmt og þess vegna lögðum við sjálfstæðismenn það til að fara í tvöfalda þjóðaratkvæðagreiðslu, þ.e. að hafa þjóðina með okkur í öllu ferlinu frá upphafi og til loka málsins. Það voru margir sem gerðu svolítið grín að þeirri tillögu í umræðum á þinginu síðasta sumar en það hefur heldur betur komið á daginn að við hefðum betur farið í þá vegferð sem við sjálfstæðismenn lögðum til af því að við horfum núna upp á mikla óeiningu og vandræðagang í ríkisstjórnarflokkunum í þessu máli. Það hefði auðvitað verið miklu betra fyrir samninganefndina, sem hefst bráðum handa, að vera með ótvírætt umboð frá þjóðinni en ekki óskýr skilaboð frá ríkisstjórninni. En gott og vel.

Það sem skiptir máli núna er að huga að hagsmunum þjóðarinnar. Ég held að við hæstv. utanríkisráðherra séum sammála um það að leiðin til þess að fá þjóðina til að skoða svona samninga með jákvæðum hætti liggur í gegnum sjávarútvegsmálin. Sjávarútvegsmálin eru hjartað í þessum samningi fyrir okkar sjávarútveg og ekki síður landbúnaðarmálin líka, rétt er að draga þau fram, en í sjávarútvegsmálunum verður mesti þunginn. Þetta er tilfinningalegt mál fyrir utan efnislegu rökin sem við getum dregið fram til að undirstrika þýðingu sjávarútvegsmála.

Á sama tíma stöndum við frammi fyrir því að þurfa að standa vörð um hagsmuni okkar í svona samningaviðræðum. Allir sem koma hingað til landsins, hvort sem það eru sendiherrar á vegum ESB, kommissararnir hjá ESB eða erlendir sendimenn, benda á að við séum með gott fiskveiðistjórnarkerfi, fiskveiðistjórnarkerfi sem er til fyrirmyndar, rekstrarlega hagkvæmar einingar o.s.frv. Hæstv. utanríkisráðherra veit að þegar hann er á erlendri grundu, og aðrir ráðherrar, erum við Íslendingar spurðir um þekkingu okkar í tveimur málum, þ.e. í orkumálum og sjávarútvegsmálum.

Ég spyr utanríkisráðherra: Er það ekki arfavitlaust, er það ekki beinlínis galið, að fara út í þann leiðangur sem ríkisstjórn Íslands er farin í, að kollvarpa fiskveiðistjórnarkerfinu?

Með þessu er ég ekki að segja að ekki eigi að fást við fiskveiðistjórnarkerfið. Þar eru ákveðin umdeilanleg atriði en ég er sannfærð um að hægt er að ná sátt um það kerfi sem nú er í gangi ef menn leggja sig fram í þeirri vegferð, ef menn leggja sig fram.

Ég vil segja að að mínu mati er þetta algjörlega snælduvitlaust,

galið, að segjast ætla að standa vörð um hagsmuni Íslands í samningaviðræðum við ESB þegar menn eru á fullu í því að kollvarpa því kerfi sem stendur sig vel fyrir íslenskan atvinnuveg.

Össur Skarphéðinsson Samfylkingin svar
662 orð
Frú forseti. Mér er nokkur vandi á höndum vegna þess að ég var sammála svo að segja öllu því sem hv. þingmaður hafði um þessa spurningu að segja, ef frá eru taldar ákveðnar upphrópanir undir lok máls hv. þingmanns. Ég er hv. þingmanni algjörlega sammála um að fiskveiðistjórnarkerfið hefur í heildina skapað auð og velsæld fyrir Ísland, það er vel heppnað og grundvöllur þess, þ.e. hin líffræðilega stjórnun, er til fyrirmyndar. Það er alveg rétt sem hv. þingmaður segir að hvarvetna sem ég kem…

Frú forseti. Mér er nokkur vandi á höndum vegna þess að ég var sammála svo að segja öllu því sem hv. þingmaður hafði um þessa spurningu að segja, ef frá eru taldar ákveðnar upphrópanir undir lok máls hv. þingmanns. Ég er hv. þingmanni algjörlega sammála um að fiskveiðistjórnarkerfið hefur í heildina skapað auð og velsæld fyrir Ísland, það er vel heppnað og grundvöllur þess, þ.e. hin líffræðilega stjórnun, er til fyrirmyndar. Það er alveg rétt sem hv. þingmaður segir að hvarvetna sem ég kem sem utanríkisráðherra á erlendri grund og ræði t.d. afstöðu milli Íslands og Evrópusambandsins er alltaf talað um þá fyrirmynd sem íslenska kerfið í reynd er og ekki síst hvernig okkur hefur tekist að stýra aflabrögðum þannig að stofnunum er ekki hætta búin.

Hv. þingmaður segir réttilega að það sé arfavitlaust að fara í breytingar sem munu rífa allt í tjá og tundur og slíta sundur. Nú rifja ég það upp fyrir hv. þingmanni að ef hún á hér t.d. við sáttanefndina, samninganefnd um framtíð fiskveiðistjórnarkerfisins sem hv. þm. Einar K. Guðfinnsson situr í, er alveg ljóst að sú nefnd á að reyna að finna samnefnara um breytingar á stjórnkerfi fiskveiða. Það er beinlínis lagt upp í þann leiðangur með það fyrir augum að ná sátt. Ef hv. þingmaður á við fyrningarleiðina, sem Samfylkingunni hefur orðið nokkuð dátt við og sá sem hér stendur hefur haldið nokkrar ræður um hér á Alþingi Íslendinga, er ljóst að sú ábyrgð hvílir á Samfylkingunni innan þeirrar nefndar að sýna fram á að staðhæfingar um að upptaka þeirrar leiðar rústi stoðum eða feyki þeim undan sjávarútvegi á Íslandi séu rangar. Það þarf Samfylkingin að geta sýnt fram á og aðrir sem styðja það kerfi. Ég undirstrika að innan þeirrar nefndar er lagt upp með að ná sátt og engar ákvarðanir hafa verið teknar um annað.

Hv. þingmaður vísaði líka til umræðu síðustu daga og hlýtur þá að eiga við þær hörðu deilur sem hafa staðið um svokallað skötuselsfrumvarp. Muni ég rétt er að finna í því einar sjö, átta breytingar á núverandi stjórnkerfi fiskveiða sem ég held að meira og minna hafi verið sátt um, allar utan eina. Ég skil vel að hv. þingmaður nefni breytinguna í tengslum við aðildarumsókn að Evrópusambandinu. Hví? Vegna þess að það mál var lagt upp af andstæðingum breytingarinnar með þeim hætti að þar væri verið að bregða út af þeirri hefð og reglu sem hefur skapast að lúta fyrirmælum og ráðleggingum vísindamanna. Þá verð ég að svara því þannig í fyrsta lagi að sú breyting var lítils háttar. Hún varðaði nokkur hundruð tonn af skötusel. Í öðru lagi, ef ég man rétt, felst í breytingunni bráðabirgðaákvæði til tveggja ára. Í þriðja lagi er þetta einungis heimildarákvæði til hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra og í fjórða lagi lýsti hann því yfir að það yrði farið mjög spart með þá heimild.

Ef ég reyni að svara spurningu hv. þingmanns almennt tel ég ekkert að því að gerðar séu breytingar á stjórnkerfi fiskveiða á meðan á þessu ferli okkar gagnvart Evrópu stendur. Nú undirstrika ég það. Samningaviðræður eru ekki hafnar en ég held að kjarni þeirra breytinga verði að hvíla á því sem við höfum ákveðið að fiskveiðar okkar byggist á, sem eru vísindalegar mælingar á umfangi og stærð stofnanna og vísindaleg ráðgjöf. Því held ég að hafi meira og minna verið fylgt síðustu 15 árin. Ég tel að ef ekki er farið út fyrir þennan breiða ramma sé allt í góðu lagi þótt menn breyti kerfinu eða bæti það. Á meðan á þessu ferli stendur, sem getur verið tvö til fjögur ár, er ljóst að bæði Evrópusambandið og Ísland munu halda áfram að bæta og vonandi endurbæta sín kerfi. Evrópusambandið er að því nú þegar, ég vísa til grænbókarinnar. Hér á Íslandi er engin löggjöf jafn margendurbætt og löggjöfin um stjórnkerfi fiskveiða, ef frá er talin almannatryggingalöggjöfin. Ég sé því ekkert í prinsippinu að því þótt menn haldi áfram að vinda sig áfram

eftir þeirri braut sem leiðir til bóta.

Árni Þór Sigurðsson Vinstrihreyfingin - grænt framboð ræða
184 orð
Frú forseti. Ég vil bara örstutt koma inn í þessa umræðu og benda á að það er í sjálfu sér alveg sjálfsagt og eðlilegt að menn velti þessum hlutum upp en sérstaklega vil ég benda á að nú þegar á sér stað endurskoðun á sjávarútvegsstefnu Evrópusambandsins. Fyrir ekki löngu síðan áttum við nokkrir þingmenn frá Alþingi ásamt þingmönnum úr norska Stórþinginu og færeyska Lögþinginu kost á að funda með sjávarútvegsnefnd Evrópusambandsins og fara yfir þá endurskoðun sem þar á sér stað. Það var…

Frú forseti. Ég vil bara örstutt koma inn í þessa umræðu og benda á að það er í sjálfu sér alveg sjálfsagt og eðlilegt að menn velti þessum hlutum upp en sérstaklega vil ég benda á að nú þegar á sér stað endurskoðun á sjávarútvegsstefnu Evrópusambandsins. Fyrir ekki löngu síðan áttum við nokkrir þingmenn frá Alþingi ásamt þingmönnum úr norska Stórþinginu og færeyska Lögþinginu kost á að funda með sjávarútvegsnefnd Evrópusambandsins og fara yfir þá endurskoðun sem þar á sér stað. Það var gagnlegur fundur. Það er alveg rétt hjá hv. fyrirspyrjanda að auðvitað er horft til stefnu Íslands í sjávarútvegsmálum og þess hve vel hún hefur verið heppnuð á marga lund en þar eru líka athugasemdir við ýmsa þætti í íslensku sjávarútvegsstefnunni. Það er ekki allt sól og blíða á þeim bæ heldur er líka bent á hluti eins og frjálsa framsalið sem er gagnrýnt af hálfu þingmanna á Evrópuþinginu í sjávarútvegsnefndinni. Það er á margt að líta í þessu.

Ég held að við hér heima getum eins og í Evrópusambandinu alveg skoðað hluti í okkar sjávarútvegsstefnu þó að aðildarviðræðurnar hafi sinn gang.

Einar K. Guðfinnsson Sjálfstæðisflokkur ræða
168 orð
Virðulegi forseti. Við erum með fiskveiðistjórnarkerfi sem er sannarlega umdeilt en hagkvæmt. Fiskveiðistjórnarkerfi Evrópusambandsins er umdeilt og óhagkvæmt. Það er yfirlýstur tilgangur með þeim breytingum sem gerðar hafa verið og eru í bígerð af hálfu ríkisstjórnarinnar á íslenska fiskveiðistjórnarkerfinu að draga úr sveigjanleikanum og draga þar með úr hagkvæmni okkar fiskveiðistjórnarkerfis. Þar með er auðvitað verið að leggja drög að því að blúnduleggja leiðina fyrir íslenskan…

Virðulegi forseti. Við erum með fiskveiðistjórnarkerfi sem er sannarlega umdeilt en hagkvæmt. Fiskveiðistjórnarkerfi Evrópusambandsins er umdeilt og óhagkvæmt. Það er yfirlýstur tilgangur með þeim breytingum sem gerðar hafa verið og eru í bígerð af hálfu ríkisstjórnarinnar á íslenska fiskveiðistjórnarkerfinu að draga úr sveigjanleikanum og draga þar með úr hagkvæmni okkar fiskveiðistjórnarkerfis. Þar með er auðvitað verið að leggja drög að því að blúnduleggja leiðina fyrir íslenskan sjávarútveg inn í Evrópusambandið. Með öðrum orðum er verið að reyna að draga úr hagkvæmninni þannig að fiskveiðistjórnarkerfi okkar passi að því leytinu vel inn í fiskveiðistjórnarkerfi Evrópusambandsins. Hæstv. utanríkisráðherra á nefnilega mjög óvæntan bandamann í þessu máli sem er hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra en hann hefur lýst því bókstaflega yfir að það sé markmið hans að draga úr sveigjanleikanum í íslenska fiskveiðistjórnarkerfinu. Í rauninni er furðulegt að hugsa til þess að með þessu er sennilega, óafvitandi þó, verið að auðvelda að íslenska fiskveiðistjórnarkerfið aðlagist hinu evrópska

og það er hörmulegt til þess að vita að gengið sé fram með þeim hætti.

Pétur H. Blöndal Sjálfstæðisflokkur ræða
155 orð
Frú forseti. Íslenska þjóðin glímir við bráðan vanda sem er afleiðing af hruninu, vanda heimilanna og vanda fyrirtækjanna, og það er númer eitt, tvö og þrjú að skapa atvinnu. Á sama tíma ráðast menn í verk sem mega bíða, eins og t.d. að sækja um aðild að Evrópusambandinu sem krefst gjörbreytingar á landbúnaðarstefnunni, nýrrar stofnunar, nýrrar landbúnaðarstefnu áður en byrjað er að ræða við Evrópusambandið. Auk þess kostar það heilmikið. Síðan ráðast menn í breytingar á sjávarútvegsstefnunni…

Frú forseti. Íslenska þjóðin glímir við bráðan vanda sem er afleiðing af hruninu, vanda heimilanna og vanda fyrirtækjanna, og það er númer eitt, tvö og þrjú að skapa atvinnu. Á sama tíma ráðast menn í verk sem mega bíða, eins og t.d. að sækja um aðild að Evrópusambandinu sem krefst gjörbreytingar á landbúnaðarstefnunni, nýrrar stofnunar, nýrrar landbúnaðarstefnu áður en byrjað er að ræða við Evrópusambandið. Auk þess kostar það heilmikið. Síðan ráðast menn í breytingar á sjávarútvegsstefnunni með afskriftakerfinu sem er mjög umdeilt og setur allt í háaloft í þeirri grein. Það hefði líka mátt bíða í tvö, þrjú ár á meðan menn leystu þann vanda sem þeir hefðu átt að vera að leysa en gera ekki. Menn virðast sem sagt vera kerfisbundið að búa til óreiðu, skapa glundroða og búa til pólitískan óstöðugleika. Ég skil þetta ekki og ég skora á hæstv. ríkisstjórn að fara nú að sinna því sem hún á að gera.

Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir Sjálfstæðisflokkur ræða
355 orð
Frú forseti. Hæstv. utanríkisráðherra segir að það sé ekkert að því að breyta fiskveiðistjórnarkerfinu meðan á samningaferlinu stendur. Því er ég algjörlega ósammála því ég undirstrika það sem ég sagði áðan: það er litið til okkar sem fyrirmyndar þegar kemur að stjórn fiskveiðimála eða sjávarútvegsmála. Um leið veikist staða okkar ef við erum ekki þessi fyrirmynd sem við höfum verið fram til þessa. Ef samningsaðili okkar, sem er ESB, veit af því að við erum sjálf að veikja okkar eigin…

Frú forseti. Hæstv. utanríkisráðherra segir að það sé ekkert að því að breyta fiskveiðistjórnarkerfinu meðan á samningaferlinu stendur. Því er ég algjörlega ósammála því ég undirstrika það sem ég sagði áðan: það er litið til okkar sem fyrirmyndar þegar kemur að stjórn fiskveiðimála eða sjávarútvegsmála. Um leið veikist staða okkar ef við erum ekki þessi fyrirmynd sem við höfum verið fram til þessa. Ef samningsaðili okkar, sem er ESB, veit af því að við erum sjálf að veikja okkar eigin undirstöður, að á sama tíma og ríkisstjórn Íslands er að semja um brýna hagsmuni í þessu mikilvæga máli, sem ég tel að verði að klára, er hún að veikja okkar eigin samningsstöðu í slíkum viðræðum með því að kollvarpa því kerfi sem hefur gilt hér síðan 1984. Kerfið er umdeilanlegt, það er alveg rétt sem kom fram hjá hv. þm. Einari K. Guðfinnssyni, en það skilar arði. Það er hagkvæmt fyrir þjóðarbúið. Það skiptir okkur mestu að hér séu rekin sterk sjávarútvegsfyrirtæki á öllum sviðum.

Það þarf að ná sátt, við vitum það og erum sammála um það, ég og hæstv. utanríkisráðherra, en sáttin felst ekki í því að rústa þessu kerfi eða koma inn bakdyramegin með galna leið sem er í fyrningunni. Það er hægt að leysa þetta á grunni þess kerfis sem nú er. Ef það er gert styrkist að mínu mati um leið staða okkar í þeim viðræðum sem eru fram undan. Hún mun styrkjast en ekki veikjast, sem mér finnst ríkisstjórnin vera að gera. Kannski er þetta bara hárfínt plott hjá hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra eða Vinstri hreyfingunni – grænu framboði, að veikja samningsstöðu Íslands í þessu ferli þannig að þjóðin síðan muni hafna samningnum.

Ég velti því líka fyrir mér út frá því sem hæstv. ráðherra sagði hér áðan, að hann hefði hlustað á mig og verið sammála framan af því sem ég sagði. Ég gat þess sérstaklega að við sjálfstæðismenn hefðum barist fyrir því að hafa tvöfalda þjóðaratkvæðagreiðslu. Því er lag fyrir mig að spyrja

núna: Telur ekki ráðherra að það hefði verið farsælla fyrir allt ferlið að fara í þetta umsóknarferli með þjóðina og samþykki hennar í farteskinu?

Össur Skarphéðinsson Samfylkingin svar
338 orð
Frú forseti. Svarið við síðustu spurningu hv. þingmanns er nei. Ég tel ekki að það hafi verið farsælla. Það sem er farsælast í þessu er að það er þjóðin sem að lokum kveður upp sinn dóm. Ég er ekki hræddur við að beita markaðslausnum og alls ekki í sjávarútvegi. Reyndar tel ég að fyrningarleiðin svokallaða feli í sér mun meiri útfærslu á lögmáli markaðarins en núverandi kerfi, sem að vísu byggir á töluverðu leyti á því í gegnum framsalið. Hv. þm. Árni Þór Sigurðsson gat þess réttilega að…

Frú forseti. Svarið við síðustu spurningu hv. þingmanns er nei. Ég tel ekki að það hafi verið farsælla. Það sem er farsælast í þessu er að það er þjóðin sem að lokum kveður upp sinn dóm.

Ég er ekki hræddur við að beita markaðslausnum og alls ekki í sjávarútvegi. Reyndar tel ég að fyrningarleiðin svokallaða feli í sér mun meiri útfærslu á lögmáli markaðarins en núverandi kerfi, sem að vísu byggir á töluverðu leyti á því í gegnum framsalið. Hv. þm. Árni Þór Sigurðsson gat þess réttilega að innan Evrópusambandsins er töluverð andstaða við hugmyndafræðina sem liggur að baki hinu frjálsa framsali. Hins vegar er alveg ljóst að það mun engu máli skipta varðandi aðild okkar að Evrópusambandinu hvort við erum með frjálst framsal eða ekki. Ég held líka að það muni engu máli skipta þótt við hefðum söðlað yfir í fyrningarleiðina. Það sem hefur alltaf vafist fyrir mér, sem hef stutt þá leið síðan árið 2000, er að mig hefur skort útfærslu á yfirgangsskeiðinu, þ.e. breytingaskeiðinu á milli þessara tveggja kerfa. Á meðan ekki er hægt að sýna fram á með mjög pottþéttum rökum hvernig það á að vera held ég að fyrningarleiðin muni alltaf eiga erfitt uppdráttar. Þess vegna sagði ég það við hv. þingmann áðan að sú skylda hvílir á okkur sem höfum flutt fram leiðina að sýna fram á að hún gangi að öllu leyti upp. Við þurfum að hrinda rökum þeirra sem segja að hún muni leiða til einhvers konar efnahagslegra ógangna fyrir sjávarútvegskerfið. Það er skylda sem hvílir á málsvörum fyrningarleiðarinnar.

Að öðru leyti er ég algjörlega sammála því að við þurfum að bæta sjávarútveg okkar eins og kostur er. Það gerum við á hverju einasta ári. Ég hef ekkert þing setið síðan 1991 þar sem við höfum ekki gert það. Á þeim tíma sem mun líða frá deginum í dag þar til við komum heim með samning er ég sannfærður um að við eigum eftir að gera a.m.k. fimm, sex breytingar á þessum lögum og það er ekkert athugavert við það.